Stip op de horizon

Vooraf:

Beleidskader Participatie: stip op de horizon

Voor je ligt de stip op de horizon voor het participatiebeleid. De stip: • bevat puntsgewijs de elementen waaruit het beleidskader zou kunnen bestaan. • biedt inzicht in de hoofdkoers die we in Velsen zouden kunnen varen. Met het college, de raad en de samenleving gaan we hierover in gesprek.

0

De onderdelen van het beleidskader

0.1 Waar het beleidskader antwoord op moet geven

Als we willen aansluiten op de Velsense samenleving zullen we met elkaar (raad, college, ambtelijke organisatie, inwoners en partners) moeten bepalen:

Wat we met participatie willen? Waarom we dit doen? Wanneer we het wel en niet inzetten? Welke eisen we stellen aan het participatieproces? Wanneer participatie geslaagd is en wie dat bepaalt? Wat onze opgaven zijn en hoe we die oppakken? Hoeveel verantwoordelijkheid de gemeente durft te geven aan die samenleving? En wat daar dan voor nodig is?

0.2 De onderdelen van het beleidskader

Inhoudsopgave 1. Inleiding

1.1 Waarom een nieuw beleidskader? 1.2 Missie en doel van het beleidskader

0.3 De inhoudsopgave

1.3 Het maken van het beleidskader 2. Onze visie op participatie

2.1 Wat is participatie? 2.2 Wat willen we ermee bereiken? 2.3 Wanneer doen we aan participatie? 2.4Welke waarden vinden we daarbij belangrijk?

3. Onze uitdagingen

3.1 Bouwen aan vertrouwen 3.2 Zo dicht mogelijk bij de inwoners 3.3 Voorspelbare participatieprocessen 3.4 Stem geven aan de zwijgende meerderheid 3.5 Specifieke doelgroepen bereiken 3.6 Goede informatie gedurende het hele proces 3.7 Wanneer is participatie geslaagd?

4. Specifieke instrumenten van de raad 5. Uitwerking

1

Inleiding

Het huidige beleidskader is ruim 10 jaar oud.

1.1 Waarom een nieuw beleidskader

Er moet participatiebeleid zijn voor de invoering van de Omgevingswet (planning hiervoor is nu nog januari 2022). Het is de basis voor het maken van een participatieverordening, een handreiking participatie (ook bij ruimtelijke initiatieven) en een trainingsprogramma Er is nu de gelegenheid om te anticiperen op de ‘Wet versterking op decentraal niveau’. Er is veel ervaring met participatie in Velsen, maar dit is nog niet vertaald naar beleid Het niveau van participatie verschuift steeds meer in de richting dat inwoners zelf verantwoordelijkheid willen nemen.

Missie op basis van verschillende raadsbesluiten:

1.2.1 Missie van de raad

De gemeenteraad van Velsen stelt de inwoners van de gemeente centraal. Daarom staan we voor een laagdrempelige en toegankelijke overheid die dichtbij de samenleving staat en voelt wat er speelt.  Is de ambitie om samen met de samenleving (inwoners, instellingen, bedrijven, de regio en onze ketenpartners) maatschappelijke opgaven te realiseren. Geven we vertrouwen aan de samenleving om tot zo goed mogelijke oplossingen te komen. En geven we ruimte aan initiatieven uit de samenleving

1.2.2 We realiseren de missie van de raad door het inzetten van verschillende instrumenten

Opstellen en uitvoeren van beleidskader participatie Opstellen en uitvoeren van een inspraak- en participatieverordening Doorontwikkelen wijkgericht werken Goede informatie en communicatie Professionaliseren van het relatiemanagement Stimuleren van initiatieven uit de samenleving

1.2.3. Het beleidskader richt zicht met name op het goed organiseren en uitvoeren van het participatieproces

Het doel van het beleidskader:

1.2.4 Doel van het beleidskader Participatie

richting , spelregels en handvatten geven ten behoeve van definitie, ontwerp uitvoeren en evalueren van participatieprocessen.

Uitgangspunten daarbij zijn: realisme, uitvoerbaarheid en meer grip en focus op het participatieproces dan op de uitkomst. Zo bieden we een duidelijk perspectief aan inwoners en ondernemers. Niet alleen aan initiatiefnemers , maar ook aan diegenen die de gevolgen ervaren van een initiatief.

1.2.4 Uitdagingen bij de beleidsontwikkeling

Definiëren hoeveel beslissingsruimte het gemeentebestuur bereid is om te geven aan de samenleving. In het ambitiedocument voor de invoering van de Omgevingswet ‘Samen aan Zet’ heeft de raad aangegeven dat zij zeer nauw wil samenwerken met de samenleving in het fysieke domein, maar dat moet nog worden geoperationaliseerd. Het gemeentebestuur als overheid verschillende rollen heeft. (initiator, kadersteller, belanghebbende/participant en hoeder van het algemeen belang). Het besturen van de gemeente nog vaak meer gericht is op sturing en controle dan op samenwerking en loslaten. De dynamiek van informatiestromen toeneemt en de gemeente daarom steeds sneller in moeten kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen. In de huidige netwerksamenleving het samenwerken in steeds andere verbanden plaatsvindt.

1.3 Wat aan de stip op de horizon voorafging; een rijdende trein

2018

Raadsakkoord : De inwoners staan in Velsen centraal

2018

Collegeprogramma: We streven naar uitmuntende burgerparticipatie

2019

Quick Scan Lokale democratie: De inwoners die hebben meegedaan beoordelen het Samenspel van de gemeente een stuk lager dan de ambtelijke organisatie en de Raad.

2019

Programma democratische vernieuwing: Raad formuleert een kader op hoofdlijnen voor Samenspel, maar stelt deze nog niet vast (6 uitgangspunten bij participatie, klein, middel, groot) Marijke van den Bergh doet aantal aanbevelingen voor vervolg

2019

Start programma Samenspel op basis van de aanbevelingen van Marijke van den Bergh

2019

Openbare werken implementeert klein, middel en groot bij haar projecten / meer vaker minder (afwegingskader)

1.3 (vervolg)

2019

Er lopen ondertussen talloze projecten in de gemeente waarbij we experimenteren met participatie

2019

Waarden voor het participatieproces zijn door de raad vastgesteld als onderdeel van het plan van aanpak Visie op Velsen

2019

CollegebesluitAfweging Omgevingsparticipatie bestemmingsplannen

2020

Impactanalyse: gevolgen Omgevingswet voor participatie binnen de gemeente

2020

Gemeente start met voorbereiding beleidskader Participatie

2020

Raadsbijeenkomst: Wanneer is participatie geslaagd?

2020

Enquête onder het burgerpanel

2020

Eerste participatieronde met de samenleving over het beleidskader participatie

2020

Participatieraad ontwikkelt procesbeschrijving participatie

2

Onze visie op participatie

2.1 Wat is participatie?

In Velsen definiëren we participatie als het proces om verschillende belangen en emoties bij een initiatief in een zo vroeg mogelijk stadium beeld te krijgen, deze te delen, mogelijke oplossingen te zoeken en samen te werken, als een basis voor een goede belangenafweging bij de (politieke) besluitvorming. .

Een initiatief is een gedragen wens, activiteit of project in onze gemeente dat komt van:

Wat is een initiatief?

de gemeente (eigen projecten en beleid). De gemeente organiseert dan zelf een participatieproces Een andere overheid (de gemeente is onderdeel van een lopend participatieproces)  Een projectontwikkelaar ( de gemeente stimuleert het uitvoeren van een participatieproces) een georganiseerde groep buurtbewoners of een individu. (de gemeente ondersteunt het participatieproces of doet als belanghebbende mee aan de participatie)

We organiseren ongeveer 80 participatieprocessen per jaar. Voorbeelden zijn de participatieprocessen :

Herinrichting van een straat of wijk. Parkenpraat – in gesprek over kwaliteit van parken

Wat is een initiatief?

Grote projecten zoals Pontplein, Dorpsdialoog Driehuis Nieuw beleid zoals Visie op Velsen, armoede of luchtkwaliteit Week van de ontmoeting Projecten in het kader van Gezond in de Stad (GIDS) De overgang naar verwarmen zonder aardgas Nieuwbouw van een aantal woningen Een buurttuin of buurtbarbecue De Regionale Energie Strategie Natuurspeeltuin Zeewijk

Participatie is Geen doel op zich (laten we participeren omdat het moet)

Geen wondermiddel om draagvlak te krijgen

Wat is participatie niet?

Geen formele inspraakprocedure (zoals bijvoorbeeld verplicht bij bestemmingsplannen/voorgenomen besluiten) Het vervangt niet de wettelijke procedure van Bezwaar en Beroep Geen garantie dat iedereen betrokken wordt. Niet bedoeld om ‘iedereen’ te bereiken Het is in dit kader ook niet bedoeld om mensen persoonlijk te laten deelnemen aan de samenleving, zoals beoogd in de Participatiewet. Wij zien ‘informeren’ niet als een vorm van participatie. Onze samenleving en de betrokkenen informeren over ons beleid en onze projecten doen we altijd. We verwachten van de initiatiefnemer dat hij de belanghebbenden ook informeert over zijn initiatief.

Wat als de raad onvoldoende informatie krijgt om een goede belangen afweging te maken specifiek bij de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving?

1.Het is mogelijk om, voorafgaand aan de indiening, een ontwerpaanvraag ter inzage te leggen. De raad bepaalt daarbij zelf een passende termijn voor het indienen van de reacties 2.Na publieke kennisgeving kan de raad, op basis van de verstrekte gegevens, besluiten dat aanvullend contact met derde partijen wenselijk/noodzakelijk is. 3.Artikel 4.8 van de Awb bevat de mogelijkheid voor een bestuursorgaan om een zienswijze te vragen aan derden die naar verwachtingen bedenkingen zullen hebben tegen het voorgenomen besluit. Ook bij de reguliere procedure.

Geen participatie betekent voor de initiatiefnemer naast een gemiste kans vertraging tijdens de besluitvorming.

Welke fouten worden vaak bij participatie gemaakt: Dertien Participatievalkuilen

1.

Participatie is geen doel op zich

8.

Eén bijeenkomst voor iedereen

2.

Draagvlak en consensus als participatiedoelen

9.

Uitgaan van een groepsgesprek

10. Besluitvormers niet aangehaakt

3.

Onduidelijke participatievraag

4.

Gesprek zonder gesprekskaders

11. Ambitie niet haalbaar: geen geld, tijd en/of capaciteit

5.

Iedereen willen bereiken en uitnodigen

12. Geen terugkoppeling

6.

Geen of onvoldoende verwachtingen -management

7.

Gemeente als (onlogische) afzender

13. Doelgroepen vergeten

21

Een bijdrage leveren aan de missie van de raad Versterken van het vertrouwen in de lokale democratie

2.2 Wat willen we met participatie bereiken?

Inzicht in de verschillende belangen en emoties naar aanleiding van een initiatief Met de belanghebbenden in gesprek. Ook met de stille minderheid Verkleinen van afstand tussen de verschillende belangen Vinden van creatieve oplossingen Betere kwaliteit van het beleid of het initiatief Meer durven te vertrouwen op de wijsheid, kennis en ervaring van de samenleving Een basis voor goed overwogen besluitvorming Betrokkenheid van mensen bij hun eigen woon- en leefomgeving. Minder juridische procedures

Welke niveau’s van participatie onderscheiden we?

eigenaarschap

Samen beslissen

Begrip / draagvlak realiseren

Samen maken

Kwaliteit verbeteren

Raadplegen

2.3 Participatie is verplicht bij:

Opstellen van omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingsprogramma Uitvoeringsprojecten van de gemeente (bijv. openbare ruimte) Complexe initiatieven van anderen die niet passen binnen het omgevingsplan, mits de gemeente daar beleid voor heeft gemaakt Beleidsontwikkeling sociaal domein

2.3 Participatie is wenselijk als: Afwegingskader, opgesteld door de gemeenteraad van Velsen.

Meer en vaker contact

Minder groot optuigen

Bij belangentegenstellingen (conflict)

Bij kleine belangenverschillen

Als keuzes een grote impact hebben

Als er nauwelijks impact is

Als keuzes veel mensen raken in hun directe leefomgeving (ruimtelijk, sociaal of economisch)

Als er nauwelijks mensen geraakt worden in hun directe leefomgeving

Als er nog keuzes te maken zijn

Als eigenlijk niet of nauwelijks keuzes mogelijk zijn

Als kennis, ervaringen of ervaringen nodig zijn.

Als we niet nieuwsgierig meer zijn. Er geen participatievraag is.

Als er een ingewikkeld krachtenveld is

Als het krachtenveld klein en overzichtelijk is

Als bewoners vragen om aan het proces mee te kunnen doen.

Als er geen sprake is van bestuurlijke ruimte of bij crisissituaties

Wegingscriteria opgesteld door de raad van Velsen

Dus minder participatie bij

 Kleinschalige initiatieven van particulieren zonder veel impact. (zoals het verbouwen van een woning) en/of

2.3 Wanneer is participatie onwenselijk?

 Als er geen of nauwelijks ruimte is om iets te veranderen. (het noodzakelijk vervangen van riolering) Uitgebreide participatie als:

 Initiatieven een zichtbaar maatschappelijk effect hebben waar nog invloed mogelijk is, en/of  Er sterke verschillende belangen spelen, en/of  Er een probleem is dat opgelost moet worden, en/of  Kennis en ervaring van anderen nodig is , en/of  Kwaliteit toegevoegd kan worden. Geen participatie als:

 Er gebrek is aan beleidsruimte (alles al vast ligt)  Er weinig keuzemogelijkheden zijn  Er geen tijd of geld is om een goed participatieproces uit te voeren  De samenleving niet wil participeren  Een vergunning niet noodzakelijk is (fysiek domein)

De raad heeft bij de vaststelling van het plan van aanpak voor de visie 6 waarden vastgesteld die hij belangrijk vindt bij participatie. Die 6 waarden kunnen als volgt worden geoperationaliseerd:

2.4 welke waarden vinden we daarbij belangrijk?

1.

Het gesprek wordt gevoerd met diegenen die een belang hebben bij het initiatief.

2. Er is speciaal aandacht voor bijzondere doelgroepen zoals jongeren, mensen met een beperking of boze, ontevreden inwoners (mits ze belanghebbend zijn). 3.

De werkvormen die we gebruiken zijn zo toegankelijk mogelijk.

4. De noodzakelijke informatie is voor iedereen goed vindbaar 5.

Er wordt optimaal gebruik gemaakt van ieders wijsheid en ervaring.

6. De mate van beïnvloeding is duidelijk bij de start van de uitvoering van het participatie proces. 7.

Het is dan ook duidelijk wie het besluit neemt.

8. We ons kunnen verplaatsen in de ander.

9. De beslisser legt begrijpelijk uit welk besluit genomen is.

2.4 welke waarden vinden we daarbij belangrijk?

10. Op een verantwoorde manier met de hoeveelheid tijd, geld en energie wordt omgegaan. 11. We beseffen dat inwoners en ondernemers vrijwillig tijd en energie steken in hun bijdragen aan het proces. 12. Belangen worden zo goed mogelijk in beeld gebracht. 13. Duidelijk is dat niet aan ieders verlangen of belang voldaan kan worden. (verwachtingsmanagement)

3

Onze uitdagingen

Analyse resultaten gesprekken met de raad en de samenleving

Voortzetten

Versterken

Vernieuwen

Verlaten

Actief benaderen van verschillende doelgroepen

Aansluiten op buurtinitiatieven

Participatie op wijkniveau organiseren.

Ad hoc bepalen of participatie nodig is.

Bestuurlijke intentie tot participatie

Digitaal platform Samenspelvelsen.nl

Initiatieventafel

Langdurende participatieprocess en

Zowel online als offline in gesprek

Communicatie over Evalueren van het participatieparticipatie proces processen met de deelnemers

Relaties onderhouden

Relatie met wijken buurtorganisaties

Jongerenplatform

Rol participatieraad Meer verantwoordelijkheid bij inwoners

3.1 Bouwen aan vertrouwen

Aanpak

Compact en helder beleidskader Goed verwachtingenmanagement Inwoners en belanghebbenden meenemen van het begin tot het eind Afspraak is afspraak We communiceren ook als er geen nieuws is Vertrouwen in de kracht van de samenleving Vertrouwen in onze partners Relatiemanagement We nemen alle deelnemers mee van het begin tot het eind van het proces

3.2 Zo dicht mogelijk bij de inwoners

Aanpak

Doorontwikkelen wijkgericht werken. Uitgangspunten daarbij vullen we samen met de raad in Eenvoudig taalgebruik (B1 niveau) Gebruik van juiste werkvormen Goede bereikbaarheid van de gemeentelijke organisatie Luisteren in plaats van aanhoren Werken vanuit een meer gelijkwaardige relatie

3.3 Voorspelbare participatie processen

Aanpak Bij ieder gemeentelijke initiatief een participatieplan volgens een vaste opzet met daarin tenminste:

Afweging niveau van participatie Doelgroepen zijn in beeld gebracht Er is duidelijkheid over rollen en taken Handreiking voor participatie bij (ruimtelijke) initiatieven Het is duidelijk als participatie verplicht is Participatieraad Velsen wordt betrokken bij thema’s in het sociaal domein.

3.4 Stem geven aan de zwijgende meerderheid

Aanpak

Kennis delen over het werken met leefstijlen per gebied Gebruik maken van: www.velsenincijfers.nl Blijven experimenteren met verschillende gespreksvormen, aansluitend op de wensen van specifieke leefstijlgroepen Advies van Participatieraad Velsen Story-telling: inwoners vertellen over hun ervaringen aan andere inwoners

Aanpak

3.5 Specifieke doelgroepen bereiken

Via Participatieraad Velsen Gebruik maken van (wijkgerichte) netwerken Een goede basis leggen voor een continue dialoog met jongeren Wijzigen van Burgerpanel Velsen naar Buurtpanel Velsen

3.6 Goede informatie van begin tot eind

Aanpak

Stimuleren en doorontwikkelen van www.samenspelvelsen.nl voor participatieprocessen Duidelijk tijdpad met kritische beslismomenten Zowel digitaal als face-to-face Altijd evalueren met betrokkenen.

3.7 Meten van zichtbare en onzichtbare impact

Toelichting Het meten van resultaten bij participatie is moeilijk. We ontwikkelen een manier om resultaten beter inzichtelijk te maken.

Aanpak Altijd met betrokkenen het participatieproces evalueren Vergroten van het aantal projecten waarbij inwoners zelf regie hebben. Ambtelijk en bestuurlijk actief werken om weerstand te verkleinen en oplossingen te vinden. Evaluatieresultaten goed documenteren en daaruit indien mogelijk kengetallen en kwaliteit destilleren. Jaarlijks kwaliteit participatie evalueren met de raad om bij te kunnen sturen Ontwikkelen zachte indicatoren

4

Specifieke instrumenten van de raad

Communicatie met de gemeenteraad:

Brief sturen naar de raad Inspreken tijdens raadssessies

Communicatie en participatie middelen van de raad

Formeel inspreken tijdens raadsvergadering Aanvragen van Referendum Participatievormen van de gemeenteraad

Raadssessies met genodigden Werkbezoeken Right to Challenge / Uitdaagrecht (dit is nog niet vastgelegd) Informatiemarkt/motiemarkt Burgerinitiatief (agenderen bij de raad)

5

Uitwerking

Betrokken medewerkers die lef en plezier hebben in het begeleiden van participatieprocessen. Kennis van en vaardigheden in participatieprocessen

Wat is nodig bij participatie?

Mogelijkheden tot het leren en trainen van participatieprocessen Soms inhuren van specifieke expertise. Goede aansluiting tussen participatie en communicatie Tijd. Een gemiddeld participatieproces duurt 6 tot 8 weken. (bij grotere projecten is meestal meer tijd nodig) Ruimte om, indien nodig, af te wijken van het besluitvormingsproces. Signalering van initiatieven vanuit inwoners en hierop kunnen reageren.

WAT:

HOE:

missie

Participatie verordening

visie

Handreiking participatie (ruimtelijk initiatief)

doel

opgaven

Aanpak wijkgericht werken

Aanpak evaluatie en monitoring

Tools