Notitie Lokaal Klimaatakkoord.pdf

GEMEENTE VELSEN Uitwerking Lokaal Klimaatakkoord en ambitieniveaus Notitie behorend bij raadsbesluit ‘ambitieniveau Lokaal Klimaatakkoord’ Inleiding Voor Nederland ligt er een grote uitdaging om de klimaatdoelstellingen te behalen. De afspraken hiervoor zijn vastgelegd in het Nationaal Klimaatakkoord en in het Klimaatakkoord van Parijs. Om deze doelen samen te bereiken wil de gemeente met inwoners, organisaties en bedrijven een Lokaal Klimaatakkoord afsluiten. Met het Lokaal Klimaatakkoord maakt Velsen zichtbaar welke inspanningen geleverd worden om de nationale en internationale klimaatdoelen op het gebied van op CO2-reductie te halen. Het sluiten van een Lokaal Klimaatakkoord is één van de speerpunten van het college én is door de raad aangemerkt als ‘A-thema’. Dit betekent dat ook de raad een actieve rol wil spelen bij de totstandkoming van het akkoord. Die actieve rol is beschreven in de bestuursopdracht die de raad op 4 maart 2021 vaststelde. Hierin staat ook aangegeven dat de raad in april 2021 een besluit neemt over de invulling/ambitie van het Lokaal Klimaatakkoord. Een onderdeel van dat besluit is dat het college wordt verzocht een voorstel te doen aan de raad om de doelen en middelen voor het Lokaal Klimaatakkoord vast te laten stellen.

Gelet op de huidige financiële situatie van de gemeente stelt het college een groeimodel voor, een gefaseerde aanpak van het akkoord, met als eindresultaat het behalen van ambitieniveau 3, ‘Impuls’. Over die fasering en de financiële vertaling van die ambitie maakt de raad een integrale afweging in de P&C cyclus (Perspectiefnota en Begroting). De verschillende ambitieniveaus sluiten op elkaar aan en bieden de mogelijkheid van fasering, een groeimodel. Het akkoord bestaat o.a. uit afspraken met impactmakers. Het doel van deze afspraken is het proces te versnellen dat moet leiden tot 49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 2019.

Het Lokaal Klimaatakkoord Duurzaam Velsen:  is primair een procesversneller;  heeft de focus op CO2 -reductie, en maakt daarbinnen onderscheid tussen de thema’s industrie,  gebouwde omgeving en mobiliteit (het thema landbouw is in Velsen nauwelijks relevant);  is voor en van iedereen, maar maakt onderscheid tussen afspraken met ‘impactmakers’ en initiatieven uit de samenleving;  maakt zo optimaal mogelijk gebruik van (bestaande) initiatieven in de samenleving en is ‘licht’ en praktisch van opzet;  biedt de deelnemers een platform, verbindt partijen, helpt waar mogelijk;  is een groeimodel, waarbij de gemeente een vliegwiel in gang zet dat primair door de samenleving zelf wordt verzwaard en versneld;  maakt concreet en zichtbaar hoe en met welk resultaat Velsen werkt aan CO2 -reductie. Opzet Lokaal Klimaatakkoord In de bestuursopdracht die op 4 maart door de gemeenteraad is vastgesteld staat de rol van de raad in het proces van het Lokaal Klimaatakkoord beschreven. Omdat het Lokaal Klimaatakkoord niet een eenmalig, maar een continu en langdurig proces is, is het van belang dat de raad in positie is om regelmatig bij te sturen. Het proces valt dan ook uiteen in twee fasen. Eerst het eenmalig opzetten van het Lokaal Klimaatakkoord (fase 1). Vervolgens 1

GEMEENTE VELSEN een jaarlijks terugkerend proces van sturing vanuit de raad op doelen en bijbehorende middelen van het Lokaal Klimaatakkoord (fase 2). Het Lokaal Klimaatakkoord richt zich op het behalen van de afgesproken CO2-reductie in samenspel met de samenleving. Er zijn tal van maatregelen om CO2-reductie te realiseren maar de middelen zijn eindig. Dat betekent dat er heldere criteria gehanteerd moeten worden om te bepalen welke inzet de meeste impact heeft en hoe het Lokaal Klimaatakkoord het beste kan werken. Zo wordt het meest effectief omgaan met de publieke middelen. Afspraken met impactmakers en initiatieven in de samenleving Bij de opzet van het Lokaal Klimaatakkoord maken we onderscheid tussen afspraken met impactmakers en initiatieven in de samenleving. Met de impactmakers maken we afspraken over het bereiken van CO2-reductie. Deze afspraken komen vrijwillig tot stand. Via het Lokaal Klimaatakkoord krijgen de afspraken podium en worden de deelnemers zichtbaar op een positieve manier en geven zij tegelijkertijd invulling aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daarnaast stelt het Lokaal Klimaatakkoord de impactmakers in staat om van elkaar te leren en waar mogelijk synergie te zoeken op inzet en inspanningen. Initiatieven in de samenleving krijgen ook podium via het Lokaal Klimaatakkoord.

Dit om te laten zien wat er allemaal mogelijk is op het gebied van CO2-reductie, hoe klein ook. Daar een gezicht aan te geven en op die manier de samenleving te inspireren tot actie over te gaan. Door te verbinden, te verhelderen en de weg te wijzen en zo draagvlak te creëren voor verandering. Het Lokaal Klimaatakkoord is een communicatie-instrument, heeft de vorm van een digitaal platform en werkt als een procesversneller. Het fungeert als vliegwiel om de afgesproken CO2-reductie voor elkaar te krijgen. Voorbeeldrol van de gemeente De gemeentelijke organisatie neemt haar voorbeeldrol in CO2-reductie serieus en pakt daarom het voortouw in maatregelen om CO2 te reduceren. De ambitie is een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2030, waarbij de gemeente in 2023 al 70% CO2 -reductie wil realiseren door het implementeren van opgestelde acties en maatregelen. Maar ook in de samenleving vervult de gemeente een voorbeeldrol door zich als verbinder in de startfase van het Lokaal Klimaatakkoord te richten op de volgende taken: regisseren, faciliteren, communiceren en monitoren. Insteek is dat deze rol op termijn door de samenleving wordt overgenomen als een soort zelf-organiserend principe en hulp daarbij vanuit de gemeente niet meer nodig is. Monitoring en effect van het Lokaal Klimaatakkoord Het Lokaal Klimaatakkoord richt zich op de lokale impact en CO2-reductie.

Dat betekent dat bedrijven als Tata Steel geen deel uitmaken van het akkoord. De invloed van Tata reikt tot over de gemeentegrenzen heen. Het Lokaal Klimaatakkoord richt zich op de tijdsspanne tot 2030. Dit om de impact concreet en overzichtelijk te maken. Jaarlijks monitoren we de voortgang ten opzichte van het basisjaar (2019) en kijken we hoeveel CO2-reductie is behaald. Deze data worden jaarlijks vanuit de klimaatmonitor verzameld en in een dashboard weergegeven. Op basis hiervan bepalen we of we voor of achter lopen richting het doel en kijken we in samenspraak met de impactmakers welke stappen te zetten. De raad wordt, conform de voorwaarden uit de bestuursopdracht, nauw betrokken bij dit proces. Om de voortgang op de CO2-reductie in kaart te brengen is in 2020 gestart met het bepalen van de nulmeting en de scope; welke emissies horen bij het Lokaal Klimaatakkoord en welke niet. De CO22

GEMEENTE VELSEN uitstoot van de gemeente Velsen is zo volledig mogelijk in kaart gebracht. Dit is vanuit de landelijke klimaatmonitor (CBS/ RIVM data) gedaan. De focus ligt op datgene waar lokaal invloed op kan worden uitgeoefend. Centraal staat de CO2-opgave van 49% reductie in 2030. Om een keuze te kunnen maken uit de ambitieniveaus is het van belang vooraf te weten wat de concrete extra bijdrage is van een hoger ambitieniveau aan de versnelling van de CO2 reductieopgave. Die bijdrage is echter lastig vooraf te kwantificeren op basis van de verwachte CO2-reductie, er is ook geen goede referentie. Om voldoende grip te krijgen op de uitvoering van het Lokaal Klimaatakkoord en daarop te kunnen sturen en een afweging te maken welk ambitieniveau te kiezen is een andere strategie nodig. Los van welk niveau gekozen wordt, gaan in alle gevallen de kosten voor de CO2-baat uit. We gaan daarom uit van een periode van 3 jaar. De verwachting is dat die periode op basis van de jaarrapportages voldoende inzicht geeft in de bijdrage van het akkoord aan de CO2-reductie. Daarnaast geeft ook een aantal andere aspecten inzicht in de meerwaarde van het akkoord: - het aantal initiatieven; - het aantal deelnemende impactmakers; - de intensiteit waarmee gebruikt gemaakt wordt van het platform; - welke verbindingen en samenwerkingen tot stand komen.

Samenvattend geeft deze informatie voldoende inzicht om na drie jaar een beslissing te kunnen nemen over continueren, het vergroten of het beperken van de inzet. Het Lokaal Klimaatakkoord is een positief communicatie-instrument dat inwoners, instellingen en bedrijven dient te inspireren en te motiveren. Het is geen controle instrument. Het is belangrijker om de trend (afname) te monitoren dan de exacte emissie te bepalen. Als dat laatste al mogelijk is, dan is dat zeer kostbaar en arbeidsintensief. Het valt dan ook buiten de scope van dit akkoord. Naast de gegevens van de impactmakers zelf is de belangrijkste bron voor informatie over CO2emissie de databank van klimaatmonitor (https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/co2-uitstoot/). Van de initiatieven uit de samenleving wordt geen CO2-reductie gemonitord, maar wordt het aantal initiatieven geteld en weergegeven op de kaart van het digitale platform. Versnelling via drie ambitieniveaus Een Lokaal Klimaatakkoord dat werkt als procesversneller vraagt een minimale hoeveelheid menskracht en middelen. De gemeente kan echter ook voor een hoger ambitieniveau kiezen, waarbij zij een meer proactieve rol speelt en ook financieel bijdraagt of zelfs deelneemt aan initiatieven en projecten. Hieronder worden drie ambitieniveaus als groeimodel toegelicht met de respectievelijke titels ‘Verbinding’, ‘Handreiking’ en ‘Impuls’.

Onderstaand schema geeft weer hoe de opbouw is verdeeld en wat er per ambitieniveau wordt geleverd. Vervolgens wordt per niveau geschetst hoe ze functioneren, wat de effecten zijn en worden bij stimulans lokale initiatieven en de impulsprojecten ter inspiratie voorbeelden gegeven. In alle scenario’s wordt zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van de kennis, kunde en het netwerk van collega’s binnen de gemeente en dat van onze klimaatpartners. Een ‘spin-off’’ daarvan is het verder vergroten van het interne draagvlak voor het thema klimaat en duurzaamheid. Inhoudelijk wordt de verbinding gezocht met projecten en acties voortvloeiend uit bestaand beleid, zoals bijvoorbeeld de economische agenda, de mobiliteitsagenda en natuurlijk het milieubeleidsplan. 3

GEMEENTE VELSEN

Ambitieniveau 1: Verbinding Op dit ambitieniveau richt de inzet zich primair op het verbinden van inwoners, instellingen en bedrijven. Het gaat uit van de kracht van het collectief. ‘Je doet eerder iets omdat de buren dat ook doen, dan omdat de gemeente dat zegt’. Alleen wonen deze buren in de andere wijk, je kent ze niet, en die onderneming is gevestigd op een ander bedrijventerrein. Het platform van het Lokaal Klimaatakkoord faciliteert die verbinding en vergroot de bewustwording en het enthousiasmeert de samenleving voor het nemen van duurzame maatregelen. De gemeente neemt in dit scenario een regisserende en faciliterende rol aan. Het groeien van het akkoord, het ‘verzwaren en versnellen van het vliegwiel’ komt vooral vanuit de samenleving zelf. Het benut daarvoor de initiatieven en projecten die al lopen of succesvol zijn.  Er wordt een digitaal platform opgezet waaraan zowel impactmakers als initiatiefnemers kunnen deelnemen, het platform legt ook de verbinding naar belangrijke partners als Green-Biz of Energiek Velsen., Velsen wijst de weg.

 Er worden afspraken gemaakt met impactmakers over hun CO2 -reductieambities en hun deelname aan het akkoord;  Er wordt een CO2 -dashboard ingericht, waarin de CO2 reductie wordt bijgehouden en er wordt een jaarlijkse voortgangsrapportage opgesteld;  Er worden periodiek evenementen of netwerkbijeenkomsten in het kader van het Lokaal Klimaatakkoord georganiseerd;  Als stimuleringsmaatregel wordt één boom in Velsen gepland voor elk initiatief dat wordt geplaatst op het kennisplatform. Doel is 250 initiatieven per jaar;  Elk bedrijf dat mee doet aan het Lokaal Klimaatakkoord krijgt 1 jaar gratis lidmaatschap voor Green Biz. Doel is minimaal 25 bedrijven per jaar. Voor de uitvoering van het platform wordt een compact verbindingsteam Lokaal Klimaatakkoord ingezet. Dit is extra capaciteit die nu niet in de organisatie beschikbaar is De regisseur: De regisseur regisseert het proces van het LKA. De basis hiervoor vormen de kennis, kunde en het netwerk van collega’s binnen de gemeente en dat van onze klimaatpartners (zoals Energiek Velsen, GreenBiz etc). De regisseur verbindt partijen die gezamenlijk kunnen zorgen voor versnelling van CO2-reductie en coördineert en faciliteert samenwerking. Hij/zij heeft het totaaloverzicht over de CO2-reductie binnen de thema’s industrie, gebouwde omgeving en 4

GEMEENTE VELSEN mobiliteit. Hij/zij signaleert en initieert koppelkansen en zorgt voor de rapportage, dashboard en monitoring van acties en maatregelen en de data uit de klimaatmonitor. De regisseur is onderdeel van het kernteam Klimaat en Duurzaamheid waar afstemming plaatsvindt over activiteiten. De communicatiestrateeg Het Lokaal Klimaat Akkoord wordt ingezet als communicatie-instrument. Er gebeurt al veel in Velsen op het gebied van het terugbrengen van CO2-uitstoot. Om te versnellen zet het Lokaal Klimaat Akkoord in op kennisdeling en bewustwording. De communicatiestrateeg regisseert en begeleidt het communicatieproces vanuit een krachtige kernboodschap en een heldere koers. Hier ligt een communicatiestrategie aan ten grondslag. De strateeg zorgt ervoor dat activiteiten altijd bijdragen aan het gestelde doel. Hij/zij stemt strategie en activiteiten binnen het programma klimaat en duurzaamheid af, bewaakt resultaten en stuurt acties zo nodig bij. De strateeg stuurt de uitvoering van communicatie-activiteiten aan, positioneert het LKA in- en extern, organiseert dat kennis slim en breed wordt gedeeld en adviseert de regisseur LKA, het bestuur en de programmamanager. De communicatiemedewerker/ondersteuner De communicatiemedewerker/ondersteuner zorgt voor de uitvoering van de communicatieactiviteiten.

Hij/ zij verzorgt de redactie van het kennisloket Lokaal Klimaatakkoord, voert communicatie-acties uit en organiseert ze, betrekt en motiveert klimaatpartners met als doel het breed delen van kennis, verzorgt de woordvoering en onderhoudt perscontacten. De medewerker organiseert evenementen en bijeenkomsten, schrijft teksten, nieuws- en persberichten en stemt deze met belanghebbenden af, verzamelt en deelt bestaande content, bewaakt de huisstijl en vertaalt deze naar communicatiemiddelen. Tot slot stemt hij of zij af met het communicatie- en mediateam van de gemeente. Impressie van het platform

5

GEMEENTE VELSEN Raming: Kosten menskracht: Basiskosten:

€ 150.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024 (± 1,5 fte) € 75.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024

Ambitieniveau 2: Handreiking Ambitieniveau 1, Verbinding is het fundament van het akkoord. Verbinding is dus ook de basis van de ambitieniveaus 2 en 3 Bij ambitieniveau 2, Handreiking, wordt ook een geldelijke bijdrage gegeven aan lopende of nieuwe initiatieven uit de samenleving. De gemeente is geen initiator en geen (deel)eigenaar. Het is hier niet de intentie om zoveel mogelijke projecten te steunen maar vooral om een aantal keer initiatieven helpen mogelijk te maken om het eerder genoemde vliegwiel een boost te geven. Dat doen we door voor de periode van 3 jaar € 75.000,- per jaar vrij te maken voor het stimuleren van initiatieven met een collectief doel en CO2-reductie als resultaat. De gemeente neemt binnen dit ambitieniveau een meer proactieve rol en doet naast het verbinden van partijen ook een financiële handreiking om initiatieven en projecten mogelijk te maken. Belangrijk is dat daarmee ook het vergroten van het lokaal eigendom van het opwekken van duurzame energie kan worden gestimuleerd. Dat is ook een belangrijke doelstelling (50%) uit de Regionale Energie Strategie (RES). Het zijn juist de Velsense bewoners, instellingen en ondernemers die eigenaar zijn van de opgewekte duurzame energie, en niet alleen de grote (inter)nationale energieleveranciersHet faciliteren van projecten zoals hieronder genoemd is maatwerk en vereist intensieve samenwerking met de partners.

Vaak gaat het ook om nieuwe, niet eerder benutte kansen. Dat vraagt ook van de gemeente extra inzet. Voorbeelden van initiatieven en projecten zijn:  Subsidie/ financiering voor gezamenlijke inwonersinitiatieven, bijvoorbeeld een collectieve isolatieslag  Subsidie/ financiering voor gezamenlijk verduurzamen van bedrijventerreinen  Extra budget voor warmte scans en energiescans Energiek Velsen organiseert samen met partners de scans van woningen/bedrijven, organiseert de collectieve inkoop en zorgt voor de uitvoering. De gebouweigenaren betalen deze kosten in lange termijnen terug.  Warmtepomp actie met bijdrage vanuit de gemeente  Innovaties financieel ondersteunen in pilotprojecten.  BAK-kosten Bij realisatie van een warmtenet kost het bewoners/bedrijven geld om aan te sluiten. Dit zijn de basisaansluitkosten (BAK). Velsen financiert deze voor en gebouweigenaren betalen deze kosten in lange termijnen terug. Het Lokaal Klimaatakkoord is vooral van de samenleving. De projecten worden daarom niet via dit voorstel vooraf bepaald, dat is ook niet goed mogelijk, maar het akkoord wordt gevuld door de kansen die zich voordoen en aanvragen die gedaan worden. Wel worden proactief mogelijkheden onderzocht, partijen benaderd, met elkaar in verbinding gebracht en ondersteund bij het maken van de businesscase.

Om die rol te kunnen invullen is aanvullend 0,5 fte geraamd voor een adviseur duurzaamheid. Raming: Kosten menskracht: Basiskosten:

€ 200.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024 (± 2,0 fte) € 75.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024 6

GEMEENTE VELSEN Middelen Handreiking:

€ 75,000,- /jaar voor de periode 2022 - 2024

Ambitieniveau 3, Impuls Bij dit ambitieniveau gaat het in aanvulling op de vorige niveaus om een verkenning naar mogelijke projecten waarin de gemeente initiator is en (deel)eigenaarschap overweegt/onderzoekt. In dit scenario gaat de gemeente dus nog een stap verder door een voortrekkersrol te nemen in het stimuleren van CO2 –reductie. Hier neemt de gemeente ook actief deel aan projecten en initiatieven. Dat vraagt natuurlijk extra menskracht en ook middelen, maar er kunnen ook opbrengsten tegenover staan. Er is een breed palet aan mogelijkheden waaruit te kiezen is en waarbij lokaal eigendom een belangrijk criterium is.

Voorbeelden van projecten waaraan de gemeente kan deelnemen zijn:  Windmolen met lokaal eigenaarschap via participaties en inclusief winstdeling.  Biodiesel tankstation Het eigen wagenpark rijdt nog deels op diesel. In de transitie naar elektrisch vervoer of wellicht waterstof is het tanken van biodiesel een goede tussentijdse oplossing. Biodiesel heeft 10% van de CO2-uitstoot in vergelijking met bestaande diesel. Door te participeren kan het realiseren van het tankstation worden versneld. Een goede locatie zou op het HVC-terrein kunnen zijn. Hier kan de transportsector significante CO2-reductie behalen.  Smart grid + collectief zon op dak Collectief eigendom bij zon op daken. Niet elke woningen zijn eigen panelen, maar als bewoners- of bedrijvencollectief samen op elkaars dak neerleggen van panelen. Via een smart grid (een energienet waar een slimme meet- en regelsysteem aan is toegevoegd) wordt ervoor gezorgd dat het aanbod van de verschillende energiebronnen optimaal wordt afgestemd op de vraag. Wanneer er een woning is met een overschot aan energie, kan dit overschot door worden gesluisd naar andere woningen.  Slim autodelen Velsen organiseert in samenwerking met partners (o.a. Energiek Velsen, MyWheels, leasemaatschappijen) dat bewoners of andere ondernemers gebruik maken van elkaar wagenpark.  Voorfinanciering 7

GEMEENTE VELSEN Velsen start met financiers (banken) en publieke institutionele investeerders een investeringsmaatschappij, de NV Velsen Klimaatneutraal, die onrendabele toppen financiert. Het gaat bijvoorbeeld om het aanleggen van riothermiesystemen ook al zijn er nog niet voldoende afnemers. Of het gaat om het vergroten van de leidingen van het warmtenet zodat deze niet te klein wordt aangelegd. Of het gaat om het maken van een wko-installatie voor de buurt. Of het gaat om het realiseren van een buurtbatterij voor de opslag van elektriciteit. De onrendabele toppen zorgen er nu voor dat projecten moeilijk of niet tot uitvoer komen. Een andere optie is garantstelling via bijvoorbeeld de BNG. Ook bij dit scenario geldt dat niet op voorhand te bepalen is welke projecten het meest kansrijk zijn, het meeste CO2-reductie behalen, en ook hoeveel middelen daarvoor nodig zijn. Het advies is daarom een verkenning naar de mogelijkheden te doen uitmondend in een voorstel voor een aantal kansrijke projecten. Raming: Kosten menskracht: Basiskosten: Middelen Handreiking: Verkenning aanpak ‘Impuls’ ‘Impuls projectgeld’

€ 200.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024 (± 2,0 fte) € 75.000,- /jaar voor de periode 2022 – 2024 € 75,000,- /jaar voor de periode 2022 - 2024 € 50.000,- eenmalig p.m. vloeit voort uit de verkenning

8