048 bijl01 Beleidskader_geldzorgen_Nieuw.pdf

Hoe bereiken we deze resultaten? We investeren in de relatie met de inwoner. Om dit optimaal te doen wordt de positie van de klantadviseur verstevigd. Inwoners met ernstige financiële problemen vallen nu voor een groot deel van het traject onder Plangroep. Hier worden de schuldregelingen gedaan. De knip in de dienstverlening tussen de voorfase en schuldregelen leidt ertoe dat de samenwerkingsrelatie met de inwoner onderbroken wordt. Bovendien vertraagt iedere overdracht naar een externe organisatie het proces én is het voor inwoners belastend om telkens opnieuw het verhaal te vertellen. Dienstverlening: van uitbesteed naar intern Om de inwoner beter te ondersteunen gaan we zelf doen wat we kunnen. Dit betekent dat we het schuldregelen en budgetbeheer in eigen beheer gaan brengen. We doen dit gefaseerd, waarbij we starten met het schuldregelen in 2024. Deze stap helpt om sneller de inwoner te kunnen ondersteunen en te kunnen bouwen aan een duurzame samenwerkingsrelatie. Medewerkers krijgen periodiek trainingen die bijdragen om met een brede blik de samenwerkingsrelatie met de inwoner verder uit te kunnen bouwen. De inwoner heeft één vast persoon gedurende het hele traject die regie voert en de inwoner ondersteunt bij alle vragen en behoeften. Het draagt bij aan de motivatie, inzichten en gedragsverandering die nodig zijn om uiteindelijk tot duurzame uitstroom te komen.

Voor inwoners die zijn toegelaten tot de schuldhulpverlening is het voor het uitvoeren van budgetbeheer en/ of een schuldregeling nodig dat iedere inwoner een eenvoudige betaalrekening heeft bij een reguliere bank, waarop geen roodstand mogelijk is.

Beleidskader Geldzorgen

23

Deze rekening wordt gebruikt om het deel van het inkomen op te storten dat de inwoner vrij mag besteden (zoals het huishoudgeld). Indien een inwoner geen betaalrekening (meer) heeft bij een reguliere bank of indien de inwoner op deze rekening een roodstand heeft, kan de inwoner verplicht worden gesteld om een basisbankrekening te openen als voorwaarde voor bepaalde vormen van de dienstverlening. Waar mogelijk wordt de inwoner ondersteund bij het aanvragen van deze basisbankrekening.

gezamenlijk aan rust, motivatie, overzicht en het verbeteren van vaardigheden. We starten hier vroeg mee in het traject. Dit is extra van belang nu de wettelijke- en minnelijke schuldregelingstrajecten worden verkort naar 18 maanden. We maken goed gebruik van elkaars expertise en weten van elkaar wat iedereen doet. We hanteren zoveel mogelijk dezelfde definities. We sturen bij op kennis en kwaliteit. Ook zorgen we voor een goede nazorg zodat inwoners met vertrouwen de toekomst tegemoet kunnen en een vangnet hebben waar ze op terug kunnen vallen.

Voor inwoners die geen gebruik maken van schuldhulpverlening is er ook de mogelijkheid om een basisbankrekening te openen. In het landelijke Convenant Basisbankrekening hebben banken en hulpverleningsinstanties afgesproken dat iedereen in Nederland ouder dan 18 jaar en met een bekend verblijfadres een betaalrekening moet kunnen openen. Een erkende hulpverleningsorganisatie kan inwoners begeleiden bij het aanvragen van deze bankrekening. Optimaal gebruik van digitale tools, data en gegevensdeling Om inwoners extra te ondersteunen maken we zoveel mogelijk gebruik van gegevensdeling en datakoppelingen zover dat binnen de wettelijke grenzen van de Wgs en Avg mag. Dit helpt ons bij de vroegsignalering, de communicatie met schuldeisers en het op- en bijstellen van het plan van aanpak. Maar ook bij het signaleren van recidive of verminderen van de kans op het delen van foutieve informatie. De inwoner zelf wordt hierdoor niet meer belast met het verzamelen van gegevens of extra kosten die hiermee gepaard kunnen gaan. Voor de klantadviseur is snel helder welk traject ingezet kan worden. Dit helpt bij het behalen van de beslistermijn voor toelating of afwijzing van schuldhulpverlening zoals vastgesteld in de Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Gemeente Venlo 2021. We onderzoeken concreet of we kunnen aansluiten bij het Schuldenknooppunt.

Dit platform verbindt schuldhulpverleners met schuldeisers. Het zorgt onder meer ervoor dat een betalingsregeling snel tot stand kan komen. Uniforme aanpak over de hele keten We werken samen met onze uitvoerders in het sociaal domein en (keten)partners om inwoners met geldzorgen te bereiken en te verleiden om zo vroeg mogelijk onze handreiking aan te nemen. We besteden aandacht aan verschillende vormen van communicatie om de effectiviteit te vergroten en inwoners en organisaties beter te informeren hoe en waar geldzorgen aangepakt kunnen worden. Vanaf daar werken we uniform aan het screenen en (als nodig) direct begeleiden naar de ondersteuning die nodig is. We sturen op zo licht mogelijke maatregelen om de financiële situatie te verbeteren. Schuldenbewind wordt alleen ingezet als het echt niet anders kan. Tijdens het traject werken we 24

Beleidskader Geldzorgen

JONGERE TOT 21 JAAR

Jim Onafhankelijk Brutaal

Ongeïnteresseerd

“ Bemoei je niet met mij, ik red me wel. “ Leeftijd

19 jaar

Beroep

Geen

Inkomen

Zwart werk

Thuissituatie

Thuiswonend, op zoek naar een eigen woning

Lichaamsfuncties Mentaal welbevinden Zingeving Kwaliteit van leven Meedoen Dagelijks functioneren

Gemeente als schuldeiser Veel van de schulden ontstaan door de overheid. Dit bevordert het vertrouwen in onze gemeente niet. Hoewel we geen invloed hebben op andere overheden, kunnen we wel onze eigen rol als schuldeiser evalueren. Inwoners kunnen door de inkomensondersteuning, leges of gemeentelijke belastingen schulden opbouwen bij de gemeente. We streven een sociaal beleid te voeren op het gebied van terug- en invorderingsbeleid voor inwoners met (problematische) schulden. Hoe meten we de resultaten? We weten of ons beleid werkt doordat we cijfers combineren met de beleving van de inwoner. Dit betekent dat we enerzijds meten of: • De schuldenlast van particulieren bij aanvang van het traject daalt ten opzichte van het NVVK gemiddelde; • Er gemiddeld minder schuldeisers zijn bij de start van het traject; • De vroegsignalering vaker resulteert in een informatie en adviesgesprek; •

• •

• •

Het financieel beheer vaker budgetbegeleiding, coaching of budgetbeheer is en of er een grotere totale instroom is bij de vrijwilligersorganisaties en Incluzio Sociale Basis; De situatie per leefgebied verandert gedurende het traject; Inwoners die gebruik maken van geldzorgenondersteuning tevreden zijn en de beoogde (brede) effecten ervaren van de hulp; Digitale communicatiekanalen gevonden worden en door welke inwonersprofielen; Inwoners minder vaak terugkeren met nieuwe schulden.

geven we vorm aan de interventies die voor jongeren ingezet kunnen worden. Het JPF in Venlo zorgt ervoor dat we inzicht hebben in de behoefte en situaties van jongeren. In de herijking hebben we extra aandacht gehad om met jongeren in gesprek te gaan. Zij gaven aan behoefte te hebben aan een ervaringskennis- of kundigheid van andere jongeren. Deze geluiden horen we terug bij jongeren die (dreigen te) uitvallen op school, dak- of thuisloos raken of schulden ontwikkelen. Vaak spelen al deze zorgen bij dezelfde persoon. Jongeren hebben weinig vertrouwen dat hun geldzorgen opgelost kunnen worden. Bovendien ontbreekt het vaak aan voldoende vaardigheden en steunend sociaal netwerk. We gaan met en vóór deze jongeren een groep opzetten met jongeren-maatjes die ervaringskennis hebben op meerdere levensgebieden, waaronder geldzorgen. Zij maken contact met de jongere met geldzorgen, lopen mee en houden vast net zolang totdat hij of zij voldoende zelfredzaam is. We haken hierbij aan bij de ontwikkelingen van de regiovisie Meedoen en Wonen 2022-2026 en de landelijke aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Jongeren in het JPF kunnen als een vorm van maatschappelijke stage tijdens hun traject als maatje dienen. We creëren mogelijkheden voor jongeren om door te groeien naar regionale ervaringsdeskundigen.

Een deel van de gegevens zijn nog niet direct voorhanden. We investeren in een nieuw registratiesysteem dat in deze gegevens kan voorzien. Het nieuwe systeem zal per 1 januari 2024 in gebruik worden genomen. Jongeren Voor jongeren met problematische schulden bestaat het Jongeren Perspectief Fonds (JPF). In Venlo werken we hiermee sinds 2022. Middels campagnes en proactieve houding krijgen we jongeren met geldzorgen in beeld. Het zijn jongeren met lichte hulpvragen tot zeer complexe hulpvragen. Voor iedere jongere moet het mogelijk zijn om schuldenzorgvrij en mét perspectief te leven. Helaas is het saneren van de schulden (zoals nu gebeurd) niet voor iedere jongere dé oplossing. Daarom willen we de schuldhulpverlening voor jongeren zo breed mogelijk maken zodat ze snel schuldenzorgvrij door het leven kunnen gaan. Via de Routekaart financiële zorgen

Beleidskader Geldzorgen

25

Gezinnen met schulden en minderjarige kinderen De ontwikkeling van kinderen gaat gemeente Venlo aan het hart. We investeren fors om dit zo optimaal te laten verlopen. Wetenschappelijk onderzoek toont immers aan dat kinderen die opgroeien in een huis met ernstige geldzorgen de stressreactie langdurig met zich mee blijven dragen. Binnen schuldhulpverlening schenken we daarom extra aandacht aan gezinnen met kinderen. Als er een uithuiszetting dreigt, doen we er alles aan om dit te voorkomen. Hierin trekken we op met afdeling Jeugd. Tijdens de intake vragen we ouders naar het welzijn van de kinderen. De intake kan bij de inwoner thuis of op kantoor plaatsvinden. We doen deze intake indien mogelijk en wenselijk samen met een medewerker van het Sociaal Wijkteam. Hulp voor de kinderen kan dan worden geboden. Als ouders het willen, helpen we ze om hun situatie uit te leggen aan de school waar het kind naar toe gaat. Hierdoor kan de school rekening houden met het welzijn en de ontwikkeling van het kind in de klas.

ZZP’ER

Astrid Eigenwijs Creatief

Zelfstandigen zonder personeel (ZZP-ers) Zelfstandige ondernemers mogen sinds 2021 ook een beroep doen op de gemeentelijke schuldhulpverlening. Door de flexibilisering van de arbeidsmarkt beginnen steeds meer inwoners een zelfstandige onderneming. We werken samen met BBZ om deze inwoners met hun geldzorgen te helpen. Ze weten deze ondersteuning mondjesmaat te vinden. Om beter beeld te krijgen wat er speelt gaan we een behoefteonderzoek doen naar de groep ondernemers die een beroep doet op onze dienstverlening en de groep die erbuiten valt. Samen met ondernemers zullen we bij de uitwerking van de Routekaart financiële zorgen in beeld brengen waar ze behoefte aan hebben en stappen nemen om tot de gewenste situatie te komen.

Extravert

“ Fotografie is een vak. Maar tegenwoordig denkt iedereen het zelf te kunnen! ”

Leeftijd

61 jaar

Beroep

Fotograaf, eenmanszaak

Inkomen

Modaal

Thuissituatie

Gescheiden

Lichaamsfuncties Mentaal welbevinden Zingeving Kwaliteit van leven Meedoen Dagelijks functioneren

26

Beleidskader Geldzorgen

HOOFDSTUK 7 ZO WETEN WE DAT HET BELEID WERKT Regelmatig meten en evalueren van het beleid is essentieel om te bepalen of het beleid werkt zoals het is bedoeld. De samenleving om ons heen verandert en daar spelen we beleidsmatig op in. Beleid is een veelvoud van handelingen en maatregelen die samen streven een gewenste verandering (impact) te realiseren. Bijvoorbeeld een inwoner met schulden ondersteunen naar een schuldenvrij bestaan. Of het financieel vaardiger maken van jeugdigen. Als de handelingen en maatregelen niet of onvoldoende resultaat opleveren dan moeten we kunnen bijsturen. Meten en evalueren is vooral bedoeld om te: • Leren: zetten we de middelen in op de juiste handelingen en maatregelen? • Verantwoorden: wat hebben we gedaan met de beschikbare middelen? Tegelijkertijd is het lastig om resultaten van sociaal beleid te meten. Belangrijke oorzaken zijn: •

•

Een maatschappelijke opgave zoals armoede en schulden is vaak minder concreet dan bijvoorbeeld opgaven in het ruimtelijk domein. Geldzorgen uiten zich op meerdere gebieden en zijn daardoor lastig te duiden. De kwaliteit van groenvoorzieningen is zichtbaar terwijl het (financiële) welzijn ook gaat over ervaringen en belevingen van mensen op verschillende leefgebieden. Het is soms onzeker welke bijdrage onze handelingen en maatregelen hebben gehad op de verandering. Of een inwoner voldoende geld heeft om rond te komen is mede afhankelijk van factoren die wij lastig kunnen sturen, zoals inflatie, werkgelegenheid, netwerk, sociale media, ouders, partner en het eigen bestedingspatroon. Hierop hebben we als gemeente een beperkte invloed. Het gemeten beleid is maar een beperkte weergave van de werkelijke leefwereld van de inwoner. Het verhaal van de inwoner moet onderdeel zijn van een beleidsevaluatie.

Toch gaat het systematisch inregelen van “meten en evalueren” van het beleid ons helpen om beter zicht te krijgen op de resultaten. Meten en evalueren wordt de komende jaren steeds meer een onderdeel van ons beleidsproces door de volgende acties: •

•

We maken expliciet welk effect we willen bereiken en wanneer een interventie voldoende effectief is. Dit helpt ons om de stip op de horizon scherp te houden. We vertellen aan de hand van een verandertheorie

•

•

•

•

• •

•

welke interventies we inzetten en hoe deze bijdragen aan het gewenste effect. We meten de impact van onze handelingen en maatregelen (interventies). De impact van alle interventies meten kost tijd. We starten met interventies van schuldhulpverlening. De komende jaren maken we het effect van andere interventies op de brede aanpak geldzorgen inzichtelijk. We gebruiken bestaande meetindicatoren van Meetbaar Venlo en doen waar nodig aanvullend onderzoek om de impact te meten. We evalueren of de interventies die we inzetten naar behoren worden uitgevoerd, of ze het gewenste effect hebben én of ze in samenhang met onze andere interventies goed werken. De resultaten van de evaluatie worden jaarlijks teruggekoppeld aan de gemeenteraad. Dit stelt de gemeenteraad in positie om bij te sturen en wijzigingen aan te brengen. Bewezen effectieve interventies schalen we op. Of iets bewezen effectief is wordt bepaald door eigen onderzoek of door een landelijk (wetenschappelijk) onderzoeksinstituut. Wanneer een interventie onvoldoende resultaat oplevert, schalen we af, of stoppen we. Het perspectief van de inwoner is onderdeel in het proces van meten en evalueren van interventies. We verkennen de mogelijkheden van effectgericht subsidiëren. We gaan met onze maatschappelijke partners afspraken maken over welke effecten we willen bereiken, welke definities we hanteren en hoe we gaan monitoren.

We gaan de kosteneffectiviteit inzichtelijk maken via maatschappelijke kosten-baten analyses. Indien nodig werken we samen met onderzoeks- en kennisinstituten.

Werken met veranderpaden en een meetplan In hoofdstuk 3 hebben we de basis van de verandertheorie uitgelegd en uitgetekend. Om werkelijk de impact te kunnen maken gaan we deze theorie verder uitwerken in veranderpaden en een meetplan. Een veranderpad laat zien hoe een interventie of activiteit bijdraagt tot de doelstelling(en) en de impact die we willen maken. Het geeft weer waar de gemeente nog directe invloed op kan uitoefenen en waar de invloed indirect wordt. De meest directe effecten en invloed zitten bovenaan het pad. De invloed van onze activiteiten zijn minder bij de onderkant van het pad. Op de volgende pagina’s ziet u een voorbeeld hoe een veranderpad eruit kan zien Beleidskader Geldzorgen

27

Veranderpad: Voorkomen van geldzorgen Alle inwoners van gemeente Venlo met (potentiële) geldzorgen hebben bestaanszekerheid en een goede kwaliteit van leven en kunnen naar vermogen meedoen.

START Gemeente Venlo signaleert en lost geldzorgen op

Gemeente neemt contact op en doet inwoners een hulpaanbod om problematische schulden te voorkomen Gemeente ontvangt meldingen van inwoners met betaalachterstanden bij zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven

Afspraken gemaakt met schuldeisers over betaalachterstanden en inwoners hebben voldoende vaardigheden voor een schuldenvrij bestaan

Inwoners met betaalachterstanden accepteren hulpaanbod en komen op gesprek

Onderliggende problemen worden besproken en daarop wordt ondersteuning georganiseerd

Inwoner heeft voldoende handvatten om betere financiële keuzes te maken

MINDER GELDSTRESS GELDZORGEN WORDEN IN DE TOEKOMST VOORKOMEN

Direct effect

28

Beleidskader Geldzorgen

Indirect effect

GEZONDERE LEVENSSTIJL

Veranderpad: Faciliteren en armoedefonds Alle inwoners van gemeente Venlo met (potentiële) geldzorgen hebben bestaanszekerheid en een goede kwaliteit van leven en kunnen naar vermogen meedoen.

START

Faciliteren Armoedefonds

Inwoners met geldzorgen zijn op de hoogte van MUP’s en weten dat de producten anoniem en gratis beschikbaar zijn

Armoedefonds heeft zicht op potentiële locaties en benadert deze

Inwoners met geldzorgen maken gebruik van hygiëne producten

GEZONDERE LEVENSSTIJL

Armoedefonds bevoorraadt locaties die toegankelijk en vindbaar zijn

Inwoners met geldzorgen ervaren geen belemmeringen om mee te doen op school en sport als gevolg van gebrek aan lichamelijke verzorging

MEEDOEN NAAR VERMOGEN

Direct effect

Inwoners met geldzorgen blijven in contact met anderen en voelen zich verbonden

Inwoners met geldzorgen voelen zich van betekenis

KWALITEIT VAN LEVEN

Indirect effect

Beleidskader Geldzorgen

29

HOOFDSTUK 8 WAT VERWACHTEN WE DAT HET BELEID OPLEVERT?

In dit hoofdstuk laten we zien op welke wijze we investeringen doen en welke baten we verwachten voor de inwoner, onze organisatie en de gemeente Venlo. Hiermee geven we weer wat we denken dat het beleid de maatschappij oplevert. De investeringen

De baten

Wij of onze partners voeren een aantal activiteiten uit. Deze activiteiten worden deels betaald vanuit het geldzorgen budget. De ondersteuning die we bieden bereikt de inwoner direct in geld of indirect in materiële of maatschappelijke ondersteuning. Ook kan het zijn dat we met het geldzorgen budget ervoor zorgen dat de toegang naar regelingen makkelijker is of de ondersteuning anders georganiseerd wordt. Hiervoor investeren we in trainingen, digitale middelen en methoden.

Investeren doen we met een reden. We willen immers onze doelen bereiken en geldzorgen voorkomen. Als we hierin slagen, dan levert dit de inwoner, ons als gemeente én de samenleving iets positiefs op. Dit noemen we de baten. Baten kunnen financieel en maatschappelijk zijn.

Om inwoners direct te ondersteunen maken we als gemeente uitvoeringskosten. Daarnaast geven we subsidies of contracten aan partners en organisaties zodat zij hun medewerkers met inwoners aan de slag kunnen laten, Om goede initiatieven te snel te kunnen steunen, beogen we om te werken met een ontwikkelbudget. Dit alles bij elkaar vormen de investeringen voor het geldzorgenbeleid.

30

Beleidskader Geldzorgen

We hebben uitgetekend welke baten we beogen te halen met dit beleidskader. We maken de maatschappelijke kosten en baten nog beter inzichtelijk de komende jaren door het ontwikkelen van een maatschappelijke kosten baten analyse.

Impact investeringen beleidskader Geldzorgen

Investeringen

Opbrengsten

Uitvoeringskosten

Inkomensondersteuning

Inwoner

Software en processen

Subsidies en contracten

Eenvoudige persoonlijke en vindbare dienstverlening & financiële vaardigheden

Voldoende besteedbaar inkomen

Training en intervisie medewerkers

Minder stress en betere gezondheid Ontwikkelbudget Deelnemen in Venlose samenleving en behoud sociaal netwerk

Organisatie

Medewerkers minder belast met uitvoerende taken, dus meer ruimte voor persoonlijk contact

Inwoners nemen deel in Venlose samenleving en behoud sociaal netwerk

Medewerkers hebben meer ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en minder ziekteverzuim

Betere arbeids-participatie en behoud van baan

Gemeente Venlo

Vaardige inwoners en vaardige nieuwe generaties

Hogere arbeidsparticipatie

Afvlakken stijging hulpvoorzieningen zoals JPF, WMO of Jeugd

Minder geldzorgen en problematische schulden in de samenleving

Hogere consumptie lokale economie

Minder zware ondersteuning nodig

Afname kosten gezondheidszorg

Meer leefbaarheid

Besparing op uitvoeringskosten bij minder lange trajecten

Minder lang in uitkeringssituatie en duurzame uitstroom

Beleidskader Geldzorgen

31