031 bijl1 2021-04-22_Beleidskader Maatschappelijke Domein.pdf

FIER OP VENLO BELEIDSKADER MAATSCHAPPELIJK DOMEIN

Herijking van het beleidskader Maatschappelijk domein “een bijzondere tijd”

INHOUDSOPGAVE

BELEIDSKADER MAATSCHAPPELIJK DOMEIN

voorwoord6

Bijlage 1

Hoofdstuk I

Inleiding9

Venlo in beelden en cijfers: Hoofdstuk247 Desteps model 48

Hoofdstuk II

14

Bijlage 2

62

Venlo in beelden en cijfers D= demografisch E= Economisch S= Sociaal Cultureel T= Technologisch E = Ecologisch P = Politiek S =(Venlose) Samenleving

15 19 19 20 20 21 21 21

Opiniepijlers rapport

62

Bijlage 3

64

De kracht van voeding

64

Bijlage 4

68

Rollen gemeente

68

Hoofdstuk III

22

Bijlage 5

72

De v's van Venlo Vitaal & veerkrachtig Verbonden & vindbaar VarIëren naar vermogen  Veilig & vertrouwend

23 26 28 30 32

Wolkenboom uit spiegelsessies

72

Bijlage 6

78

Hoofdstuk IV

36

Jeugdplan82

Verandering en vernieuwing

37

Bijlage 8

8

Bronnenlijst45 Bijlagen46

47

Gezondheidsbeleid78

Bijlage 7

82 88

Overzicht betrokken partijen bij totstandkoming van dit beleidskader. 88

Fier op Venlo |

5

Het is inmiddels 2021, ruim vijf jaar nadat de decentralisaties in het maatschappelijk domein zijn doorgevoerd. In Venlo heeft onze gemeenteraad daarvoor in 2014 het beleidsplan 'Een bijzondere tijd' vastgesteld. De opgaven in het maatschappelijk domein die sindsdien onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid vallen, zijn zaken die ons leven direct raken. We zijn op weg van een verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving. Die is niet van vandaag op morgen gerealiseerd. Participatie is meer dan alleen een modewoord; Het gaat om zelfvertrouwen en zelfredzaamheid, maar ook om samenredzaamheid, vertrouwen in elkaar en het gevoel een bijdrage te kunnen leveren. Na het turbulente jaar 2020 kunnen we zeker stellen dat het een bijzondere tijd is geworden. Wij hebben er als college en gemeenteraad voor gekozen om de bijstellingskeuzes die nodig zijn, ondanks de moeilijke omstandigheden, niet zelfstandig te maken. We hebben gekozen om een uniek coronaproof traject in te gaan, waarin we zo veel mogelijk kennis en kunde uit de samenleving hebben meegenomen. Dit komt voort uit de overtuiging en het vertrouwen dat de inwoners van onze stad zelf het beste weten wat de Venlose samenleving verder brengt. Meer dan duizend Venlonaren hebben uiteindelijk meegewerkt. We zijn dan ook trots op de wijze waarop dit beleidskader tot stand is gekomen.

VOORWOORD

Een samenleving is meer dan een optelsom van individuen. Het cement van een samenleving is collectiviteit, samenzijn, verbinding: mensen hebben mensen nodig. Zeker nu lijkt dit actueler en noodzakelijker dan ooit. Investeren in mensen en hun netwerken vraagt daarom ook de komende jaren aandacht. We willen met alle partners onze krachten bundelen om inwoners naar hun eigen vermogen zo lang en optimaal mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Met elkaar zorgen we er bovendien voor dat dit op een betaalbare manier gebeurt. Met dit beleidskader werken we aan het versterken van een betrokken samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn, en waar ruimte is voor verschillen. Daar hoort maatwerk bij en het leren om voor verschillende gevallen, met de benodigde nuance en zorgvuldigheid, met passende oplossingen te komen. Kortom: we hanteren zo veel mogelijk de menselijke maat. Misschien ligt hier ook wel de kern van dit beleidskader: waar de primaire focus van het beleidsplan ‘Een bijzondere tijd’ lag op het goed invullen van de decentralisatiewetgeving (transitie), is de tijd inmiddels rijp om meer met alle betrokkenen gezamenlijk aan de slag gaan met de toekomstige opgaven in het maatschappelijk domein (transformatie). Passend in de huidige tijdgeest sluiten we graag af met de woorden: samen kunnen we deze opgave aan!"

6 | Fier op Venlo

Fier op Venlo |

7

HOOFDSTUK I

8 | Fier op Venlo

INLEIDING

Fier op Venlo |

9

Aanleiding voor dit beleidskader Sinds de decentralisaties van 2015 vallen de Jeugdwet, Participatiewet en Wmo onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. De gemeenteraad heeft daartoe in 2014 haar beleid vastgesteld voor het maatschappelijk domein van de gemeente Venlo in het beleidsplan ‘Een bijzondere tijd’. Met het maatschappelijk domein wordt al het beleid bedoeld dat is gericht op begeleiding en ondersteuning aan inwoners van de gemeente, op het gebied van welzijn, participatie, gezondheid, zorg en ontplooiing. Het kan daarbij zowel gaan om activiteiten om problemen te voorkomen, als om ondersteuning om problemen op te lossen. In verschillende eerdere beleidsplannen werd de visie op het Venlose maatschappelijke domein al beschreven. Een gedeelte komt bijvoorbeeld terug in het beleidsplan uit 2014, en in beleidsdocumenten zoals het lokaal gezondheidsbeleid ‘Vitaal Venlo 2017-2020’. Na een tweetal tussentijdse evaluaties, is in 2019 de start gemaakt met daadwerkelijke herijking van het bestaande kader. Daarbij is in opdracht van de raad vooral gekeken naar wat er past bij de vragen, behoeften en mogelijkheden van de inwoners van Venlo. Met dit beleidskader actualiseren we niet alleen het bestaande beleidsplan, maar brengen we verschillende beleidsplannen samen onder één visie.

Vanwege de wettelijke verantwoordelijkheid die voortkomt uit de Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid hebben we de verdieping op deze onderdelen separaat beschreven in de bijlage (zie bijlage 7: jeugdplan, bijlage 6: gezondheidsbeleid). Voor wie is dit beleidskader bedoeld? Beleid over het maatschappelijk domein raakt niet alleen mensen met een ondersteuning- of adviesvraag. Het gaat ook om de mensen om hen heen, zoals familie, vrienden en buren. Mensen die als vrijwilliger, mantelzorger of als professional ondersteuning verlenen. Of mensen die vanuit inhoudelijke deskundigheid betrokken zijn en om werkgevers die zich inzetten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het raakt dus iedereen in Venlo. Samen beleid maken In een betrokken samenleving zijn inwoners er voor elkaar en is de overheid er voor haar inwoners. Daarom wil de gemeente niemand uitsluiten bij het bedenken en bij het uitvoeren van beleid. Ondanks de beperkingen van de coronacrisis, is dit samenwerken centraal blijven staan in dit traject. In 2020 hebben we vele honderden mensen die in Venlo wonen en werken in hun eigen wijk of buurt bevraagd. Er waren verschillende thematische bijeenkomsten (o.a. over jeugd, ouderen en sociaal kwetsbare mensen) voor zowel inwoners als maatschappelijke partners.

De gemeente was daarbij niet alleen organisator, maar ook deelnemer: de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders, adviesraden en beleidsmedewerkers waren bestuurlijk en inhoudelijk betrokken. Samen hebben zij aangegeven wat zij belangrijk vinden voor het maatschappelijk domein. Zo hebben ze mede invulling gegeven aan beleidsthema’s en de visie die de kern vormen van dit beleidskader.

10 | Fier op Venlo

Waarover gaat dit beleidskader niet? Dit beleidskader vervangt niet het beleid dat recentelijk is vastgesteld of binnenkort wordt vastgesteld (sportbeleid, cultuurbeleid, woonbeleid, etc.), maar er zijn wel verbindingen. Zaken als sport, cultuur, wonen en natuur zijn van groot belang voor ons welzijn, en economische ontwikkelingen bepalen in sterke mate of er voldoende werk is om bestaanszekerheid voor iedereen te kunnen garanderen. Daaruit blijkt dat er veel raakvlakken zitten tussen het maatschappelijk domein en de andere beleidsterreinen van de gemeente. Indirect hangt alles met elkaar samen. Daarom vinden we het van belang om nog meer integraal te werken. Dat wil zeggen dat we de samenhang en synergie tussen beleidsvelden zoeken en benutten, ook al staat het in aparte beleidsplannen. We gaan niet alleen ‘halen’ bij andere beleidsterreinen, maar ook brengen. Voorbeelden zijn de nieuwe regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling en ‘Wij staan voor een Veilig Venlo 2021-2022’. Dit beleidskader is niet allesomvattend, noch het nieuwe handboek soldaat voor het maatschappelijk domein. Het heeft een bepaalde abstractie omdat het wel richting geeft, maar nog niet altijd inrichting biedt. Het is bedoeld als een kompas voor de overzienbare toekomst, waarbij de inwoner en zijn omgeving voorop en centraal staat.

We gooien niet al het bestaande overboord, maar zetten nieuwe accenten. Veel van wat er nu gebeurt past immers prima binnen het herijkte kompas, en waar het wiel niet opnieuw uitgevonden hoeft te worden, kunnen we dat ook prima met elkaar vaststellen. En de uitvoering dan? In dit beleidskader staat onze stip op de horizon. We presenteren een visie bestaande uit vier ankers die gelden voor alle beleidsthema’s en een viertal (meer concrete) accenten voor vernieuwing. Zo weten we wat we belangrijk vinden en wat we gezamenlijk willen bereiken in de komende jaren. Hoe we dat gaan doen, met wie en met welke activiteiten, gaan we in 2021 uitwerken en krijgt zijn beslag in het raadsprogramma ‘gezond en actief’. De voorbereiding is eind 2021 klaar: Het nieuwe beleid, inclusief een aantal meetbare indicatoren en ambities gaan we per 1 januari 2022 uitvoeren. Wanneer is het klaar? Aan dit beleidskader hebben we bewust géén einddatum verbonden. Natuurlijk, de samenleving blijft zich ontwikkelen en dat vraagt ook van ons zo nu en dan heroverweging en bijstelling. In 2025 zullen we daarom herijken: zitten we nog op de juiste weg? We evalueren dan in hoeverre het gelukt is om de koers in dit beleidskader te volgen. In de tussenliggende jaren zal het college via de jaarlijks begrotingscyclus verslag uitbrengen over de voortgang van de uitvoering.

Het rapport Meetbaar Venlo geeft een aantal belangrijke maatschappelijke effecten (indicatoren) per raadsprogramma. Deze werken we op een meer concreet niveau uit.

Fier op Venlo | 11

Inhoudelijke kaders – raadsuitgangspunten De gemeenteraad heeft bij de start van de herijking de volgende uitgangspunten meegegeven¹: 1. Onze inwoners staan centraal; 2. Inwoners kunnen rekenen op passende ondersteuning; 3. De gemeente geeft vertrouwen en biedt ruimte aan initiatieven van inwoners, vrijwilligers en professionals. De gemeente vervult een stimulerende, faciliterende en/ of regisserende rol; 4. Onze buurten, wijken en dorpen zijn leefbaar, beschikken over een passend voorzieningenniveau en er is sprake van sociale cohesie; 5. Ondersteuning aan (kwetsbare) inwoners wordt op een efficiënte en effectieve wijze vormgegeven’; 6. Voorkomen is beter dan genezen en toekomstige opgaven vragen om niet-traditionele oplossingen. Venlo investeert in preventie en innovatie; 7. De gemeente Venlo staat voor een inclusieve samenleving; 8. De sociale veiligheid van alle inwoners is onze grootste zorg. Verder zijn ook de uitkomsten van de evaluatie van het beleidsplan ‘Een bijzondere tijd’ gebruikt. Deze zijn op 3 juni 2020 behandeld door de gemeenteraad. Daarnaast sluiten we aan bij het raadsprogramma ‘gezond en actief’.

Juridische kaders - wet- en regelgeving Het beleidskader en de uitvoering moeten voldoen aan wet- en regelgeving, waaronder de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015, de Participatiewet, de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de Algemene subsidieverordening van Venlo en de Gemeentewet. Daar waar de uitvoering van dit beleidskader aanpassingen vraagt aan de beleidsregels of de verordening, zullen deze ter besluitvorming worden voorgelegd. Daarnaast nemen we in dit beleidskader ook opgaven uit de Wet publieke gezondheid (Wpg) op. Zo voldoen we met de vaststelling van dit beleidskader ook aan de vierjaarlijkse opgave van het vaststellen van een nota lokaal gezondheidsbeleid. Van wezenlijk belang is dat ook bij het invullen en nakomen van onze wettelijke verantwoordelijkheden en taken, we altijd zullen uitgaan van de menselijke maat. Financieel kader Het financieel kader bepaalt de financiële grenzen voor de uitvoering van het beleidskader en wordt gevormd door het budget dat de gemeenteraad voor de begrotingsperiode vanaf 2022 beschikbaar stelt. 1. Vastgesteld door de gemeenteraad op 29 januari 2020. Zie raadsvoorstel 2020-50.

12 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 13

HOOFDSTUK II

14 | Fier op Venlo

VENLO IN BEELDEN EN CIJFERS ONTWIKKELINGEN ROND HET MAATSCHAPPELIJK DOMEIN

Fier op Venlo | 15

Maatschappelijk Domein in Beeld Venlo kent een lange historie en rijke cultuur, met vele bijzondere tradities en verhalen. Verhalen, zowel mooie als minder mooie, die worden beleefd en verteld door de inwoners van Venlo, door de Venlonaren. Het maatschappelijk domein zit vol met deze verhalen. Het is immers van, voor en door de inwoners. Maatschappelijke partners en de gemeente vervullen een belangrijke, dienende rol. In dit hoofdstuk willen we niet alleen verhalend maar ook cijfermatig inzicht geven in waar wij, de inwoners van Venlo en het maatschappelijk domein, nu staan. Dat is belangrijk om onze koers te kunnen bepalen, vergelijkbaar met een schipper die daarvoor inzicht wil in zijn actuele positie en kijkrichting. We geven u dus eerst inzicht in het huidige maatschappelijk domein. Door een met cijfers onderbouwd beeld van belangrijke ontwikkelingen te schetsen krijgen we een beter gedeeld beeld van wat onze stad op maatschappelijk gebied typeert. We geven u géén uitputtend overzicht, maar beperken ons tot datgene wat echt relevant en typerend is. Ofwel: waar moeten we bij het uitwerken van - en het vervolg op - dit beleidskader rekening mee houden? Maatschappelijk Domein in cijfers Hoe is het beeld van de ontwikkelingen ingedeeld? Om ons beeld te ordenen gebruiken we de indeling van het zogenaamde ‘DESTEPs-model' ² .

Elke letter in DESTEPs staat voor één type ontwikkeling. Aan dit model hebben we de ‘s’ van (Venlose) samenleving toegevoegd. Aan de hand van dit model schetsen we (per letter) een aantal ontwikkelingen in de Venlose samenleving op basis van recent uitgevoerd onderzoek. In de figuur en de tabel op de volgende pagina geven we een korte samenvatting van de ontwikkelingen die we bespreken in het vervolg.

Technologisch

Sociaalcultureel

Economisch

T S

E

E

Ecologisch

P

Politiek

S

Samenleving

DESTEPS Maatschappelijk domein Demografisch

D

Klik op de letters om naar desbetreffend onderwerp te gaan

Type Ontwikkeling

Ontwikkeling 1

Overige Ontwikkelingen

Demografisch

Dubbele vergrijzing Ontgroening

(Arbeids-)migratie Wonen en zorg

Economisch

Sociaal Economische-

Sociaal-cultureel

Groeiend beroep Wmo/Ouderenzorg

Toenemend aantal chronisch zieken en welvaartsziekten/ jeugd en mentaal welzijn

Technologisch

E-health en zelfmanagement

Versnelling zorg in en om huis door corona

Ecologisch

Klimaat en de energietransitie

Politiek

Decentraliseren of toch anders?

Venlose Samenleving

Tevredenheid ondersteuning Verantwoordelijkheid zoeken oplossingen

SES-score, armoede en ongelijkheid in relatie tot ons laaggeletterdheid welzijn

Ontwikkelingen gemeentefonds

Klik op de gekleurde blokken om naar desbetreffend onderwerp te gaan

16 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 17

SAMENVATTING

D= DEMOGRAFISCH

We beschikken over een grote hoeveelheid data uit onderzoeken en rapporten. De meest gebruikte bronnen zijn verwerkt in een bronnenlijst, ter naslag. Voor elke ontwikkeling presenteren we één of twee indicatoren (cijfers) die het verhaal onderbouwen.

Demografisch (Bevolkingssamenstelling) De dubbele vergrijzing in Venlo brengt vraagstukken mee op gebied van wonen en zorg. Door de krappe woningmarkt en de ambitie rond langer thuis blijven wonen, is het regelen van een (blijvend) passende woning voor elke inwoner een complexe opgave. Het groeiende aantal internationale werknemers en hun soms kwetsbare positie draagt hieraan bij.

Coronacrisis in beeld Ons beeld van het maatschappelijk domein is niet ‘compleet’ zonder de gevolgen én uitdagingen van de corona-pandemie op korte en langere termijn te schetsen. Voor zover we op dit moment kunnen overzien geven we op onderdelen een eerste inzicht in de (verwachte) effecten. De komende maanden brengen we deze verder in kaart, wetende dat we ons beeld zullen moeten bijstellen. Voortschrijdend inzicht dus. Samenvatting De voornaamste ontwikkelingen die aan de basis liggen van de uitdagingen in het maatschappelijk domein zijn in deze samenvatting beschreven. Sommige bieden kansen, anderen beschrijven risico’s of een combinatie van beiden. In deze samenvatting leest u enkel de kern van de ontwikkelingen. Door op de betreffende ontwikkeling te klikken gaat u naar een pagina in bijlage1 met meer achtergrondinformatie en cijfers.

toelichting: het aantal 80+ers in onze regio is al bovengemiddeld en verdubbelt ruim richting 2050

E= ECONOMISCH sociaal-Economische kenmerken Venlo kent een relatief hoog aantal huishoudens met een relatief lage sociaal-economische status. Armoede, laaggeletterdheid en een hoger gebruik van specialistische zorg, waaronder jeugdhulp, komen relatief vaak voor. Ook verwachten we op basis van landelijke prognoses een verdere toename in de sociale en economische ongelijkheid.

Toelichting figuur: Relatief veel Venlose huishoudens hebben een lager inkomen.

18 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 19

S= SOCIAAL CULTUREEL

E = ECOLOGISCH

Sociaal (Welzijn / zorg / leefstijl / jeugd) Ook het aantal mensen met een (zwaardere) zorgbehoefte groeit, door ouderdom, maar ook als gevolg van meer welvaartsziekten. De druk op de zorg neemt de komende jaren verder toe als we niks doen. Chronische aandoeningen zoals dementie komen steeds meer voor, ook in Venlo. Hoewel de behoefte aan mantelzorg meegroeit, neemt de beschikbaarheid fors af (zie figuur hieronder). Veel mensen hebben bovendien meerdere aandoeningen tegelijk. Het groeiend aantal welvaartsziekten(o.a. diabetes type 2, hart- en vaatziekten) spelen een belangrijke rol in de toenemende ziektelast. Positief is het inzicht dat de problematiek in veel gevallen voorkomen kan worden, al vraagt dat soms wat extra persoonlijke ondersteuning.

Het klimaatprobleem vraagt internationale oplossingen, maar ook een lokale bijdrage van onze inwoners en van de gemeente. Duurzame oplossingen kunnen daarbij hand in hand gaan met belangrijke doelstellingen voor het maatschappelijk domein, zoals méér ontmoeting, sociale cohesie, educatie, veiligheid én lokaal, gezond eten. Een actueel voorbeeld is deze ecologische stadstuin in Venlo-Zuid. Voor een verdere uitwerking van deze ontwikkelingen kunt u hier klikken.

P = POLITIEK

De meeste jongeren in Venlo staan positief in het leven en ervaren een goede gezondheid. Tegelijk zien we bij jongeren een sterke toename van de ervaren psychische belasting door o.a. prestatiedruk. Het aantal inwoners dat voldoende beweegt is de laatste jaren, met name onder jongeren, iets gedaald en de coronacrisis duidt op een verdere afname op dit gebied. Recente onderzoeken laten zien dat gedurende de lockdown kinderen en jongeren (8-18 jaar) meer somberheid en angstklachten ervaren.

De politieke context laat ons zien dat de verwachtingen ten aanzien van de participatiesamenleving mogelijk moeten worden bijgesteld. Wat kan men van elkaar verwachten, zowel in onderlinge verhoudingen tussen burgers als door gemeenten en andere partijen van hun inwoners, is een vraag die veel gesteld wordt. Vanuit landelijk beleid zien we onder andere op het gebied van jeugdzorg en beschermd wonen verschuivingen in schaalgrootte. Binnen de publieke gezondheid speelt een discussie over intensivering en het steviger en concreter vastleggen van gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden. Voor een verdere uitwerking van deze ontwikkelingen kunt u hier klikken.

S =(VENLOSE) SAMENLEVING T= TECHNOLOGISCH We zien een toenemend aantal nieuwe oplossingen voor zorg- en welzijnsvraagstukken. De toepassing van e-health en applicaties voor zelfmonitoring spelen een belangrijke rol. Ook innovaties voor ondersteuning van het langer thuis wonen zijn volop in ontwikkeling. Veel innovaties maken onze zorg en ondersteuning preventiever, effectiever en/of goedkoper. Ze bieden handvatten om inwoners langer zelfstandig te laten meedoen. Voor een verdere uitwerking van deze ontwikkelingen kunt u hier klikken. 20 | Fier op Venlo

Hoe onze inwoners kijken naar het maatschappelijk domein is ten behoeve van dit beleidskader door de Opiniepijlersonderzocht en in beeld gebracht via de separaat bijgevoegde rapportage. We zien veel potentieel en bereidheid om bij te dragen in en aan de samenleving, hoewel de prikkel om zelf de eerste stap te zetten vaak nog ontbreekt. Ook de tevredenheid van gebruikers met de ondersteuning vanuit de gemeente is goed. Aandachtspunten en winstpakkers zitten onder meer in de vindbaarheid/zichtbaarheid en de sociale veiligheid. Verschillen tussen wijken en stadsdelen zijn soms groot. De resultaten zijn gedeeld en besproken met een groot aantal partijen en met een deel van de respondenten. De uitkomsten hebben we verwerkt in onze visie (hoofdstuk 3) en accenten voor vernieuwing (hoofdstuk 4). Voor een verdere uitwerking van deze ontwikkelingen kunt u hier klikken. Fier op Venlo | 21

HOOFDSTUK III

22 | Fier op Venlo

DE V'S VAN VENLO

Fier op Venlo | 23

e iër Var rm Ve

n og na en ar

Ve Vita er k

nd ba en ar &

Ver Vei tro l

& n)d g i w(e u

ng edi vo an

n e i e o r g p

& al chtig ra

In voorgaande hoofdstukken hebben we eerst zicht gegeven op de aanleiding en de context en vervolgens inzicht in de inhoud. Dit hoofdstuk is gericht op het uitzicht: we schetsen de visie op dit maatschappelijk domein, en beschrijven met welke blik we de komende jaren naar Venlo willen kijken. Belangrijke inbreng voor dit hoofdstuk is gekomen uit de vele co-creatie-momenten met inwoners en andere partners. We hebben deze visie gevormd langs een aantal sleutelbegrippen die herhaaldelijk terugkwamen. Deze begrippen hebben we gestructureerd aan de hand van de letter V, die voor Venlo zo typisch, verbindend en herkenbaar is. Met ‘de V’s van Venlo’ beschrijven we vier ankers waar we ons de komende jaren op vastleggen.

Kan srij ko

DE V’S VAN VENLO

De k rac ht v

o b r Ve Vind

Klik op de gekleurde blokken om naar desbetreffend onderwerp te gaan

24 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 25

VITAAL & VEERKRACHTIG Goed in je vel zitten is een essentiële voorwaarde om mee te kunnen doen in onze samenleving. Uit een peiling van GfK (2017) blijkt dat maar liefst 82% van de Nederlanders hun gezondheid als belangrijkste voorwaarde zien om een ‘goed leven’ te kunnen leiden. Met vitaliteit en veerkracht als ambitie zetten we daarom in op het behouden en versterken van onze gezondheid. We kiezen daarbij voor een positieve en brede benadering. Breed omdat de problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, meestal een divers aantal oorzaken kent. Inkomen, goede huisvesting, sociale contacten, werk en opleiding of de kwaliteit en inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond we zijn en hoe goed we in ons vel zitten. We stellen positieve gezondheid centraal. Dit is het vermogen om veerkrachtig om te gaan met fysieke, mentale en emotionele uitdagingen in het leven. We vertrekken daarbij vanuit ieders behoefte en talenten in plaats van de ziekte of beperking.

Het gedachtegoed van Positieve Gezondheid stelt een brede kijk op gezondheid centraal. Het gaat niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving.

Inzet op een vitaal leven gaat verder dan inzet op een vitale leefstijl. Ook zingeving, mentale gezondheid en een aantrekkelijk, laagdrempelig toegankelijk stelsel van basisvoorzieningen in onze gemeenschappen zijn onmisbaar. We bouwen verder aan een sterke sociale basis en een leefomgeving die stimuleert tot het maken van vitale en gezonde keuzes. Zo houden we problemen klein en beperken we de inzet van dure maatwerkvoorzieningen.

“Als gemeente kunnen we actieve inwoners die initiatieven willen organiseren beter faciliteren, o.a. door het eenvoudiger voor hen te maken” Afkomstig uit de sessie met team Werk, gemeente Venlo, november 2020

Nb. De bijlage over het lokaal gezondheidsbeleid (bijlage 6) geeft verdere context en invulling met betrekking tot deze V’s. Toelichting figuur: Werken aan de transformatie volgens positieve gezondheid betekent ook dat we in samenwerking met regionale zorg- en welzijnspartners de beweging maken naar een steeds grotere rol van preventie, zelfmanagement en veerkracht en tegelijk het afschalen van (zwaardere) zorg waar mogelijk. Dat geldt ook voor bijv. de gemeentelijke jeugdzorg. Het omkeren van de piramide dus.

We bouwen samen verder op de ingezette transformatie in het maatschappelijk domein, door de focus op preventie te versterken en daarmee ziekte te voorkómen. Hoewel inwoners hierbij primair een eigen verantwoordelijkheid hebben, is soms een proactieve benadering nodig. Soms heeft iemand uit zichzelf onvoldoende grip op zijn of haar gezondheid, bijvoorbeeld wanneer iemand moeite heeft met lezen, of kampt met stress door geldzorgen. Mensen missen soms (tijdelijk) het vermogen om zelfstandig die grip te vergroten. Wellicht zijn we in zo’n geval te snel geneigd om te vertrouwen op de aanname dat ieder individu zelf het vermogen heeft, of zou moeten hebben, om gezonde keuzes te maken.

“We moeten mensen helpen om hun talenten en kwaliteiten te ontdekken en te gebruiken.” Bron: spiegelsessie “Sociaal Kwetsbaar” (januari 2021)

Gezond blijven lukt vaak enkel door een gezamenlijke inspanning van zowel inwoners als gemeenten en maatschappelijke partners. We investeren samen met hen in een betere samenwerking tussen zorg en preventie, tussen medisch en maatschappelijk domein. Die inzet vraagt daarbij om ruimte en vertrouwen om te kunnen experimenteren en innoveren ten behoeve van anders denken en werken, over de diverse beleidsvelden heen. Het gezamenlijk doel is het realiseren van de transformatie in het maatschappelijk domein.

26 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 27

VERBONDEN & VINDBAAR ‘It takes a village to raise a child.’ We geloven in de kracht van samen. Mensen zijn sociale wezens, en hebben – al dan niet latent – altijd de behoefte om met anderen in contact en verbinding te staan. Daardoor kunnen mensen ook op elkaar terugvallen wanneer dat nodig is. Het is echter zo dat deze ‘samenredzaamheid’ niet vanzelfsprekend tot stand komt. Waar het mensen, groepen of gemeenschappen onvoldoende op eigen kracht lukt om elkaar te vinden en te ondersteunen, kan het de rol van de gemeente zijn om dit te helpen stimuleren.

“We zijn te weinig zichtbaar in de wijk en zouden daar eigenlijk zichtbaarder aanwezig moeten zijn” Afkomstig uit de sessie team Werk, gemeente Venlo, november 2021

Waar deze samenredzaamheid wel al voldoende bestaat, kan de rol van de gemeente zich beperken tot het mogelijk houden van de continuïteit daarvan. Bovendien wil de gemeente leren van de buurten en gemeenschappen waar dit het geval is, en die kennis overbrengen naar de plekken waar dat nog nodig is. We erkennen dat gemeenschappen hun eigen dynamiek en behoeften hebben, en dat deze verschillende vormen kunnen aannemen. We zoeken aansluiting op de plekken waar mensen van nature al komen. In de verscheidenheid daarvan kan passende bewegwijzering helpen om eenieder de goede plek en het goede doel te laten vinden. Het is daarbij voor ons een voorwaarde dat mensen ook daarin hun eigen vrijheid en identiteit geborgd zien, en wij vragen ook dat inwoners naar vermogen een eigen bijdrage daaraan leveren.

“We moeten verbindingen opsporen en [weer] leren onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid aan te gaan, zoeken naar de gezamenlijkheid" Afkomstig uit de verdiepingssessie sociaal kwetsbaar

We verwelkomen ‘nieuw’ vanuit een vertrouwde en vertrouwende basis. Denk aan nieuwe initiatieven, maar ook bijvoorbeeld aan nieuwe bewoners die nog hun weg en plek aan het vinden zijn. We werken vanuit gelijkwaardigheid samen aan verbinding en zicht- en vindbaarheid. De rol van de gemeentelijke organisatie op dit thema is niet sturend, maar primair faciliterend en waar nodig gidsend en begeleidend. Samenlevingen, maatschappelijk middenveld en gemeentelijke organisatie, zijn partners en we stellen ons ten dienste van vitale samenlevingen.

28 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 29

VARIËREN NAAR VERMOGEN

Mocht de inwoner aangeven gebruik te willen maken van een persoonsgebonden budget (PGB) dan is die mogelijkheid er en zal de toegang (het Sociaal Wijkteam) met de inwoner verkennen in hoeverre dit een passende mogelijkheid is.

Elke Venlonaar heeft een unieke set vaardigheden, wensen en talenten. We geloven in en koesteren de kracht van die diversiteit: dat geeft de samenleving kleur en mogelijkheden om te kunnen doen wat nodig is. Tegelijk betekent dit dat inwoners verschillen in hun doenvermogen: vermogen om te kunnen participeren, om zelfstandig oplossingen te vinden voor vraagstukken op allerlei leefdomeinen.

In Venlo willen we graag dat alle inwoners meedoen en ertoe doen en dat ook zo beleven. Zowel maatschappelijk als economisch (arbeidsmarkt) en altijd langs de menselijke maat en afgestemd op wat in iemands vermogen ligt.

Het is daarom van groot belang dat de gemeente en maatschappelijke partners – binnen en ook op de grenzen van de wet — durven te differentiëren naar het vermogen van inwoners, zodat zij binnen de samenleving gelijke, of beter gezegd, gelijkwaardige kansen krijgen. Immers, een gelijke behandeling (‘equality’) is niet per definitie (soms per definitie niet) een gelijkwaardige behandeling (zie afbeelding). Om kansengelijkheid (‘equity’) te creëren is er dus passende ondersteuning nodig, waarbij samen met de inwoner wordt gezocht naar een integrale oplossing bij de ondersteuningsvraag. In deze zoektocht is de menselijke maat leidend. Het onderstaande plaatje illustreert het verschil tussen gelijk behandelen en kansengelijkheid.

“Stimuleer kansengelijkheid in wijken en op scholen waar de uitdagingen groter zijn” Afkomstig uit de verdiepingssessie kinderen van 0 tot 12.

Het voortbestaan van onze welvarende samenleving vraagt veel van elkaar, ook als het gaat om welzijn en solidariteit. Eenzaamheid onder alle Venlose bevolkingsgroepen ligt op de loer en voorkomen of op zijn minst tijdig signaleren en bestrijden is in ieders belang en belangrijk. We geloven in de kracht, kennis en kunde van onze inwoners. En investeren hierin samen met onze partners die vanuit eenzelfde duurzaamheids- en inclusiviteits gedachte de Venlose inwoners faciliteren. Een voorbeeld is het investeren in en faciliteren van mantelzorgers en vrijwilligers. Nb. Onder andere de bijlage over de kernpunten en ontwikkelingen op het gebied van Wmo geeft verdere context en invulling met betrekking tot deze V’s.

Equality

Equity

Om in het voorbeeld van de fiets te blijven: een inwoner met een uitkering die op enige afstand werk heeft gevonden, maar niet over een vervoermiddel beschikt, is beter geholpen met een e-bike dan met een uitkering. In dit theoretisch voorbeeld zal dit zowel de inwoner als gemeenschap meer opleveren. We zoeken naar en maken gebruik van de ruimte die de regels en interpretatie daarvan toelaten.

“Meedoen is niet voor een ieder even gemakkelijk of vanzelfsprekend. Meedoen moet je dan ook stimuleren” Afkomstig uit de sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

30 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 31

VEILIG & VERTROUWEND Een goede mate van sociale veiligheid is een belangrijke voorwaarde voor vitaliteit en verbinding tussen inwoners en een vitale gemeenschap. Andersom zorgt cohesie en vertrouwen in de ander weer voor een groter gevoel van veiligheid en een kleinere kans op criminaliteit: Kennen en gekend worden zorgt voor een prettiger en veilig gevoel. Het is daarom van belang om in te zetten op vertrouwen in de buurt en in elkaar. Het voeren van een dialoog met elkaar is daarvoor noodzakelijk. In Venlo doen we het samen, dus we betrekken elkaar bij de aanpak en oplossing van problemen rondom veiligheid. Hiervoor neemt de gemeente een rol aan die verder gaat dan alleen handhaving en preventiemaatregelen. Om de sociale veiligheid van inwoners ook voor de langere termijn te verbeteren, is het van belang te werken aan positief contact, verbinding en vertrouwen binnen de wijken. Dit geldt in grotere mate voor de wijken waar mensen dit minder uit zichzelf (kunnen) doen. We werken informatie gestuurd en wijkgericht, met als doel een veiliger gevoel bij alle inwoners te creëren.

“Werken aan een inclusieve samenleving, betekent met elkaar samen leven.”

Daarbij moeten professionals de vaardigheden en middelen hebben om bij te dragen aan de sociale veiligheid en cohesie in de buurt. Door te investeren in bijvoorbeeld trainingen over omgaan met diversiteit en intervisiebijeenkomsten voor deze professionals, wordt er gewerkt aan het tegengaan van discriminatie, polarisatie, en sociale uitsluiting. In combinatie met het investeren in positief contact tussen inwoners en het uitlichten van voorbeeldgedrag, kan dit de voedingsbodem voor crimineel gedrag/radicalisering/ sociale onveiligheid verminderen.

“Elkaar vertrouwen betekent ook ruimte bieden en een beetje loslaten. Timmer beleid niet al te veel dicht en denk niet te veel in protocollen” Afkomstig uit de werksessie gemeente Venlo, februari 2021

Hoewel deze preventie van criminaliteit ervoor moet zorgen dat de sociale veiligheid van inwoners er op termijn sterk op vooruit gaat, zal er waar dat nodig is nog steeds worden ingegrepen om de veiligheid te waarborgen. Ook rond bijvoorbeeld kwetsbare opgroeisituaties in gezinnen geldt dit vanzelfsprekend en zorgen we er met ketenpartners voor dat de veiligheid van kwetsbare inwoners gewaarborgd is. Dit vraagt ook de komende jaren aandacht. Snel signaleren, contact maken, persoonsgericht werken en voorlichting en training geven helpt om een omgeving te creëren die een aantrekkelijker alternatief is dan de optie voor een criminele carrière die soms ook voorligt.

Afkomstig uit de schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

Het positieve effect van een gezonde fysieke leefomgeving op de mate van sociale veiligheid is groot. Door het creëren en behouden van groene en leefbare buurten willen we bijdragen aan het woongenot en geluksgevoel van inwoners. In deze buurten zijn verschillende publieke voorzieningen zoals buurthuizen, waar inwoners hun talenten kunnen ontplooien, mee kunnen doen en een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. Specifieke aandacht is hierbij voor jeugdigen: daar waar een buurthuis geen passende mogelijkheid biedt voor ontmoeting voor deze doelgroep gaan we samen met hen op zoek naar alternatieven. Hierbij zoeken we zoveel als mogelijk de koppeling met bestaande voorzieningen, denk hierbij aan een sportkantine of een verenigingsgebouw. Belangrijk is dat deze voorzieningen aansluiten op de beleving van de wijkbewoners; waar mogelijk zowel voor de oudere als de jongere inwoner. Daarnaast betekent sociale veiligheid ook dat iedereen zich veilig voelt om zichzelf te zijn. Daarvoor is het van belang te werken aan acceptatie, normalisering en inclusie van kwetsbare groepen. Positieve rolmodellen en voorbeeldfuncties zijn daarin van grote waarde.

32 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 33

AANSLUITING UITGANGSPUNTEN GEMEENTERAAD In het eerste hoofdstuk hebben we uiteengezet wat de uitgangspunten van de gemeenteraad voor deze herijking zijn. De visie van dit beleidskader is dan ook geschreven op basis van die uitgangspunten. In onderstaande tabel is voor elk van de vier ankers uitgewerkt op welk uitgangspunt van de gemeenteraad in die specifieke V vooral wordt ingezet. Sommige uitgangspunten komen vaker terug dan anderen, maar uiteindelijk houdt hier, net als binnen de samenleving, alles verband met elkaar.

Uitgangspunt Raad #1: Inwoners staan centraal

Vitaal & Veerkrachtig

Verbonden & Vindbaar

•

•

#2: Passende ondersteuning •

#4: Leefbare buurten

• •

#5: Ondersteuning (kwetsbare) inwoners

•

#6: Preventie en innovatie

•

•

#7: Inclusieve samenleving

•

•

34 | Fier op Venlo

• •

#3: Ruimte en vertrouwen

#8: Sociale veiligheid

Variëren naar Veilig & Vermogen Vertrouw(en)d

foto samenleving

•

•

•

• •

• •

Fier op Venlo | 35

HOOFDSTUK IV

36 | Fier op Venlo

VERANDERING EN VERNIEUWING

Fier op Venlo | 37

Inleiding Met dit herijkte beleidskader nemen we geen afscheid van het verleden; we bouwen erop verder. Er gaat namelijk al veel goed in onze samenleving(en), dit laten de onderzoeken en de gesprekken met inwoners en betrokkenen ook duidelijk zien. Er wordt al veel opgelost zonder tussenkomst van beroepskrachten en dat is mooi. Vanzelfsprekend zijn er ook aandachtspunten, zaken waar we met elkaar oplossingen voor zoeken.

em

ie

se s a P

n

nV e nlo ni

o b r Ve Vind

ne

Ver Vei tro l

en nt

ac ad

n og na en ar

Ve Vita er k

nd ba en ar &

e Tal

Met de accenten geven we aan waarop we de komende jaren extra inzetten, waarbij de nadere uitwerking jaarlijks wordt meegenomen in het programma ‘Gezond en Actief.

e iër Var rm Ve

Voor de overzichtelijkheid koppelen we aan elk van de vier V’s één accent. Aan de hand van die combinatie beogen we de gewenste verandering en de in hoofdstuk 3 beschreven visie te stimuleren. Zo is ‘de kracht van voeding’ gekoppeld aan Vitaal en Veerkrachtig, omdat deze het meest aansluit. Maar natuurlijk heeft dit accent ook raakvlakken met de andere V’s en omvatten ook de andere accenten in meer of mindere mate eigenlijk het volledige spectrum van alle V’s.

& n)d g i w(e u

De k rac ht v & al chtig ra

Vier accenten: Metaforen en inspiratie voor de gewenste verandering De accenten zijn ontstaan als bundeling van samenhangende activiteiten op basis van de voorgaande hoofdstukken. Denk hierbij met name aan de co-creatie, het rapport van de Opiniepijlers en de ontwikkelingen uit hoofdstuk 2.

ien e ro g p

ng edi vo an

In dit hoofdstuk brengen we enkele kansen en aandachtspunten voor verbetering en vernieuwing samen. Een viertal accenten illustreren hoe we de komende jaren verder invulling kunnen geven aan de visie in dit beleidskader.

Kan srij ko

Natuurlijk nemen we daarvoor de lessen uit het verleden mee in deze herijking, zoals bijvoorbeeld de les dat we de kracht van diversiteit meer en beter kunnen gebruiken. Maar ook het meer en beter samenwerken mét gemeenschappen en inwoners, die verschillen in hun veerkracht en zelfredzaamheid. Het besef dat er grenzen zitten aan de zelfredzaamheid van mensen is belangrijk, evenals dat er in de samenleving nog veel potentie lijkt te zitten om de samenredzaamheid te vergroten.

o w d

Klik op de gekleurde accent blokken om naar desbetreffend onderwerp te gaan

38 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 39

ACCENT 1: DE KRACHT VAN VOEDING

ACCENT 2: PASSEND WONEN IN VENLO

Voeding verbindt mensen en culturen en heeft een grote impact op onze maatschappij. We zetten daarom in op de kracht van voeding. We stellen de positieve waarden rond voeding centraal voor onze buurten en gemeenschappen. De vele bestaande initiatieven, zoals het Beleg van Venlo of de Voedselbank, vormen een mooie basis. We willen stimuleren dat die initiatieven kunnen groeien en versterken. En we willen dat nieuwe initiatieven gemakkelijker van de grond kunnen komen en elkaar weten te vinden. Als beleidsambitie kunnen we met een coalitie van partners de ‘Venlose voedingsagenda’ opstellen, met een aantal ingrediënten. We denken aan het bevorderen van een gezonde(re) en uitnodigende eetomgeving voor onze kinderen en voor scholen of aan het haalbaar en betaalbaar maken van voedzame en lokale versproducten voor ieders portemonnee. En natuurlijk de gezamenlijke maaltijd als activiteit om ontmoeting en contact te stimuleren, bijvoorbeeld tussen ouderen en jongeren in de buurt. Zo werken we onder meer aan meer duurzaamheid, vitaliteit, ontmoeting, sociale inclusie en minder armoede. (zie de bijlage‘de kracht van voeding’ voor meer toelichting)

Het Programma Langer Thuis is onderdeel van het bredere Pact voor de Ouderenzorg dat het ministerie van VWS in maart 2018 heeft afgesloten met onder andere gemeenten, verzekeraars en zorgverleners. Het programma streeft ernaar ouderen in hun eigen vertrouwde omgeving zelfstandig oud te laten worden met een goede kwaliteit van leven. Het Programma Langer Thuis richt zich op het verbeteren van drie belangrijke randvoorwaarden: goede ondersteuning en zorg thuis, ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers en een geschikte woonsituatie. In Venlo geven we samen met partners, zorgverzekeraar/zorgkantoor, zorg- en welzijnsaanbieders en woningbouwcorporaties vorm en inhoud aan de ambities van dit programma. Hiermee borgen we dat de groeiende groep ouderen, ook met een ondersteuningsbehoefte, de komende jaren passend in Venlo kan blijven wonen. Ook zetten we in op het passend laten wonen van inwoners die vanwege ontwikkelingen in bijvoorbeeld de GGZ uitstromen uit een instelling. Tot slot is de samenhang met jongeren en studenten van belang. Voor hen draagt de beschikbaarheid van een passende starterswoning bij aan onder meer zelfontplooiing en binding met/aan Venlo. Op deze manier dragen we bij aan de complexe vraagstukken van de huidige krappe woningmarkt.

40 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 41

ACCENT 3: TALENTENACADEMIE

ACCENT 4: KANSRIJK OPGROEIEN

Met de talentenacademie ‘Venlo Leert’ bieden we een voedingsbodem en uitlaatklep voor Venlo als stad van actieve- en ontwikkelende mensen en gemeenschappen.

In Venlo groeien relatief veel kinderen op in onveilige of minder gezonde omstandigheden. Gedurende de eerste duizend dagen van de ontwikkeling van het kind zetten we samen met onze partners extra in op een kansrijke start. De focus ligt daarbij op ondersteuning van gezinnen met een verminderd vermogen om zelfstandig deze cruciale levensfase vorm te geven.

De talentenacademie is een metafoor voor continue intensivering op ontwikkelen en leren en heeft een groot aantal facetten. Niet alleen is het gericht op scholing (educatie, beroepsgericht, creatief en recreatief), ook zien we voor ons dat in de variëteit van uitingsvormen ervan verbinding, gelijkwaardigheid, bewustzijn, burgerschap en Venlonaarschap. De talentenacademie is niet persé een fysieke locatie, maar een concept: een toegankelijk geheel aan mogelijkheden en faciliteiten om in Venlo naar vermogen en op behoefte samen aan talenten- en competentie-ontwikkeling te werken. Het is gericht op scholing (educatie, beroepsgericht, creatief en recreatief). Scholing, educatie en voorbeelden als verbindend en verheffend middel, ook gericht op het upgraden van de brandstof die zowel onze economie als maatschappij goed kan gebruiken. Niet middels een opgestoken en vaak als belerend ervaren vingertje. Wel door interactie met en betrokkenheid bij elkaar.

YOU’VE GOT TALENT

Met het concept van de talenten academie investeren we niet alleen in kennis en een verbeterde (arbeidsmarkt) positie, maar ook in het voorkomen van zorg afhankelijkheid en in meer sociale cohesie. Een goed sociaal netwerk is immers één van de belangrijkste voorspellers voor een lang en gezond leven; het draagt bij aan het tegengaan van eenzaamheid, onderling begrip wordt vergroot en daarmee ook de sociale veiligheid.

De diversiteit aan thema’s willen we vooral ook door de samenleving laten bepalen en een deels informeel karakter geven. Naast taalscholing of cultuursensitiviteit is bijvoorbeeld een cursus moestuinieren, (h)erkennen van dementie of groepswandelen prima mogelijk. Met een goede opbouw, samengesteld uit en op de diversiteit die de Venlose samenlevingen kenmerken, biedt deze focus op leren en ontwikkelen een platform voor zowel individuele- als maatschappelijke ontwikkeling. Uiteraard doet de gemeente dit niet alleen, het draait juist om samen. De rol van de gemeente zal grotendeels bestaan in het stimuleren en faciliteren èn zal in de uitwerking van dit concept verbinding met zowel het maatschappelijk middenveld, het onderwijs- en educatie veld en andere actoren worden gezocht. Niet alleen in het uitvoeren, ook in het mede mogelijk maken (financieren). We zien hierin een goede parasol om de doelstellingen van Fier op Venlo te helpen realiseren. De talentenacademie zien we daarmee als een gezamenlijke focus en inspanning om Venlonaren te helpen verbinden en zich verder te ontwikkelen.

42 | Fier op Venlo

We signaleren relatief veel zwaardere jeugdzorg, onder meer door het hoge aantal uithuisplaatsingen in onze gemeente. Deze ontwikkeling naar zwaardere jeugdzorgtrajecten is ook terug te vinden in bijlage 7(jeugdplan). Om dit te doorbreken is een verandering van werkwijze nodig. We gaan actiever naar buiten treden, want niet iedereen die zorgen heeft stelt daadwerkelijk een hulpvraag. We zetten in op toegankelijke, veilige en laagdrempelige plekken waar jeugdigen terecht kunnen, die zoveel mogelijk aansluiten op hun natuurlijke locaties waar jongeren komen, en waar problemen vroeg gesignaleerd kunnen worden. Ook signalen vanuit de politie, toezichthouders en professionals moeten op de juiste plek terecht komen, zodat er vanuit het sociale basis gepaste actie kan worden ondernomen. Wanneer problemen niet in het voorliggend veld kunnen worden opgevangen, moeten kinderen en jongeren zoveel mogelijk in ambulante setting worden geholpen. Wanneer dat niet mogelijk is, vinden we het belangrijk dat zij in een huiselijke, gezinsgerichte woonvorm terecht komen. Uit het inspectierapport van augustus 2019 is gebleken dat de huidige organisatie van de jeugdbescherming om verbetering vraagt. Samen met de andere gemeenten in Noord-Limburg, maar ook zoveel mogelijk met Midden- en Zuid-Limburg, willen wij hierin stappen zetten.

We willen vernieuwende werkafspraken maken, voor zover dat binnen onze invloed ligt. Een voorbeeld daarvan is het samenbrengen van uitvoerende professionals van de lokale toegangsteams van de gemeente, het adviesteam van Raad voor de Kinderbescherming, gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering en Veilig Thuis. De komende periode gebruiken we om een gerichte aanpak uit te werken, die concreet zal worden meegenomen in het programma gezond & actief 2022. Uit het inspectierapport van augustus 2019 is gebleken dat de huidige organisatie van de jeugdbescherming om verbetering vraagt. Samen met de andere gemeenten in Noord-Limburg, maar ook zoveel mogelijk met Midden- en Zuid-Limburg, willen wij hierin stappen zetten. We willen vernieuwende werkafspraken maken, voor zover dat binnen onze invloed ligt. Een voorbeeld daarvan is het samenbrengen van uitvoerende professionals van de lokale toegangsteams van de gemeente, het adviesteam van Raad voor de Kinderbescherming, gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering en Veilig Thuis. De komende periode gebruiken we om een gerichte aanpak uit te werken, die concreet zal worden meegenomen in het programma gezond & actief 2022.

Fier op Venlo | 43

Rollen en sturing Stevige ambities die allen gefundeerd zijn op samenhang en met elkaar verbonden zijn. Bovenstaande accenten willen we natuurlijk met een groot aantal partijen uitwerken en realiseren. In deze paragraaf schetsen we daarom welke rol er van ons als gemeente verwacht kan worden en hoe we verder willen sturen op het maatschappelijk domein. We hebben namelijk eerder gezien dat ‘de kanteling’ en ‘de transformatie’ van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving langzaam en soms moeizaam verloopt. Daarom hebben we gemeend om in dit kader ook nadrukkelijk aandacht te besteden aan de verschillende rollen die bijdragen aan de wijze waarop we ons kunnen aanpassen aan een immer wijzigende wereld: Samen zijn wij Venlo. Om daarin goed en effectief samen te werken, is het (onder)kennen van elkaars rollen en verantwoordelijkheden belangrijk. Is alles een verantwoordelijkheid van de samenleving? Nee, natuurlijk niet. Is alles dan een verantwoordelijkheid van de overheid? Nee, ook niet. Maar hoe en wat dan wel. De ontwikkeling van een gezond en actief Venlo dat is gebouwd op vitale gemeenschappen, vraagt om een vernieuwde visie op rollen voor burgers, overheid en maatschappelijke organisaties. Daarbij is het perspectief van waaruit deze rolverduidelijking en –handhaving wordt gedaan van essentieel belang.

We maken daarbij gebruik van het in bijlage 4 opgenomen figuur zelfsturing. Op basis hiervan bepalen we samen met betrokkenen welke type rol we vervullen en welke invulling hierbij past. Hiermee beogen we op een efficiënte en passende wijze samen met alle betrokkenen vorm en inhoud te geven aan het hart, kijkrichtingen en de accenten. Zo maken we met elkaar van de verschillende V’s van Venlo één centrale V waar we trots op zijn. Namelijk een samenleving waaraan iedereen passend mee doet.

44 | Fier op Venlo

BRONNENLIJST Bronnen Naast alle georganiseerde sessies en de input uit eerdere sessies met de gemeenteraad, hebben we veelvuldig van externe bronnen gebruik gemaakt. De voornaamste bronnen en onderzoeken die voor dit beleidskader zijn geraadpleegd zijn de volgende: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Kadernota Gemeente Venlo Programma ‘Gezond en Actief’ Strategische Visie 2040 Ontwikkelingen omgevingsbeeld Gemeente Venlo Rapportage Opiniepijlers, zie bijlage 2. Nota Integraal Veiligheidsbeleid(Wij staan voor eenVeilig Venlo 2021-2022’). Sportvisie Gemeente Venlo Stadspeiling Gemeente Venlo 2019 Kennisnet GGD Limburg Noord met o.a. de gezondheidsmonitor voor jeugd en voorvolwassenen/ouderen. vrln.databank.nl Gezondheidsmonitor GGD Meerjarenbeleidsplan GGD Limburg-Noord Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling www.limburgpositiefgezond.nl www.degezondebasisschoolvandetoekomst.nl Waarstaatjegemeente.nl (CBS) www.volksgezondheidenzorg.info Rapport Sociaal Cultureel Planbureau: Sociaal Domein op Koers? (2021) www.alzheimer-nederland.nl Rapport Commissie Dannenberg (Van beschermd wonen naar beschermd thuis) www.citydealvoedsel.nl/receptenboek

Fier op Venlo | 45

BIJLAGEN Hieronder is een overzicht van de verschillende in het beleidskader genoemde bijlagen opgenomen: Nummer

Inhoud

Bijlage 1

Venlo in beelden en cijfers: Hoofdstuk2

Bijlage 2

Opiniepijlers rapport

Bijlage 3

De kracht van voeding

Bijlage 4

Rollen gemeente

Bijlage 5

Wolkenboom uit spiegelsessies

Bijlage 6

Gezondheidsbeleid

Bijlage 7

Jeugdplan

Bijlage 8

Overzicht betrokken partijen bij totstandkoming van dit beleidskader.

Klik op de bijlage om naar desbetreffende pagina te gaan.

46 | Fier op Venlo

Toelichting

BIJLAGE 1

VENLO IN BEELDEN EN CIJFERS: HOOFDSTUK2

Fier op Venlo | 47

DESTEPS MODEL

D=DEMOGRAFISCH Inzicht in onze bevolkingsopbouw³ en -prognoses geeft ons de juiste context en zicht op de vraagstukken en uitdagingen van morgen en overmorgen. De ontwikkeling van het aantal inwoners en hun leeftijd geeft een ruwe indicatie voor het aantal inwoners dat een beroep zal doen op zorg en welzijn. Daarnaast is het een indicator voor het aantal leerlingen in het Venlose onderwijs. Ook de toename van het aantal internationale werknemers kan een substantieel effect hebben op de demografie en onze maatschappelijke opgaven.

Technologisch

Sociaalcultureel

Economisch

T S

E

E

Ecologisch

P

Politiek

S

Samenleving

DESTEPS Maatschappelijk domein Demografisch

D

Dubbele vergrijzing Het aantal ouderen in de samenleving neemt snel toe. Daar komt bij dat mensen steeds ouder worden, waardoor de gemiddelde leeftijd steeds hoger komt te liggen. In 2040 zal meer dan een kwart van de Nederlanders 65 plusser er zijn. Binnen de groep senioren is een groeiend aandeel zelfs 80 plusser. We noemen dat ‘dubbele vergrijzing. Deze ontwikkelingen doet zich in Venlo in grotere mate voor afgezet tegen het landelijke gemiddelde (zie figuur 1). In deze infographics van het RIVM is goed zichtbaar wat de vergrijzing betekent voor onze maatschappij, het welzijn van en de zorg voor de oudere generatie(s).

Klik op de letters om naar desbetreffend onderwerp te gaan

Figuur 1: relatief veel ouderen en weinig jongeren in onze regio 3Demografie geeft inzicht in twee voor dit beleidskader belangrijke dimensies: 1. Samenstelling, ofwel de huidige bevolkingsopbouw. Geeft richting aan de huidige wensen en behoeftes van de samenleving. 2. Ontwikkeling, oftewel de toekomstige bevolkingsopbouw. Naast natuurlijke aanwas en sterfte is daarbij het migratiesaldo een bepalende factor.

48 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 49

Wonen en zorg Vanwege deze dubbele vergrijzing verandert onze woningbehoefte. Daarnaast moeten steeds meer zorgdoelgroepen een plek vinden op de reguliere woningmarkt. Denk aan de afbouw van intramurale woonvormen en -voorzieningen, bijvoorbeeld voor inwoners met een ggz-achtergrond en de toename van het aantal inwoners dat weer ‘gewoon’ in de wijken zal wonen, met de juiste zorg en ondersteuning thuis. Door al deze ontwikkelingen is het bestaande woningaanbod zowel kwalitatief als kwantitatief ontoereikend. De opgave ligt dan ook bij het aanpassen van de bestaande voorraad en het toespitsen van nieuwbouw op de toekomstige woningbehoefte. In 2021 zal een analyse tot stand komen op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid in de kernen van Venlo4. Deze ‘woonzorganalyse’ vormt de basis voor prestatieafspraken met al betrokken partijen als basis voor concreet uit te voeren plannen, die vervolgens in de komende jaren tot uitvoering worden gebracht. Omdat er een grote samenhang bestaat tussen de woonopgaven en de opgaven vanuit zorg, welzijn en leefbaarheid worden deze samen opgepakt en wordt de woonzorgvisie een belangrijk onderdeel van zowel het lokale woonbeleid als van het sociale beleid. Arbeids-)migratie Internationale werknemers hebben een vaste plek in onze gemeenschap en dat zal in de toekomst niet snel veranderen.

Veel internationale werknemers die in Nederland werken hebben fatsoenlijk werk, een fijne werkgever en een prettig onderkomen. Tegelijk concludeert de commissie Roemer dat er op sociaal gebied ook negatieve neveneffecten zijn. Sommige werkgevers en uitzenders gaan niet netjes om met internationale werknemers, waardoor problemen ontstaan op gebied van bijvoorbeeld. huisvesting of onveilige werkomstandigheden. Tijdens de coronacrisis kwam daar een schadelijke dynamiek bovenop. Internationale werknemers die hun werk verloren, waren daarmee vaak ook direct hun woonruimte en zorgverzekering kwijt. Ze waren aangewezen op noodopvang of kwamen op straat te staan. Een bijeffect van de coronacrisis was dat op pijnlijke wijze een vergrootglas werd gelegd op de kwetsbare positie van internationale werknemers in Nederland (Rapport commissie Roemer, ‘Geen tweederangsburgers’). Ook op het vlak van volksgezondheid en zorgbehoefte zijn er specifieke aspecten en vragen die om een brede beleidsmatige blik vragen, net zoals dat voor bijvoorbeeld kenniswerkers het geval is. 4Hiermee voldoen we aan de oproep van de Taskforce Wonen en zorg om een analyse te maken van de lokale opgave voor ouderen en andere mensen met een ondersteunings- en zorgbehoefte op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid.

Het streven is om in lijn met het tijdpad van de landelijke Taskforce in 2021 de woonzorgvisie vast te stellen en prestatieafspraken met alle betrokken partijen te maken.

50 | Fier op Venlo

E= ECONOMISCH In dit onderdeel schetsen we de ontwikkelingen op het sociaal economische vlak. Ontwikkelingen over belangrijke thema’s in het maatschappelijk domein zoals armoede, arbeidsmarkt en sociale ongelijkheid. Sociale ongelijkheid in relatie tot welzijn en gezondheid Sociaaleconomische verschillen zorgen voor verschillen in welzijn en (ervaren) gezondheid. Illustratief voor deze ontwikkeling zijn de toenemende gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen (zie figuur 2). De gemiddelde levensverwachting bij geboorte voor mensen met een inkomen in de laagste inkomensklasse ligt momenteel op 77 jaar, tegenover 84½ jaar van de hoogste inkomensklasse. In het rapport ‘Van verschil naar potentieel’ adviseert de WRR het beleid te richten op het behalen van gezondheidswinst van inwoners in kwetsbare posities.. Voorbeelden zijn mensen die onder de armoedegrens leven, migranten of mensen met chronische aandoeningen.

Figuur 2: Gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen

Fier op Venlo | 51

Sociaal economische status score De sociaal economische status score (SES) geeft inzicht in de sociale status van een gebied (postcodeniveau). In Venlo blijven een aantal wijken achter. Deze hebben een lage SES-score (figuur 3).

S= SOCIAAL De druk op de zorg, landelijk en lokaal, neemt de komende jaren verder toe. Door de dubbele vergrijzing neemt de druk op zowel de formele als de informele zorg toe. Chronische aandoeningen zoals dementie komen daardoor steeds meer voor en veel mensen hebben bovendien meerdere aandoeningen tegelijk. Welvaartsziekten spelen een belangrijke rol in de toenemende ziektelast. Bij jongeren zien we een sterke toename in de ervaren Mentale druk op het leven. Door al deze maatschappelijke ontwikkelingen neemt zonder ingrijpen de zorgvraag verder toe onder jong en oud. Tegelijk signaleren we steeds meer innovatieve, sociale oplossingen in de preventieve sfeer. Ook lijken meer mensen en organisaties zich bewuster te worden van het belang van vitaal zijn en blijven. Groeiend beroep WMO/Ouderenzorg De vraag door met name ouderen naar huishoudelijke verzorging, collectief aanvullend vervoer en begeleiding aan huis groeit. Kortom, het aantal inwoners dat hulp vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) nodig heeft, neemt de komende jaren fors toe. Dit leidt gemiddeld tot een verwachte jaarlijkse stijging van 7% van de Wmo-kosten per gemeente5 . Ook in de Wlz (Wet langdurige zorg) zullen de kosten zonder ingrijpen fors toenemen.

Figuur 3: Sociaaleconomische status (SES)

De ontwikkeling van armoede Armoede en sociaal economische kwetsbaarheid in bredere zin is in Venlo hoger dan gemiddeld. Het grootste risico op armoede ligt bij eenoudergezinnen met kinderen in de basisschoolleeftijd en bij ouderen.

Beschikbaarheid mantelzorg Bij het opvangen van deze groeiende druk op voorzieningen spelen mantelzorgers een belangrijke rol. Zij kunnen namelijk deze druk verminderen. Figuur 4 laat echter zien dat de beschikbaarheid van mantelzorgers ten opzichte van het aantal ouderen gaat dalen en daardoor de druk op hen naar verwachting toe zal nemen.

Laaggeletterdheid verhoogt de kans op zowel armoede als schulden. In Venlo ligt het percentage laaggeletterden met 23% beduidend hoger dan in Nederland (18%) of de omliggende gemeenten. Deze zaken houden verband met de bevolkingssamenstelling: Omschrijving

Nederland

Venlo

Leeftijdsopbouw: 45 jaar of ouder

45%

50%

Opleidingsniveau: 19 – 65 jaar: maximaal mavo of lbo

29%

39%

Non-participatie arbeidsmarkt

16%

18%

Land van herkomst: allochtonen (westers en niet-westers)

21%

27%

52 | Fier op Venlo

Figuur 4: beschikbaarheid mantelzorg (Planbureau voor de Leefomgeving)

Fier op Venlo | 53

Méér mensen met chronische ziekten in relatie tot leefstijl Het aantal Venlose inwoners met een chronische aandoening ligt boven het regionale en landelijke gemiddelde. Zo had in 2016 al 55% van de ouderen van 65 plus één of meerdere aandoeningen, terwijl het regionaal gemiddelde 49% was (GGD gezondheidsmonitor 2016). Leefstijl en de kwaliteit van de sociale en fysieke omgeving hebben een behoorlijke invloed op de gezondheid. In de laatste volksgezondheidsverkenning (2018) becijferde het RIVM dat bijna 20% van de ziektelast in Nederland wordt veroorzaakt door ongezond gedrag. Vaak voorkomende aandoeningen (o.a. hart- en vaatziekten, diabetes, kanker) kunnen dus vaak ook voorkómen worden. Dit heeft potentieel grote positieve effecten op de (ervaren) kwaliteit van leven en participatie in de samenleving. Méér ouderen met Dementie Dementie heeft een grote invloed op zowel het gebruik van Wmo en welzijnsvoorzieningen als voorzieningen uit de Wlz. Belangrijk is dat de meeste inwoners met dementie gewoon thuis wonen. Het zo lang mogelijk participeren en zelfredzaam zijn is gebaat bij een sociale benadering van dementie in de buurten en wijken. Daarmee blijft de kwaliteit van leven beter geborgd en kan de verwachte druk op verschillende voorzieningen beheersbaar blijven.

Figuur 6: Ontwikkelingen beweegnorm

Welzijn van kinderen en jongeren Het merendeel van de Venlose jeugd voelt zich gezond (86%) en 84% geeft aan meestal (zeer) gelukkig te zijn. Wanneer kinderen en jongeren goed in hun vel zitten kunnen zij hun talenten en kwaliteiten beter gebruiken om mee te doen in de maatschappij. Dit verkleint de kans op problemen, en daarmee ook de kans op de noodzaak om jeugdhulp in te zetten. Zoals in onderstaand figuur te zien is, is het aandeel Venlose jongeren dat zwaardere vormen van jeugdhulp krijgt vergeleken met het landelijk gemiddelde hoog.