raadsinitiatief VL GL CU D'66 voor het uitdaagrecht nov 2021 versie 4 van 30 nov.docx

GEMEENTE VELSEN Initiatief raadsvoorstel Onderwerp: Uitdaagrecht

Datum raadsvergadering Registratienummer Portefeuillehouder(s)

3 maart 2022

Ambtenaar

R.B. Palstra/E van ’t Hart

B. Diepstraten

Telefoon Emailadres

06 53947635 ehart@velsen.nl

Voorgesteld raadsbesluit - In te stemmen met de invoering van het Uitdaagrecht als uitwerking van het beleidskader Participatie 2022 – 2026 voor een proefperiode van 2 jaar waarna de raad geïnformeerd wordt over de uitkomsten van deze proefperiode - Het instellen van een begeleidingsgroep die als opdracht heeft het uitdaagrecht te monitoren en evalueren. In deze begeleidingsgroep zitten 4 raadsleden, wethouder, 4 inwoners, een vertegenwoordiger van zowel de Participatieraad als van de wijkplatforms. Zij delen hun bevindingen over het gebruik van het instrument aan raad en college. Deze begeleidingsgroep wordt vanuit de ambtelijke organisatie ondersteund. Samenvatting De gemeenteraad en het college van B&W van Velsen vinden het belangrijk om te investeren in goede instrumenten om samenleving en gemeentebestuur goed te laten samenwerken. Een van deze instrumenten is het uitdaagrecht. Het uitdaagrecht komt voort uit landelijke wetgeving, waarbij gemeenten de keuze hebben om het in te voeren als mogelijke vorm van participatie. Het uitdaagrecht is een uitwerking van het concept beleidskader Participatie 2022-2026. Het kan gezien worden als een aanvullende manier om meer zeggenschap voor inwoners mogelijk te maken. Het uitdaagrecht kan betrokken worden bij de uitvoering van beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken van de gemeente.

De raad wil een proefperiode van twee jaar instellen en daarmee het instrument in de praktijk inzetten en beoordelen welke lessen, kaders en afspraken gemaakt moeten worden om het uitdaagrecht als een volwaardig instrument in te kunnen zetten. Inleiding ‘De gemeenteraad van Velsen stelt de inwoners van de gemeente centraal. We staan voor een laagdrempelige en toegankelijke overheid die dicht bij de samenleving staat en voelt wat er speelt. Gelijkwaardigheid, duidelijkheid en respect zijn hierbij belangrijke uitgangspunten. We

GEMEENTE VELSEN luisteren goed naar signalen uit de samenleving en willen verbinding tot stand brengen Wij stellen ons hierbij flexibel op en werken samen in een sfeer van veiligheid en vertrouwen.’ Dit is de missie van de gemeenteraad. Daarom heeft het college in de uitwerking daarvan het Collegeprogramma 2018 -2022 “Velsen komt naar je toe” opgesteld waarin staat dat wordt onderzocht of het Right to Challenge (in het vervolg uitdaagrecht genoemd) past bij de gemeente Velsen. Het landelijk Netwerk Right to Challenge is gevraagd om de gemeente te ondersteunen bij het onderzoeken van de mogelijkheden van dit recht, in samenwerking met de VNG en het ministerie van BZK. In het landelijk Netwerk Right to Challenge werken betrokkenen samen bij de ondersteuning van provincies, gemeenten en maatschappelijke initiatieven bij het uitdaagrecht. Voor de gemeente Velsen heeft het Netwerk in het najaar van 2021 twee digitale bijeenkomsten georganiseerd met deelnemers van maatschappelijke organisaties en initiatieven, ambtenaren en leden van de Gemeenteraad. Daarnaast was er op 27 oktober 2021 een bijeenkomst op het gemeentehuis met een groep inwoners, raadsleden en de wethouder.

Hierin is deze notitie besproken en vastgesteld, zijn voorstellen besproken voor mogelijke uitdaagrecht initiatieven in Velsen en is besproken dat de aanwezige raadsleden en steunfractieleden Mevr Vos, Mevr van Turnhout, Dhr Rijkers en Dhr Cornet een initiatief raadsvoorstel willen indienen om het uitdaagrecht in Velsen mogelijk te maken. Aan de bijeenkomsten hebben, naast leden van de gemeenteraad, betrokkenen uit de volgende maatschappelijke initiatieven een of meerdere keren deelgenomen: Energiek Velsen, Woongroep WIJ, Participatieraad Velsen en de stichting i.o. Succesvolle moestuinen. Ook is er ambtelijke kennis toegevoegd vanuit wonen en ruimtelijk beleid, samenleving, juridische zaken, openbare ruimte en participatie. Gelet op deze bijeenkomsten is er enthousiasme om het uitdaagrecht in te gaan zetten. Enkele raadsleden hebben daarmee ook aangegeven dit initiatief te willen nemen. Uitgangspunt is dat we met een proefperiode dit instrument willen uitproberen en de juiste mogelijkheden randvoorwaarden en verwachtingen willen creëren om het in de toekomst vaker in te kunnen zetten. Beoogd doel en effect van het besluit Met het Uitdaagrecht wil Velsen nog meer laten zien dat de gemeente ruimte wil maken voor maatschappelijke initiatieven. Dergelijke initiatieven hebben een aantal voordelen.

Zo is er meer betrokkenheid en eigenaarschap van inwoners bij hun directe leefomgeving. Kennis en vaardigheden van inwoners en maatschappelijke organisaties worden beter benut en het geeft hun meer eigen verantwoordelijkheid. Ook is de ervaring dat veel initiatieven leiden tot nieuwe ontmoetingen met buurtgenoten. Het initiatief voor het uitdaagrecht ligt niet bij de overheid, maar bij inwoners zelf.

GEMEENTE VELSEN Het Uitdaagrecht klinkt voor sommigen alsof gemeente en inwoners tegenover elkaar staan. In de praktijk gaat het erom inwoners en anderen meer invloed te geven op de uitvoering van het gemeentelijk beleid, waarbij afstemming en samenwerking met de gemeente nodig is. Omdat het Uitdaagrecht gaat over het overnemen/ anders uitvoeren van gemeentelijke taken, is dit recht anders dan andere vormen van participatie. Belangrijke aspecten bij het Uitdaagrecht in Velsen zijn: -

-

De uitdaging gaat over een lokale voorziening of gemeentelijke taak, zoals opgenomen in de gemeentebegroting. Uitdaagrecht initiatieven kunnen worden ingediend door bewoners en/of, maatschappelijke organisaties en/of ondernemers uit Velsen. Initiatiefnemers bieden een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van de reguliere manier van werken, bijvoorbeeld door het vergroten van betrokkenheid van de Velsense gemeenschap. De betrokken initiatiefnemers maken aannemelijk dat zij de taak kunnen leveren en tonen aan dat er draagvlak is voor hun idee bij de betrokken bewoners/ gebruikers. De kosten voor de uitvoering zijn bij voorkeur lager, maar in ieder geval niet hoger dan de begrote huidige kosten in de gemeentelijke begroting. De indieners voeren het initiatief gedurende een afgesproken periode uit, of geven hier sturing aan. De gemeente heeft de plicht en wens van behoorlijk bestuur naar haar huidige contractpartners. Dit kan betekenen dat sommige uitdagingen (nog) niet kunnen worden gehonoreerd in verband met nog lopende contracten.

Argumenten Het uitdaagrecht komt voort uit het collegeprogramma 2018-2022 “Velsen komt naar je toe”. Na twee informatieve en consulterende bijeenkomsten hebben twee raadsleden Vos en Van Turnhout en twee steunfractieleden, de heren Rijkers en Cornet gemeend om dit raadsinitiatief te nemen vanuit de missie van het raadsakkoord. Daarbij aangetekend, dat er een wetsvoorstel ligt voor wijziging van de Gemeentewet om het uitdaagrecht voor inwoners en maatschappelijke partijen mogelijk te maken. Alternatieven Het is een keuze om het uitdaagrecht wel of niet mogelijk te maken in Velsen. Formeel gezien is dit een keuze van de gemeenteraad. Door dit raadsinitiatief te verwerpen kiest de gemeenteraad ervoor om het uitdaagrecht in Velsen niet mogelijk te maken.

GEMEENTE VELSEN Een tweede keuze is om het uitdaagrecht zonder beperking in tijd in te voeren. Dus zonder een voorgestelde proefperiode van 2 jaar. Er is echter nog heel veel niet bekend. Bijvoorbeeld het aantal keer dat een uitdaagrecht wordt ingediend, Het type uitdagingen en of dit organisatorisch haalbaar is. In de praktijk blijkt dat de meeste initiatieven vragen om bestuurlijk en organisatorisch maatwerk. Een proefperiode van twee jaar is wenselijk om daarbinnen te kunnen leren. Een derde alternatief is om beperkingen in het type aanvragen te doen. Bijvoorbeeld alleen kleinschalige projecten in de openbare ruimte. Dit beperkt echter de intentie van het uitdaagrecht. Dit wordt al beperkt door de randvoorwaarden waaraan het initiatief moet voldoen. Risico’s Het uitdaagrecht betekent ook het overdragen van verantwoordelijkheid. Hiervoor moeten dus goede afspraken gemaakt worden met de initiatiefnemer(s). De ervaring moet leren of en zo ja hoe gemeentelijke taken overgenomen worden.

Programma Het uitdaagrecht volgt vanuit de gedachte van het raadsakkoord en is een uitwerking van het concept beleidskader Participatie 2022- 2026 en wordt ondersteund door het collegeprogramma 2018-2022 onder het motto “Velsen komt naar je toe” Kader Gemeenten hebben de keuze of ze het uitdaagrecht wel of niet willen invoeren als mogelijke vorm van participatie. Het wordt gezien als een aanvullende manier van participatie waarbij meer zeggenschap voor inwoners mogelijk is. Dit bij de uitvoering van beleidsvoorbereiding en uitvoerende taken van de gemeente. Inspraak, participatie etc. Ter voorbereiding is een participatietraject gevolgd. Vanaf september 2021 is, onder begeleiding van het landelijk netwerk Right to Challenge, een aantal mensen gevraagd om mee te denken. Zij waren via de wijkrelatiemanager al betrokken bij een actueel bewonersinitiatief. Ook is er gesproken binnen de regiegroep raadsakkoord en zijn er informatiesessies geweest. De participatieraad Velsen is geïnformeerd over dit onderwerp. Een vertegenwoordiger hiervan was deelnemer aan de projectgroep. Tot slot is een groep ambtenaren gevraagd om inhoudelijk reactie te geven. Er is toegelicht wat het uitdaagrecht is en er is met elkaar gewerkt aan een notitie uitdaagrecht Een begeleidingsgroep gaat 2 á 3 keer per jaar de verdere ontwikkeling begeleiden, inclusief evaluatiemomenten.

De begeleidingsgroep zal de raad informeren over de voortgang en de evaluatie van het instrument na twee jaar

GEMEENTE VELSEN Financiële consequenties In principe is de uitvoering van het Uitdaagrecht kostenneutraal, aangezien wordt uitgegaan van de gemeentebegroting. Wel kunnen er kosten komen vanwege de begeleiding en afhandeling van een aanvraag. De ervaring bij andere gemeenten leert dat deze kosten beperkt zijn per uitdaagrechtinitiatief. Uitvoering van besluit De begeleidingsgroep gaat met ondersteuning van de ambtelijke organisatie een voorstel maken voor de wijze waarop ze het uitdaagrecht in deze proefperiode willen vormgeven en informeert de raad en het college hierover. Vervolgens wordt er met de begeleidingsgroep gekeken welke initiatieven vanuit de samenleving hiervoor in aanmerking komen en op welke wijze er indachtig de geest van de wet er uitvoering aan het uitdaagrecht gegeven kan worden. Waar mogelijk wordt ook het ministerie van BZK en de VNG betrokken bij het verder vormgeven aan het uitdaagrecht in Velsen. Het uitdaagrecht moet worden vastgelegd in een verordening. Mogelijk dat deze gecombineerd kan worden met een vernieuwde participatieverordening op basis van nieuw, actueel participatiebeleid in Velsen. Dit zal in een volgende raadsperiode vanuit de raad en college opgepakt moet worden Bijlagen – onderdeel uitmakend van het besluit Notitie uitdaagrecht dd.

16 november 2021 Bijlagen – bijgevoegd als achtergrondinformatie VNG-voorbeeld verordening participatie (en uitdaagrecht) met artikelsgewijze toelichting Handreiking “aan de slag met participatie”

Marianne Vos, Velsen Lokaal Sander Smeets, D66V Ilse van Turnhout, GroenLinks Leen de Winter, CU