031 bijl1 2021-04-22_Beleidskader Maatschappelijke Domein.pdf

Figuur 5: Ontwikkeling inwoners Venlo met dementie (tot 2040, in absolute aantallen)

Voldoende bewegen Uit de meest recente stadspeiling blijkt dat het aandeel inwoners dat voldoet aan de meest gehanteerde normen van TNO (zie figuur) voor bewegen is afgenomen sinds 2017. Diverse maatschappelijke ontwikkelingen werken deze daling in de hand, zoals het aantal chronisch zieken en sociale media. De daling is met name te zien onder jongeren tussen de 18 en 29 jaar dat voldoet aan de NNGB-norm (60% in 2017 en 51% in 2019) en de combinorm (68% in 2017 en 57% in 2019). Ook het aantal 55-plussers dat aan de NNGB-norm voldoet, is gedaald van 60% naar 54%

54 | Fier op Venlo

Figuur 7: Jeugdzorgtrajecten

Uit cijfers van het CBS (2019) blijkt daarnaast dat 8% van de Venlose jeugdigen in de bijstand leeft, tegenover het landelijk gemiddelde van 6%. In de GGD Gezondheidsmonitor geeft 5% van de jongeren dan ook aan dat zij thuis moeite hebben met rondkomen. Een kwart van de jongeren heeft een scheiding van hun ouders meegemaakt en 10% groeit op in een eenoudergezin.

Fier op Venlo | 55

In Venlo krijgt ruim een derde van de leerlingen een havo- of vwo-advies (36%). Dit is in vergelijking met de rest van Nederland (46%) laag. Daarnaast zijn er in Venlo meer leerlingen met een migratieachtergrond (20,1% tegenover 18,6%).

T= TECHNOLOGISCH

Gesprekken met partners wijzen uit dat er in recente jaren ontwikkelingen worden gesignaleerd die een toenemende psychische belasting veroorzaken, zoals de ervaren maatschappelijke prestatiedruk, de rol van sociale media en de effecten van de coronacrisis en de lockdown. Dit kan zorgen voor toenemende stress onder jongeren, en brengt een groter risico op depressies, eenzaamheid en slaapproblemen met zich mee. Gebleken is dat onder invloed van de lockdown kinderen en jongeren (8-18 jaar) zich minder gezond voelen dan in 2018. Zo voelen meer jongeren zich somber (+10%), hebben ze meer angstklachten (+15%) en zien we een verdubbeling van jongeren met ernstige angstklachten. (Ministerie van VWS, 12 februari 2021, Kamerbrief steunpakket sociaal en mentaal welzijn)

Dankzij technologische ontwikkelingen is er sprake van een continue verbetering van productiemethoden en innovaties. Het gevolg hiervan is dat ook zorg en ondersteuning goedkoper en beter kan. De voornaamste ontwikkeling worden hier daarom belicht. ehealth en zelfmanagement eHealth gaat over digitale toepassingen in de zorg en ondersteuning: het gebruik van informatie- en communicatietechnologie ter ondersteuning of verbetering van de gezondheid en de dienstverlening aan de inwoner. Patiënten en artsen kunnen op afstand diagnoses stellen, uitslagen communiceren en informatie uitwisselen. Denk aan het online doorgeven van bloedstollingswaarden door patiënten, videocontact met een maatschappelijk werker, domotica, tele-consultatie tussen jeugdzorgwerkers en tele-monitoring van patiënten met chronische aandoeningen. Dit draagt bij aan betaalbare, toegankelijke en kwalitatief goede ondersteuning en leidt tot meer kansen voor zelfmanagement en eigen regie voor patiënten. Omdat nieuwe werkwijzen iets vragen van ons aanpassingsvermogen zoeken gemeenten naar manieren om laagdrempelig met inwoners in contact te komen, bijvoorbeeld via het kennisloket thuis in blijvende zorg. Versnelling zorg in en om huis door corona De coronacrisis maakt organisaties én medewerkers noodgedwongen meer wendbaar en flexibel. Ook in zorginnovatie is een grote vernieuwingsslag zichtbaar.

Denk bijvoorbeeld aan de versnelde introductie van beeldbellen en speciaal omgebouwde bouwketen waar ggz-cliënten hun naasten veilig kunnen ontmoeten.

56 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 57

E = ECOLOGISCH

P = POLITIEK

Klimaat en duurzaamheid zijn als thema niet meer weg te denken in onze samenleving. Daarom stellen we deze centraal voor de verbinding van ecologische doelen met het maatschappelijk domein.

Decentraliseren of toch anders? De decentralisaties gingen in 2015 gepaard met veel verwachtingen en doelen. Zo zouden gemeenten beter maatwerk kunnen bieden en integraal kunnen werken, leidend tot efficiëntere en effectievere dienstverlening. Uiteindelijk zou dit moeten resulteren in meer participatie van burgers, een zorgzame samenleving en een helder en houdbaar stelstel. Recent is door het SCP gesteld (rapport: Sociaal Domein op koers?) dat we deze verwachtingen moeten bijstellen. Daarbij is het voor een goede werking van het maatschappelijk domein van belang om de verwachtingen uit 2015 te herwaarderen, oftewel zijn ze anno 2021 nog wel reëel?

Klimaat en de energietransitie Net als onze zorg verandert ook het klimaat in een snel tempo. Ook dat raakt onze stad en haar inwoners. Duurzame oplossingen kunnen hand in hand gaan met doelen en ambities in het maatschappelijk domein. Een actueel voorbeeld is de ecologische stadstuin in Venlo-Zuid. Duurzaamheid en vergroening gaan hier hand in hand met meer ontmoeting, sociale cohesie, educatie, veiligheid én duurzame en gezonde voeding. De energietransitie brengt ook andere maatschappelijke vragen mee, zoals: hoe ga je met een laag inkomen de gewenste verduurzaming van je woning organiseren? Hoe verbind je de energietransitie aan werkgelegenheidskansen? Voor het maatschappelijk domein betekent steeds hevigere weersinvloeden (hitte, storm, regen) ook een toenemend risico voor ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid. (voor nadere duiding op dit thema, zie ook de kadernota / omgevingsanalyse)

Hierbij wordt ook gekeken naar de schaalgrootte waarop taken op het gebied van Jeugd, Wmo en Participatie georganiseerd worden. Afgelopen jaren was het credo het overbrengen van landelijk of provinciaal georganiseerde taken naar gemeenten. Momenteel is hierin een kentering te zien waarbij voor bijvoorbeeld verschillende jeugd(zorg) taken wordt gekeken of deze taken voortaan op regionaal niveau georganiseerd zouden moeten worden in plaats van gemeentelijke niveau. Ook bij andere gemeentelijke taken wordt de komende tijd de discussie over schaalgrootte gevoerd. In tegenstelling tot bovenstaande ontwikkeling zal vanaf 1 januari 2022 nog wel de reeds ingezette doordecentralisatie (Van centrumgemeente Venlo naar de regiogemeente in Noord- en Midden Limburg) van Beschermd Wonen worden afgerond. Mogelijk volgt op een later moment een aantal andere Wmo taken waaronder de maatschappelijke opvang. Binnen de publieke gezondheid speelt een discussie over intensivering en het steviger en concreter vastleggen van gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden.

58 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 59

S =(VENLOSE) SAMENLEVING

Verantwoordelijkheid oplossing Wel is een groot deel van de inwoners het eens met de stelling dat zij zelf eerst verantwoordelijk zijn voor het vinden van een oplossing voor een probleem (zie figuur 11) .

Een belangrijk onderdeel van dit beleidskader is de rol van onze inwoners. Naar de vraag ‘hoe onze inwoners kijken naar het maatschappelijk domein’ is door de Opiniepijlers onderzoek gedaan, welke als bijlage (zie bijlage 3) is opgenomen. Tevredenheid ondersteuning Uit dit onderzoek komt naar voren dat over het algemeen onze inwoners – met name de inwoners met een voorziening - tevreden zijn over het niveau van sociale voorzieningen en dienstverlening (zie figuur 8).

Figuur 9: Verantwoordelijkheid oplossing

Figuur 8: Tevredenheid ondersteuning van de gemeente Venlo

In de gesprekken komt naar voren dat wijk- en dorpsbewoners doorgaans betrokken zijn bij hun omgeving en ook wel de interesse hebben om bijvoorbeeld mee te praten over leefbaarheid en welzijn. Wat er voor nodig is om daadwerkelijk voor de wijk aan de slag te gaan is voor respondenten onduidelijk. Wat kunnen we doen? Bij wie moeten we zijn? Veel respondenten hebben drukke banen en andere bezigheden; ze willen best iets doen voor de buurt maar zullen niet zelf op zoek gaan. Dat er wijk- en dorpsbewoners actief zijn is wel bekend, maar wat ze precies doen, is voor de meeste respondenten onduidelijk

60 | Fier op Venlo

Verder komt uit dit onderzoek naar voren dat de energie en potentie voor meer samen er wel is. In de Venlose buurten en kernen is de bereidheid groter dan gemiddeld om een ander ondersteuning te bieden of iets voor de samenleving op te zetten. Vraag die dan door de inwoner wordt gesteld is wie daar het initiatief toe neemt. Op een groep proactieve inwoners na (CBS-onderzoek: ongeveer 10% in Nederland) gaan inwoners vrijwel niet zelf aan de slag met nieuwe initiatieven voor participatiegerichte activiteiten. Inwoners van de gemeente Venlo missen een prikkel; ze hebben meestal geen idee waar te beginnen (ze missen buurtkrantjes, nieuwsbrieven en ervaren dat op de gemeentelijke websites niet alles is te vinden, zoals de gemeente zegt). Het ligt voor de hand dat de gemeente de aangewezen partij is om het grote vliegwiel de goede kant op te gaan laten draaien, niet om alles zelf te doen maar wel om een proces op gang te komen, mensen te betrekken en vervolgens te faciliteren. In het volgende hoofdstuk gaan we hier nader op in.

Fier op Venlo | 61

BIJLAGE 2 OPINIEPIJLERS RAPPORT

rapportage opniepijlers in apparte bijlage toegevoegd.

62 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 63

Waarom dit accent? hieronder vindt u een nadere uitwerking van het accent 'De kracht van voeding' Voeding verbindt mensen en culturen; eten is bij uitstek een sociale activiteit. Het is overal om ons heen en onmisbaar. Het is daarmee diepgeworteld in onze fysieke én sociale leefwereld. De impact op mens en maatschappij is zeer groot en lijkt enkel toe te nemen. Ook de relatie die onze stad en de (gezondste) regio heeft met voeding, is meer dan alleen gebaseerd op consumptie en productie. Het dient allerlei sociale doelen en positieve waarden die we met dit accent kunnen versterken. De kracht van voeding Een samenleving die de positieve kracht van voeding benut is vitaler. Die kracht kent vele gezichten. Voedselfestivals verrijken het culturele karakter van de stad en steeds meer bedrijven verkennen samen baanbrekende voedselinnovaties op de Greenport campus, voor zowel bedrijfsleven als inwoners. In onze wijken vinden ondernemende bewoners elkaar wekelijks rond het thema: samen koken in het dorpshuis of bij de vereniging, moestuinieren, of vrijwilligerswerk bij de voedselbank. Op al deze manieren zijn we gebaat bij het samen genieten van goede voeding. Desondanks vormt onze voedselomgeving en eetgewoonte anno 2021 een risico voor onze volksgezondheid, zoals in de figuur hieronder te zien is.

Vanzelfsprekend is dus de inzet van voeding voor een vitale manier van leven en voor de aanpak van overgewicht en welvaartsziekten

BIJLAGE 3 DE KRACHT VAN VOEDING

Figuur 1 ongezonde voeding belangrijke determinant van (ervaren) ongezondheid en sterfte (RIVM, 2015)

Wat willen we gaan doen? We zetten in op de kracht van voeding. We stellen voeding centraal in een inclusieve agenda, die sociale kansen van voedsel bundelt. De vele bestaande initiatieven vormen de basis die we verder versterken. Als gemeente willen wij die initiatieven verder brengen.. We willen eraan bijdragen dat nieuwe initiatieven gemakkelijker van de grond kunnen komen en elkaar weten te vinden. Als beleidsambitie kan de ‘Venlose voedselagenda’ worden samengesteld via een aantal ingrediënten (of: pijlers), die invulling geven aan verschillende zaken.

64 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 65

Pijler 1: Een gezonde(re) en uitnodigende voedselomgeving voor onze kinderen Kinderen leren over wat voeding is, waar het vandaan komt en een voedselomgeving die uitnodigt tot het maken van evenwichtige gezonde(re) keuzes. (zie kader met praktijkvoorbeeld) Voorbeelden: fysieke voedselomgeving in- en rond scholen, belevingsgerichte praktijkeducatie, gezonde basisschool van de toekomst,

“De gemeente zou zich kunnen inzetten voor gezond eten op scholen en dat er niet vlakbij school ongezonde snacks te halen zijn…. Ook kunnen ouderen gestimuleerd worden om meer gezond te eten” (Rapport Opiniepijlers blz. 48)

Pijler 4: Voedsel verbindt: Eten als middel voor sociale participatie & ontmoeting in de buurt In ons streven naar laagdrempelige en aantrekkelijke ontmoetingsplekken, zijn activiteiten rond voeding een katalysator. In de aanpak van eenzaamheid en isolement een beschermende factor. Voorbeelden zijn: stadslandbouwprojecten, dagbestedingsactiviteiten

“Velen zijn ook enthousiast over sport, beweging en een gezond eetpatroon. Als hier in de wijk aandacht voor zou zijn, dan zou de helft van de respondenten wel mee willen doen” (Rapport Opiniepijlers blz. 20)

Praktijkvoorbeeld: de Gezonde Basisschool van de Toekomst Dit programma biedt een gestructureerd dagritme voor kinderen op de basisschool met voldoende onderwijstijd, sport, bewegen, spelen en aandacht voor voeding, waardoor zij een betere fysieke, emotionele en intellectuele groei doormaken. Bewezen is dat het dergelijk dagritme meer rust brengt en bijdraagt aan een verbetering van het cognitief presteren en of zo stress bij zowel kinderen als ouders weggenomen wordt. Het programma investeert extra in kinderen met achterstanden. Het gezamenlijk nuttigen van een schoollunch inclusief educatie over voeding is een centraal onderdeel in de aanpak. Pijler 2: Goede voeding: haalbaar en betaalbaar voor elke Venlonaar (armoedebeleid) Toegang tot (en kennis over) goed voedsel is niet altijd vanzelfsprekend. Zo heeft armoede een grote invloed op voeding. Voeding zou voor iedereen laagdrempelig en betaalbaar moeten zijn. Of je arm of rijk bent, zou niet de keuze van je voedsel mogen bepalen. Ook dat is sociale inclusiviteit. Denk aan: cursussen goedkoop gezonde voeding, een handige afgeprijsd app het Limburgs Offensief Food (LOF) of dit recente initiatief voor de voedselbanken

Pijler 5: Voeding als medicijn inzetten binnen bewezen effectieve interventies In deze benadering is voeding – samen met aspecten als beweging, mentale coaching, slaapritme en bestaanszekerheid - een onmisbaar onderdeel van een integrale en op het individu gerichte benadering. Deze benadering zet in op een aantoonbare, duurzame leefstijlverbetering dankzij het groepsgericht toewerken naar een duurzame gedragsverandering. Resultaat is een hogere levenskwaliteit, minder zorgbehoefte en meer participatie.

“Stap af van het beeld dat alleen verwacht wordt dat je je buren gaat ondersteunen. Je inzetten voor het groen in de buurt is net zo goed participatie” – quotes uit één van voorbereidingssessies

Receptenboek Voeding Gemeente Venlo participeert sinds 2017 in een landelijk kennisnetwerk onder de noemer Voedsel op de stedelijke agenda. Eén van de opgeleverde resultaten is dit receptenboek met verhalen en voorbeelden van lokale oplossingen voor voedseluitdagingen. Er zitten tal van ‘kant en klare ’initiatieven bij die bijdragen aan diverse van bovenstaande pijlers.

Praktijkvoorbeeld: In diverse gemeenten werken voedselbanken samen met het onderwijs, ggd en bedrijfsleven aan een beter aanbod op maat, scholing en minder voedselverspilling. Dit doen ze o.a. door smakelijke en eenvoudige recepttips - in diverse talen - en bijbehorende lokale, zelf verbouwde versproducten toe te voegen. Tevens een (gratis) kookworkshop van een bekende kok, voor wie dat wil. Pijler 3: Duurzame en lokaal geproduceerde voeding Daar waar we aan de slag gaan, willen we dit zoveel mogelijk lokaal en duurzaam doen en in samenwerking met het Beleg van Venlo. Denk aan het voedselbos Velden, de Stadstuinderij, buurtmoestuinen, schooltuinen op het Venlose basisonderwijs en meer.

66 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 67

Ter ordening en inspiratie van hoe we in ons maatschappelijk beleid de verschillende rollen kunnen definiëren en inzetten, maken we allereerst het onderscheid tussen het publieke domein en het openbare (sociale) domein. In het publieke domein zijn vooral de overheid en maatschappelijke organisaties 'in the lead', terwijl in het openbare domein burgers in de stad, de dorpen, de wijken de initiatiefnemer zijn voor het werken aan een leefbare gemeenschap. In schema kan dit als volgt worden weergegeven:

BIJLAGE 4 ROLLEN GEMEENTE

Type 1 omvat de processen en ontwikkelingen waarbij de burgers de leidende actoren zijn. Bij deze processen hebben overheid en maatschappelijke organisaties geen rol. Denk aan de buurtbarbecue, het straatfeest, burenhulp, informele zorg enzovoort. Bij type 2 zijn eveneens de burgers aan zet, maar spelen overheid en maatschappelijke organisaties een ondersteunende rol. Denk hierbij aan het opzetten van dagvoorzieningen, eetpunten, buurthuizen ,verduurzaming van de omgeving, enzovoort. Type 1 en 2 vormen samen het openbare domein. Alle processen in typen 1 en 2 spelen zich af in de leefwereld van de burgers die met elkaar een gemeenschap vormen. Dit is het openbare domein van de samenleving. De zelfsturing hierin is communicatief van aard, vindt plaats tussen burgers onderling, eventueel ondersteund door overheid of maatschappelijke organisaties en is gericht op overeenstemming: "Wie het beter weet, mag het zeggen en is niet de baas" zou een slogan kunnen zijn bij deze vorm van communicatie. Type 3 omvat processen en ontwikkelingen waarvoor de overheid verantwoordelijkheid draagt en waar burgers via interactief bestuur worden betrokken bij vormgeving van de inhoud (participatie). Denk aan ruimtelijke ordening, stadsontwikkeling enzovoort. Communicatie met burgers is gericht op resultaat.

68 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 69

Type 4 tenslotte omvat processen waar de overheid exclusief verantwoordelijk voor is. En waar zelfs sprake is van 'gelegitimeerd autoritair handelen' door de overheid. Denk aan diverse wetgevingen en de handhaving daarvan (veiligheid). Typen 3 en 4 vormen samen het publieke domein. Processen spelen zich af in de systeemwereld van de overheid, waar door middel van interactief bestuur de burger wordt betrokken in het overheidshandelen. De communicatie met de burger is gericht op resultaat. Nadere toelichting Waar de benadering van focus op de eigen verantwoordelijkheid van de burger en de inwoner primair stoelt op de gedachte dat de overheid het niet meer alleen kan doen en betalen, zal de uit die oriëntatie voortvloeiende interactie vaak paradoxaal blijken: communicatie beperkt zich vaak tot voorlichting en burgers zijn vaak het sluitstuk van een veranderingsproces. Interacties beperken zich vanuit de overheid veelal tot aan de samenleving gevraagde bijdragen op overheidsinitiatieven: er wordt niet zozeer samen beleid gemaakt, maar de samenleving en burgers wordt gevraagd een bijdrage te leveren aan overheidsbeleid.

Een meer op gelijkwaardigheid en rolzuiverheid geënte oriëntatie voor het openbare domein, kenmerkt zich door een oriëntatie op de driehoek burgers-overheidmaatschappelijke organisaties die burgers de ruimte geeft om autonoom na te denken over de toekomst van hun eigen leefomgeving, wijk of dorp, en om deze 'dromen' te vertalen in plannen, manieren van omgaan met elkaar. De rol van de overheid verschuift van bepalend naar faciliterend, soms ondersteunend, soms regisserend. Belangrijk hierbij is wel dat deze oriëntatie van alle betrokkenen ook vraagt om opoffering: belangeloze inzet van iedereen om te werken aan een meer leefbare samenleving. Het geloof in een door de overheid maakbare samenleving is niet meer. Daarentegen zien we misschien wel eerder het tegenovergestelde: hoewel de overheid steeds luider het actieve burgerschap promoot, is er in de praktijk (ook) vaak sprake van onverschilligheid, controle of overname.

Om deze vormen van – ook binnen het maatschappelijk domein herkenbare – verwijdering tussen overheid en burgers op te lossen, dienen medewerkers van de overheid nieuwe competenties aan te leren: betrokkenheid, flexibiliteit en zo veel mogelijk 'loslaten'. Het gaat daarbij niet alleen om technische competenties, maar vooral ook om het dichten van de emotionele kloof die tussen overheid en burgers is gegroeid. Terugwinnen van het vertrouwen dus. Dit geldt overigens niet alleen de overheid maar ook het handelen van professionals van maatschappelijke organisaties. Door zo'n nieuwe balans in nabijheid en afstand, wordt zelfsturing versterkt: beide partijen respecteren elkaar zonder elkaars verantwoordelijkheid over te nemen. Burgers groeien in hun zelfsturende rol, maar doen dat altijd in communicatie met anderen. Zelfsturing is dan ook een sociale activiteit, je doet het niet alleen maar samen met anderen. Waar bovenstaande mogelijk te abstract en academisch overkomt, zijn de lessen die we als samenlevingen momenteel aan het leren zijn wellicht duidelijker: • De toeslagenaffaire maakt pijnlijk duidelijk hoe een op risicobeheersing en controle doorgeschoten overheid haar legitimiteit geweld aandoet, doordat er te weinig oog is voor uitwassen, menselijke maat en redelijkheid.

Vrijwel alle betrokkenen, van ambtenarij tot politici, hebben binnen de kaders van wet- en regelgeving gehandeld (en dus vanuit oogpunt van rechtmatigheid niks verkeerd gedaan), maar de publieke verontwaardiging over de effecten van dit handelen en de onderkenning van de onjuistheid daarvan middel het aftreden van kabinet Rutte 3, tonen aan hoe de overheid op dit thema niet met de leefwereld van inwoners in verbinding stond • De huidige corona-crisis maakt duidelijk dat enerzijds van de overheid in het publieke domein krachtig en (pro-)actief handelen wordt verlangd, maar ook op hoe weinig gezag en vertrouwen diezelfde overheid inmiddels kan rekenen: de vele uitwassen van complotdenkers en rellen lijken symptomatisch voor samenlevingen waarin overheid en inwoners minder op elkaar verbonden zijn.

Onverschilligheid uit zich in het ontlopen van verantwoordelijkheid, in het gebrek aan erkenning van nieuwe ontwikkelingen, of in het niet zien van bijdragen van de bijdragen die burgers leveren aan de leefbaarheid in dorp en wijk.

“Het zou voor bestuurders een ambitie en kernopgave moeten zijn om burgers beter en effectiever te willen bereiken.”

Controle blijkt uit het strikt vasthouden aan procedures in plaats van voor de inhoud te gaan, of uit het (op voorhand) miskennen van zelfstandigheid van de actieve burgers. Te veel controle is een gevolg van het gebrek aan vertrouwen in de burgers.

"Het Sociaal Domein leeft van de verhalende kracht en niet alleen van de cijfers.”

Afkomstig uit de schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

Afkomstig uit de verdiepingssessie Sociaal Kwetsbaar

Overname (door de overheid) van initiatieven die burgers bedacht hebben, tast de autonomie van de initiatiefnemers aan. Ook het bepalen van wat goed is voor individuele burgers valt onder de neiging van de overheid om de zeggenschap van burgers over te nemen.

70 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 71

Figuur: Wordcloud met daarin veel voorkomende woorden uit de verschillende sessies

BIJLAGE 5

WOLKENBOOM UIT SPIEGELSESSIES

Vitaal & Veerkrachtig “We moeten mensen helpen om hun talenten en kwaliteiten te ontdekken en te gebruiken.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar “Er zijn meer verbindingen tussen generaties te leggen, jongeren en ouderen kunnen iets voor elkaar beteken: maak daar gebruik van” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020 “Het is belangrijk drempels voor jongeren te verlagen, geven ze op tijd aan dat ze hulp nodig hebben?” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

72 | Fier op Venlo

“V is van Vroeg-leren: juist op de basisschool heb je de mogelijkheid om kinderen zaken bij te brengen en bespreekbaar te maken” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar “Voer met elkaar de goede gesprekken. Elke glimlach is winst en is het waard.” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar “Stap af van het beeld dat alleen verwacht wordt dat je je buren gaat ondersteunen. Je inzetten voor het groen in de buurt is net zo goed participatie” – sessie met college 9 februari “Durf ook in het scholingsoffensief uit te gaan van de kracht van de inwoner in plaats van zijn beperkingen” – sessie met college 9 februari

“Mooie verbindingen tussen de voedselagenda en bijvoorbeeld economische ontwikkelingen zijn prima te maken” – sessie met college 9 februari “Zet in beleid vooral ook in op het voorkomen van” – werksessie februari “Stimuleer en heb waardering voor dat wat je wilt zien” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein oktober 2020 “We zien een dilemma tussen de potentie van verenigingen om nog meer mensen met elkaar te verbinden en gelijktijdig de overbelasting van het verenigingsleven” – sessie team werk november 2020

Fier op Venlo | 73

“Als gemeente kunnen we actieve inwoners die initiatieven willen organiseren beter faciliteren, o.a. door het eenvoudiger voor hen te maken” – sessie met team Werk november 2020 “Sommige gezinnen vallen tussen wal en schip, om deze gaten te dichten, moet buiten de reguliere kaders gedacht worden.” - verdiepingssessie kinderen

Variëren naar vermogen "In het samenbrengen van de verschillende groeperingen, hierin moeten we wel rekening houden met diversiteit, die hoeft ons niet te scheiden maar wel onderscheiden.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

“de aanwezigheid van ontmoetingsplekken, buurtsupers en huisartsen in de nabijheid maken dat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen wonen” - verdiepingssessie ouderen

“We zullen het eerst over de kwetsbaarheid moeten hebben, willen we de kracht van mensen zichtbaar kunnen maken. En dan kunnen mensen heel veel.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

“ Organiseer meer ontmoetingsplekken voor jongeren” - verdiepingssessie jongeren

“Wij willen dat inwoners mee kunnen doen en mee doen” – sessie met college, 9 februari

“De gemeente zou ontmoetingsplekken voor jongeren en verenigingen moeten steunen om deze plekken meer bestaanszekerheid te bieden” - verdiepingssessie jongeren

“Ga op zoek naar maatwerk” – werksessie februari

“We denken nog te veel in verschillende groeperingen, maar we moeten investeren

“Meedoen is niet voor een ieder even gemakkelijk of vanzelfsprekend. Meedoen moet je dan ook stimuleren” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

“Verschillen bestaan nu eenmaal, maar ga wel uit van gelijkwaardigheid” – werksessie februari

“Participatie is breder dan je ‘buren’ helpen. In Venlo zijn veel inwoners actief op het niveau van de stad of gemeente in plaats van 74 | Fier op Venlo

specifiek op een wijk of dorp” – sessie met directie februari “Met mantelzorg alleen, komen veel mensen er niet” - sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020 “Stimuleer kansengelijkheid in wijken en op scholen waar de uitdagingen groter zijn” - verdiepingssessie kinderen.

Veilig & vertrouwend “Een inclusieve samenleving [is een samenleving] waarin iedereen gelijkwaardig en volwaardig kan participeren.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar “Werken aan een inclusieve samenleving, betekent met elkaar samen leven.” schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar. “V is ook van Volhouden. Soms is er niet direct een oplossing voorhanden, het is dan belangrijk om wel in contact te blijven” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar “Goede kans om te zwaluwstaarten richting integraal veiligheidsbeleid” – sessie met college 9 februari

“Elkaar vertrouwen betekent ook ruimte bieden en een beetje loslaten. Timmer beleid niet al te veel dicht en denk niet te veel in protocollen” – werksessie februari “(sociale) veiligheid moet je ook uitstralen richting burger, zoals door voldoende handhaving in de wijk” – werksessie februari “Goede evenredige spreiding van zorgproblematiek is wenselijk voor sociale veiligheid en woningcorporaties kunnen daarin rol spelen” – werksessie februari “Er zijn meerdere waarheden, we zien de kengetallen rondom sociale veiligheid namelijk dalen en gelijktijdig zien we een tegenovergestelde beleving daarvan” – sessie met directie februari “Luister naar en betrek elkaar” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein oktober 2020

zich richten op meerdere doelgroepen” - verdiepingssessie ouderen. “Vraag aan de inwoners welke activiteiten zij interessant zouden vinden” - verdiepingssessie ouderen. “ Jongeren moeten beter betrokken worden bij de activiteiten die voor hen worden georganiseerd.” - verdiepingssessie jongeren. “Ook de digitale leefwereld van jongeren is een manier om met jongeren in contact te treden” - verdiepingssessie jongeren.

Verbonden & Vindbaar “Aandacht voor intercultureel contact is nodig om voor specifieke doelgroepen eenzaamheid aan te pakken.” - sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

“De autonomie en eigenwaarde van mensen komt meer aan bod zodra je “ De fysieke leefomgeving de ruimte krijgt een relatie moet uitnodigen tot contact; op te bouwen met mensen. dit kan bijvoorbeeld door Dat kost vaak tijd” het plaatsen van bankjes - verdiepingssessie sociaal in de buurten op centrale kwetsbaar plekken” - verdiepingssessie ouderen. “Wederkerigheid, niet als verplichting maar om “ Ouderen hebben ook mensen te prikkelen zijn behoefte aan contacten of haar kennis en kunde met andere leeftijdsvoor anderen in te zetten.” categorieën. Het zou leuk - verdiepingssessie sociaal zijn als ontmoetingsplekken kwetsbaar

“V is Verbinding leggen tussen professionals en de vrijwilligers, dit zorgt voor slagkracht” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar “We moeten verbindingen opsporen en [weer] leren onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid aan te gaan, zoeken naar de gezamenlijkheid” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar “De V’s zien er goed uit en sluiten aan bij mijn verwachtingen”, “mooie basis om verbindingen te leggen naar onze andere richtinggevende documenten, zoals de woonvisie en de samenlevingsagenda” – sessie met college 9 februari “Een netwerkgerichte benadering is voor jongeren essentieel” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020 “Bel-cirkels helpen te verbinden en om structuur te behouden” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020 “Er zijn meer verbindingen tussen generaties te leggen, jongeren en ouderen kunnen meer voor elkaar beteken ” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

Fier op Venlo | 75

76 | Fier op Venlo

“Overheid zou juist bruggenbouwer moeten zijn” – sessie met directie februari “Integrale samenwerking moet automatisme en opdracht worden” – Sessie met team Werk november 2020

ac ad

em

ie

nV e nlo

n og na en ar

Ve Vita er k

o b r Ve Vind

se s a P

n

ni

“Wees met betrekking tot bijstandsgerechtigden duidelijk in wat je verwacht van hun tegenprestatie” – sessie met Adviesraad Sociaal Domein, oktober 2020

e iër Var erm V

“Veel meer bouwen aan kleinschalige maatprojecten in buurten/wijken en sturing op versterken van samenwerking.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

“Maak vraagstukken bespreekbaar, ook al in een vroeg stadium, als er nog iets voorkomen kan worden” – werksessie februari

en nt

De rol van de gemeente

“Ga het gesprek aan met elkaar en stel de goede vragen zonder de antwoorden vooraf in te vullen” – werksessie februari

“Ga de lessen uit het rapport van de Opiniepijlers ook in de gemeentelijke organisatie delen om er lering uit te trekken” – sessie met directie februari

e Tal

“Het aanbod aan dagbesteding voor ouderen in de Huizen van de Wijken is goed, maar dit aanbod zou beter richting de burger gecommuniceerd kunnen worden” - verdiepingssessie ouderen.

“Waar ligt de grens dat de overheid zich met de burger mag bemoeien?” – werksessie februari

“er zijn vele mogelijkheden om je opener, transparanter en geïnteresseerd naar burgers op te stellen” – Interne Kerstboom-sessie

& n)d g i w(e u

ne

“ Het is belangrijk dat men elkaar kent en weet te vinden. Dit ontwikkelt zich in de goede richting. “ – verdiepingssessie kinderen

“Sociaal Domein leeft van de verhalende kracht en niet alleen van de cijfers.” - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar

“Als je als gemeente in de samenleving een transformatie wenst, zul je dat intern ook moeten bewerkstelligen” – Interne Kerstboom-sessie

De k rac ht v & al chtig ra

“Het is belangrijk dat ondersteunende partijen rondom kinderen met elkaar en met de kinderopvang en scholen in verbinding staan.” - verdiepingssessie kinderen

n e i oe r pg

nd ba en ar &

“Kijken of iets slaagt is niet altijd in KPI’s, uit te drukken. Eigenlijk zou gekeken moeten worden naar hoe de inwoner zich geholpen voelt. De mens zelf is de maatstaf. “ - verdiepingssessie sociaal kwetsbaar

Ver Vei tro l

“Eigenlijk hebben we niet altijd een helder en volledig beeld van wat er allemaal aan voorzieningen is” – sessie met team Werk november 2020

“Het kaderstellen is aan de raad en aan de beleidsontwikkelaars de opdracht om de door de raad geformuleerde uitgangspunten in gesprekken met inwoners aan te scherpe om tot richtinggevende uitspraken te komen” – ambtelijke werksessie juni 2020

Kan srij ko

“Het zou voor bestuurders een ambitie en kernopgave moeten zijn om burgers beter en effectiever te willen bereiken.” - schriftelijke sessie Sociaal Kwetsbaar

ng edi vo an

“We zijn te weinig zichtbaar in de wijk en zouden daar eigenlijk zichtbaarder aanwezig moeten zijn” - sessie team Werk november 2020

o w d

“Weten we wel voldoende hoe de samenleving wil dat de gemeente de zaken organiseert?” – sessie met team Werk november 2020

Fier op Venlo | 77

Deze bijlage is een beknopte weergave van het Venlose gezondheidsbeleid voor de komende vier jaren. Aan bod komt achtereenvolgens 1) de wettelijke taken 2) maatschappelijke context en het belang 3) de landelijke beleidscontext 4) de herijking van het lokale beleid en tot slot (5) de doorkijk naar een nog op te stellen uitvoeringsprogramma. Wet publieke gezondheid (Wpg) De publieke gezondheidszorg richt zich op de zorg voor de gezondheid van de bevolking en risicogroepen. Deze zorg vult de reguliere zorg aan. Ter bescherming en bevordering van de volksgezondheid kent Nederland de Wet publieke gezondheid. Deze wet verplicht gemeenten om eens per vier jaar een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid op te stellen. De meest recente lokale nota "Vitaal Venlo" is in 2017 vastgesteld en heeft een looptijd van 4 jaar. Ook zijn via de Wpg taken op het gebied van preventieve gezondheidszorg voor jeugd en ouderen aan gemeenten toebedeeld. Verder regelt de Wpg dat gemeenten een GGD in stand houden voor de uitvoering van bepaalde wettelijke taken. Denk aan de infectieziekten bestrijding en jeugdgezondheidszorg. Op deze GGD-taken gaat deze bijlage niet verder in.

BIJLAGE 6 GEZONDHEIDSBELEID

Belang van preventie en gezondheid In hoofdstuk 2 hebben we gezien dat het over het algemeen goed gaat met (de gezondheid van) Venlonaren, maar dat de grote sociaal-economische gezondheidsverschillen en de grote invloed van onze levensstijl op gezondheid en ziekte in toenemende mate onze aandacht vragen. Dit maakt dat de inzet op (positieve) gezondheid en preventie steviger en structureler kan en ook moet. Het uitgangspunt van de Venlose gemeenteraad over ‘voorkomen is beter dan genezen’ (Venlo investeert in preventie en innovatie) bevestigt dit. Analoog aan de V’s “Vitaal en Veerkrachtig” willen we toewerken naar een betere inbedding in onze gezondheidszorg van preventie, leefstijl en eigen regie. Zo kunnen we sociale problemen voorkomen en vroegtijdig aanpakken. Landelijk Gezondheidsbeleid Aan de basis van de zogenaamde preventiecyclus ligt de landelijke nota “Gezondheid breed op de agenda 2020-2024”. Deze geeft richting aan hoe wij lokaal ons beleid vormgeven. Veel van de al genoemde thema’s, zoals positieve gezondheid, gezondheidsachterstanden en het belang van preventie en gezond blijven, vinden we in de landelijke nota. De volgende passages uit deze nota weerspiegelen ook het gedachtegoed achter de V’s vanuit het perspectief van gezondheidsbeleid. Met name: Vitaal, Veerkrachtig en Variëren naar vermogen.

“Mensen zijn er in beginsel zelf verantwoordelijk voor dat ze gezond eten, goed voor zichzelf zorgen, voldoende bewegen, sociale contacten onderhouden en naar school of werk gaan. Maar niet iedereen leeft in de omstandigheden om zelf gezonde keuzes te maken en de dagelijkse verleidingen te weerstaan. Sommige mensen hebben daarvoor te weinig grip op hun gezondheid en missen het vermogen om die grip te vergroten. Ook is er een grote groep mensen met een beperking die niet zonder meer in staat zijn om mee te doen in de maatschappij.” (Landelijke nota, ministerie van VWS, 2020) 78 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 79

"Het vermogen van mensen om ‘gezonde’ keuzes te maken en zich hieraan te houden, wordt vaak overschat. Gezondheidsproblemen zijn vaak onderdeel van achterliggende problematiek zoals schulden, armoede, laaggeletterdheid en werkloosheid. Ook omgevingsfactoren hebben invloed op de gezondheid, zoals de fysieke en sociale leefomgeving, de kwaliteit van huisvesting en de (fysieke) toegankelijkheid en kwaliteit van voorzieningen." (Gezondheid breed op de agenda, VWS, 2020)

Positieve gezondheid - Het gedachtegoed van Positieve Gezondheid stelt een brede kijk op gezondheid centraal. Het gaat niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Dit kunnen we bereiken door professionals te leren hoe zij nog beter aansluiten op wat mensen (nog) wel kunnen en wat voor hen in het leven belangrijk is. Dit gedachtegoed daagt professionals uit om breder te kijken dan hun eigen expertisegebied. Juist door het inzetten van interventies buiten het gezondheidsdomein kunnen we gezondheidswinst boeken. Interventies op het gebied van bijvoorbeeld schuldhulpverlening of arbeidsbemiddeling zijn soms een beter startpunt voor het verbeteren van de gezondheid dan een aanpak die zich alleen richt op een gezondere leefstijl. Herijking gezondheidsbeleid Voorafgaand aan de bepaling van de speerpunten in het gezondheidsbeleid 2017-2020 is een zeer uitvoerige beleidsvoorbereiding gehanteerd, met o.a. een dialoog met het maatschappelijk veld en een brede bevolkingspeiling. Daarnaast is een analyse van alle beschikbare cijfers gedaan in 2016, zoals verwoord in het rapport ‘de staat van de gezondheid’ in Venlo (2016).

Het beleid is in 2019 positief geëvalueerd en in september 2019 per raadsinformatiebrief gedeeld. Gelet op het bovenstaande, en op de ambitie tot een brede inbedding van gezondheidsbeleid, hebben we ervoor gekozen om voor de komende beleidsperiode géén separate beleidsnota op te stellen, maar deze integraal mee te nemen in dit beleidskader. Gezondheid breed op de agenda dus. We bouwen verder op de huidige speerpunten van het gezondheidsbeleid voor jeugd en ouderen. Daarnaast gaan we nog méér de verbreding met andere thema’s rond het maatschappelijk domein leggen, zoals de accenten in hoofdstuk 4 en thema’s als armoede en omgevingswet.

* In nauwe samenwerking met de Venlo.Fit sportvisie blijven we intensief inzetten op het laagdrempelig in beweging krijgen en houden van jong en oud. Vooral voor wie bewegen geen vanzelfsprekendheid is en waar een extra steuntje in de rug nodig heeft staan we klaar. * We zetten voor de jeugd intensief in op de implementatie van het concept ‘de Gezonde Basisscholen van de Toekomst’, omdat we zien, en bovendien omdat is aangetoond dat deze benadering veel positieve effecten heeft voor o.a. kinderen, ouders, school en wijk. * Uitvoering van een lokale aanpak op gebied van Eenzaamheid en Dementie werken we uit in samenspraak met o.a. Incluzio / sociale basis en de partners die al in het netwerk betrokken zijn. * De gemeentelijke rol in de uitwerking van innovatieve en preventieve interventies kan verder groeien. Denk aan recente voorbeelden als: Keer Diabetes 2 Om, Regionale aanpak Valpreventie (Stevig Staan), Omgevingswet (benutten van kansen voor gezondheid -->health in all policies) en armoede en gezondheid, o.a. via het accent ‘de kracht van voeding’) * In het kader van de monitoringsplicht in de Wpg blijven we de meest recente cijfers monitoren, zoals de GGD Gezondheidsmonitor jeugd 2019 en volwassen en ouderen (2020) en verkennen we de effecten en aanpak van de coronacrisis m.b.t. gezondheid.

Financiering Het lokaal gezondheidsbeleid 2021 – 2025 maakt integraal onderdeel uit van dit beleidskader en zal worden uitgewerkt tot een uitvoeringsplan. Duurzame financiering voor de uitvoering zal via de begrotingsbehandeling eind 2022 aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Daarnaast zetten we bij het rijk aangevraagde incidentele middelen voor een lokaal preventieakkoord in

Uitvoering (2022 – 2025) * Na vaststelling van dit beleidskader zal de uitvoering van het komende gezondheidsbeleid worden voorbereid. Deels zal dit gebeuren via het opstellen van een preventieakkoord. Daarmee werken we structureel verder aan thema’s als Rookvrije Generatie en de aanpak van overgewicht (brede benadering van kind en gezin vanuit positieve gezondheid, waar o.a. leefstijlthema’s als voeding, drinken en bewegen aandacht krijgen.

80 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 81

Woord vooraf Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp, zoals in de Jeugdwet beschreven is. Onder de Jeugdwet vallen kinderen van 0 tot 18 — of in sommige gevallen 23 jaar — en hun ouders, wanneer er tijdelijk of voor langere tijd ondersteuning nodig is bij het opgroeien. Het is van belang te benoemen dat deze bijlage, evenals de financiële kaders, een integraal onderdeel is van het beleidskader. Omdat de Jeugdwet voorschrijft dat preventie, jeugdhulp, de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering (art. 2.2) moet worden vastgelegd in een jeugdplan, hebben we, net zoals voor het gezondheidsbeleid, een nadere uitwerking voor het onderdeel jeugd als bijlage bij het beleidskader opgenomen. Deze bijlage zal gebruikt worden om te komen tot een jeugdplan (zoals omschreven in de Jeugdwet, artikel 2.1). Inleiding De gemeente Venlo ziet het belang van het efficiënter en effectiever maken van de jeugdhulpketen, met het uiteindelijke doel het versterken van de eigen kracht van de jongere, en van het zorgend en probleemoplossend vermogen van diens gezin en sociale omgeving. Daarbij is normaliseren en demedicaliseren een belangrijk uitgangspunt. Daarvoor willen we inzetten op:

BIJLAGE 7 JEUGDPLAN

1. het versterken van het opvoedkundig klimaat in gezinnen, wijken, scholen en in voorzieningen als kinderopvang; 2. het versterken van vroegsignalering en preventie, zodat eerder hulp wordt geboden en het beroep op dure gespecialiseerde hulp wordt verminderd; 3. uitgaan van eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden (eigen kracht) van jeugdigen en hun ouders, met inzet van hun sociale netwerk; 4. vraaggerichte, integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt ‘’één gezin, één plan, één regisseur’’; 5. meer ruimte voor professionals om de juiste hulp op maat te bieden, en het maken van slimme verbindingen en afspraken met andere belanghebbenden (zorg-onderwijsarrangementen). Hieronder beschrijven we de onderdelen die onderdeel uitmaken van het jeugdveld en de aangrenzende domeinen. De vragen van inwoners volgen maar zelden de indeling zoals die bij de verschillende wetten bedacht is; voor mensen zitten er geen schotten in hun leven tussen werk, zorg of opvoeden. Als er op één van de levensgebieden vragen en/of knelpunten zijn, dan heeft dat ook invloed op de andere gebieden. Als een jeugdige of gezin een hulpvraag heeft, dan is de ondersteuning die nodig is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de jeugdige en het gezin. Maatwerk staat centraal, er zijn geen pasklare oplossingen die voor elke jeugdige of ieder gezin gelden.

Door de vormgeving van de jeugdhulp in Venlo proberen we dit maatwerk ook te leveren.

82 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 83

Sociale basis, preventie en algemene voorzieningen We willen dat kinderen in een omgeving leven waarin zij gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Algemene voorzieningen voor jeugdigen en/of hun ouders dragen bij aan het realiseren van de sociale cohesie, goede sociale netwerken en het bieden van mogelijkheden om te participeren in de lokale samenleving. De gemeente zet de komende jaren dan ook in op het stimuleren van contact, vindbaarheid en hulp tussen inwoners, en op het bieden van algemene voorzieningen aan jeugdigen en gezinnen. Door te investeren in preventie en algemene voorzieningen probeert de gemeente te voorkomen dat problemen ontstaan of toenemen, en dat jeugdigen, ouders en gezinnen zwaardere zorg en ondersteuning nodig hebben. Als een algemene voorziening aanwezig is, dan kunnen inwoners daar gebruik van maken: daarvoor is geen toestemming of indicatie van de gemeente nodig. Een algemene voorziening wordt niet toegekend aan een persoon, maar is vrij toegankelijk voor iedereen (van de doelgroep) die daar behoefte aan heeft. Dat betekent overigens niet dat er in het geheel geen voorwaarden gesteld kunnen worden aan de deelname of het gebruik van de voorziening. Een beperkte toegangsbeoordeling van algemene aard, zoals bijvoorbeeld een leeftijdsgrens, is mogelijk.

Vrij toegankelijk betekent ook niet dat de voorziening altijd gratis is of moet zijn; ook daarvoor kan eventueel een bijdrage van de cliënt in de kosten worden gevraagd. De gemeente zet in op algemene voorzieningen die: 1. informele netwerken tussen ouders versterken en stimuleren dat ouders elkaar helpen; 2. ervoor zorgen dat ouders de ondersteuning aan hun kind zelf kunnen blijven bieden, bijvoorbeeld door ouders te ontlasten; 3. kinderen ondersteunen bij het participeren in de gemeenschap en/of het aanleren van sociale vaardigheden, of; 4. ouders en kinderen ondersteunen die een groter risico lopen, bijvoorbeeld kinderen met ouder(s) met psychiatrische problemen, complexe echtscheidingsproblematiek of armoede. De sociale basis is preventief van aard en erop gericht dat kinderen mee kunnen doen in de gemeenschap, of om een grotere ondersteunings- en zorgbehoefte te voorkomen. Jeugdhulp Niet alle vragen rondom opgroei- en opvoedproblemen zijn op te lossen in de sociale basis of kunnen daarmee voorkomen worden. In dat geval is vaak de inzet nodig van behandeling of begeleiding van een jeugdige met (een zeer hoog risico op) psychische, verstandelijke, lichamelijke en/of sociaal emotionele problematiek – zoals verslavingsproblematiek of een psychische stoornis – en waar nodig het gezin.

Behandeling is gericht op het verbeteren van psychische, sociale en emotionele vaardigheden, zodat de jeugdige, ouders en direct betrokkenen de eigen regie (weer) kunnen voeren en de jeugdige en zijn omgeving leren omgaan met de fysieke, verstandelijke of psychische beperking. Als belangrijkste uitgangspunt geldt hierbij, als onderdeel van de transformatie: opgroeien en opvoeden in gezinsvormen staat centraal, en behandeling sluit daar op aan (‘normaliseren en ontzorgen’). Er wordt door toegang en aanbieders gestuurd op afspraken over het perspectief van de jeugdige (wat wil de jeugdige bereiken?). Uithuisplaatsingen worden zoveel als kan voorkomen door inzet van intensieve ambulante hulp, en als het toch nodig is streven we regionaal naar een verschuiving van residentiële opvang, leefgroepen en behandelgroepen naar wonen in een ander thuis, zoals een gezinshuis of bij pleegouders. Met als voornaamste reden dat deze vorm van opvang in gezinsverband het dichtst bij de natuurlijke (gezins) situatie staat en waar mogelijk in de directe omgeving van de jeugdigen kan plaatsvinden. 84 | Fier op Venlo

We willen samen met zorgaanbieders hierbij zoeken naar innovatieve en effectieve interventies. Met een aantal daarvan hebben we in de afgelopen jaren al ervaring opgedaan in het kader van de Transformatieagenda en kansendossiers. In het programma Sturing en Inkoop is kritisch gekeken naar hoe we het best regionaal opnieuw jeugdhulpvoorzieningen kunnen inkopen. Per 1 januari 2022 ligt de focus op het uitvoeren van de nieuwe contracten, waarmee we sturen op het zorglandschap. Dit geldt zowel voor Jeugdhulp als voor Wmo en Participatie. Aan het einde van 2021 moet er ook een regionaal jeugdplan zijn opgesteld, waarin de volgende 5 onderwerpen worden beschreven: • Gewenste inhoudelijke ontwikkeling van het zorglandschap (maatschappelijke opgave, strategische beleidsdoelen, leidende principes) • Vraag en aanbod (gewenst hulpaanbod en verbinding met aanpalende domeinen) • Lokale toegang (verbinding met gecontracteerde hulp) • Governance (samenwerkingsvorm, taakverdeling, meerjarige afspraken over organisatie van regiofuncties, bestuurlijk aanspreekpunt) • Sturing en bekostiging (bereiken van strategische beleidsdoelen, toegangs- en leveranciersmanagement, contractvorm, bekostigingsmodel) We zetten hiervoor onder andere in op de volgende onderwerpen: • Doorontwikkelen van de lokale toegang (3D) • Verbinding met alle rechtstreekse verwijzers, zoals huisartsen, GI’s en medisch

specialisten Veiligheid, Kinderbescherming en Jeugdreclassering De beschermingsvraag begint wanneer professionals of de omgeving zich zorgen maken, omdat ze zien dat ouders tegen grenzen aan lopen, lichte hulp niet baat en ouders zelf niet om hulp vragen. De transitie van de jeugdhulp biedt kansen om mensen in de wijk beter te leren kennen en het vertrouwen sneller te winnen. Het netwerk en de buurt/wijk kan goed fungeren als ‘extra oog’. Door te investeren in vroegsignalering van risicofactoren (van bijv. huwelijksdwang en vechtscheidingen), preventie en versterking van het voorveld – ook door het inzetten van drang – kan erger worden voorkomen en tegelijkertijd kostenbesparend worden gewerkt. Inzet van zware zorg wordt zo voorkomen. Zorgmijders zijn en blijven goed in beeld. Inzet van een kinderbeschermingsmaatregel is een uiterste middel; bij de overweging of een kinderbeschermingsmaatregel aan de orde is, moet concreet worden benoemd welke meerwaarde verwacht wordt van de ondertoezichtstelling. Het is onze overtuiging dat samenwerking tussen gecertificeerde instellingen en aanbieders van jeugdhulp een efficiënte en kwalitatief betere uitvoering van maatregelen voor kinderbescherming en jeugdreclassering oplevert. De ambitie is om het aantal maatregelen te laten afnemen en de duur ervan te verkorten. Soms is snel opschalen en inzet van zware zorg echter nodig.

Daarbij is belangrijk dat maatregelen op tijd, op maat en efficiënt worden ingezet. Ook moet er wijkgericht en domeinoverstijgend worden gewerkt, onder andere met veiligheid, om casussen breder op te pakken. De inzet van jeugdbescherming, jeugdreclassering en gesloten jeugdzorg staat nooit op zichzelf, maar is (tijdelijk) integraal onderdeel van een sluitende keten en aanvullend op de lokale zorgstructuren.

Fier op Venlo | 85

Van aanbieders, maar ook van andere verwijzers, verwachten wij betrokkenheid bij de toeleiding en uitvoering. Dit vragen we van aanbieders ook bij de nazorg, onder andere door te investeren in participatie en eigen kracht: samen de trap op én de trap af. Wat gaan we doen: Het is belangrijk om de jeugdbescherming zo dichtbij te regelen als mogelijk, om deze beter aan te laten sluiten bij de leefwereld van de jeugdigen. Dit vraagt om een verandering van de werkwijze. Samen met de andere gemeenten in Noord-Limburg, maar ook zoveel mogelijk met Midden- en Zuid-Limburg, willen wij hierin stappen zetten. We willen vernieuwende werkafspraken – voor zover dat binnen onze invloed ligt. Verder zetten we erop in om het gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en de verwijsindex risicojongeren bij professionals werkzaam met jeugdigen uit Venlo te stimuleren. Verbinding met aangrenzende domeinen Kinderopvang en onderwijs Kinderopvang en onderwijs dragen eraan bij dat kinderen vitaal en kansrijk opgroeien. Het zijn belangrijke plekken voor kinderen, waar zij dagelijks veel tijd doorbrengen. Hier ontwikkelen zij zich op emotioneel, sociaal, motorisch en cognitief vlak, zodat ze later als volwassenen naar vermogen kunnen meedoen in de maatschappij.

Het grootste deel van de Venlose jeugd groeit op zonder vorm van extra ondersteuning en vindt zelfstandig zijn/haar weg richting naar vermogen meedoen in de maatschappij.

Dit beleidskader zal gebruikt worden om te komen tot een jeugdplan (zoals omschreven in de jeugdwet artikel 2.1). Om tot het jeugdplan te komen is afstemming met het onderwijs noodzakelijk. De gemeente zal daarom haar jeugdplan middels Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) afstemmen met het ondersteuningsplan van de samenwerkingsverbanden primair- en voortgezet onderwijs en het mbo. Binnen dit jeugdplan zal onder andere aandacht zijn voor leerlingenvervoer, aanpak (mogelijke) thuiszitters en onderwijshuisvesting in relatie tot passend onderwijs. Wmo, werk en inkomen Jeugdigen groeien op in gezinnen. Daarbij kan er sprake zijn van een vraag om ondersteuning bij het opvoeden en opgroeien. Het is van belang hierbij naar het gezin als systeem te kijken. Hulpvragen van jeugdigen komen regelmatig voort uit problematiek in het gezin. Dat onderstreept de waarde van één gezin, één plan, één regisseur. Daarom is het nodig om bij jeugdigen met een hulpvraag een brede uitvraag te doen, en ook in te zetten op gezinsleden, als daar (een deel van) de oplossing van de problemen ligt. Daarom is aansluiting tussen de jeugd(hulp), Wmo en Werk en inkomen van belang. Er kan dan integraal naar de behoeften van het gezin worden gekeken, zodat gestimuleerd wordt dat het gezin als geheel uiteindelijk weer zoveel mogelijk op eigen kracht verder kan.

Te denken is hierbij aan ouders met psychische problematiek (bijv. psychiatrisch, verslaving), fysieke problematiek, verstandelijke beperkingen, schuldenproblematiek, armoede, of complexe echtscheidingen.

Voor een gedeelte van de Venlose jeugd is dit echter niet weggelegd. Kinderopvang- en onderwijspersoneel kennen de kinderen en hun gezinnen vaak goed. Dit is dan ook vaak de plek waar blijkt dat kinderen en gezinnen problemen hebben die zij zelf niet kunnen oplossen. Om deze problemen vroegtijdig te signaleren en tijdig passende ondersteuning in te zetten, is het van belang dat de sociale basis, het sociale wijkteam,het onderwijs en de kinderopvang met elkaar in verbinding staan. Hierbij geldt als uitgangspunt dat alle kinderen en jongeren recht hebben op gelijke kansen, passend (thuisnabij) onderwijs en aanvullend passende zorg waar nodig.

Er is ook aandacht nodig voor jeugdigen die ondersteuning krijgen bij het opgroeien, die deze ondersteuning ook na hun 18e verjaardag nodig blijven houden. Voor hen is het van belang om de nodige ondersteuning te blijven bieden, ook al veranderen de wettelijke kaders.

Voor wie dat op basis van cognitieve capaciteiten haalbaar is, bevorderen we dat jeugdigen pas het onderwijs verlaten als ze in het bezit zijn van een startkwalificatie. Voor jongeren waarbij het halen van een startkwalificatie niet haalbaar is, zetten wij in op meedoen naar vermogen en toeleiding naar passend werk of dagbesteding. Wij gaan hierbij uit van de aanwezige talenten bij iedere jongere.

Gezondheid en sport Het bieden van passende mogelijkheden rondom vrijetijdsbesteding voor kinderen en jongeren, binnen hun eigen leefomgeving, kan bijdragen aan het verkorten van jeugdzorgtrajecten. Bovendien speelt het een belangrijke rol in de preventie van de noodzaak om jeugdhulp in te zetten.

Verder sluiten we aan bij regionale projecten rondom voortijdig schoolverlaters. We gaan werken aan de versterking van de samenwerking tussen jeugdigen, ouders, partijen uit het preventief voorveld, wijkteams, onderwijs, leerplicht/RMC, aanbieder(s) en de veiligheidsketen.

Vrijetijdsbesteding heeft een belangrijke functie in de psychische en sociale ontwikkeling van jeugdigen. Onder andere sport- en cultuurparticipatie zijn hierbij belangrijke ingrediënten: dit stelt jeugdigen in staat vaardigheden te ontwikkelen die voor het persoonlijk functioneren van groot belang zijn. Het kan bovendien fitheid en mentale weerbaarheid bevorderen, vergroot de sociale samenhang, en draagt bij aan normalisering.

86 | Fier op Venlo

Door domeinoverstijgend te werken willen we structurele oplossingen bedenken met ouders en kinderen, die breder zijn dan alleen inzet van jeugdhulp: er wordt ook gezocht naar achterliggende oorzaken in het gezinssysteem.

Fier op Venlo | 87

BETROKKEN PARTIJEN HERIJKING BELEID MAATSCHAPELIJK DOMEIN interviews / enquête Opiniepijlers én burgersessie

1169 Burgers

Organisaties en raden

BIJLAGE 8

OVERZICHT BETROKKEN PARTIJEN BIJ TOTSTANDKOMING VAN DIT BELEIDSKADER.

Adviesraad Sociaal Domein

Seniorenplatform

Gehandicaptenraad Venlo

Clientenraad Participatieraad

PGB Werkgroep

Cliëntenraad WSW

UWV Cliëntenraad

Jongerenraad

Informeel Zorg Overleg

Jongerenkerk Venlo

Rendiz

GGD

Incluzio

MBO

Primair onderwijs

Voortgezet onderwijs

Voorlichting en Advies Commissie (VAC)

Uw Wijkbus

Stg Groenewold

Voedselbank

Incluzio Sociale Basis

Senioren ontmoeten en bewegen (SOB)

Huisarts

Fysiotherapie

Vincent van Gogh Instituut

Humanitas

Gemeente Venlo beleid Maatschappelijk domein

Veiligheid en Wijkgericht Werken

Communicatie

Wonen en Leven

Werken en Bereikbaarheid

Juridische Zaken

Informatiemanagement

Concernstaf

Gemeente Venlo uitvoering Rechtmatigheid

Werk

Sociaal Wijkteam

Schuldhulpverlening

Leerplicht

Doelmatigheid

Administratie

88 | Fier op Venlo

Fier op Venlo | 89