Memo sturen op maatschappelijke effecten

GEMEENTE VELSEN

Memo

Aan Van Datum Onderwerp

Gemeenteraad College 1 december 2020 Context en toelichting op het sturen op maatschappelijke effecten, vervolgproces

Aanleiding In november 2019 heeft uw raad het subsidiebeleidskader Velsen vastgesteld. Eén van de onderdelen van het subsidiebeleidskader betreft het sturen op maatschappelijke effecten. Afgesproken is dat het college in 2020 de maatschappelijke effecten waar de gemeente op wil sturen nader uitwerkt. Het gaat hier vooral om het toepassen van een andere methodiek en wijze van verantwoording van subsidies. In dit memo geven we informatie over het sturen op maatschappelijke effecten, schetsen wij de maatschappelijke effecten waarop wij in Velsen willen sturen en nemen wij u mee in het proces tot de realisatie. Sturen op maatschappelijke effecten De subsidies bij de gemeente Velsen worden nu voor het grootste deel verleend op input en uitgevoerde activiteiten. In het subsidiebeleidskader is vastgelegd dat we meer willen gaan sturen op wat deze activiteiten te weeg brengen bij de inwoners van Velsen. Dit betekent sturen op maatschappelijke effecten.

Sturen op maatschappelijke effecten gaat onder andere over: – subsidies nadrukkelijker en gerichter inzetten om gemeentelijke beleidsdoelen te realiseren; – sturen op effecten in plaats van uitvoeringsprestaties en activiteiten van subsidieontvangers; – samenwerken vanuit vertrouwen en maatschappelijke partners ruimte geven om vanuit eigen inzicht en professionaliteit te kunnen werken; – een duidelijke rolverdeling: de gemeente gaat over het ‘wat’ en partners over het ‘hoe’; – dereguleren en lagere administratieve lasten door een andere manier van verantwoorden. Met subsidie kan gericht worden ingezet op activiteiten die bijdragen aan de beleidsdoelen en maatschappelijke effecten van de gemeente. Met de juiste informatie kan snel worden bijgestuurd. Op de volgende pagina geven we schematisch de verhouding tussen input, output, outcome en effect uit het subsidiebeleidskader weer. Hieruit blijkt dat het voor met name de grotere organisaties essentieel is om vooraf te weten wat er nodig is om te komen tot het gewenste maatschappelijke effect.

1

GEMEENTE VELSEN Activiteiten

Prestaties

Resultaten

Effecten

(input)

(output)

(outcome)

(impact)

Inhoud

Wat de organisatie doet

Wat de organisatie oplevert

Wat de organisatie bereikt

Waar de organisatie aan bijdraagt

Heeft betrekking op

Activiteiten

Productie

Deelnemers

Populatie

Toerekenbaar en Afrekenbaarheid

Toerekenbaar en afrekenbaar

Toerekenbaar en afrekenbaar

Toerekenbaar, maar niet direct afrekenbaar

Niet exclusief toerekenbaar en niet afrekenbaar

Verantwoorden in de vorm van

Tellen

Tellen

Tellen en vertellen

Tellen en vertellen

Meetinstrument

Gemaakte kosten en uitgevoerde activiteiten

Product- en trajectregistratie

Klantervaringsonderzoeken

Monitor

Wanneer?

Jaarlijkse subsidiecyclus

Jaarlijkse subsidiecyclus

Jaarlijkse subsidiecyclus en beleidscyclus

Beleidscyclus

Wie is primair verantwoordelijk?

Subsidieontvanger

Subsidieontvanger

Subsidieontvanger

Subsidieontvanger

Soort organisaties

Kleine instellingen

Kleine en grote instellingen

Kleine en grote instellingen

Kleine en grote instellingen

Aandachtspunten bij het sturen op maatschappelijke effecten De relatie tussen de inspanningen die zijn geleverd door een gesubsidieerde organisatie en de beoogde effecten zit complex in elkaar. We vragen organisaties voornamelijk om de output van hun activiteiten te meten, bijvoorbeeld het aantal geleverde diensten, het aantal bezoekers of het aantal bijeenkomsten. Dit zegt echter nog niets over wat de activiteiten te weeg hebben gebracht bij inwoners. En dat is juist wat we willen weten. Naast ‘tellen’ is ‘vertellen’ dus van belang bij de meting van maatschappelijke effecten. Bijvoorbeeld: hebben mensen hun financiën weer op orde, voelen mensen zich onderdeel van de buurt? Het meten van outcome is daarom een betere manier om vast te stellen of de beoogde doelen worden behaald. Het gaat altijd over inwoners en de effecten of resultaten die je als gemeente bij hen wilt bereiken. De outcome wordt dan geformuleerd als een (beoogde) eindsituatie bij de einddoelgroep. Bij voorkeur gebruiken we daarbij positieve termen. Liever ‘inwoners hebben grip op hun financiën’ dan ‘inwoners hebben minder financiële problemen’. Daarnaast is het van belang om concrete termen te gebruiken. Een bepaald percentage is eenvoudiger te meten dan ‘zoveel mogelijk’. De termen moeten ook het doel benoemen zoals bijvoorbeeld: ‘grip hebben op financiën’.

Bij het gebruik van procestermen zoals ‘ondersteunen’ en ‘stimuleren’ bestaat het gevaar dat het gaat over middelen in plaats van over doelen. 2

GEMEENTE VELSEN Effecten op verschillende niveau’s De activiteiten die wij subsidiëren kunnen effecten hebben op individueel, groeps-, wijk- of gemeenteniveau. Voor activiteiten in een buurthuis kunnen dit bijvoorbeeld de volgende effecten zijn: Op individueel niveau: - de inwoner ervaart een zinvolle daginvulling en voelt zich mentaal en fysiek fitter. Op groepsniveau: - de groep bezoekers van het buurthuis ervaart meer verbondenheid. Op wijkniveau: - verhoogde burgerkracht door initiatieven en levendigheid in de wijk - afname van eenzaamheid in de wijk door meer contacten en verbinding tussen wijkbewoners. Effecten zichtbaar maken Het is belangrijk om per effect indicatoren te benoemen om te kunnen meten en inzichtelijk te maken of de effecten daadwerkelijk worden behaald.

Dit kan op veel verschillende manieren: • via een enquête, interview of groepsgesprek; • de doelgroep te vragen zelf de eventuele effecten te beschrijven; • ervaringen te verbeelden via film of theater; • de doelgroep na afloop van een activiteit te vragen wat zij er aan hebben gehad; • de doelgroep te observeren (gedragsveranderingen waarnemen); • relevante derden (familie, netwerk) te bevragen; • aan professionals/vrijwilligers die met de doelgroep werken te vragen welke effecten zij waarnemen; • professionals/vrijwilligers van een partnerorganisatie deelnemers te laten bevragen (geen slager die zijn eigen vlees keurt); • met evenementen zoals een verantwoordingsfestival. Het is van belang om vooraf goed na te denken over wat we als gemeente willen versterken, oplossen of voorkomen. En te bepalen op basis van welke kennis en ervaring het aannemelijk is dat de gesubsidieerde activiteiten ook het gewenste effect hebben op individueel, groepsen/of wijkniveau. Daarbij is het ook van belang een beperkt aantal indicatoren te formuleren en meetinstrumenten te kiezen die passen bij de uitvoeringspraktijk. Een aantal gegevens hebben wij al, maar op onderdelen zullen wij ook nieuwe indicatoren moeten gaan meten. In de volgende paragraaf geven wij een aantal voorbeelden.

Door cijfers te combineren met verhalen ontstaat een duidelijk beeld van wat de activiteiten hebben opgeleverd, op individueel, groeps- en wijkniveau. Deze formulering van indicatoren en de monitoring hiervan rondom subsidies sluit mede aan bij de toezegging door het college tijdens de begrotingssessie om betere informatie te leveren voor de begroting 2022 over effecten en keuzes die de raad kan maken.

Maatschappelijke effecten voor subsidies in het sociaal domein: wat willen we bereiken? Wat de gemeente wil bereiken in het sociaal domein staat in de begroting vermeld in de programma’s Sociaal en Vitaal en Wonen en Leven. 3

GEMEENTE VELSEN - Velsen is een sociale en vitale samenleving waarin inwoners zelf regie hebben over hun leven, elkaar bijstaan en waar nodig de gemeente ondersteuning biedt. - Een aantrekkelijke gemeente voor alle Velsenaren, instellingen en ondernemers om te wonen en te leven, nu en in de toekomst. Het grootste deel van de subsidies wordt verstrekt binnen deze twee begrotingsprogramma’s. Om te bepalen welke gesubsidieerde activiteiten bijdragen aan wat de gemeente wil bereiken is het nodig om de programmadoelstellingen nader uit te werken in gewenste maatschappelijke effecten. We hebben dit gedaan in het bijgaande exceloverzicht, waarin per thema wordt aangegeven welke gewenste situatie wij voor ogen hebben. Deze gewenste situatie komt voort uit de beleidsstukken die voor de verschillende onderwerpen zijn vastgesteld. Tevens wordt aangegeven welke doelstellingen wij nastreven en op welke resultaten op dit moment wordt gestuurd. In het overzicht hebben wij ook de hoogte van het subsidiebudget en de organisaties die voor deze activiteiten in 2020 subsidie ontvangen opgenomen. De exacte subsidiebedragen per organisatie kunt u aflezen in het subsidieregister 2019, dat is gepubliceerd op de website van de gemeente en is te bereiken via https://www.velsen.nl/subsidieregister . We zien per beleidsveld effecten die steeds terugkomen.

Het gaat hierbij om begrippen als zelfredzaamheid, veilig en gezond opgroeien, talentontwikkeling en een aantrekkelijke gemeente. We hebben dit vertaald naar 9 overkoepelende maatschappelijke effecten voor de subsidies in het sociaal domein. Per maatschappelijk effect noemen we ook mogelijke voorbeelden van indicatoren waarmee we de ontwikkeling van het beoogde maatschappelijke effect kunnen meten. De vermelde indicatoren (en op enkele punten ook contra-indicatoren) staan nog niet vast: we noemen mogelijkheden op basis van wat voorhanden is om te meten. Op basis van het gesprek met de raad werken we de gewenste indicatoren verder uit. 1.

Alle kinderen en jongeren in Velsen groeien gezond en veilig op, kunnen zich goed ontwikkelen en actief meedoen in de samenleving (mogelijke indicatoren: geluksmeting bij kinderen, aantal voortijdig schoolverlaters, aantal jongeren dat gebruik maakt van jeugdhulp).

2.

Velsenaren voelen zich fysiek en mentaal fit (indicatoren uit de gezondheidsmeter van de GGD).

3.

Velsenaren en bezoekers van Velsen hebben toegang tot en beleven plezier aan kunst en cultuur in de gemeente (mogelijke indicatoren: aantal bezoekers Schouwburg, aantal mensen die amateurkunst beoefenen).

4.

Velsenaren zijn naar vermogen zelfredzaam en samen redzaam in het dagelijks leven (mogelijke indicatoren: het aantal uitkeringsgerechtigden in de gemeente; aantal indicaties individuele voorzieningen Wmo; aantal personen dat geregistreerd staat als mantelzorger).

5.

Velsenaren voelen zich ondersteund bij het langer en op een prettige manier zelfstandig blijven wonen (mogelijke indicatoren: de ontwikkeling van het aantal 4

GEMEENTE VELSEN ouderen dat thuis ondersteuning krijgt en de mate waarin zij tevreden zijn over deze ondersteuning). 6.

Velsenaren voelen zich betrokken bij hun leefomgeving en zetten zich in voor elkaar en voor hun omgeving (mogelijke indicatoren: -deelname aan- initiatieven in de openbare ruimte, het percentage Velsenaren dat vrijwilligerswerk verricht).

7.

Velsenaren ervaren sociale verbondenheid (mogelijke indicator: leefbaarheidsscore uit de Leefbaarometer).

8.

Velsenaren doen naar vermogen mee aan de samenleving (mogelijke indicatoren: aantal laaggeletterden, aantal deelnemers aan taalcursussen, ervaring van deelnemers, ontwikkeling aantal mensen op participatieladder (IJmond Werkt)).

9.

Velsenaren hebben grip op hun financiën (mogelijke indicatoren: aantal inwoners dat gebruik maakt van schuldhulpverlening, aantal schuldsaneringstrajecten).

Zoals gezegd zijn bovenstaande geformuleerde effecten overkoepelend. Ze zijn echter niet losstaand. In het overzicht in de bijlage zijn de effecten gekoppeld aan de verschillende thema’s. Per thema treft u daarnaast doelstellingen en gewenste resultaten aan zoals opgenomen in ons beleid. Daarnaast vermelden we of er specifieke ontwikkelingen zijn en in wat voor opzicht coronamaatregelen nog van invloed kunnen zijn op subsidies in de toekomst. Controlerende rol van de gemeenteraad De rol van de gemeenteraad bij subsidies is een belangrijk thema als het gaat om subsidies aan instellingen. Eén van de beleidsuitgangspunten uit het subsidiebeleidskader luidt als volgt: “Het college en de raad organiseren periodieke raadssessies met bestuurders van grote gesubsidieerde organisaties als controlemechanisme van de gemeenteraad”. De raad bepaalt hoe die rol het beste ingevuld kan worden. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden denkbaar: - Informeel: sessies op locaties; - Informeel / formeel: jaarlijks een informatiemarkt door gesubsidieerde instellingen, aangevuld door een raadssessie waarin raadsleden met enkele grote gesubsidieerde instellingen in gesprek gaan over de ontwikkelingen en de bijdrage die de instellingen aan het betreffende maatschappelijke effect leveren.

Per jaar wordt een indeling gemaakt welke maatschappelijke effecten dat jaar belicht worden; - Formeel: Reguliere raadssessie waarin raadsleden met vooraf geselecteerde organisaties in gesprek gaan. De jaarstukken van die organisaties zijn hierbij leidend. Hierbij ligt de nadruk op de organisaties. Vervolgproces We verwerken de input van de raadsleden op de geformuleerde maatschappelijke effecten. Vervolgens gaan we per overkoepelend effect met de betrokken instellingen om tafel om hier uitwerking en invulling aan te geven. Dit betreft instellingen afzonderlijk en gezamenlijk per effect. We maken hierbij afspraken over hoe de partijen samen bijdragen aan de gewenste effecten. Daarbij bepalen we ook de verschillende niveaus van verantwoording. Het eerste resultaat van dit proces is een nieuwe subsidieregeling sociaal domein. Deze leggen we in juli 2021 ter vaststelling voor aan het college. Hierbij gaan we uit van een 5

GEMEENTE VELSEN geldigheid voor vier jaar. We streven hierbij naar meerjarige subsidies waar het om structurele subsidierelaties gaat. Ook dit beleidsvoornemen is onderdeel van het subsidiebeleidskader. Na vaststelling door het college publiceren we deze regeling. Instellingen kunnen hierop hun aanvragen indienen voor 1 oktober 2021. In het 3e kwartaal van 2021 informeren we de raad over resultaten en ervaringen met dit proces. We verwerken de gegevens en effecten vervolgens in de begroting 2022 waarover de gemeenteraad in november 2021 besluit. De nieuwe werkwijze gaat in per 1 januari 2022. In de zomer 2021 informeren we u over resultaten en ervaringen met dit proces.

Gevraagd wordt: - Kennis te nemen van het overzicht subsidies en maatschappelijke effecten; - Input te leveren op de voorgestelde maatschappelijke effecten waarop Velsen gaat sturen; - Input te leveren op de invulling van de controlerende rol van de gemeenteraad; - Kennis te nemen van het voorgestelde proces met instellingen om in de eerste helft van 2021 te komen met nadere invulling van de maatschappelijke effecten; resulterend in een nieuwe subsidieregeling sociaal domein, geldend voor vier jaar.

6