Raadsvoorstel recycletarief.pdf

GEMEENTE VELSEN

Raadsvoorstel Onderwerp: invoering recycle-tarief Datum collegevergadering Zaaknummer Portefeuillehouder(s)

17 augustus 2021

Ambtenaar

J. de Waal

79177-2021 F. Bal

Telefoon

0255 567382 jwaal@velsen.nl

E-mailadres

Voorgesteld raadsbesluit

1. De afvalstoffenheffing voortaan op te splitsen in een variabel tarief en een vast tarief 2. Het variabele tarief afvalstoffenheffing te bepalen op basis van een tarief per volume aangeboden (fijn) huishoudelijk restafval. 3. Zolang bij hoogbouwwoningen geen Plastic, Blik en Drankverpakkingen (PBD) ingezameld worden, voor alle hoogbouw woningen een lager tarief per volume te hanteren dan voor laagbouw woningen. 4. Vanaf 1 april 2022 bij te houden hoeveel fijn huishoudelijk restafval elk huishouden aanbiedt. 5. Op basis van de hoeveelheid aangeboden fijn huishoudelijk restafval in 2022 een variabele aanslag afvalstoffenheffing op te leggen in 2023. 6. Voor het aan huis ophalen van grof huishoudelijk afval vanaf 1 april 2022 aan bewoners een vergoeding te vragen.

Samenvatting

Beter afval scheiden en minder restafval overhouden: goed voor het milieu én inwoners krijgen invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing. Dat is recycle-tarief. Het is een nieuwe manier van het berekenen van de afvalstoffenheffing. Ben je een goede afvalscheider en heb je weinig restafval? Dan betaal je ook minder. Ongeveer de helft van de gemeenten in Nederland gebruikt inmiddels een financiële prikkel (recycle-tarief) om afvalscheiding te stimuleren en dat aantal gemeenten groeit nog steeds. De effecten zijn aantoonbaar: gemeenten met recycle-tarief hebben gemiddeld een betere afvalscheiding, ze boeken betere milieuresultaten en hebben lagere afvalbeheerskosten. Om ook in Velsen de hoeveelheid restafval terug te dringen, stelt het college aan de raad voor om vanaf 1 april 2022 bij te houden hoeveel restafval huishoudens aanbieden en dat als een variabel recycle-tarief in de afvalstoffenheffing van 2023 te verwerken. Het doel daarvan is om de landelijke doelstelling van 100kg restafval per jaar per inwoner te halen. In 2020 was de hoeveelheid restafval in Velsen nog 237kg per inwoner.

GEMEENTE VELSEN Inleiding

Bij een recycle-tarief worden goede afvalscheiders beloond. Inwoners die hun afval goed scheiden betalen een lagere (variabele) heffing dan inwoners die dat niet of minder goed doen. In een aantal raadsessies is inmiddels gesproken over het recycle-tarief. Recycle-tarief is het toepassen van een vast deel en een variabele deel afvalstoffenheffing. Het variabele deel is daarbij gebaseerd op de hoeveelheid restafval die bewoners aanbieden. Door invoeren van een recycle-tarief verbetert de scheiding van huishoudelijk afval naar verwachting sterk. Het doel daarvan is de landelijke doelstelling van 100kg restafval per jaar per inwoner te halen. In 2020 was de hoeveelheid restafval in Velsen nog 237kg per inwoner. Op dit moment hebben hoogbouw woningen minder mogelijkheden om afval te scheiden. Voor plastic, blik en drankpakken en oud papier zijn deze bewoners aangewezen op verzamelcontainers op buurtniveau of supermarkten. Dat betekent naar verwachting dat bewoners van hoogbouw voorlopig meer restafval zullen hebben dan bewoners in laagbouw. Om die reden stelt het college voor om bij hoogbouw een lager variabel tarief per volume toepassen. Bij hoogbouw komen op korte termijn wel containers voor gft en etensresten. Het voorstel is, dat we vanaf 1 april 2022 registreren hoeveel huishoudelijk restafval huishoudens aanbieden.

Die hoeveelheid restafval wordt afgerekend op de belastingaanslag van 2023. In 2022 krijgt iedereen nog een vast tarief afvalstoffenheffing vergelijkbaar aan de huidige afvalstoffenheffing. De eerste belastingaanslag met een vaste en variabele heffing komt dan in 2023. Het variabele tarief afvalstoffenheffing wordt dus achteraf opgelegd. We registreren vanaf 1 april 2022 de hoeveelheid restafval die elk huishouden aanbiedt. Die hoeveelheid is de basis voor de variabele aanlag in 2023. In de communicatie naar bewoners leggen we duidelijk uit dat vanaf april 2022 het recycle-tarief start en dat vanaf dat moment aanbieden van restafval leidt tot een hogere aanslag afvalstoffenheffing, die echter pas in 2023 gestuurd wordt. Het is daarbij belangrijk voor bewoners dat vooraf bekend is wat de prijs wordt voor het aanbieden van restafval. Daarom wordt een jaar van tevoren een indicatie afgegeven van de variabele belastingtarieven voor hoogbouw en laagbouw. Die indicatie ‘respecteren’ we bij het vaststellen van het definitieve tarief in 2023. Het registreren van de hoeveelheid restafval per huishouden is privacy gevoelig. Het is toegestaan de hoeveelheid restafval van een huishouden te registreren. Privacy is een belangrijk aandachtspunt bij de uitvoering van dit proces.

Voordat de verwerking van de afvalregistraties start, wordt een Data Protection Impact Assessment (DPIA) uitgevoerd. Deze (verplichte) analyse maakt de privacy risico’s inzichtelijk. Daar waar nodig kunnen maatregelen getroffen worden om de risico’s te beperken. In de praktijk wordt per afvalpas of de chip (in de rolcontainer/kliko) bijgehouden hoe vaak die gebruikt wordt. Zowel afvalpas als de chip in de rolcontainers bevat ‘slechts’ een uniek nummer en is ter plaatse niet aan een huishouden te herleiden. Pas in de backoffice koppelt HVC de hoeveelheid aangeboden afval via het nummer aan een huisadres en wordt het aldus ‘beveiligd’ doorgegeven aan de belastingadministratie. Beoogd doel en effect van het besluit

Het doel van Velsen is om met de invoering van het recycle-tarief afvalscheiding te verbeteren en de landelijke doelstellingen voor afvalscheiding van 100kg restafval per inwoner per jaar te halen. De doelstelling voor 2025 is 30 kg. Uit de inzamelresultaten van andere gemeenten blijkt dat het recycle-tarief (in andere gemeenten ook wel bekend als diftar) een effectieve methode is om afvalscheiding te stimuleren.

GEMEENTE VELSEN De hoeveelheid restafval in 2020 in Velsen was 237kg per inwoner. In 2019 lag dat nog op 248kg. In ‘diftar gemeenten’ van vergelijkbare omvang en samenstelling, lag het gemiddelde in 2019 op 106kg restafval per inwoner per jaar (zie bijlage Benchmark afvalscheiding). Door invoering van het recycle-tarief houdt Velsen bovendien zijn afvalkosten beheersbaar. Omdat de verbrandingskosten al jaren stijgen en naar verwachting blijven stijgen (mogelijke CO2-heffing) is de verwachting dat de kosten meer stijgen als we het huidige systeem handhaven. Argumenten

Verbeteren afvalscheiding Vanuit het oogpunt van duurzaamheid is het zeer wenselijk dat Velsen minder restafval verbrandt. Bij de verbranding van het huidige restafval gaan veel waardevolle grondstoffen verloren en bovendien levert het CO2-uitstoot op. Met de invoering van een recycle-tarief kunnen we de landelijke doelstellingen halen In 2020 hebben we per inwoner 237 kilo restafval per jaar ingezameld (fijn en grof). In vergelijking met andere gemeenten is dat veel en bovendien ruim boven de landelijke VANG-doelstelling van 100 kilo restafval per jaar. Om na te gaan hoeveel herbruikbare grondstoffen nog in het restafval zitten, wordt jaarlijks via een steekproef het restafval van Velsen gesorteerd. In 2020 zat in 214 kg fijn restafval, dat elk huishouden aanbood, nog 70 kg GFT, 24kg plastic (PBD), 18kg papier, 9kg glas en 10 kg textiel. Voor deze afvalstromen hebben de meeste huishoudens momenteel mogelijkheden om dat gescheiden weg te gooien. Uit de inzamelresultaten van andere gemeenten blijkt dat het recycle-tarief een effectieve methode is om afvalscheiding te stimuleren. Inwoners krijgen directe invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing We hebben nu een vast tarief voor de een- en meerpersoonshuishoudens, dit heet vlaktarief. Met het huidige vlaktarief wordt de inwoner niet direct beloond voor goed scheiden.

Je kan zelfs zeggen dat bewoners die goed scheiden hierdoor benadeeld worden. Door het invoeren van een financiële prikkel (recycle-tarief) worden inwoners wel direct beloond. Bij recycle-tarief geldt een vast tarief en een variabel tarief. Het variabele tarief houdt in dat iedere keer dat men een vuilniszak of een rolcontainer restafval aanbiedt, men daarvoor moet betalen. Inwoners die hun afval goed scheiden, betalen hierdoor een lagere (variabele) heffing. Inwoners die dat niet of minder goed doen, krijgen een hogere rekening. Maatwerk In de raadsessie van 25 maart 2021 hebben we gesproken over het toepassen van maatwerk voor bepaalde doelgroepen. Dat stond beschreven in de notitie: ‘Oplossingsrichtingen voor knelpunten in het Recycle-tarief’ (bijlage). Zoals in de notitie was aangehaald stelt het college voor, maatwerk te hanteren voor:  minima  bewoners met veel medisch afval (stoma’s, incontinentiemateriaal). Het betreffende maatwerk betekent dat deze groepen bewoners jaarlijks een deel van hun afval gratis mogen aanbieden. Die hoeveelheid varieert en is afhankelijk van de hoeveelheid afval die ze hebben. Dat zal nog bepaald worden. Voor minima zal de hoeveelheid gratis afval gebaseerd zijn op de gemiddelde hoeveelheid restafval. Als minima duidelijk boven dat gemiddelde komen zullen ze daarvoor moeten betalen. Zo wordt ook deze groep gestimuleerd hun afval te scheiden.

GEMEENTE VELSEN Voor bewoners met medisch afval (naar verwachting zo’n 300 huishoudens) zullen we bepalen hoeveel medisch afval zij aanbieden. Die hoeveelheid afval kunnen zij gratis aanbieden. Dat systeem wordt bij veel gemeenten toegepast en we zullen voor de uitvoering dan ook ‘kijken’ naar die gemeenten. Voordat we een voorstel doen met daarin de belastingtarieven en de afvalstoffenheffing gebaseerd op het recycle-tarief, maken we duidelijk hoe we omgaan met maatwerk. Dan schetsen we ook een beeld van de toepassing van grote en kleine ‘trommels’ in afvalcontainers. Alles in lijn met de besproken notitie: ‘Oplossingsrichtingen voor knelpunten in het Recycle-tarief’. Andere gemeenten hebben al ervaring met recycle-tarief (ook wel diftar genoemd) Ongeveer de helft van de gemeenten in Nederland gebruikt inmiddels een financiële prikkel (recycle-tarief) om afvalscheiding te stimuleren en dat aantal groeit nog steeds. Er is hierdoor veel ervaring met het recycle-tarief. De effecten zijn aantoonbaar: gemeenten met recycle-tarief hebben gemiddeld lagere afvalbeheerskosten en betere milieuresultaten. Ook is daar ervaring met aanvullende maatregelen om neveneffecten als ontwijkgedrag en vervuiling van grondstofstromen tegen te gaan. Sinds 1 januari 2021 hanteert de gemeente Noordoostpolder als eerste HVCgemeente ook een recycle-tarief. Het restafval is daar tot nu toe 34% gedaald.

Zie ook bijlage Benchmark afvalscheiding. We spreken bewust niet over diftar. Na onderzoek onder inwoners is gekozen voor een andere naam, gericht op direct begrijpen waar het om gaat, namelijk: het recyclen van grondstoffen. Het accent ligt op positief belonen voor goed afval scheiden. Diftar is in het verleden vaak gebruikt als principe voor ‘de vervuiler betaalt’. Tegenwoordig is de doelstelling anders en stimuleren we met ‘recycle-tarief’ de afvalscheiding Verschil tussen hoogbouw en laagbouw Bij het stimuleren van afvalscheiding met een recycle-tarief is het belangrijk dat er ook mogelijkheden of faciliteiten zijn om afval te scheiden. Op dit moment zijn er bij laagbouw meer mogelijkheden voor afvalscheiding bij dan bij hoogbouw. We noemen die mogelijkheden het ‘serviceniveau’. Laagbouw Afgelopen jaren is het serviceniveau op afvalscheiding bij laagbouw woningen vergroot door de invoering van de oranje rolcontainer voor plastic, blik en drankpakken (PBD). Daarnaast is de service op restafval verlaagd: we legen rolcontainers minder vaak of passen ‘Restafval op Afstand’ toe en ondergrondse restafval containers zijn alleen nog toegankelijk met een afvalpas. Een belangrijke reden om in deze fase het recycle-tarief in te voeren is dat onze laagbouwwoningen inmiddels over alle faciliteiten beschikken om afval te scheiden en met het recycle-tarief daarvoor beloond kunnen worden.

70% Van onze huishoudens bestaat uit laagbouw. Eventuele twijfels die er zijn over het Recycle-tarief, houden verband met hoogbouw. Hoogbouw Om het serviceniveau voor afvalscheiding bij hoogbouw te verbeteren, heeft de raad in de begroting een investeringskrediet opgenomen. Dat is bedoeld om ook bij hoogbouw extra containers te plaatsen voor grondstoffen, met name voor gft en etensresten en plastic, blik en drankpakken (PBD). Afvalscheiding bij hoogbouw is echter ‘moeilijker’ dan bij laagbouw. Voornamelijk omdat afvalcontainers verder van de huisdeur staan, is het voor bewoners lastiger om ‘even’ wat

GEMEENTE VELSEN gescheiden weg te gooien. In en om huis is er bovendien vaak minder ruimte om afval gescheiden te bewaren. Er is in Nederland nog geen beproefd inzamelsysteem voor afvalscheiding bij hoogbouw. We zijn terughoudend om in deze fase bij hoogbouw grootschalig plastic, blik en drankpakken (PBD) in te zamelen. We gaan het vierde kwartaal eerst bij een deel van de hoogbouw (1400 woningen) in Zeewijk plastic, blik en drankpakken (PBD) inzamelen met ondergrondse containers. Hier zullen we waardevolle ervaring mee opdoen. Om een definitieve keuze te maken hoe we bij alle hoogbouw plastic, blik en drankpakken (PBD) gaan scheiden, kijken we ook naar andere gemeenten. Landelijk is er bij hoogbouw in stedelijke gemeenten nog beperkt ervaring met ondergrondse containers voor PBD inzameling in combinatie met een recycle-tarief. In ‘diftar gemeenten’ wordt bij hoogbouw PBD meestal met zakken ingezameld die bewoners los aanbieden (ophangen aan zogenaamde kroonringen). Behalve containers voor PBD plaatsen we in Zeewijk ook zogenaamde GFE cocons. Dat is een afvalcontainer die met een afvalpas geopend kan worden. Bewoners kunnen daar hun biologisch keukenafval en etensresten kwijt. Dit type containers wordt inmiddels in meer ‘diftar gemeenten’ toegepast. Bij een positief besluit over het recycle-tarief gaan we dit in de eerste helft van 2022 in heel Velsen toepassen bij hoogbouw.

Voor GFE scheiden hebben bewoners voornamelijk een klein bakje op de aanrecht nodig. Hoogbouw een lager tarief Plastic verpakkingsafval betreft: plastic verpakkingen, blik en drankverpakkingen (PBD). In de praktijk is plastic verpakkingsafval het grootste volume van het huishoudelijk afval. Als bewoners geen plastic kunnen scheiden, komt plastic vaker bij het restafval en hebben deze bewoners een groter volume restafval. In een systeem met een recycle-tarief waarbij wordt afgerekend op basis van volume, is het ongunstig als bewoners plastic moeilijk kunnen scheiden. Omdat we momenteel bij hoogbouw nog geen uitgesproken keuze hebben gemaakt over het inzamelen van plastic verpakkingsafval, stellen we voor bij hoogbouw een lager variabel recycle-tarief in te voeren. Nascheiding We wachten de resultaten uit Zeewijk af voor we ook in andere wijken meer ondergrondse PBD containers bij hoogbouw plaatsen. Voorlopig wordt PBD van de hoogbouw in de andere wijken daarom nog met sorteermachines uit het restafval gehaald. Ook wel nascheiding genoemd. Minder grof huisvuil ophalen Op dit moment kan iedereen thuis gratis grof huisvuil laten ophalen door HVC. Het ophalen van grof restafval ‘aan huis’ is ongunstig voor de hoeveelheid restafval. Het ophalen van grof huishoudelijk afval leidt namelijk tot ‘ongescheiden’ restafval. Alles gaat immers in één vuilniswagen.

Dat afval willen we op de milieustraat scheiden in verschillende containers. Een prijsprikkel op grof restafval leidt tot daarom tot betere afvalscheiding maar ook tot lagere kosten. De stroom van grof restafval is namelijk een dure afvalstroom om te verwerken. Door het instellen van een ‘ophaaltarief’ realiseren we daardoor minder grof huisvuil. De hoogte van het ophaaltarief kan worden vastgesteld als onderdeel van de belastingtarieven. Bijna alle gemeenten met een recycle-tarief, hebben ook een tarief (prijsprikkel) op ophalen van grof restafval. Ophalen van grof restafval is voor bewoners zonder auto aantrekkelijk. Niet iedereen heeft namelijk hulp. Een deel van deze bewoners krijgt door deze maatregel hogere kosten. Veel

GEMEENTE VELSEN producten kan je overigens laten ophalen. Bijvoorbeeld door de leverancier van nieuwe artikelen, denk aan meubels en grote huishoudelijke apparaten Voor mensen met een laag inkomen kunnen we deze ophaalkosten (belasting) net als andere afvalstoffenheffing kwijtschelden. Effect van de milieustraat De milieustraat is de plek waar bewoners afval scheiden. Dat heeft een positief effect op de hoeveelheid restafval. Daarom stimuleren we dat bewoners met grof afval naar de milieustraat gaan in plaats van dat we het door HVC laten ophalen. Een maatregel uit het verleden die leidde tot meer bezoek aan de milieustraat en meer gescheiden afvalstromen was het afschaffen van de maximaal ‘500kg regel’. Zie ook bijlage ‘Bedrijfsafval op de milieustraat’ Alternatieven

Het college stelt voor om bij hoogbouw de inzameling van plastic, blik en drankpakken (PBD) gefaseerd in te voeren. We starten met PBD inzameling in Zeewijk. Die aanpak in Zeewijk evalueren we doorlopend en stellen we zo nodig bij. Daarmee willen we de voordelen van het recycle-tarief alvast benutten maar eventuele desinvesteringen voorkomen. Veel hoogbouw bewoners zullen hierdoor voorlopig meer moeite moeten doen om hun PBD te scheiden. In de praktijk leidt dit tot meer restafval. Omdat hoogbouw meer restafval heeft als zij BPD niet scheiden, worden zij gecompenseerd door een lager variabel tarief voor restafval. Scheiden ze BPD wel, dan hebben ze extra financieel voordeel. Alternatief voor het voorgestelde recycle-tarief Naast het huidige voorstel hebben we andere manieren uitgewerkt om de afvalscheiding te verbeteren. Elke alternatief heeft voor-, nadelen en risico’s. Onderstaand zijn die alternatieven weergegeven. In de bijlage ‘alternatief voor recycle-tarief’ zijn deze alternatieven weergegeven met daarbij het effect op service, kosten en milieu. 1

We gaan direct bij alle hoogbouw PBD met ondergrondse container inzamelen

2

We gaan bij alle hoogbouw PBD met zakken inzamelen

3

We wachten in Velsen met het invoeren van het recycle-tarief tot er meer ervaring is in andere gemeenten met PBD inzameling in ondergrondse containers bij hoogbouw en een recycle-tarief

Hoge service voor bewoners. Onzeker is of deze maatregel leidt tot voldoende kwaliteit PBD. Het risico is dat PBD wordt afgekeurd terwijl de investeringskosten hoog zijn. Om dit in te voeren hebben we sowieso een extra jaar nodig. Relatief goedkoop systeem maar dit systeem kan leiden tot aanbieden van PBD op andere dagen dan de vastgestelde aanbieddag (omdat bewoners er thuis alvast vanaf willen) en het leidt tot zwerfafval als meeuwen de zakken stuk trekken. Niet veranderen voelt veilig, maar uitstellen van het recycle-tarief zal niet leiden tot een verbetering van de afvalscheiding en de landelijke doelstellingen zullen tot dat moment niet gehaald worden. Daarbij zullen de kosten net als de afgelopen jaren blijven stijgen.

Nascheiding als alternatief Nascheiding is geen alternatief voor het recycle-tarief. Het is een heel andere manier van afvalinzameling. De wijze van huisvuil inzamelen is een collegebevoegdheid. De keuze voor

GEMEENTE VELSEN bronscheiden is in 2015 al door het college gemaakt. Deze keuze is in een sessie met de raad besproken aan de hand van de Richtingennotitie Van Afval Naar Grondstof. Risico’s

Afvaldumpingen en zwerfafval pakken we aan Een veel gehoord bezwaar tegen invoering van het recycle-tarief is dat er naar verwachting vaker afval naast de container wordt gezet. Ook nu bestaat het probleem dat afvalzakken naast de containers worden gezet. Dat probleem is ontstaan sinds afvalcontainers alleen met een afvalpas geopend kunnen worden. Die maatregel heeft er echter wel voor gezorgd dat we minder restafval hebben. Een recycle-tarief zal in beperkte mate leiden tot extra afvalzakken naast de container en het bestaande probleem zal niet ‘veel groter’ worden. IPR Normag heeft (bijgesloten) onderzoek gedaan naar de effecten van een recycle-tarief op dumpgedrag en vervuiling van grondstofstromen. In het rapport wordt aangegeven dat de angst vooraf vaak groot is terwijl de realiteit bij invoering juist mee valt (pagina 8 en 9): Door extra inzet op communicatie, handhaving en specifieke locaties dagelijks te controleren en schoon te maken blijft het beheersbaar. De ervaring is dat het meer goed dan fout gaat, en dat als bijplaatsing voorkomt, het om enkele kwetsbare locaties binnen de gemeente gaat (IPR Normag, januari 2021). Ons recente draagvlak onderzoek naar afval en het recycle-tarief, laat zien dat een deel van onze bewoners bezorgd is over meer afvalzakken naast containers. Ook de gemeenteraad heeft die zorg uitgesproken.

We onderkennen het probleem van afval naast containers. Samen met HVC wordt er momenteel gewerkt aan een samenhangende aanpak. We nemen dit serieus en gaan hiermee aan de slag, want we delen de ergernis die afval naast containers met zich mee brengt. De kostenbesparing door het recycle-tarief maakt het mogelijk om extra handhavers aan te stellen die we inzetten op afvalproblemen en inzet van afvalcoaches om zo ook met voorlichting het gedrag van mensen te veranderen. Ook helpt het om bewoners actief te betrekken bij het oplossen van de problematiek en bijvoorbeeld afvalcontainers adopteren. In een systeem met een recycle-tarief kunnen we deze bewoners speciale afvalpassen geven waardoor ze hun goede werk kunnen voortzetten zonder daar zelf de rekening voor te betalen. In recente voorbeelden van gemeenten waar het recycle-tarief leidde tot een forse toename van afval naast containers was er sprake van een combinatie van nieuwe maatregelen. Daar was de invoering van het recycle-tarief gelijk met de afsluiting/ toegang van containers met een afvalpas. Het is echter vooral de toegang tot containers die tot dumpingen leidt en niet het recycle-tarief. Wij zien dat in Velsen ook sinds we afvalpassen gebruiken om containers te openen.

Vervuiling grondstoffen In het aangehaalde onderzoek heeft IPR Normag ook onderzoek gedaan naar vervuiling van de grondstofstromen (zie bijlage pagina 29 t/m 34). Ook dat blijkt mee te vallen. Hieronder de resultaten daarvan per stroom samengevat:  Voor plastic, blik en drinkpakken is bij 48 onderzochte gemeenten niet meer vervuiling opgetreden in ingezameld PMD bij de onderzochte gemeenten met prijsprikkel ten opzichte van de onderzochte gemeenten zonder prijsprikkel  Sinds 2014 doet PRN onderzoek naar vervuiling van papier en karton, de uitkomsten zijn dat vervuiling bij gemeenten zonder diftar door de jaren heen structureel lager is dan bij gemeenten met diftar (PRN 2019)  Voor gft en etensresten is weinig onderzoek beschikbaar

GEMEENTE VELSEN Aandachtspunt daarbij is dat er niet veel diftar gemeenten zijn die plastic inzamelen bij hoogbouw met ondergrondse containers. Dat is echter wel het voorkeurscenario van Velsen. Hoewel het onderzoek van IPR Normag alleen papiervervuiling uitwijst, houden we er wel rekening mee dat invoeren van het recycle-tarief leidt tot meer vervuiling van grondstofstromen (papier, gft(e), plastic). Doordat bewoners restafval verkeerd aanbieden besparen ze immers kosten. Waar mogelijk controleren we daarop. Bij plastic, blik en drankpakken (PBD) in ondergrondse containers zal vervuiling groter zijn dan in een systeem met rolcontainers of bij het aanbieden van losse zakken op straat. Een ondergrondse container voor PBD is anoniemer en moeilijker controleerbaar. Als daar een verkeerde afvalzak in de container wordt gegooid is dat niet zichtbaar en achteraf is deze moeilijk naar een bewoner te herleiden. We zijn daarom in deze fase nog terughoudend met grootschalige PBD inzameling in ondergrondse containers. Onze ervaring in Zeewijk nemen we mee in de verdere uitrol van PBD inzameling bij hoogbouw. Diftar-paradox Bij de invoering van een recycle-tarief (diftar) gaan inwoners hun restafval beter scheiden. Elke gemeente maakt vooraf een begroting op basis van de verwachtte hoeveelheid restafval.

Als inwoners vervolgens minder restafval aanbieden dan begroot, krijgt een gemeente minder belasting binnen aan variabele afvalstoffenheffing. Voorbeeld: Als je 2.000.000 afvalzakken restafval verwacht en het worden er ‘slechts’ 1.750.000, omdat bewoners beter afval scheiden dan gedacht, dan kom je 250.000 zakken ‘tekort’. Een goede inschatting van de hoeveelheid afval en vooral een veilige begroting voorkomen dergelijke tekorten. Het is beter een veilige marge te nemen. Verwacht je 2.000.000 afvalzakken, begroot dan 1.500.000 afvalzakken. Kom je na afloop uit op 1.750.000 zakken, dan houd je geld over. Dat geld gaat in de egalisatiereserve en kan later gebruikt worden om de tarieven te verlagen. Het is vooral het eerste jaar moeilijk inschatten. In de vervolgjaren kun je nauwkeuriger begroten en neemt het risico op de diftar-paradox af. Het is belangrijk om de juiste verhouding te kiezen tussen de vaste inkomsten en de variabele inkomsten. Velsen kan goed anticiperen op de diftar-paradox doordat we in april 2022 willen starten met het ‘registeren’ van de hoeveelheid restafval en eind 2022 de tarieven bepalen voor 2023. Een eventuele tegenvaller kunnen we voorkomen door het vaste tarief op voldoende niveau te brengen. We respecteren daarbij de vooraf gegeven indicatie van het variabele tarief voor 2023. Programma

duurzaamheid en milieu Kader

Afvalstoffenverordening Gemeentelijke Belastingverordening / afvalstoffenheffing Algemene Verordening Gegevensbescherming Participatie en inspraak

Afvalscheiding en de invoering van het recycle-tarief heeft effect op de dagelijkse gewoonten van bewoners. Dat kost tijd om te wennen. Bij dit soort veranderingen speelt de weerstand vooraf altijd een rol. Als de bewoners gewend zijn aan het nieuwe systeem, vermindert de weerstand. Onze onderzoeken (bijgesloten) onderschrijven dat beeld ook voor Velsen.

GEMEENTE VELSEN Het is belangrijk om een verandering zoals deze, duidelijk en tijdig te communiceren. Ook wat het effect en de doelstelling is. Aan de communicatie over het recycle-tarief wordt tijdig aandacht besteed. Zie ook de paragraaf communicatie. Velsen en HVC hebben in 2019 en 2020 onderzocht hoe bewoners aankijken tegen het recycletarief. Meer dan 60% was daarover toen positief of neutraal. Zie de bijlage ‘bewonersonderzoek 2019 en 2020’

Draagvlakonderzoek In juni 2021 is door Velsen opnieuw een bewoners (draagvlak) onderzoek gedaan. Bewoners zijn via krant, burgerpanel, HVC-app en sociale media gevraagd om online een vragenlijst in te vullen. Daarin zijn inhoudelijk vragen gesteld over het scheiden van afval en vragen over het recycle-tarief. Bijgesloten vindt u dat onderzoek. 1746 bewoners hebben de vragenlijst ingevuld. 80% van de bewoners vindt afvalscheiding belangrijk 75% van de bewoners wil graag zelf invloed hebben op hun afvalkosten Hoewel het recycle-tarief bijdraagt aan beide aspecten, vindt (slechts) 44% de invoering van het recycle-tarief (onder voorwaarden) een goed idee. Angst voor vervuiling De tegenstanders zijn vooral bang voor dumpen van afval en vervuiling van de grondstofstromen (gft en plastic) doordat anderen daar mogelijk hun restafval in gooien. Ook in gesprekken die we hebben gevoerd met bewoners in wijkplatforms, huurdersraden en met deelnemers in wijkteams waren er zorgen over de toename van zwerfafval en dumpingen. Deze reacties komen overeen met het beeld in bijgesloten onderzoek van IPR Normar over diftar. In het rapport wordt duidelijk aangegeven dat de angst vooraf vaak groot is terwijl de realiteit bij invoering juist mee valt (pagina 8 en 9). Zie ook de paragraaf risico’s van dit voorstel.

Hoogbouw Hoogbouw bewoners is gevraagd hoe zij aankijken tegen het inzamelen van GFT(E) bij hun flat/ appartement. Ruim 60% was daarover positief. De tegenstanders binnen de hoogbouw waren vooral negatief over GFT(E) inzameling omdat ze weinig ruimte hebben of omdat het zou stinken. Hoogbouw bewoners is ook gevraagd hoe zij kijken naar het inzamelen van plastic, blik en drankpakken (PBD) bij hun flat/ appartement. bij hun flat/ appartement. Ruim 80% was daarover

GEMEENTE VELSEN positief. PBD willen ze het liefst met ondergrondse containers , relatief dicht bij hun woning, inzamelen. Dat gaan we doen bij hoogbouw in Zeewijk. Bewoners in de hoogbouw scheiden duidelijk minder GFT maar opvallende veel hoogbouw bewoners scheiden wel hun plastic verpakkingsafval. Voor zowel GFT als plastic verpakkingsafval hebben de meeste bewoners in de hoogbouw geen container dicht bij huis. Plastic brengen veel bewoners kennelijk naar de supermarkt. 20% Van de hoogbouw bewoners brengt een paar keer per week een kleine afvalzak naar de ondergrondse container ipv grote zakken. Dat zijn meer bewoners dan gemiddeld (15%). Maatwerk Opvallend is het beeld van bewoners over maatwerk. Veel deelnemers (84%) zijn voorstander van maatwerk voor medisch afval zoals incontinentiemateriaal. Veel minder deelnemers (45%) zijn voorstander van maatwerk voor minima, terwijl dat bestaand beleid is. Slechts een klein deel (31%) van de deelnemers zijn voorstander van maatwerk voor hoogbouw als die bewoners minder mogelijkheden voor afvalscheiding hebben. Overigens is onder de hoogbouw bewoners er duidelijk een andere mening over het toepassen van maatwerk. Dat komt naar verwachting omdat veel minima wonen in hoogbouw en het betreffende maatwerk dus hen persoonlijk betreft of ‘dichter bij’ is.

Omgekeerd, zijn bewoners die zelf geen minima zijn, kennelijk geen voorstander van maatwerk ‘voor anderen’. Van de tegenstanders van het recycle-tarief vindt de meerderheid afvalscheiding belangrijk en wil graag invloed op zijn/ haar afvalkosten. Dat percentage is lager dan het gemiddelde van alle deelnemers. Financiële consequenties

Alle kosten die Velsen maakt voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval duiden we aan met de afvalbeheerkosten. Daar zitten behalve kosten van HVC ook kosten van handhaving, gemeentelijke personeelskosten (maatwerk) en belastingheffing in. Gemiddeld worden de afvalbeheerkosten per huishouden door het recycle-tarief lager. Naar verwachting betekent voor 80% van de huishoudens dat ze met het recycle-tarief minder afvalstoffenheffing gaan betalen. De overige 20% gaat meer betalen omdat ze vaker restafval aanbieden dan gemiddeld en vaker dan nodig is ten opzichte van mensen die goed hun afval scheiden. Afgelopen jaren bleek dat afvalbeheerkosten afhankelijk zijn van veel factoren zoals belastingen en afvalprijzen. De internationale afvaltarieven spelen daarin een rol. We moeten rekening blijven houden met dergelijke autonome ontwikkelingen voor de prijsverwachting van afvalverwerking in de toekomst. De kostenbesparing door het recycle-tarief maakt het mogelijk om extra handhavers aan te stellen die we inzetten op afvalproblemen zoals het plaatsen van afvalzakken naast containers. Daarnaast zijn aan de invoering van het recycle-tarief extra gemeentelijke kosten verbonden voor het beoordelen van maatwerk en voor aangepaste belastingheffing. Ondanks de kostenstijging voor handhavers en maatwerk dalen de totale afvalbeheerkosten.

GEMEENTE VELSEN Effect op de afvalbeheerkosten bij invoering van het recycle-tarief

Zoals eerder beschreven dalen als gevolg van het recycle-tarief de afvalkosten structureel. Die daling is het netto resultaat inclusief extra kosten die we maken om een recycle-tarief in te voeren. De tendens blijft echter, ook met het recycle-tarief, dat afvalbeheerkosten in de toekomst blijven stijgen door autonome ontwikkelingen.

In de grafiek het effect van het recycle-tarief. De blauwe lijn als we het huidige systeem handhaven. De rode lijn als we het recycle-tarief invoeren. We zien een structurele verlaging van de kosten. De belangrijkste reden voor die daling is dat er minder restafval te verbranden is en restafval is één van de duurste afvalstromen. Het invoeren van een recycle-tarief leidt tot kosten en baten, zowel eenmalig als structureel. Met name de structurele effecten zijn van belang: Structurele financiële effecten per jaar: De inzamelkosten van HVC stijgen doordat er een registratie van restafval bijgehouden wordt en de aangepaste inzameling van GFE en PBD bij hoogbouw duurder wordt.

(plus) + €470.000,-

Het recycle-tarief leidt tot minder restafval en meer PBD en GFT(E). De totale verwerkingskosten dalen.

(minus) - €850.000,-

Het invoeren van een vergoeding voor het ophalen van grof huishoudelijk restafval leidt tot kostendaling omdat er minder opgehaald hoeft te worden en er minder grof restafval is.

(minus) - €120.000,--

De rijks- verbrandingsbelasting daalt vanwege minder te verbranden restafval.

(minus) - €200.000,-

Doordat we meer plastic, blik en drankpakken (PBD) gaan inzamelen stijgt onze vergoeding daarvoor

(minus) - €70.000,- (gestegen inkomsten)

Overige extra gemeentelijke kosten (zoals extra handhaving, beoordelen van maatwerk en extra kosten voor belastingheffing) voor de invoering van een recycle-tarief zijn

(plus) + €300.000,-

GEMEENTE VELSEN Het geheel van de structurele effecten is

(minus) - €470.000,--

Eenmalige financiële effecten Voor het invoeren van het recycle-tarief hebben we eenmalig project- en communicatiekosten. Die zijn €350.000,- en kunnen in vijf jaar afgeschreven worden. Deze bedragen de komende vijf jaar daarmee €70.000,- per jaar. We beschrijven op basis van dit scenario de eerste 5 jaar dus een financieel voordeel van €400.000,- per jaar. Daarna stijgt dat naar €470.000,- per jaar (los van autonome ontwikkelingen). Daar moeten we het eerste jaar wel naar toe groeien, dat voordeel is in 2022 nog niet te verwachten, we starten ook pas 1 april 2022. Naar verwachting zullen we het beschreven voordeel vanaf 2023 behalen. Mocht de raad besluiten het recycle-tarief in te voeren, zal naar verwachting ook in 2022 al een financieel voordeel worden behaald. Het voorstel is dat in de belastingtarieven van 2022 nog niet te verwerken. Mocht het financiële voordeel in 2022 inderdaad behaald worden, gaat dat geld in de egalisatiereserve en kan later gebruikt worden om de afvalstoffenheffing te verlagen. Hoogte van het recycle-tarief In deze fase is het te vroeg om de hoogte van het recycle-tarief te bepalen. Eerst moeten we een goede begroting maken met een veilige verhouding tussen variabele en vaste kosten. Als we het recycle-tarief invoeren, zullen de effecten al merkbaar zijn in 2022. We verwerken dat effect in de begroting 2022.

Toch stellen we voor 2022 nog op de gebruikelijk wijze de afvalstoffenheffing vast, gebaseerd op vaste tarieven voor één- en meerpersoonshuishoudens. Er komt op basis van dit voorstel vanaf 1 april 2022 wel een nieuw tarief voor het ophalen aan huis van grof afval. Dat wordt dan vastgesteld als onderdeel van de belastingtarieven voor 2022. De hoogte van het recycle-tarief heeft effect op de afvalscheiding. Een hoog variabeltarief stimuleert bewoners meer tot afvalscheiding dan een laag tarief. Een ‘te hoog’ variabel tarief zal echter leiden tot meer ongewenste effecten zoals onjuist aanbieden (in de verkeerde container) en dumpen van afval naast containers. We streven daarom naar een ‘acceptabel’ tarief. Bij de vaststelling van de belastingtarieven voor 2022 willen we voor de beeldvorming alvast een indicatie geven van het variabele tarief in 2023. In vergelijkbare gemeenten variëren de tarieven van 1 euro tot 3 euro voor een vuilniszak van 60 liter. Communicatie

-

Afvalscheiding en de invoering van het recycle-tarief heeft effect op de dagelijkse gewoonten van bewoners. De ervaring leert dat een dergelijke verandering weerstand oproept, zelfs als rationeel duidelijk is dat per saldo de verandering een financieel en een duurzaamheidsvoordeel heeft.

Het is daarom belangrijk de invoering van een recycle-tarief duidelijk en tijdig te communiceren, ook over het effect en de doelstelling. De gemeente werkt op dit vlak nauw samen met HVC die inmiddels ervaring heeft met dit specifieke communicatietraject. HVC heeft hiervoor een communicatiepakket ontwikkeld, dat uitgebreid getoetst is. Communicatie is uiteraard geen wondermiddel dat de weerstand wegneemt. Deze weerstand zal er zijn en pas afnemen als het nieuwe systeem is ingevoerd en blijkt te werken of verwachtte problemen uitblijven. We helpen bewoners met tips en tricks over afval scheiden en wijzen ze op de webshop van HVC met goede hulpmiddelen of ideeën.

GEMEENTE VELSEN Invoering van een recycle-tarief ligt in elke gemeente gevoelig en bewoners zullen ongetwijfeld via onder meer sociale media reageren. Het is daarom belangrijk om gelijk na een besluit informatie te geven zodat bij bewoners een juist beeld ontstaat van het systeem. We zullen in eerste instantie een breed palet aan communicatiemiddelen gebruiken om bewoners te informeren over het recycle-tarief en zaken die er voor bewoners veranderen. Onder meer worden bewoners met brieven en folders geïnformeerd over de veranderingen die er voor hen persoonlijk komen. Daarnaast heeft HVC afvalcoaches. Zij zoeken bewoners op om hen te informeren en over het nieuwe systeem te leren. En uiteraard geven zij antwoord op vragen van inwoners. HVC heeft bovendien een app die bewoners na de invoering direct inzicht geeft in hun aanbied gedrag. Daarin kunnen ze zien hoeveel restafval afval ze hebben aangeboden. Na een besluit over invoering van een recycle-tarief zijn we proactief en gaan we vrijwel aansluitend van start om bewoners goed te informeren. We hebben daarvoor ook al enige tijd ‘veel gestelde vragen’ gepubliceerd. Het team Communicatie is alert om te reageren als het recycletarief veel aandacht oplevert op sociale media en anderszins. Uitvoering van besluit

   





Opdracht geven aan HVC om het inzamelsysteem aan te passen; De overeenkomst met BSGR voor de belastingheffing aanpassen op deze verandering; Op basis van het recycle-tarief de verwachte effecten in de begroting 2022 verwerken (inclusief personele consequenties voor belastingen, handhaving en maatwerk); Op basis van de begroting 2022 in november aan de gemeenteraad de afvalstoffenheffing 2022 voorleggen (nog gebaseerd op één- en meerpersoonshuishoudens) met een indicatie van het variabele tarief voor 2023; Op basis van de notitie: Oplossingsrichtingen voor knelpunten in het Recycle-tarief (zoals besproken in de raadsessie van 25 maart 2021) zal het college aansluitend een voorstel doen over deze uitgangspunten voor het recycle-tarief. Daarin komen uitvoerende aspecten zoals de manieren van afval aanbieden (grote/ kleine trommel in containers) en welke doelgroepen we benoemen voor maatwerk; Op basis van de begroting 2023 legt het college in november 2022 aan de gemeenteraad de afvalstoffenheffing 2023 voor met daarin voor het eerst een opsplitsing van de afvalstoffenheffing in een vast en variabel tarief (in lijn met de eerder afgegeven indicatie van het variabele tarief voor 2023). Bijlagen – onderdeel uitmakend van het besluit

-

Raadsbesluit invoering recycle-tarief

Bijlagen – bijgevoegd als achtergrondinformatie

-

Enquête Recycle-tarief, versie 1 juli 2021 (draagvlakonderzoek) Onderzoek IPR Normag, diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer Oplossingsrichtingen voor knelpunten in het Recycle-tarief, versie 12 feb 2021 Benchmark afvalscheiding 2020 Bedrijfsafval op de milieustraat Bewonersonderzoek 2019 en 2020 Alternatief recycle-tarief

Burgemeester en wethouders van Velsen, De secretaris,

De burgemeester,

K.M. Radstake

F.C. Dales