vragen van de raad Vervolgvragen over GGD rapport “Incidentie en prevalentie van kanker in de regio Kennemerland 2004 – 2018”.pdf

Beantwoording vragen van de raad

Datum

17-08-2021

Naam raadslid

Robert van Koten - Sander Smeets - Peter Stam

Fractie

PS – D66Velsen - LGV

Zaaknummer

97626-2021

Portefeuillehouder(s)

M. Steijn

Onderwerp: Vervolgvragen over GGD rapport “Incidentie en prevalentie van kanker in de regio Kennemerland 2004 – 2018” Toelichting bij de vragen. Op 4 juli 2021 dienden de fracties van PS, D66Velsen en LGV onafhankelijk van elkaar, raadsvragen in m.b.t. het GGD rapport “incidentie en prevalentie van kanker in de regio Kennemerland 2004 – 2018”. Via de media, Noordhollands Dagblad en Nieuwsuur van de NOS waren berichten tot ons gekomen over inmenging van buitenaf bij de totstandkoming van dit rapport. Met name Tata Steel als vervuilende factor in de regio en daarmede mogelijk mede veroorzaker van de vele kankergevallen is volledig weggeschreven. De raadsvragen zijn in de beleving van de fracties van PS, D66Velsen en LGV onvoldoende beantwoord. Vragen worden bijvoorbeeld ontweken of krijgen slechts een procedurele reactie. De fracties van PS, D66Velsen en LGV zijn hier zeer teleurgesteld in, aangezien dit dossier juist moet gaan over openheid en transparantie. Wij verwachten dan ook van ons college dat zij begrijpen dat halve antwoorden in dit dossier onacceptabel zijn. Daarom hebben wij nu gezamenlijk, ter voorkoming van dubbele vragen, de volgende vragen opgesteld in het vertrouwen in de beantwoording volledige openheid van zaken terug te vinden.

Inleiding college Over de onduidelijkheid over de totstandkoming van het GGD-rapport incidentie en prevalentie van kanker in de regio was de afgelopen maanden veel te doen. Uw reactie dat onze eerdere beantwoording ontwijkend en procedureel was, trekken we ons aan. Ons doel bij de beantwoording van de vervolgvragen is om u zo helder en zo kort mogelijk antwoord te geven, waarin we ondubbelzinnig duidelijk maken dat we geen enkele bemoeienis hebben gehad om Tata Steel uit het rapport te halen. Daardoor vinden we het van toegevoegde waarde om u in deze inleiding de context te schetsen. De afgelopen maanden was de dynamiek rondom de gezondheid van inwoners in relatie tot de luchtkwaliteit en de uitstoot van Tata Steel groot. Ons perspectief hierin: op allerlei fronten werken we aan een verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit in Velsen en in de regio. Dat doen we samen met andere overheden. Daar kunnen we niet altijd in voorop lopen. Wij zijn geen vergunningverlener, toezichthouder of onderzoeker. Maar dat weerhoudt ons er niet van om er als verbinder, aanjager, opdrachtgever voor onderzoeken en beleidsmaker continu mee bezig te zijn. Dit vanuit onze verantwoordelijkheid voor de gezondheid van onze inwoners. Om de luchtkwaliteit in de regio te verbeteren nemen de gezamenlijke overheden maatregelen op de korte en lange termijn.

Op 11 mei 2021 en 6 juli 2021 informeerden wij u daar eerder over. De maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit in de regio in het algemeen en op het verduurzamen van Tata Steel specifiek. Ook zijn er maatregelen gericht op gezondheidsbevordering en -bescherming. Een 1

voorbeeld is het toewerken naar de advieswaarden van de World Health Organisation voor stikstof en fijnstof in 2030. Al die maatregelen hebben we verankerd in beleid en maatregelen: in de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2020-2028, de Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit en het Programma Tata Steel en in de nog vast te stellen Omgevingsvisie en het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit. Daarnaast dringen we in Den Haag aan op stimulering en facilitering van de verduurzaming en energietransitie, steun om van Tata Steel een groene staalfabriek te maken en op het scherper stellen van normen en aanvullende maatregelen. In een gezamenlijke brief met de provincie hebben we in april 2021 steun gevraagd voor maatregelen die momenteel niet wettelijk afdwingbaar zijn maar die wel veel gezondheidswinst kunnen opleveren. Een voorbeeld is om een norm te bepalen voor de cumulatie van Zeer Zorgwekkende Stoffen. We realiseren ons hoe belangrijk het is om met u in gesprek te blijven over dit belangrijke dossier. Daarom blijven we u frequent meenemen in actuele ontwikkelingen over gezondheid en luchtkwaliteit, en over de stappen die wij zetten. Bovendien hebben we een agendaverzoek bij uw agendacommissie ingediend om met elkaar te praten over de gang van zaken rond de totstandkoming van het GGD-rapport.

Vraag 1 Heeft de gemeente Velsen zelf, in welk overleg dan ook met of over de GGD, gesproken over het al dan niet expliciet benoemen van Tata Steel in het GGD rapport? Zo ja, wat is hierover exact besproken? Antwoord vraag 1 Ja, hierover hebben we op 19 juni 2020 in het portefeuillehoudersoverleg Gezondheid met de IJmondgemeenten en de GGD gesproken en op 29 juni 2020 tijdens de bestuurscommissie publieke gezondheid en maatschappelijke zorg, naar aanleiding van de publicatie van het rapport en de berichtgeving in de media hierover vanaf 18 juni 2021. Onderstaand treft u aan wat wij hebben besproken. De gemeenten vroegen in het portefeuillehoudersoverleg Gezondheid van 19 juni 2020 opheldering aan de GGD over het vervangen van ‘Tata Steel’ voor de term ‘basismetaalindustrie’ in de definitieve versie van het rapport. De GGD verklaarde in dit overleg dat er ook andere factoren dan Tata zijn en het rapport ook over een groter gebied gaat. De drie wethouders van de IJmondgemeenten hebben de GGD verzocht om een schriftelijke toelichting te geven waarom de naam Tata Steel uit het rapport was gehaald. Hierover heeft de GGD een verklaring afgegeven door middel van een toelichtende memo van 26 juni 2020 (bijlage 1) en uitleg gegeven in de aanbiedingsbrief bij het rapport (zie bijlage 4).

In de bestuurscommissie publieke gezondheid en maatschappelijke zorg is door de directeur van de GGD toegelicht dat in het hele proces is gewerkt met meerdere ambtelijke werkversies, zoals dat gebruikelijk is bij het gezamenlijk werken aan documenten. Ook de directeur, als eindverantwoordelijke, leest in het eindstadium mee. Diens beoordelen gaat vooral over de bestuurlijk juridische aspecten, de relatie van de rapportage tot andere uitgebrachte documenten (consistentie), de leesbaarheid en begrijpelijkheid en hoe het naar buiten toe te communiceren. De directeur heeft hierbij als voorbeeld gegeven dat het niet wenselijk is om bedrijfsnamen in een rapport op te nemen, maar meer te spreken over de bronnen zoals luchtvaart, basismetaal industrie e.d. Dat zijn gangbare termen en is een gebruikelijke gang van zaken.

Vraag 2 Heeft de gemeente Velsen zelf, in welk overleg dan ook met of over de GGD, een voorkeur uitgesproken over het al dan niet expliciet benoemen van Tata Steel in het GGD rapport, of de indruk gekregen dat een andere overheid hier een voorkeur voor heeft uitgesproken?

2

Antwoord vraag 2 Nee, dit heeft de gemeente Velsen niet gedaan. Dit is in ambtelijke en bestuurlijke overleggen, waarbij de gemeente Velsen aanwezig was, ook niet door andere gemeenten gedaan.

Vraag 3 Het artikel in het Noordhollands Dagblad stelt ook dat op verzoek van de gemeente Velsen aanbevelingen uit de aanbiedingsbrief van de GGD zijn verwijderd. In de beantwoording van 8 juli 2021 stelt het college dat dit ging om aanbevelingen die breder waren dan de scope van het onderzoek en dat deze terecht zijn gekomen in het programma Tata Steel en het programma Gezondheid en Luchtkwaliteit. Kan het college aangeven om welke exacte aanbevelingen dit ging (wij zijn op zoek naar de exacte tekst) en wat de exacte reactie van de gemeente Velsen hierop was? Antwoord vraag 3 Onze bestuurlijke reactie op het verzoek van de GGD om opmerkingen en suggesties over de conceptaanbiedingsbrief bij het kankerincidentierapport te geven vindt u in bijlage 2. Voorafgaand aan deze bestuurlijke reactie is ook ambtelijk gecommuniceerd, wat de basis vormde voor de bestuurlijke reactie. De concept-aanbiedingsbrief treft u aan in bijlage 3. De definitieve aanbiedingsbrief vindt u in bijlage 4. De reactie van het college op de aanbiedingsbrief stond in een bepaalde context. Het onderzoek ging over de gezondheid in negen gemeenten, en niet specifiek over luchtkwaliteit in de IJmond. We werden verrast door een uitgebreide aanbiedingsbrief waarin dit toch wel gebeurde. In onze reactie hebben we deze bredere context willen benadrukken.

Het college meent dat dit ook consistent is met de inhoud van het kankerincidentierapport zelf. In de context van de huidige discussie snapt het college dat sommige formuleringen ongelukkig overkomen, zoals de opmerkingen over roken en dat er alsnog (onbedoeld) een grote link gelegd wordt met luchtvervuiling door industrie in de IJmond. Het college was van mening dat een korte, formele aanbiedingsbrief over alle negen gemeenten passender was dan een lange brief die zich slechts richtte op drie van de negen betrokken gemeenten. Wij willen benadrukken dat wij alle aanbevelingen terecht vonden en deze zijn dan ook verwerkt in de programma’s Tata Steel en Gezondheid en Luchtkwaliteit. Vraag 4 In de beantwoording van 8 juli 2021 m.b.t. de aanbiedingsbrief verwijst u naar de GGD. Kan het college aangeven waarom zij doorverwijst naar de GGD op een toch specifiek aan haar gerichte vraag over het hoe of wat van de reactie van Velsen op de aanbiedingsbrief van de GGD? Antwoord vraag 4 Wij gaan er vanuit dat u doelt op ons antwoord op vraag 2 van de raadsvragen van PS. Wij antwoordden dat wij op verzoek van de GGD opmerkingen en suggesties meegaven op de aanbiedingsbrief. Voor de overwegingen van de GGD om de aanbevelingen van Velsen en de andere gemeenten al dan niet op te nemen hebben wij doorverwezen naar de GGD.

De GGD is immers verantwoordelijk voor de inhoudelijke rapportage en onafhankelijk en deskundig in haar besluiten om aanbevelingen al dan niet op te nemen. Voor de gehele reactie van Velsen zie bijlage 2.

Vraag 5 Wie heeft uiteindelijk beslist over welke aanpassingen worden gedaan in de aanbiedingsbrief van de GGD en in hoeverre zijn de opmerkingen van de gemeente Velsen overgenomen?

3

Antwoord vraag 5 De GGD heeft dit beslist. Zie voor de opmerkingen van gemeente Velsen op de aanbiedingsbrief bijlage 2. Bij navraag heeft de GGD ons gemaild dat ze de feedback van alle gemeenten heeft gewogen en zo veel mogelijk een plek heeft gegeven. Bij het vergelijken van de concept-aanbiedingsbrief en de definitieve aanbiedingsbrief blijkt dat onze opmerkingen bij de concept-aanbiedingsbrief niet hebben geleid tot het schrappen van aanbevelingen in de definitieve aanbiedingsbrief. De belangrijkste wijzigingen tussen de conceptversie en de definitieve versie betreffen de volgorde en indeling van de aanbevelingen en het schrappen van de toelichting op de procesgang.

Vraag 6 In de stukken van het WOB verzoek is door de GGD veel gelakt. Zo is de naam van de directeur weggelakt (terwijl dit niet de bedoeling is bij mensen die vanuit hun functie in de openbaar treden, normaliter bezien vanaf niveau directeur) en er zijn stukken gelakt die een directe opdracht vormen aan de organisatie vanuit de directeur. Er valt in onze visie niet te beargumenteren dat daar sprake is van een persoonlijke beleidsopvatting. Zeker wanneer het gaat over gezondheid , een belang dat de gehele samenleving raakt, vinden wij dat openheid van het grootste belang is. a. Deelt het college onze visie dat de GGD meer heeft weggelakt dan wettelijk mag? b. Wil het college de GGD hier ook op aanspreken? c. Welke actie(s) gaat het college ondernemen om te zorgen dat openheid over gezondheid versterkt wordt? Antwoord vraag 6 Wij delen met u dat openheid over gezondheid van het grootste belang is. Onderstaand geven wij antwoorden op de verschillende onderdelen van uw vraag. a. Vanwege uw vraag over een wettelijke bevoegdheid hebben we voor de beantwoording juridisch advies ingewonnen. Kortgezegd kunnen we uw visie niet delen omdat we niet weten of er meer is weggelakt dan wettelijk mag. We kennen alleen de Wob-stukken zoals deze door de GGD zijn gepubliceerd en de tekstgedeelten die in een krantenartikel van de IJmuider Courant zichtbaar zijn gemaakt.

Wij zien dat de naam van de directeur op veel plekken terugkomt in de door de GGD gepubliceerde Wob-stukken. Uit de wet en jurisprudentie, en het feit dat de directeur van de GGD vanuit zijn functie naar buiten treedt, blijkt dat de GGD de naam van de directeur ook openbaar had kunnen maken. Wij kennen echter niet de redenen van de GGD om hier in ieder geval op één punt van af te zien, de GGD heeft hier een eigen verantwoordelijkheid in. Het is ook onze rol niet om een herbeoordeling te geven. Hetzelfde geldt voor de vraag of de opdrachten van de directeur kunnen worden aangemerkt als persoonlijke beleidsopvatting en dus hadden mogen worden weggelakt. b. Als vanuit het externe onderzoek dat het Dagelijks Bestuur heeft ingesteld naar de totstandkoming van het rapport of een gerechtelijke procedure komt vast te staan dat de GGD informatie ten onrechte niet openbaar heeft gemaakt zullen wij dit bij het Dagelijks Bestuur van de Veiligheidsregio Kennemerland aankaarten. c. Het college vindt openheid over de gezondheid van onze inwoners en ondernemers in de regio en de factoren die daar van invloed op zijn van het grootste belang. Net als bij het briefonderzoek van het RIVM zullen wij hierover actief communiceren en kijken wij er naar uit om hierover met u in gesprek te gaan.

Om de resultaten van het externe, onafhankelijke onderzoek naar de totstandkoming van het Kankerincidentieonderzoek met u te bespreken ontvangt u een agendaverzoek voor een raadssessie op 7 oktober 2021.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen 4