Notitie over samenwerkingsvormen

Beleidsovereenkomst Een beleidsovereenkomst tussen gemeenten is een privaatrechtelijke overeenkomst waarbij die gemeenten een bepaald beleidsdoel nastreven en waarbij voorwerp van de overeenkomst beleidsmatige afstemming over het gebruik van privaatrechtelijke bevoegdheden betreft (bijvoorbeeld ontleend aan de eigendom van onroerende zaken). Ook op privaatrechtelijke overheidsovereenkomsten zijn de algemene beginselen van behoorlijk bestuur van toepassing (art. 3:14 BW en art. 3:1 Awb), maar dat geldt niet voor andere publiekrechtelijke waarborgen zoals politieke verantwoording, openbaarheid en klachtrecht. 26

B. Netwerkconstructie Eén van de samenwerkingspartners gaat de taak uitvoeren voor en namens de andere partners. Kenmerkend voor de netwerkconstructie is dat één organisatie is belast met de uitvoering van een specifieke taak voor alle deelnemers, terwijl er geen nieuwe organisatie wordt opgericht. Eén deelnemer voert taken uit voor éen of meerdere andere. Er spelen in beginsel geen aspecten van governance. De governance van de uitvoerder is ook zijn zaak. De gastgemeente kan via contractuele afspraken sturen of via een mandaat. Enkelvoudige centrumregeling (huidige situatie) Onder een enkelvoudige centrumregeling wordt verstaan een gemeenschappelijke regeling waarbij één gemeente als centrumgemeente is aangewezen (art. 8 lid 4 Wgr). Dit is de traditionele vorm van de centrumregeling: één gemeente voert de in de gemeenschappelijke regeling opgenomen taken uit voor de andere deelnemers, de gastgemeenten. De enkelvoudige centrumregeling is een publiekrechtelijke overeenkomst. Voorbeeld van een centrumgemeenteconstructie is de ambtelijke samenwerking Haarlem – Zandvoort (NB de huidige constructie beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn geen centrumgemeente constructie volgens de wgr.

Er is niet voldaan aan de stappen in de wgr) Meervoudige centrumregeling Onder een meervoudige centrumregeling wordt verstaan een gemeenschappelijke regeling waarbij meerdere centrumgemeenten worden aangewezen (art. 8 lid 4 Wgr). Dit is een vorm waarbij iedere deelnemer aan de gemeenschappelijke regeling een taakveld voor zijn rekening neemt. De ene gemeente (Haarlem) regelt en organiseert bijvoorbeeld de maatschappelijke opvang, terwijl de andere gemeente (IJmond) bescherm wonen regelt en organiseert. Dienstverleningsovereenkomst / overeenkomst tot opdracht Onder een dienstverleningsovereenkomst wordt verstaan een privaatrechtelijke overeenkomst waarbij gemeenten afspreken dat de ene gemeente taken uitvoert voor de andere gemeente. Juridisch is dit vaak te kwalificeren als een overeenkomst tot opdracht (art. 7:400 BW). De term dienstverleningsovereenkomst is geen juridisch term, waardoor hij ook vaak in andere betekenissen voorkomt. Zo worden vaak ook dienstverleningsovereenkomst gesloten bij vormen met een rechtspersoon of bij centrumregelingen. Dan is de dienstverleningsovereenkomst een nadere uitwerking van de afspraken in de gemeenschappelijke regeling of de statuten. In deze handreiking wordt onder een dienstverleningsovereenkomst slechts die vorm verstaan waarbij uitsluitend een dienstverleningsovereenkomst is aangegaan.

C. Zelfstandige organisatie De samenwerkingspartners richten een zelfstandige organisatie op die de taak voor en namens alle partners uitvoert. Kenmerkend voor samenwerking in een zelfstandige organisatie is het bestaan van een bevoegd orgaan waarin deelnemers vertegenwoordigd zijn (gemeenschappelijk orgaan). Samenwerking in de vorm van een zelfstandige organisatie met rechtspersoonlijkheid kan op twee manieren worden vormgegeven, namelijk publiek- en privaatrechtelijk. Publiekrechtelijk kan worden samengewerkt in de vorm van een gemeenschappelijk openbaar lichaam of een bedrijfsvoeringsorganisatie, terwijl privaatrechtelijk te denken valt aan een besloten vennootschap, een naamloze vennootschap, een coöperatie of een vereniging. Ook de stichting kan worden 27

gebruikt, maar de vorm is in beginsel minder geschikt voor samenwerking omdat zij geen leden of eigenaren kent. Publiekrechtelijk kan worden samengewerkt in de vorm van een gemeenschappelijk openbaar lichaam, een gemeenschappelijk orgaan of een bedrijfsvoeringsorganisatie. Gemeenschappelijk orgaan De gemeenteraden gaan over oprichting, wijziging of opheffingen en stellen taken en bevoegdheden vast. Het onderbrengen van bijvoorbeeld een uitvoeringsorganisatie behoort tot de mogelijkheden. Alle deelnemende gemeenten zijn vertegenwoordigd in het bestuur en er zijn verschillende keuzes mogelijk ten aanzien van bijvoorbeeld een gezamenlijke of eigen begroting, gezamenlijk of eigen beleid. Afhankelijk van de keuzes die daarin gemaakt worden wordt bepaald hoe licht of zwaar de gemeenschappelijke regeling wordt ingericht. Voorbeelden van een gemeenschappelijk orgaan zijn schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten, bereikbaarheid Zuid-Kennemerland. Openbaar lichaam Het Openbaar lichaam is de zwaarste variant van samenwerken, valt onder een ‘zelfstandige organisatie’ en is een publiekrechtelijke rechtspersoon. Het heeft een eigen vermogen en kan voor eigen rekening rechtshandelingen verrichten. Het openbaar lichaam kan eigen personeel in dienst nemen. Voorbeelden van een openbaar lichaam zijn: De Veiligheidsregio Kennemerland, recreatiegebied Spaarnwoude, omgevingsdienst IJmond.

Bedrijfsvoeringsorganisatie De bedrijfsvoeringsorganisatie is een lichtere samenwerkingsvorm in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) en heeft het karakter van een intergemeentelijke uitvoeringsdienst zijn, met weinig beleidsvrijheid. De bedrijfsvoeringsorganisatie kan uitsluitend worden ingesteld bij zogenoemde gemeenschappelijke regelingen. Hieraan kunnen uitsluitend colleges van burgemeester en wethouders (of gedeputeerde staten/dagelijks bestuur van een waterschap) deelnemen. Daarmee is de samenwerking per definitie beperkt tot uitvoering of bedrijfsvoering, de wettelijke verantwoordelijkheden van dat college. Er is een enkelvoudig bestuur. Op die manier wordt bestuurlijke drukte deels voorkomen en wordt de aansturing van de bedrijfsvoeringsorganisatie eenvoudiger. Daarmee kan een vlucht naar privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden worden voorkomen, nu deze qua sturing en verantwoording suboptimaal zijn. Voorbeeld van een bedrijfsvoeringsorganisatie is Paswerk. Privaatrecht Privaatrechtelijk kan de samenwerking worden uitgewerkt in een besloten vennootschap, een naamloze vennootschap, een coöperatie of een vereniging. Ook de stichting kan worden gebruikt, maar deze vorm is in beginsel minder geschikt voor samenwerking omdat zij geen leden kent.

28

29

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 2 maart 2021

________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl

30