008bijl 1 Transitievisie Gebouwde Omgeving 2021.pdf

Transitievisie Gebouwde omgeving Venlo 2021

Mede mogelijk gemaakt door

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

Inhoud 1 2 3 4 4.1 4.2 5 5.1 5.2 5.3 6 6.1 6.2 7 7.1 7.2 7.3 8 8.1 8.2 8.3 8.4 9 9.1 9.2 9.3 9.4 10 10.1 10.2 10.3 10.4

Een boodschap van de volgende  generatie Voorwoord  Samenvatting  Inleiding  Landelijk kader  Proces & leeswijzer  Kader  Visie en principes Venlo  Definities en uitgangspunten  Relevante ontwikkelingen in wet- en  regelgeving Participatie en communicatie  Overkoepelende aanpak  Wijkaanpak  Nieuw gebruik  Circulariteit in Venlo  Circulariteit is meetbaar  Zo werken we aan nieuw gebruik in  de energietransitie  Nieuwe natuur  Visie op groen en water  Stappenplan klimaatadaptatie  Wat doen we al  Naar nieuwe natuur  Nieuwe energie  Duiding ontwikkelingen energie­- transitie Warmtevisie  Planning en perspectief in de tijd  De rol van de gemeente  Aan de slag  Samenwerking  Monitoring Impact op gemeentelijke organisatie Opvolging

3

11

4 5 7 7 7 9 9 10 10

12

12 12 14 16 16 16 19

13 14 14.1 14.2 14.3 14.4 15 16 17

Bijlage 1: Samenhang definities,  principes en uitgangspunten  Bijlage 2: Overzicht organisaties  belanghebbenden  Bijlage 3: Overzicht wijkaanpak Bijlage 4: Perspectief voor  woningeigenaren  Warmtenet (70°C)  All Electric Groen Gas / Synthetisch Gas All Electric of Groen Gas Bijlage 5: Warmtevisie in kaarten Bijlage 6: Warmtevisie in tabel Bijlage 7: Overzicht criteria wijkplanning

38 39 42 43 43 44 45 46 48 53 60

22 22 23 24 25 27 27 29 33 34 35 35 35 36 37

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

2

1. Een boodschap van de volgende generatie 1 Als Junior Schooldijkgraaf Giel en assistent Junior Schooldijkgraaf Kyona staan we in Hout-Blerick met onze voeten in de klei. De klei van de Springbeek. In de winter teveel regen en in de zomer droogte. Dat is geen toeval, het is inmiddels jaar in jaar uit en een teken dat het klimaat aan het veranderen is.

Voor ónze generatie is het belangrijk dat er iets gaat gebeuren! Onze ouders, familie, dorpsgenoten en landgenoten kunnen niet blijven doorleven op de huidige voet. We zullen ons gedrag moeten aanpassen aan de klimaatverandering om in de winter droge voeten te houden en in de zomer juist het water vast te houden voor de groene natuur.

1

Paars zijn hyperlinks. Open met een muisklik de achtergrondinformatie.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

3

2. Voorwoord Deze Transitievisie bouwt voort op de versie 1.0 die begin 2020 werd vastgesteld. Dat lijkt een vanzelfsprekendheid, maar het geeft wat mij betreft aan dat dit een volgende stap in het proces is. Bijzonder is dat we in elke volgende visie stappen zullen zetten op velerlei gebied. De Transitievisie Gebouwde omgeving is een weergave van een complexe opgave. Complex omdat het een heel technische opgave is, waarbij we nog niet weten hoe de technologische ontwikkelingen in de toekomst zullen zijn. Ook complex omdat er heel veel verschillende partijen bij betrokken zijn, die elk hun eigen niveau van kennis en mate van betrokkenheid hebben. Er zijn ook veel verschillende overheden bij betrokken, elk met hun eigen opgaves en doelen. Bijzonder is dat de voortgang op al deze terreinen ook nog onderling van invloed is. Nieuwe technologieën zullen bv de positie van de gemeente beïnvloeden en ook de mate waarin inwoners enthousiast zullen zijn over nieuwe manieren van verwarmen van hun huis. Dat alles maakt dat de ontwikkelingen van de Transitievisie warmte een spannend proces is. Maar ook een proces waarbij we in Venlo heel veel kansen zien. Kansen voor verbeteringen op het gebied van Nieuwe natuur (klimaatadaptatie), Nieuw gebruik (circulariteit) en Nieuwe energie (energietransitie).

En die kansen gaan we in combinatie met elkaar, en vooral in samenwerking met alle betrokkenen, oppakken en uitvoeren. Ik wens alle betrokkenen daarbij veel succes en plezier! Marij Pollux Wethouder Duurzaamheid, Cultuur en Evenementen

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

4

3. Samenvatting Nederland is in transitie. Onderweg naar een toekomst met duurzame energie, circulair materiaalgebruik en een klimaatbestendige leefomgeving. Gemeenten zijn een belangrijke schakel in deze transitie. In 2021 dient elke gemeente de Transitievisie Warmte op te leveren. De gemeente Venlo greep samen met belanghebbenden zoals de betrokken woningcorporaties, Waterschap Limburg en de netbeheerder deze aanleiding aan om de energietransitie te combineren met de uitdagingen op het gebied van circulariteit en klimaatadaptatie. We spreken daarom van een Transitievisie Gebouwde Omgeving, waarin de thema’s Nieuw gebruik, Nieuwe natuur en Nieuwe energie aan bod komen. Eind 2019 leverden partijen een eerste versie van deze Transitievisie op, die in april 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. Partijen werkten ondertussen samen verder aan de versie die nu voor u ligt. We borduurden daarbij voort op de in de eerste versie opgenomen definities, uitgangspunten en visie. Daarnaast zijn partijen begin 2020 gestart met de wijkaanpak in Hagerhof-Oost, waarvoor inmiddels ook een Proeftuin-subsidie (PAW) is toegekend. We ontwikkelden een blauwdruk voor de wijkaanpak die we ook in andere wijken kunnen gebruiken. Daarnaast werkten we onze overkoepelende aanpak voor participatie en communicatie op deze thema’s verder uit.

Ook de aanpak voor Nieuw gebruik en Nieuwe natuur werkten we samen verder uit, met extra aandacht voor de koppelkansen die onze integrale aanpak ons brengt. Vanuit het thema Nieuwe energie in deze versie van de Transitievisie veel aandacht voor de planning van de wijken en het perspectief voor inwoners in de tijd. In de planning onderscheiden we 2 sporen. Spoor 1 richt zich op kansrijke clusters van wijken voor de verdere verkenning van de realisatie van een duurzaam warmtenet. We onderscheiden hiervoor de volgende 4 clusters: 1. 2. 3. 4.

Hagerhof-Oost, Krekelveld, Sinselveld, Hagerhof-West, Maaswaard en Spoorsingel ’t Zand, Withuis en Craneveld Molenbossen, Annakamp-Oost en Hazenkamp Tegelen-centrum, Bosserhof, Maasveld I en II, Lage Heide en Op de Heide

Van deze 4 clusters pakken we de eerste 3 voor 2030 op en de laatste na 2030. We starten in 2021 met cluster 1 en breiden de wijkaanpak die in Hagerhof-Oost al loopt uit. In eerste instantie naar Krekelveld en Sinselveld en in een later stadium ook naar Hagerhof-West, Maaswaard en Spoorsingel. Onderdeel van dit eerste spoor is tevens het doorlopen van een zorgvuldig en transparant proces voor de besluitvorming rond de inrichting van de governance van warmtenetten in Venlo. Spoor 2 heeft een meer bottom-up karakter en richt zich op wijken of kernen waar bewoners initiatief tonen op duurzame thema’s. Het gaat om de volgende wijken of kernen: Velden Kern ’t Ven Kern Hout-Blerick Kern Belfeld

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

5

Ook in bovenstaande wijken gaan we graag voor 2030 samen met de bewoners aan de slag. In 2021 gaan we hierover verder met hen in gesprek. Daarnaast starten we in spoor 2 ook een verkenning op in de wijk Vossener-Centrum. In deze wijk verkennen we samen met Antares en de andere belanghebbenden de mogelijkheden om via een hybride tussenstap te verduurzamen. Voor de totstandkoming van de Transitievisie en wijkaanpak werken de gemeente, woningcorporaties, netbeheerder en het waterschap intensief samen. De samenwerking is bestuurlijk en inhoudelijk geborgd in een stuurgroep, programmateam en verschillende werkgroepen. Daarnaast is ook volop betrokkenheid van en interactie met zorg- en onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en de lokale energie-coöperatie. In 2021 start daarnaast een brede campagne gericht op de inwoners van Venlo. In de regio vindt ook samenwerking plaats op deze thema’s. Bijvoorbeeld in de RES Noord- en Midden Limburg, maar ook in de regionale waterstof coalitie en middels de programma’s Grens en Energie ohne Grenze ook met Duitsland. De opgave naar een duurzame gebouwde omgeving is een forse. Voor alle betrokken partijen en niet in de laatste plaats voor de inwoners van Venlo. De gemeente Venlo wil de vanuit de overheid opgelegde taken goed uitvoeren en heeft daarnaast zelf ook hoge ambities op duurzaamheid in de breedste zin van het woord.

Dit brengt een capaciteitsvraagstuk met zich mee, maar ook een organisatorisch vraagstuk. Er is een zekere ‘tweehandigheid’ in de gemeentelijke organisatie nodig om naast zorgvuldige besluitvorming middels traditioneel georganiseerde processen ook koppelkansen maximaal te benutten door vlotte wendbaarheid en flexibiliteit. Het verder vormgeven van deze ‘tweehandigheid’ zien we als een uitdaging voor 2021. In 2021 gaan we daarnaast aan de slag met een integrale routekaart waarin we prognoses op alle thema’s nader kunnen uitwerken en de monitoring samen kunnen brengen. We vervolgen onze samenwerking en brengen deze stap voor stap verder in de praktijk. In de jaren die volgen zal deze Transitievisie met enige regelmaat geactualiseerd worden om alle ontwikkelingen hierin op te nemen. Zodat we een steeds concreter perspectief kunnen bieden aan alle betrokkenen.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

6

4. Inleiding 4.1 Landelijk kader

Het landelijk kader zoals we dat beschreven in de eerste versie van de Transitievisie Gebouwde Omgeving geldt nog steeds. In 2015 stemde ook Nederland in met het VN-Klimaatakkoord dat in Parijs werd ondertekend. Met als doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de 2°C. Deze doelstelling is door de Nederlandse overheid als volgt vertaald in de Klimaatwet: 49% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990 95% minder CO2-uitstoot in 2050 ten opzichte van 1990 Om bovenstaande te realiseren is medio 2019 het Klimaatakkoord gepubliceerd. Los van de mondiale klimaatdoelen, speelt in Nederland de winning van aardgas een grote rol. Met name vanwege de aardbevingsrisico’s is besloten dat de winning van aardgas in Groningen stopt in 2022. De Nederlandse energievoorziening wordt verduurzaamd. Duurzame energie in plaats van fossiele energie. Tegelijkertijd willen we energiearmoede nu en in de toekomst bestrijden. Daarnaast zijn het Deltaprogramma en Nationale Adaptatie Strategie geïnitieerd om de gevolgen van klimaatverandering die nu al merkbaar zijn het hoofd te bieden. Tenslotte is in 2016 het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050 gestart. Nederlandse gemeenten zijn een belangrijke schakel in deze transitie. Volgens het Klimaatakkoord zijn zij de regisseurs van de warmtetransitie van de gebouwde omgeving.

In 2021 dient elke gemeente de Transitievisie Warmte op te leveren. Als onderdeel van de omgevingsvisie, geborgd door de Omgevingswet. De gemeente Venlo greep samen met belanghebbenden zoals de betrokken woningcorporaties, Waterschap Limburg en netbeheerder deze aanleiding aan om de energietransitie te combineren met de uitdagingen op het gebied van circulariteit (hierna aangeduid als ‘Nieuw gebruik’) en klimaatadaptatie (hierna aangeduid als ‘Nieuwe natuur’). Daarom hanteren we de brede benaming Transitievisie Gebouwde Omgeving (hierna aangeduid als Transitievisie).

4.2 Proces & leeswijzer

Vanuit de goede samenwerking tussen gemeente Venlo, woningcorporaties Antares, Wonen Limburg en Woonwenz, Waterschap Limburg en netbeheerder Enexis is een integrale aanpak gestart. Eind 2019 leverden partijen gezamenlijk de eerste versie van de Transitievisie op. In 2020 hebben partijen de samenwerking gecontinueerd, welke heeft geleid tot deze versie van de Transitievisie. Daarnaast zijn partijen begin 2020 gestart met de wijkaanpak in Hagerhof-Oost, waarvoor inmiddels ook de Proeftuin-subsidie (PAW) is toegekend. We streven ernaar om in 2021 de definitieve versie van de Transitievisie op te leveren. Net zoals in de eerste versie beogen partijen naast het thema ‘Nieuwe energie’ ook de thema’s ‘Nieuw gebruik’ en ‘Nieuwe natuur’ aan te haken. Net zoals in 2019 hebben Atriensis projecten en Stichting W/E adviseurs dit proces begeleid en inhoudelijke expertise over deze drie thema’s ingebracht. Het coronavirus had en heeft impact op de manier waarop we in 2020 samenwerken. We moesten onze creativiteit aanboren om de interactie met elkaar en andere belanghebbenden te organiseren.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

7

We hebben voortgebouwd op de eerste versie. In hoofdstuk 5 benoemen we kort het kader waarbij we vooral in gaan op de laatste ontwikkelingen in beleidsvorming en wet- en regelgeving. In hoofdstuk 6 beschrijven we onze participatie en communicatie aanpak. Vervolgens komen in de hoofdstukken 7, 8 en 9 de thema’s Nieuw gebruik, Nieuwe natuur en Nieuwe energie aan bod. Tenslotte gaan we in hoofdstuk 10 in op de integrale implementatie van deze drie thema’s. We beschrijven hoe we de voortgang monitoren en gaan in op de impact van deze transitie op de gemeentelijke organisatie en de betrokken belanghebbenden. In de bijlagen zijn achtereenvolgens opgenomen: Schema samenhang definities en uitgangspunten Overzicht belanghebbenden Overzicht wijkaanpak Perspectief voor woningeigenaren Overzicht criteria voor wijkplanning Overzicht warmtevisie per wijk in kaart- en tabelvorm

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

8

5. Kader In dit hoofdstuk gaan we in op de kaders van deze Transitievisie in Venlo. Daarbij komen achtereenvolgens aan bod: De visie en principes van Venlo (paragraaf 5.1) Definities en uitgangspunten (paragraaf 5.2) Relevante ontwikkelingen in wet- en regelgeving (paragraaf 5.3) In de eerste versie van de Transitievisie zijn visie, principes, definities en uitgangspunten uitgebreid omschreven. We borduren hierop voort. We vatten deze onderwerpen in dit hoofdstuk kort en bondig samen en gaan vooral in op de ontwikkelingen en bijstellingen of aanvullingen die daar voor ons uit volgen.

5.1 Visie en principes Venlo

Duurzaamheid is geen nieuw thema voor Venlo. De gemeente Venlo wil duurzame en circulaire hoofdstad zijn en blijven en gebruikt daarbij de volgende principes: 1. Blijf innoveren 2. Verbind plaats en context 3. Beheer en waardeer voedsel 4. Geniet van mobiliteit 5. Geniet van de zon 6. Creëer schone lucht, water en bodem 7. Ontwerp met oog voor toekomstige generaties

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

‘People, planet, profit en pleasure!’ is de samenvatting van deze Venlose visie. Ook voor de Transitievisie bouwen wij voort op deze visie en principes. Daarnaast zien wij het principe ‘Werk van onderop, samen met alle Venlonaren’ als mooie extra toevoeging bij deze reeds bestaande principes.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

9

5.2 Definities en uitgangspunten

In de eerste versie van de Transitievisie stonden we uitgebreid stil bij de afbakening van dit project en de verschillende definities en uitgangspunten die we hierbij hanteren. Deze zijn niet gewijzigd. Bijlage 1 geeft een schematische weergave van de samenhang tussen de principes en onderwerpen. De integrale omgevingskwaliteit en betrokkenheid van de inwoners is het verbindingsstuk waar de drie thema’s (Nieuwe energie, Nieuwe natuur en Nieuw gebruik) bij elkaar komen. Het wijk- en buurtniveau is het startpunt om concreet met elkaar aan de slag te gaan. Daarbij staan de inwoners centraal. Hoofdstuk 6 van dit document gaat hier dieper op in. Tenslotte blijven we voor de Transitievisie en de implementatie daarvan de volgende uitgangspunten hanteren: Samen optrekken Integrale en spijtvrije aanpak op de 3 thema’s Nieuwe energie, Nieuwe natuur en Nieuw gebruik Focus op gezonde en fijne leefomgeving in buurten c.q. wijken Betrouwbare en betaalbare duurzame warmtevoorziening voor bewoners

5.3 Relevante ontwikkelingen in wet- en regelgeving

We staan aan het begin van de transitie naar een duurzame gebouwde omgeving. Het wettelijk kader krijgt vorm terwijl wij ons eigen proces continueren. Ook is nog niet duidelijk hoe de structuur, middelen en organisatie vanuit het Rijk eruit komt te zien. Dit brengt risico’s en vragen met zich mee waar we nu nog onvoldoende antwoord op kunnen geven. We zijn en blijven ons hiervan bewust. En vragen hiervoor aandacht in o.a. de landelijke overleggen waar we aan deelnemen. Het is van groot belang dat we ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving op de voet volgen en dit blijven agenderen. Een stand van zaken op de thema’s.

Nieuw gebruik: Nederland is grondstoffenneutraal, oftewel circulair in 2050. In januari 2017 ondertekenden markt­ partijen en Rijksoverheid het Grondstoffenakkoord. In 2018 is o.a. de Transitieagenda Bouw opgesteld. In 2019 gevolgd door het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019-2023 Sinds 1 januari 2018 is de milieuprestatie (MPG) opgenomen in het Bouwbesluit. Deze wordt bepaald met de Bepalingsmethode Gebouwen en GWW-werken (januari 2019) met toepassing van de actuele versie van de Nationale Milieudatabase [NMD] Venlo is koplopergemeente en stimuleert via het programma ‘Venlo, circulaire en duurzame hoofdstad 2019-2022’, o.a. met een uitvoeringsprogramma (juli 2019)

Nieuwe natuur: Ook voor dit thema geeft de Omgevingswet wettelijk kaders De Nationale Klimaatadaptatiestrategie 2016 (NAS), brengt de meest urgente klimaatrisico’s in beeld, waaronder: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018 is opgesteld door gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk. Daarin staan uitvoeringafspraken over: stresstest, risicodialoog, uitvoeringsagenda en koppelkansen De Regionale adaptatiestrategie (RAS) Limburg is in ontwikkeling. Hierin worden regionale

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

10

doelen en aanpak geformuleerd. In het convenant Waterpanel Noord uit 2016 hebben betrokken gemeenten en Waterschap Limburg (destijds nog waterschap Peel en Maas) al afspraken vastgelegd over doelmatig waterketenbeheer, aantrekkelijke leefomgeving en een gezond watersysteem De Agenda Groen & Water Venlo is in september 2020 vastgesteld door de gemeenteraad. Venlo legt prioriteit bij de klimaatopgave. We verbreden de koers van het groen- en waterbeleid en richten ons op functionaliteit en koppelen van doelen, zoals de energietransitie

Nieuwe energie: De nieuwe Omgevingswet die in 2022 wordt ingevoerd geeft wettelijke kaders aan o.a. de energie­ transitie. De RES en de Transitievisie Warmte worden beiden verankerd in deze wet. Daarbij is oog voor de cyclische procesvorm die beide trajecten kenmerkt. De RES en de Transitievisie Warmte zullen beiden met een regelmatige frequentie geactualiseerd worden Ook invoering van de ‘Wet collectieve warmtevoorziening’ (in de volksmond Warmtewet 2.0) staat gepland voor 2022 en is vanwege de kansen voor toepassing van duurzame collectieve warmtevoorzieningen zeer relevant voor Venlo De verdere uitwerking van het Klimaatakkoord geeft daarnaast kaders op thema’s zoals temporisering en financiering. De laatste berichten geven blijk van een verschuiving van de focus op aardgasvrij naar CO2-reductie middels isolatie en hybride installaties. Het einddoel om in 2050 95% CO2-reductie ten opzichte van 1990 te realiseren blijft vooralsnog gehandhaafd

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

11

6. Participatie en communicatie Elke transitie begint bij en vooral met mensen. Mensen die vakinhoudelijk betrokken zijn, maar zeker ook bewoners en vastgoedeigenaren op wie deze transitie veel impact heeft. In de visie van Venlo staat de ‘P’ van People voorop. We geloven dat de sleutel van de energietransitie ligt in het verbeteren van de omgevingskwaliteit. Daarnaast mag ook de ‘P’ van Pleasure niet ontbreken. Er zit een zekere mate van verplichting aan deze transitie, maar we gaan liever uit van het comfort, de kwaliteit en het plezier dat we samen kunnen realiseren. In de eerste versie van de Transitievisie beschreven we dat er geen blauwdruk is van de participatie- en communicatieaanpak bij zo’n transitie. We zetten in op een overkoepelende aanpak en een aanpak per wijk die in transitie gaat. Diversiteit tussen en binnen de wijken is mogelijk. Onze aanpak passen wij hierop aan. In de volgende paragrafen komen beide achtereenvolgens aan bod.

6.1 Overkoepelende aanpak

“Morgen in Venlo” is de overkoepelende communicatieaanpak voor de thema’s Nieuwe energie, Nieuwe natuur en Nieuw gebruik. De ambitie is om in 3 jaar tijd het kennisniveau van de inwoners van de gemeente Venlo met betrekking tot het overkoepelende programma duurzame en circulaire hoofdstad en de projecten binnen dit programma te verhogen. Zodat een gedragsverandering - de groene knop omzetten ontstaat. De inwoners van Venlo zijn op de hoogte van de verschillende projecten op gebied van duurzaamheid en weten wat de mogelijkheden zijn. Inwoners nemen zelf initiatieven met betrekking tot de diverse programma’s, zoals bijvoorbeeld het plaatsen van zonnepanelen, het aanvragen van een energievoucher of aanpassingen in eigen huis en/of tuin.

De kern van de communicatieaanpak: Wat gaan we doen? We zetten samen stappen in de groene richting. Hoe gaan we dat doen? We komen met oplossingen naar je toe. Waarom doen we dat? We willen een plezierige toekomst voor iedereen in Venlo.

Kernboodschap Morgen zetten we samen een stapje naar een nieuwe toekomst en een groen Venlo. Zo blijft Venlo os stedje van lol en plezeer. Dat gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters. We verwoorden de communicatieaanpak als een sleutel in figuur 6.1.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

12

Figuur 6.1 De sleutel van de communicatieaanpak

We maken onderscheid in communicatie in de wijken (projectniveau) en communicatie gemeente breed. Bekendheid in de wijken: Ontwikkelen van bewonerscommunicatie door bijvoorbeeld nieuwsbrieven, poster en flyers Verder ontwikkelen van de website morgeninvenlo.nl Events in wijken Bekendheid in de gemeente: Ontwikkelen van massamediale communicatie. Bijv. radiospots, driehoeksborden, abri’s, social ads, krantenadvertenties. Op dit moment bekijken we op welke wijze het ambassadeurschap voor Morgen in Venlo wordt ingevuld. Doel is om de thema’s Nieuwe energie, Nieuwe natuur en Nieuw gebruik bij iedereen in de huiskamer te brengen. Door kinderen in te zetten als ambassadeur lijkt deze kans het grootst. Afgelopen jaar is de website www.morgeninvenlo.nl ontwikkeld. In 2021 breiden we dit platform verder uit. Naast ontwikkelingen op het gebied van Nieuwe energie, Nieuwe natuur en Nieuw gebruik tonen we hier ook andere duurzame ontwikkelingen. Alle communicatie en participatie inspanningen (online en offline) initiëren we vanuit een brede campagne. Zo bewaren we het overzicht over het hele spectrum, houden we de lijnen kort en kunnen we partijen snel met elkaar verbinden. Voor eigenaren van vastgoed, zoals particuliere woningeigenaren is het Duurzaam Bouwloket Venlo een belangrijke pijler. Het loket biedt advies over het verduurzamen van hun woning. En men kan direct

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

13

doorpakken naar de uitvoering met de aan het loket verbonden lokale partners. In 2021 breiden we dit loket uit met ondersteuning van eenvoudige energiebesparende maatregelen die woningeigenaren maar ook huurders zelf aan kunnen brengen. Denk aan tochtstrips, radiatorfolie en ledlampen. In verschillende wijken wordt gewerkt aan een wijkakkoord. Dit is geïnitieerd door de gemeente Venlo vanuit het uitvoeringsprogramma ‘Venlo, circulaire en duurzame hoofdstad 2019-2022’. Elkaar fysiek ontmoeten was vanwege het coronavirus niet altijd mogelijk in 2020. We hebben andere manieren gevonden om alle belanghebbenden te informeren en met elkaar in gesprek te gaan. Zo vroegen we alle belanghebbenden (zie bijlage 2 voor een overzicht) om feedback via een online enquête. En voerden we online gesprekken met belanghebbenden en specifiek ook inwoners van Venlo.

6.2 Wijkaanpak

Begin 2020 zijn we gestart met de wijkaanpak in Hagerhof-Oost. In de eerste versie van de Transitievisie beschreven we een aanpak met de volgende stappen: 1. Bestaande situatie in kaart brengen 2. Technische mogelijkheden verkennen 3. Opties voor financiering verkennen 4. Pakketten per woningtype samenstellen 5. Bewoners interesseren 6. Vervolgstappen Bovenstaande stappen vinden niet lineair plaats. In werkelijkheid lopen er gelijktijdig verschillende sporen. Zo zijn we direct gestart met het werven van bewoners uit de wijk die met ons mee willen praten en denken over alle opties en wensen. Ondertussen verkennen we gezamenlijk de technische en financiële mogelijkheden. We dienden een subsidieaanvraag Proeftuinen Aardgasvrije Wijken (PAW) in voor deze wijk. In oktober 2020 vernamen we dat deze subsidie is verleend. Een mooie bijdrage om onze plannen te kunnen realiseren. De lessen die we hiermee leren, kunnen we in alle andere wijken van Venlo toepassen en delen we ook met andere gemeenten. Het verkennen van de technische en financiële opties gaat van grof naar fijn. Waarbij we steeds zoeken naar de meest duurzame én best betaalbare optie. Daarbij anticiperen we zo goed mogelijk op toekomstige ontwikkelingen. En betrekken we naast bewoners ook ondernemers uit de wijk en vertegenwoordigers van nabijgelegen bedrijventerreinen.

We onderscheiden in dit proces de volgende stappen en koppelden dit aan documenten die we als piketpalen hanteren: De eerste analyse resulteert in een Wijkanalyse Daarna volgt een Wijkplan waarin we de grote lijnen uitzetten In een volgende fase werken we vanuit het Wijkplan naar een Wijkuitvoeringsplan Onderdeel van het Wijkuitvoeringsplan is het Participatieplan (per wijk) dat weer vertaald wordt in een Communicatieplan per wijk per jaar

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

14

Gebouw Gebied

Nieuw gebruik

Gemeente

Nieuwe energie

Nieuwe natuur

Gedrag

o.a. warmtevoorziening

Bijlage 3 geeft een overzicht van deze stappen inclusief documenten en betrokken partijen. Dit hanteren we als blauwdruk voor de wijkaanpak. Bij alle stappen en bijbehorende documenten zorgen we er voor dat we naast Nieuwe energie ook de thema’s Nieuw gebruik en Nieuwe natuur meenemen. Figuur 6.2 illustreert dit.

Wijk Uitvoerings Plan

Figuur 6.2 Illustratie integratie thema’s in Wijkuitvoeringsplan

Van belang bij bovenstaande is dat de begrenzing van de buurt en wijk niet altijd de grenzen van de CBS-indeling en de belevingswereld van de inwoners hoeft te volgen. De afstemming hierover is onderdeel van de wijkaanpak. Bijlage 4 schetst de verschillende perspectieven en keuzemogelijkheden voor met name particuliere woningeigenaren de verschillende opties voor warmte die in hoofdstuk 8 aan bod komen. Voor Hagerhof-Oost leveren we eind 2020 het Wijkplan op en in 2021 het Wijkuitvoeringsplan. Naast al deze analyses, plannen en het overleg dat we met elkaar en met de bewoners voerden, organiseerden we ook een goedbezochte Duurzaamheidsmarkt. In paragraaf 7.3 beschrijven we welke wijken we, naast Hagerhof-Oost, voor 2030 willen verduurzamen. In hoofdstuk 10 gaan we verder in op hoe we dit gaan organiseren.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

15

7. Nieuw gebruik Venlo streeft naar een circulaire economie en een onderscheidende samenleving die gekenmerkt wordt door groei zonder verlies, verspilling of belasting. In de eerste versie van de Transitievisie beschreven we de 5 strategieën van circulair bouwen en een stappenplan voor circulariteit. In paragraaf 7.1 beschrijven hoe we circulariteit verbreden en verbinden aan plezier en gezondheid. We geven in paragraaf 7.2 aan hoe we circulariteit meetbaar maken. In 7.3 leest u hoe we verder samenwerken aan Nieuw gebruik in Venlo.

7.1 Circulariteit in Venlo

Voor Venlo is circulariteit een uniek onderscheidend kenmerk. Het bepaalt mede het imago van de stad en de regio, Venlo krijgt door haar circulaire aanpak de aandacht uit binnen- en buitenland. Inmiddels is circulariteit niet uitsluitend een lokale ambitie maar verankerd in landelijk beleid en (bouw)praktijk. De circulaire economie gaat verder dan bouwen en heeft betrekking op de leefomgeving en ons dagelijks leven. Alle drie de dimensies zijn voor deze transitievisie relevant: circulaire gebouwen, circulaire openbare ruimte en circulair gedrag. Het programma ‘Venlo duurzame en circulaire hoofdstad’ kent een 4P benadering. Naast de gebruikelijke People, Planet en Profit kiest Venlo voor Pleasure en zet circulariteit in als kansenkaart. Het inzetten van circulariteit wordt nog sterker door inzet op positieve prikkels zoals economisch voordeel (door een hogere restwaarde) en gezondheidswinst. Met o.a. het eerste Cradle to Cradle (C2C) stadskantoor in Nederland en de circulaire rotonde in Steyl heeft Venlo laten zien dat deze ‘pleasure’ kant haalbaar is en dat toepassing ervan betaalbaar en aantrekkelijk is. Afval bestaat niet. Venlo zet deze stepping stones in om - via bewustwording - een structurele gedragsverandering bij inwoners uit te lokken.

En we werken samen aan de stimulering en invoering van een circulaire werkwijze op grotere schaal in onze wijken: voor ons vastgoed en onze openbare ruimte. We laten het zien in concrete activiteiten en voorbeelden (in paragraaf 7.3), en we ondersteunen, versterken en borgen dit door inzet van een groeimodel (10R) en een stappenplan circulariteit.

7.2 Circulariteit is meetbaar

Groeimodel naar een circulaire economie: 10R Circulariteit komt in de breedte goed tot uiting in de 10R-strategieën. Dit raamwerk beschrijft de stappen die we kunnen zetten -van R9 naar R0- om te ontwikkelen van een lineaire economie naar een circulaire economie. De publicatie Circulaire producten & diensten geeft voor gebouwen en openbare ruimte concrete voorbeelden van producten en diensten en plaatst ze in dit raamwerk. Voor deze transitievisie geven we in tabel 7.1 voorbeelden van hoe we in Venlo werken aan circulariteit. Een samenhangende beschrijving van voorbeelden die we inzetten voor de transitievisie leest u in paragraaf 7.3.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

16

10R

Beschrijving

Voorbeeld voor Transitievisie Venlo

R0 Refuse

Product overbodig maken door van

- Co-living concept

z'n functie af te zien

- Afkoppelen hemelwaterafvoer

Productgebruik intensiveren

- Deelauto unplug&co

(bijvoorbeeld door producten te delen,

- Tuingereedschap repaircafé Venlo Zuid

of multifunctionele producten)

- Plugin module woning-installatie

Product efficiënter fabriceren door

- Groen dak en gevel, hierdoor meer gebruik van

R1 Rethink

R2 Reduce

natuurlijke materialen

minder grondstoffen en materialen in het product, of in het gebruik ervan R3 Re-use

R4 Repair

R5 Refurbish

Hergebruik van afgedankt, nog goed

- Opzetten materialenbank

product in dezelfde functie

- Kringloopwinkels

Reparatie en onderhoud van kapot

- Repaircafé’s zoals Venlo Zuid

product voor gebruik in zijn oude functie

- Circulair ambachtscentrum Venlo Oost

Opknappen of moderniseren van oud

- Woningaanpak: verlagen energie-gebruik en

product

verhogen wooncomfort - Flexibel (vloer)systeem voor leidingen in een woning of wegvak (straat)

R6 Remanufacture

Onderdelen van afgedankt product

- Onderzoek naar hergebruik PV panelen op bestaande daken

gebruiken in nieuw product met dezelfde functie R7 Repurpose

Afgedankt product of onderdelen

- Kozijn uit sloophout

daarvan gebruiken in nieuw product met andere functie R8 Recycle

Materialen verwerken tot dezelfde of

- Bij (na-)isolatie toepassen van gerecyclede

mindere kwaliteit R9 Recover

Verbranden van materialen met

materialen: bijv. isovlas - GFT inzameling t.b.v. Attero initiatief met als

energieterugwinning

resultante potgrond en groen gas

Tabel 7.1 Voorbeelden van circulaire aanpak in Venlo volgens de 10R-strategieën

Stappenplan voor circulair bouwen Circulariteit wordt zichtbaar en meetbaar in praktische -alledaagse- voorbeelden. Het zijn kleine stapjes die door hun samenhang meer betekenis krijgen. In de eerste versie van de transitievisie hebben we de vijf strategieën voor circulair bouwen beschreven, zoals weergegeven in figuur 7.1.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

17

1.

Benut het beschikbare

5.

Creëer voorwaarden toekomstige cycli

2.

Gebruik hernieuwbaar

Circulariteit gebouw

4.

3.

Creëer voorwaarden lange cyclus

Minimaliseer milieu-impact

Figuur 7.1 De 5 strategieën van circulair bouwen

We beginnen door in te gaan op de eerste drie strategieën. Dit zijn: 1. benut het beschikbare 2. gebruik hernieuwbaar, en 3. minimaliseer milieu-impact Dit geeft een vertaling naar een circulaire aanpak voor bouwen. Waarbij het minimaliseren van de milieu-impact gelijk op gaat met het verhogen van de kwaliteit (gezondheid en gebruik) en toekomst­ waarde. Figuur 7.2 illustreert dit.

Duurzaamheid in 5 thema’s Energie

Milieu

Gezondheid

Gebruikskwaliteit

Toekomstwaarde

Energieprestatie

Milieuprestatie

Geluid

Toegankelijkheid

Toekomstgerichte voorzieningen

Energieprestatie aanvullend

Circulair materiaalgebruik

Luchtkwaliteit

Functionaliteit

Flexibiliteit

Water

Thermisch comfort

Technische kwaliteit

Belevingswaarde

Licht en visueel comfort

Sociale veiligheid

Impact milieu ---

Kwaliteit +++++

Figuur 7.2 Sturen op duurzaamheid en circulariteit is minimaliseren van milieu-impact én optimaliseren van kwaliteit (positieve prikkels)

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

18

Een stappenplan om op circulariteit te optimaliseren In de eerste versie van de Transitievisie beschreven we het stappenplan om de aanpassingen aan woningen (en andere gebouwen, zoals het gemeentelijk vastgoed) te analyseren op milieu-impact en daarmee te optimaliseren. Dit stappenplan biedt handvaten om circulariteit bij inkoop en productontwikkeling steviger mee te laten wegen. Tabel 7.2 geeft dit stappenplan weer. Stap

Uitwerking

Onderzoeksvraag Transitievisie

1. Definitie en doel

Ambitie op materiaalgebruik, energie­

Welke eigenschappen moet een woning

afbakenen

prestatie en (gezondheids)winst formu-

hebben om energieneutraal, klimaatbestendig

leren

en circulair te worden?

2. Opstellen

Veel voorkomende typen woningen in de

Beschrijving van de woning (bijv. met de

archetypen gebouwen

startwijken in Venlo

GPR gebouw profielen)

3. In kaart brengen

Bepalen welke renovatie- ingrepen

Isoleren tot welk niveau is nodig? Welke

activiteiten

plaatsvinden?

aanpassing of vervanging CV ketel en radiatoren.

Welke aanpassingen zijn meteen mee

Upgrade keuken, badkamer, vergroenen dak en

te nemen (verhogen wooncomfort en

tuin, en plaatsen PV, afkoppelen hemelwater?

kwaliteit). Welke product-arrangementen zijn te maken? 4. Materialisatie

Hoe is de woning opgebouwd. En welke

Welk isolatiemateriaal passen we toe. Hoe

archetypen en

aanpassingen voeren we uit? (sloop,

gaan we om met vrijkomende materialen en

activiteiten

renovatie, verbeteren)

producten. Is hergebruik mogelijk?

5. Milieu-impact en

Archetypen en activiteiten opschalen

Wat is de milieu-impact van de gemaakte

materiaalstromen in

naar een hele straat of wijk, een

keuzes en hoe kunnen we die verder

beeld

portefeuille van een woningcorporatie

optimaliseren?

Tabel 7.2 Stappenplan voor optimalisatie op circulariteit

7.3 Zo werken we aan nieuw gebruik Het duurzaam bouwloket adviseert Het duurzaam bouwloket Venlo is ingesteld om de komende tijd particuliere woningeigenaren te helpen met het verbeteren van hun woning. Dit gebeurt met tips om direct energie te besparen. En men kan een maatwerkadvies voor de eigen woning krijgen, waarin de bij het woningtype passende ingrepen zoals het isoleren van de woning (vloer, gevel en dak) en het plaatsen van zonnepanelen (PV) worden beschreven. Naast isoleren is ventileren belangrijk voor een gezonde woning. Een advies geeft inzicht in de toepassing van verschillende (isolatie)materialen. Het loket ondersteunt eigenaren ook met collectieve inkoopacties. Die acties ontzorgen de bewoner en geven een gunstige kwaliteit en inkoopprijs. Bij deze inkoopacties

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

19

kunnen we met behulp van het stappenplan (tabel 7.2) nadere criteria ten aanzien van circulariteit formuleren. Deze woningadviezen geven ook een sociale prikkel. Bewoners in een straat gaan met elkaar in gesprek over ervaringen. Deze uitwisseling kan er ook zijn in straten waar veel ‘gesnipperd bezit’ voorkomt. Woningcorporaties maken ook hun analyses en plannen voor de aanpak van woningen, en delen deze inzichten met de particuliere eigenaren in hun straat.

We sluiten de kringloop Materialen die bij een woningaanpassing vrijkomen kunnen we beschikbaar stellen voor hergebruik via een materialenbank. De gemeente en ondernemers kunnen dit faciliteren met (virtuele) marktplaats, opslag (materialen loods) en transport. Het onderwijs kan aansluiten met inzet van leerlingen in leer-werkplekken. We stimuleren hergebruik al met kringloopwinkels -zoals kringloopwarenhuis Het Goed-, repaircafés en klussendiensten. Voor werkzaamheden in de tuin bestaat er vanuit repaircafé Venlo Zuid een uitleendienst van tuingereedschap. Naast een repaircafé kan een wijk-klussendienst ontstaan voor eenvoudige verbeteringen in woningen, met een bijbehorende gereedschap uitleen. In deze Transitievisie beschrijven we in welke wijken we aan de slag gaan. De uitwisseling van vrijkomende bouwmaterialen tussen deze wijken waarin we starten kunnen we extra ondersteunen. We brengen hoeveelheid en type bij geplande renovatie-ingrepen vrijkomende materialen in beeld en we bundelen de vraag voor de mogelijke nieuwe inzet van deze materialen. De woningcorporaties kunnen hierbij ook kijken naar inzet van vrijkomende materialen voor hun eigen vastgoed buiten Venlo. Welke keuzes we maken en hoe we dit verder vormgeven zal onderwerp zijn van uitwerking in de uitvoeringsplannen voor de verschillende wijken(clusters) die we in deze visie hebben benoemd.

Samen verder met Nieuw gebruik in Venlo De transitie naar een circulaire economie in onze wijken en dorpen begint bij onze inwoners, ondernemers, eigenaren van vastgoed en betrokken partners. Waar zit bij hen de energie? Vanuit dat vertrekpunt werken wij aan de woning van morgen en de straat van morgen. Een aanpak voor de straat van morgen beschreven we in hoofdstuk 8 (nieuwe natuur). Ook op de uitwerking van de straat van morgen kunnen we de hier genoemde circulaire principes toepassen. Het vertrekpunt is het ontwikkelen van een plezierige en gezonde woonomgeving. Een omgeving die kansen biedt voor een wooncarrière, die de sociale cohesie in een buurt versterkt. We werken aan oplossingen die plezierig en betaalbaar zijn. Daarbij nemen we de opgave om energieneutraal (aardgasvrij) en klimaatbestendig te worden steeds mee. De ervaringen die we opdoen blijven we met elkaar delen, in onze voorbeeldwoning in de Scholeksterstraat, in onze wijken, en via Morgen in Venlo. We delen onze ervaringen in de regio, o.a. met het C2C-expolab. Dat doen we ook op bovenregionaal niveau met de andere gemeenten die werken aan een proeftuin aardgasvrije wijken en via het platform cb’23. Tevens continueren we onze samenwerkingen in internationaal verband, zoals het Healthy Building network. Samen vormen dit bouwstenen in een verdere ontwikkeling van Venlo als circulaire onderscheidende samenleving.

Tabel 7.3 geeft een overzicht van deze bouwstenen.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

20

Nieuw

Stepping stone

Winst op terrein van

Door

Werktitel

C2C stadskantoor

Lagere belasting

Duurzame woningen met gezond

de woning van

milieu, materiaal/

binnenklimaat en hoger comfort

morgen

Nieuwe inrichting van openbare

de straat van

ruimte, met meer groen en water

morgen

Gebruikskwaliteit

Anders denken: advies, dialoog, en

Toekomstwaarde

… de wijk van

plannen; anders doen: ervaringen

morgen

gebruik Circulaire gebouwen Circulaire

Circulaire rotonde

openbare

Steyl

ruimte Circulair

energie/water Gezondheid (binnenen buitenlucht)

… Morgen in Venlo

gedrag

opdoen en met elkaar delen, leren Sociale cohesie

en werken

Tabel 7.3 Bouwstenen naar een circulaire aanpak in de transitievisie gebouwde omgeving Venlo

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

21

8. Nieuwe natuur De energietransitie vraagt om aanpassingen aan de gebouwde omgeving. In de eerste Transitievisie benoemden we al dat we dit aangrijpen om onze openbare ruimte klimaatbestendig te maken. Met de Agenda Groen & Water wil Venlo de water- en groenstructuren versterken. In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan bod: visie (paragraaf 8.1), stappenplan (paragraaf 8.2), voorbeelden (paragraaf 8.3) en een voorstel voor het vervolg: de straat van morgen (paragraaf 8.4).

8.1 Visie op groen en water

De ambitie van de gemeente Venlo is om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Dit betekent dat overlast bij weersextremen voor bewoners beperkt is. Voorbeelden van weersextremen zijn wateroverlast door hevige neerslag, droogte door gebrek aan neerslag en hittestress als gevolg verstening en verstedelijking. In de eerste versie van de transitievisie zijn klimaatadaptatie en de energietransitie aan elkaar gekoppeld. De in september 2020 vastgestelde Agenda Groen & Water geeft met de volgende punten een stevige basis voor de verdere uitwerking hiervan: Venlo is in 2050 klimaatbestendig, we leggen focus op prioritaire knelpunten en spelen in op kansen We maken meer ruimte voor groen en water in stedelijk gebied We voeren ecologisch (circulair) groen- en waterbeheer in Venlo heeft in september 2020 de volgende visie op groen en water vastgesteld: Groen en water is multifunctioneel, we erkennen de economische waarde ervan. Met de Agenda Groen & Water verbreedt Venlo de traditionele koers van het groen- en waterbeleid en richt zich meer op functies, want groen en water dragen bij aan heel veel verschillende doelen. In de Agenda Groen & Water benoemen we de functies en kansen. De groenblauwe basisstructuur is op orde.

Bij ontwikkelingen, zoals beschreven in deze transitievisie, benutten we kansen om de bestaande groenstructuren (bomen, parken) en waterstructuren (beken, vijvers, wadi’s) te versterken. Bij economische waarde van groen en water horen de maatschappelijke baten zoals sociale cohesie, gezondheid, minder hitte- en wateroverlast, fijne plekken in de stad. Tabel 8.1 geeft de verbinding tussen de klimaatthema’s, Agenda Groen & Water en de koppelkansen binnen de wijkaanpak.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

22

Klimaatthema

Agenda Groen & Water

Koppelkansen binnen wijkaanpak

Functies van groen en

Kansen voor een toe-

water

komstbestendige woonomgeving

Hittestress

Gezondheid,

Gezonde

Minder steen, meer groen, minder

aangename

woonomgeving in de wijk

koelbehoefte in de zomer en lager energieverbruik, schaduwplekken maken

leefomgeving

(dit kan met groen maar ook anders) Wateroverlast

Leefomgeving,

Verminderen water-

Afkoppelen, opvang water in de wijk,

recreatie, vitale

overlast, infiltreren

circulair benutten grijs water (bijv. tuin,

functies overeind

en vasthouden

auto, toiletspoeling)

houden, voorkomen

regenwater

water in panden Droogte

Klimaat, in stand

Aanvullen en aanpassen

Meer en ander groen, toevoeging van

houden functionerende

van belangrijke groen- en

de juiste beplanting, verbeteren water­

natuur en land- en

waterstructuren

kwaliteit. Aanpassen beheer openbare

tuinbouw systemen

ruimte, verhogen biodiversiteit

Tabel 8.1 Integratie klimaatthema’s, Agenda Groen & Water en koppelkansen binnen de wijkaanpak

8.2 Stappenplan klimaatadaptatie

In 2020 hebben we ons verder verdiept in de (klimaat)thema’s wateroverlast, hittestress en droogte. We verkennen een gebiedsgerichte aanpak om klimaatadaptatie te koppelen aan de energietransitie. We werken volgens dit stappenplan: 1. Bepalen opgave en ambities a. agendeer de klimaatadaptatie thema’s b. verbind inzichten met de groenblauwe basisstructuur c. breng functies en (koppel)kansen in beeld d. begin de energie in de wijk zit 2. Klimaatstresstest signaleren knelpunten en benoemen oplossingsrichtingen 3. Wijkinventarisatie (verdiepen en koppelen opgaven) 4. Risicodialogen met betrokken partners (belanghebbenden) 5. Passende klimaatadaptieve maatregelen benoemen 6. Realiseren toekomstbestendige leefomgeving (inrichting en beplanting, beheer en onderhoud) Het stappenplan komt voort uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Het Waterpanel Noord heeft ‘stresstesten light’ opgesteld. Het opstellen van een Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (zowel lokaal als

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

23

regionaal) is de vervolgstap om uiteindelijk in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht te zijn. Er worden verdiepende onderzoeken op wijkniveau uitgevoerd. Zo kijken we naar wateroverlast. Hoe werken de systemen bij de verwerking van een zware regenbui zodat we droge voeten houden. Alleen inzetten op het zo snel mogelijk afvoeren van dat water is dan geen optie meer, we moeten juist kijken naar oplossingen en plekken om het water op een nuttige en plezierige wijze in de wijk te houden en te gebruiken. De resultaten van de onderzoeken zetten we in bij de planvorming in de wijken zoals we in hoofdstuk 6 beschreven. Figuur 8.1 illustreert het knelpunt wateroverlast in Hagerhof-Oost in samenhang met kansen voor de ontwikkeling van de groenstructuur (Agenda Groen & Water).

Figuur 8.1 Inzicht in wateroverlast gecombineerd met kansen voor ontwikkeling van de groenstructuur in de wijk Hagerhof-Oost (Bron: GPR vastgoed)

8.3 Wat doen we al De Woning van Morgen Bij de Woning van Morgen maken we de mogelijkheden om hemelwaterafvoer af te koppelen inzichtelijk. Met het (uitdeel)groen in de voortuin inspireren we bewoners hun eigen tuin te vergroenen. Een mogelijke stap verder is het vergroenen van het dak. Het water wat niet meer direct wordt afgevoerd in het riool gebruiken we om de planten in de tuin groen te houden, en bijvoorbeeld de auto te wassen. Met het project en de bijbehorende subsidie Waterklaar moedigen de gemeente Venlo en Waterschap Limburg inwoners aan om hierin zelf stappen te zetten. Figuur 8.2 geeft een beeld van de Woning van Morgen met daarnaast nog enkele maatregelen die voorgesteld worden in het kader van het project Waterklaar.

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

24

Regenton

Tegels vervangen door groen

Regenschutting

Regenwatertank

Figuur 8.2 De Woning van Morgen in Hagerhof-Oost met als inzet enkele maatregelen die voorgesteld worden in het kader van het project Waterklaar.

Molenbossenflats Woningcorporatie Antares heeft tussen 2015 en 2019 de Molenbossenflats opgeknapt. Daarmee zijn de 608 wooneenheden toekomstbestendig gemaakt. Onderdeel van dat project was het vergroten van de balkons. Dat geeft de bewoner meer buitenruimte en daarmee een directe verbinding met het groen en de Maas. Daarnaast is het riool aangepakt, het hemelwater afgekoppeld en opgevangen in de directe omgeving.

De groene straat Belfeld Met ‘Groene Straat’ in Belfeld is in 2020 gestart. Het is een pilot waarin ministerie, provincie en gemeente ervaring willen opdoen in de samenwerking vanuit Omgevingswet in het werkveld van klimaatadaptatie. Venlo is één van de twee landelijke pilots. Een kwalitatieve vergroening van de straat kan een oplossing bieden. Ook voor andere zaken als méér koelte tijdens hoge temperaturen, méér energie besparen en dus kosten besparen, méér vlinders in de tuin, méér groente uit eigen tuin en méér plezier uit hergebruikte spullen.

Duurzame bedrijventerreinen Ondernemend Venlo We werken niet alleen aan klimaatadaptieve woonwijken. Ondernemersvereniging Ondernemend Venlo zet de komende jaren in op de integrale verduurzaming van bedrijventerreinen. Op basis van een analyse van 19 bedrijventerreinen worden 2 tot 5 bedrijventerreinen geselecteerd waar tot 2023 ‘Demonstraties in de Praktijk’ worden uitgevoerd. Dit betekent dat op deze bedrijventerreinen voorbeelden worden uitgewerkt met duurzame energieopwekking in combinatie met een klimaatadaptieve, groene inrichting. Doel van het project is om op innovatieve wijze schaalgrootte te bereiken bij verduurzaming van bedrijventerreinen in Venlo en Limburg.

8.4 Naar nieuwe natuur

In deze Transitievisie bieden we perspectief voor uitvoering. We beginnen daar waar de energie zit. Dat betekent dat we aansluiten bij initiatieven van bewoners en ondernemers en dat we beginnen bij urgente knelpunten en (overlast) situaties. We baseren ons op feiten en maken onze

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

25

resultaten meetbaar. We identificeren koppelkansen, en combineren onze werkzaamheden op gebieds­ niveau. We werken samen met bewoners aan goede, integrale oplossingen. We pakten de koppelkansen al op in de initiatieven die we beschrijven in 8.3 en we integreren ze in ‘de straat van morgen’.

De straat van Morgen De verkenning van de realisatie van een warmtenet in Hagerhof-Oost geeft aanleiding om te kijken naar nieuwe inrichtingsplannen voor zowel de openbare ruimte als de private bebouwde omgeving. Daarbij zetten we de principes van nieuw gebruik (circulariteit) en nieuwe natuur in. We benutten onze ervaringen uit eerdere projecten, zoals de Groene Straat Belfeld en de circulaire rotonde Steyl. Samen met inwoners en verschillende experts werken we een integraal plan uit. Voor de planuitwerking maken we gebruik van beproefde ontwikkelde methodieken, tools zoals Rapid Circular Contracting en het ambitieweb. Deze dragen bij aan de totstandkoming van innovatieve oplossingen vanaf de ontwerpfase. De in paragraaf 8.1 genoemde koppelkansen worden meegenomen en met inwoners en belanghebbenden aangevuld. De straat van morgen is klimaatadaptief, en versterkt zo een gezonde, sociale en natuurlijke leefomgeving. De straat is ook adaptief in het vermogen om zich aan te passen bij veranderende behoeften van de gebruikers en bij ingrepen die noodzakelijk zijn vanuit de energietransitie. Figuur 8.3 geeft een illustratie van de straat van morgen.

Voor

Straat van Morgen

Groene voortuin

Groene straat

Zonnepanelen

Regenton LED-verlichting

Laadpaal

Warmtenet

Figuur 8.3 Illustratie groene, circulaire, inclusieve straat van morgen

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

26

9. Nieuwe energie In de eerste versie van de Transitievisie beschreven we al hoe de energietransitie het leidende principe is in de integrale aanpak. De energietransitie zal meestal de aanleiding zijn om gebouwen, infrastructuur en de openbare ruimte aan te passen. Waar dit gebeurt, zoeken we de koppelkansen met de thema’s Nieuwe natuur en Nieuw gebruik. In dit hoofdstuk komen de volgende onderdelen aan bod: Duiding ontwikkelingen energietransitie (paragraaf 9.1) Warmtevisie (paragraaf 9.2) Planning en perspectief in de tijd (paragraaf 9.3) De rol van de gemeente (paragraaf 9.4)

9.1 Duiding ontwikkelingen energietransitie

Op hoofdlijnen is er in het afgelopen jaar niet veel veranderd wat betreft de technische alternatieven die in Nederland voor aardgas beschikbaar zijn. We onderscheiden nog steeds de volgende opties: Warmtenet All electric Groen gas / Synthetisch Gas Het besef dat we moeten stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen is nog steeds aanwezig. Het doel om in 2050 een reductie van de CO2-uitstoot te realiseren van 95% ten opzichte van 1990 staat nog steeds. Toch lijkt de focus van de overheid voor de korte termijn te verschuiven van aardgasvrij naar CO2-reductie. Hier speelt mee dat de onzekerheden met betrekking tot de mogelijke beschikbaarheid van duurzaam groen of synthetisch gas nog geruime tijd blijven. Spijtvrije oplossingen richten zich daarom met name op het terugdringen van de energievraag door isolatie en energiebesparende apparatuur. En een zorgvuldige strategie wat betreft de bepaling van het meest geschikte duurzame alternatief voor de verwarming van de gebouwde omgeving, oftewel de warmtevisie. De warmtevisie is daarmee een belangrijk onderdeel van deze Transitievisie. Hierna lichten we elke optie die we voor de warmtevisie onderscheiden kort toe. In bijlage 4 is een uitgebreide beschrijving opgenomen van de mogelijkheden tot handelen die de inwoners van Venlo per optie hebben.

Warmtenet (≤ 70 °C) Een warmtenet is een collectieve warmtevoorziening in een afgebakend gebied. Er is een duurzame bron die water opwarmt. Het warme water wordt vervolgens rondgepompt door ondergrondse leidingen. Vanuit dat net vindt afgifte van warm water naar gebouwen plaats voor de verwarming en warm water. Ook het leveren van koeling is op deze manier mogelijk. In de eerste versie van de Transitievisie constateerden we al dat er in Venlo verschillende gebieden kansrijk zijn voor toepassing van warmtenetten. Verschillende duurzame bronnen zijn voorhanden. We onderzochten de mogelijkheden rond toepassing van geothermie, aquathermie en restwarmte. Geothermie biedt zeker potentieel, maar is de komende jaren nog niet inzetbaar vanwege mogelijke bevingsrisico’s. Ook wat betreft het benutten van restwarmte zijn er verschillende mogelijkheden, met name in Tegelen. We voerden verschillende gesprekken met

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.

27

de organisaties die mogelijk restwarmte kunnen leveren. Deze gesprekken verliepen positief. Verdere uitwerking en opvolging vindt plaats wanneer bekend is welk warmtebedrijf in Venlo aan de slag gaat. Aquathermie biedt daarnaast een enorm potentieel voor Venlo. En kan op redelijk korte termijn veilig ingezet worden als bron voor een duurzaam warmtenet. Vooralsnog gaan we uit van het opwaarderen van de middels Aquathermie geoogste warmte naar een temperatuur van 70°C. Met water van die temperatuur kunnen we bestaande woningen namelijk goed verwarmen. Zonder dat er zeer kostbare ingrepen, zoals complexe installaties en zeer vergaande isolatiemaatregelen, aan de woningen zelf uitgevoerd moeten worden. Isoleren blijft ook voor deze woningen zeer belangrijk. Een isolatieniveau van minimaal energielabel B is echter voldoende voor een comfortabele woning met een lage energierekening. Wanneer ook de kookvoorziening elektrisch wordt, kunnen woningen na aansluiting op het warmtenet worden afgesloten van het aardgasnet.

All electric Bij all electric wordt alle warmte in de woning zelf opgewekt met behulp van elektriciteit. De woningen kunnen worden afgesloten van het gasnet. All electric vergt momenteel een hogere mate van isolatie dan bij een warmtenet (70°C) en bij (groen) gas nodig is. Daarnaast vraagt het vaak complexe installaties in de woning, die behoorlijk wat ruimte innemen. Innovaties op het gebied van isolatie en installatie zijn nodig om bestaande woningen voor een behapbare investering op dit niveau te brengen. Een hybride tussenstap, met bijvoorbeeld een hybride warmtepomp die in combinatie met een gasketel opereert, kan zinvol zijn wanneer het gasnet nog minstens 20 jaar blijft liggen. Op die manier kan het gasverbruik toch flink omlaag. Natuurlijk altijd in combinatie met isolatie.

Groen Gas / Synthetisch Gas Onder Groen gas vallen verschillende alternatieven voor aardgas: van biogas tot synthetisch gas (zoals bijvoorbeeld waterstof) dat geproduceerd is met duurzame elektriciteit. Voor groen gas kan het bestaande gasleidingnetwerk gebruikt worden. Het groene gas moet vergelijkbare kwaliteit krijgen als aardgas. De verwachting is dat groen en synthetisch gas slechts beperkt beschikbaar zullen zijn voor de gebouwde omgeving en dat tarieven hoog zijn. De verwachting is dat er tussen 2030 en 2040 meer duidelijkheid komt over de beschikbaarheid en toepasbaarheid van groen en synthetisch gas in de gebouwde omgeving. Onderzoek vanuit de RES Noord en Midden Limburg geeft aan dat biogene secundaire grondstoffen zoals mest en GFT en in de gemeente Venlo aanwezig zijn en verwerkt kunnen worden tot groen gas. Afhankelijk van verschillende variabelen kan dit groene gas voorzien in de verwarming van tussen de 3.000 en 14.000 woningen in Venlo. Vanwege de grote onzekerheden die op dit onderwerp nog spelen, hebben we deze optie op dit moment nog niet toegewezen aan gebieden. Ook bij deze optie is het isoleren van de woning een verstandige stap. Daarmee wordt meer comfort en een lagere energierekening bereikt. Ook bij deze optie kan een hybride tussenstap zinvol zijn. Wederom is dan van belang dat het gasnet nog minstens 20 jaar blijft liggen.

All electric of Groen Gas / Synthetisch Gas Naast de hiervoor beschreven enkelvoudige opties onderscheiden we ook de optie ‘All electric of Groen gas’. Deze optie is met name van toepassing in de buitengebieden. Kosten van de aanpassing van infrastructuur zijn in deze gebieden per aansluiting hoger omdat ze dunbevolkt zijn. Voor deze

Venlo is ós stedje van lol en plezeer.

Dát gaan we samen laten groeien. Omdat wij, onze kinderen en kleinkinderen hier leven. We zetten allemaal een klein stapje en maken samen meters.