Memo Bomenbeleid bij agendaverzoek raadsessie

Memo

Aan

Gemeenteraad

Van

Wethouder Dinjens

Cc Datum

18 mei 2021

Onderwerp

Memo t.b.v. raadssessie Bomenbeleid

Huidige situatie

Het huidige bomenbeleid stamt uit 2003 en er is daarnaast specifieke regelgeving voor waardevolle en monumentale bomen uit 2013. Dit beleid komt niet meer overeen met de nieuwe maatschappelijke en wetenschappelijke inzichten rondom bomen en het uitgangspunt om een klimaatadaptieve en natuurinclusieve leefomgeving te realiseren. Ook de regels voor het kappen van bomen en overlast door bomen, bij zowel de gemeentelijke bomen als de bomen van onze inwoners, zijn niet helder. Het sluit niet meer aan bij de inzichten als het gaat om de waarde van bomen en het behoud van dit groene kapitaal. Doelen nieuw bomenbeleid

Het doel is om een visie en ambitie te formuleren voor de gemeentelijke bomen zodat we weten waar we naar toe werken. Verder is een doelstelling om kwaliteit en kwantiteit te benoemen en een keuze te maken in hoe we daar mee om willen gaan, met daarnaast uitgangspunten over wat wel en niet mag ten aanzien van bomen. Ook de instrumenten en middelen die we nodig hebben worden in dit plan opgenomen, zoals een verordening en een beslismodel om toe te passen bij projecten en ruimtelijke ontwikkelingen. Het uiteindelijke doel is om een gezond bomenbestand te hebben en een bomenbeleid met heldere uitgangspunten voor bomen, voor zowel onze inwoners als voor de interne gemeentelijke organisatie. Proces en opzet opstellen bomenbeleid Velsen

Bureau Terra Nostra is gestart met de inventarisatie en analyse van het bomenareaal, het bestaande beleid voor bomen en het Groenstructuurplan Velsen 2019. De eerste resultaten staan in bijgevoegde rapportage’ De baten van de bomen in Velsen’ (I-tree analyse). Hierin staan ook de technische gegevens over het bomenareaal van de gemeente. In de beeldvormende raadssessie geven we een toelichting op de eerste uitkomsten van de I-tree analyse en de technische cijfers van het bomenbestand. Deze uitkomsten zijn weergegeven in de rapportage van de I-treeanalyse, maar verdienen wel een verdere toelichting zodat ze goed geïnterpreteerd kunnen worden. Daarbij bespreken we kansen, bedreigingen en aandachtspunten en leggen we voor welke scenario’s en keuzes ons voorliggen.

De input van de raad nemen wij mee bij het opstellen van het nieuwe bomenbeleid. De planning is om het nieuwe beleid in november ter oordeels- en besluitvorming aan de raad aan te bieden. Voordat we een concept beleidsplan maken, gaan vooraf ook in gesprek met inwoners en diverse organisaties die betrokken zijn als het gaat om groen. Daarmee brengen we in beeld wat aandachtspunten zijn en waar ze tegen aan lopen als het gaat om bomen in de openbare ruimte en particulier waardevolle en monumentale bomen. Hun kennis en ervaring van hun eigen leefomgeving nemen we mee in het bomenbeleid. Thema’s raadssessie juni 2021

Onderstaand zijn de thema’s genoemd die we in de raadssessie met de raad willen bespreken. De eerste twee zijn sterk gerelateerd aan de I-tree analyse. De thema’s 4, 5 en 6 zijn breder dan de I-tree analyse maar op sommige punten is er wel een onderbouwing uit de gegevens van de analyse te halen. Bij ieder thema staat een uitganspunt genoemd. Dit uitgangspunt is nog geen standpunt, maar een eerste gedachte om het gesprek aan te gaan met de raad en waar de raadsleden vervolgens met elkaar over in gesprek kunnen. 1.

Op naar een duurzaam en gezond bomenbestand o De gemeente Velsen heeft 20.301 bomen in beheer. Voor de I-tree analyse is er gerekend met 19.837 bomen, omdat van 464 bomen gegevens in het beheersysteem ontbreken waarmee gerekend moet worden in het I-treemodel. Het bomenbestand is vrij divers, de 15 meest voorkomende soorten beslaan 42% van het totale bomenareaal. Wel zijn de bomen vrij klein over het algemeen, slechts 5% heeft een stamdiameter van >75 cm. De helft van de bomen heeft een stamdiameter kleiner dan < 25 cm. o De kwaliteit van het bomenareaal wordt mede bepaald door de soortkeuze en de groeiplaatsinrichting. Hoe optimaler we dit kunnen inrichten hoe ouder een boom kan worden en hoe meer hij van betekenis kan zijn als het gaat om ecosysteemdiensten. Daarbij moet je denken aan baten zoals wateropvang, vermindering hittestress, afvang luchtvervuiling, opslag van koolstof etc. Uitgangspunt: Het aantal bomen is niet bepalend voor de bijdrage die bomen hebben als het gaat om ecosysteemdiensten. De soortkeuze, gezondheid en leeftijd is wel bepalend voor de baten van bomen, en dit kan een leidend principe worden bij de beleidskeuzes in het bomenplan.

2.

Een bomenbestand dat bijdraagt aan een gezonde leefomgeving o De maatschappelijk baten van bomen, oftewel ecosysteemdiensten zoals wateropvang, vermindering hittestress, afvang luchtvervuiling, opslag van koolstof etc. vertegenwoordigd een bepaalde waarde. Uitgangspunt is dat bomen die gezond zijn en oud kunnen worden een steeds grotere waarde vertegenwoordigen. De uitkomsten van de I-tree analyse onderstrepen dit. o Voor de gemeente is het van meerwaarde als we uitgangspunten voor ruimtelijke ontwikkelingen opstellen die uitgaan van de maatschappelijke bijdrage van bomen. Hiermee is het voor initiatiefnemers maar ook onze inwoners duidelijker wat het effect is

van de bomen op de langere termijn. Wel gaan we ook nog steeds uit van zoveel mogelijk behoud van groen en bomen, zoals het Groenstructuurplan Velsen 2019 beschrijft. Uitgangspunt: We gaan bij het aanplanten en behouden van bomen uit van de waarde (ecosysteemdiensten en ecologie) die bomen over de langere termijn vertegenwoordigen. Dit geldt ook voor bomen die bij (bouw)ontwikkelingen betrokken zijn.

3. Meer bomen in Velsen o Als het gaat om het bomenareaal, willen we het formaat minimaal behouden, en bij voorkeur uitbreiden met als doel een meer aantrekkelijke en klimaatadaptieve leefomgeving. Hiermee vergroten we de maatschappelijke baten, oftewel de ecosysteemdiensten. Daar hoort ecologie, klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving ook bij. Voor een hernieuwd bomenbeleid is het belangrijk dat we de effecten van meer kwaliteit en kwantiteit in beeld brengen. Een goede conditie van een boom zorgt dus voor hogere baten van de ecosysteemdiensten. Veel kleine bomen met een slechtere conditie als gevolg van een kwalitatief mindere groeiplaats, zorgt voor minder baten en snellere vervanging van de bomen omdat ze niet oud worden. o Voor het bomenplan is het belangrijk dat we de effecten van meer kwaliteit en kwantiteit in beeld brengen voordat we een keuze maken. Een goede conditie van een boom zorgt dus voor hogere baten van de ecosysteemdiensten. Veel kleine bomen met een slechtere conditie als gevolg van een kwalitatief mindere groeiplaats, zorgt voor minder baten en snellere vervanging van de bomen omdat ze niet oud worden. Uitgangspunt: Een beleidsuitgangspunt kan daarom zijn om uit te gaan van bladoppervlak en kroonoppervlak in plaats van alleen het aantal bomen.

De rapportage van I-tree laat zien dat bijvoorbeeld de zomereik en gewone wilg een minder grote opbrengst hebben als het gaat om de jaarlijkse baten, terwijl van deze soorten het aantal hoger is dan het totaal van de top-6 soorten bij elkaar die veel hogere baten hebben. (bladzijde 8 van de rapportage) Daarnaast is het van belang dat bestaande boomstructuren versterkt worden (uitbreiding) en nieuwe locaties gezocht voor uitbreiding van het bomenareaal.

4. Slim ingericht beheer en onderhoud: o De juiste boom op de juiste plek zorgt ook voor minder beheerkosten en ook minder snel voor vroegtijdige sterfte en kap. Het effect van de uitval van bomen op de jaarlijkse baten van het bomenareaal staat beschreven op pagina 15 van de I-tree rapportage. o Ziektes en plagen zijn een belangrijk aandachtspunt in het nieuwe bomenbeleid. Leidend moet zijn om met de juiste aanplant en keuze voor soorten dat er gezonde bomen kunnen groeien die minder vatbaar zijn. Daarnaast zal er in het bomenbeleid voor de diverse voorkomende ziektes en plagen (Iepziekte, Essentaksterfte) in de beheerparagraaf opgenomen worden hoe we omgaan met de bestrijding hiervan. Leidend hierbij is altijd niet-chemische bestrijding en door goed beheer en onderhoud het voorkomen van ziektes en plagen.

Uitgangspunt: we gaan meer investeren in de juiste aanplant en ondergrond. Dit kost in de aanleg meer maar zorgt voor minder kosten en minder uitval van bomen op de langere termijn als het gaat om beheer.

5. Behoud van (waardevolle) bomen en kwalitatieve compensatie o De regels rondom het kappen van bomen zijn nu gebaseerd op de APV en het Beleidsplan Monumentale bomen uit 2013. Nu we een aantal jaren verder zijn lopen we in de praktijk tegen een aantal aspecten aan als het gaat om handhaving en monitoring. Denk daarbij aan de herplantplicht, het toezicht hierop en de consequenties als de regels overtreden worden. Met deze ervaring van de afgelopen jaren kunnen we hier verbetering in aanbrengen. Advies is om de criteria voor waardevolle en monumentale bomen te herzien en in het beleid de ervaringen van afgelopen jaren mee te nemen. Behoud van monumentale en waardevolle bomen, en daarnaast ook andere oude gezonde bomen, mede gebaseerd op de maatschappelijke baten, is hierin leidend. Daarnaast zal er duidelijk omschreven gaan worden wat compensatie bij eventuele kap precies zal inhouden en hoe dit moet gebeuren. Een kwalitatieve compensatie heeft hierbij de voorkeur. o We houden in ons beheersysteem nu bij welke bomen gekapt en herplant worden. Om tijdig bij te kunnen sturen is het nodig om goed te monitoren hoeveel bomen we jaarlijks kappen en wat er precies terugkomt, zeker als het gaat om de baten van een gekapte boom (zie hiervoor ook pag.13 van de I-tree rapportage).

We registeren de bomen zoveel mogelijk, echter moeten we aan de voorkant van het proces ook goed afspreken welke gegevens we registeren en met welk doel we bomen registreren en monitoren. Voor particulier waardevolle en monumentale bomen is het belangrijk om de lijst regelmatig te updaten. Uitgangspunt: de voorkeur gaat uit naar kwalitatieve compensatie.

6. Duidelijkheid over status klachten en overlast o Bomen zorgen niet alleen voor positieve effecten. Soms ervaren inwoners overlast van bomen. Dat kan zijn in de vorm van schaduwwerking in de tuin, takken, bladeren of schaduw op zonnepanelen. o In het bomenbeleid nemen we een afwegingskader op wanneer klachten gegrond beschouwd worden en er maatregelen genomen kunnen worden. Leidend principe is dat klachten als enkel bladval en schaduwwerking geen reden zijn om maatregelen te nemen als drastische snoei of kap van gezonde bomen. De maatschappelijke baten gaan boven het individueel belang. Uitgangspunt: het individueel belang is nooit een reden om bomen te kappen, dus geldt “Nee, tenzij”. Enkel in uitzonderlijke gevallen, aantoonbaar volgens objectieve criteria, kan er een boom drastisch gesnoeid of gekapt worden bij overlast.