Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM.pdf
Tekst van het document
Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN
aTite.1
Eindversie 4.2
10 mei 2021
Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN
| 2 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Deel I: Bestuurlijke hoofdlijnen
5
H1 | De aanleiding
6
H2 | De uitdaging
7
2.1 Een dubbele opgave: economie en klimaat
7
2.2 Er missen in de MRA en NHN onderdelen in het ecosysteem
7
2.3 Door het ontbreken van een ROM, kunnen we de Nationale en Europese herstelmiddelen niet maximaal benutten voor onze regio 8 H3 | De voorgestelde oplossing 3.1 Oprichting van de ROM MRA-NHN
8 8
3.2 Kostenefficiënt investeren, juist in tijden van druk op de publieke begrotingen 9 3.3 Bewezen effectieve aanpak met uitvoeringskracht H4 | Publiek belang en governance
9 9
H5 | De positionering
11
H6 | De financiële aspecten van de ROM
12
6.1 Fondskapitaal
12
6.2 Exploitatiekosten
13
Deel II: Uitgewerkt bedrijfsplan
14
H1 | Inleiding
15
H2 | Scope voor de ROM
16
2.1 Doelstelling ROM MRA-NHN
16
2.2 Inhoudelijke focus
16
2.3 Financiële focus op tickets tussen € 0,3 miljoen en € 5 miljoen
19
2.4 Focus op Technology Readiness Levels 6-9
19
H3 | Werking van het Ontwikkelingsonderdeel
20
3.1 De ROM MRA-NHN binnen het regionale ecosysteem
20
3.2 Aansluiten bij de knelpunten van ondernemers
21
3.3 Focus op het versnellen van de stappen in het ontwikkelproces
22
3.4 Bieden van toegevoegde waarde aan ondernemers
22
H4 | Werking van het Investeringsonderdeel 4.1 De ‘economics’ van een fonds
| 3 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
23 23
4.2 Financieringsvraag vanuit het bedrijfsleven
24
4.3 Financieringsaanbod vanuit de ROM-fondsen
24
4.4 Herinvesterings- en exitstrategie
26
4.5 Looptijd, rendement en risico
27
H5 | Werking van het onderdeel voor Rijks- regelingen
28
5.1 De rol van de ROM bij Rijksregelingen
28
5.2 Een programmagestuurde uitvoering
28
5.3 Uitvoering bestaande rijksregelingen
29
H6 | Organisatie en taken
29
6.1 Organisatie op hoofdlijnen
29
6.2 Taken directie en staf
30
6.3 Taken Ontwikkelingsonderdeel
30
6.4 Taken Investeringsonderdeel
31
6.5 Overzicht formatie
33
H7 | Governance
34
7.1 De governance op hoofdlijnen
34
7.2 Algemene Vergadering van Aandeelhouders
36
7.3 Raad van Commissarissen
37
7.4 Directeur-bestuurder
38
7.5 Investeringscommissie
38
7.6 Governance voor de exploitatiebijdrage
39
7.7 Regionale samenwerkingspartners
40
H8 | Begroting
41
8.1 Uitwerking per onderdeel
41
8.2 Waardering van het fonds
42
Bijlagen
44
Bijlage 1 | Toelichting TRL-levels
45
Bijlage 2 | Toelichting aannames meerjarenbegroting
46
Colofon
| 4 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
47
Deel I: Bestuurlijke hoofdlijnen
| 5 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
H1 | De aanleiding De Metropoolregio Amsterdam (MRA) en de regio Noord-Holland Noord (NHN) zijn samen goed voor meer dan 25% van de nationale economie. Maar, de regio staat - mede als gevolg van de COVID-19-uitbraak - voor grote economische uitdagingen. De impact van Corona op de economie van de MRA en NHN is groot. De provincie Noord-Holland heeft een economische terugval van meer dan 5% (CBS, 2020). Landelijk is de krimp circa 4,4%. Met name de MRA kent een groot aantal sectoren die getroffen zijn door de gevolgen van de COVID-19-pandemie. Het gaat hier met name om verkeer en vervoer (vooral de luchtvaart), internationale handel en detailhandel, zakelijke dienstverlening, toerisme en horeca, en de flexibele schil van de arbeidsmarkt. Zo’n 28% van de banen in de MRA staat onder druk (SEO, 2020). Maar ook in de regio NHN staat de werkgelegenheid als gevolg van Corona (fors) onder druk. Naast de huidige economische crisis, is er de opgave om versneld uitvoering te geven aan de energietransitie en de transitie naar de circulaire economie. De realisatie en financiering van deze transitieopgaven zijn niet eenvoudig. Van de oude lineaire economie naar de nieuwe emissievrije en circulaire economie.
Deze nieuwe markt heeft een hoge maatschappelijke urgentie, maar kent vanuit een traditioneel businesscaseperspectief een hoog risico, een relatief laag financieel rendement en een lange doorlooptijd. De huidige economische crisis en de noodzaak van een groene transitie vragen om een aanpak om maatregelen te nemen waarmee de economie gestimuleerd wordt om enerzijds banen te behouden en anderzijds nieuwe duurzame werkgelegenheid te creëren. Vanwege deze dubbele opgave hebben de overheden in de MRA en NHN het initiatief genomen voor de oprichting van een Regionale OntwikkelingsMaatschappij (ROM). In een eerder stadium is binnen het platform Economie van de MRA en het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg van de regio NHN gesproken over oprichting van Invest-MRA. De coronacrisis en de ervaringen met de uitvoering van Rijksregelingen, zoals de Corona- OverbruggingsLening (COL) zijn aanleiding geweest om Invest-MRA door te ontwikkelen tot een ROM. Mede omdat geen van het bestaande instrumentarium of de bestaande organisaties binnen het regionale ecosysteem de verbindende rol van de ROM op zich kan nemen. Bij de doorontwikkeling wordt intensief samengewerkt met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). ROM MRA-NHN1 (ROM) completeert in het geografisch gebied van de MRA en NHN op onderscheidende taken het palet van ROM's in Nederland.
Zij completeert daarnaast ook het regionale ecosysteem waar bestaande partijen met een uitstekend trackrecord taken uitvoeren die elders door ROM's worden uitgevoerd. Deze partners zijn bijvoorbeeld Amsterdam In Business (AIB), de Amsterdam Economic Board (de Board), het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord (ONHN), alsmede andere gevestigde investeringsfondsen. De ROM HORIZON en de ROM Regio Utrecht hebben een rol voor de gemeenten Almere en Lelystad, respectievelijk de Gooi- en Vechtstreek.
1
Vooralsnog is dit de werktitel.
| 6 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De ROM MRA-NHN ambieert in dit speelveld een gewaardeerde en gelijkwaardige partner te zijn. Zij zal initiatief nemen indien blijkt dat taakvelden in de MRA en NHN onvoldoende afgedekt zijn en gezamenlijk met partners zorg dragen voor invulling ofwel betere samenwerking. Dit initiatief zal in het teken staan van verbinding zoeken met en tussen partners, bruggen bouwen en (in overleg) zelf inrichten. Zo wordt versnippering vanuit het perspectief van de ondernemers voorkomen. Eenzelfde partnerschap wordt ingericht met de in Flevoland gelegen gemeenten in de MRA, de provincie Flevoland en de ROM Regio Utrecht en HORIZON. Door medewerkers van de ROM en haar partners in hun dagelijkse werkuitvoering aan elkaar te binden, is deze samenwerking uitdrukkelijk geen papieren samenwerking, maar één die in het werkveld daadwerkelijk gevoeld wordt. Zo zullen onze business developers een breed werkveld bedienen met partners en kunnen investeringsoplossingen door de ROM in aanvulling op aanbod van partners worden ontwikkeld.
Het belang in een notendop Met de oprichting van de ROM maakt de regio een grote sprong voorwaarts bij het structureel stimuleren van een duurzame regionale economie. (Innovatief) MKB en ondernemers in de energietransitie en de circulaire economie krijgen toegang tot ondersteuning die zij door het ontbreken van een ROM nog niet konden krijgen. En die in het licht van de dubbele opgave urgenter is dan ooit. Met de ROM komt tot wel € 160 miljoen aan fondskapitaal beschikbaar én wordt de regio aangesloten op het landelijke ROM-netwerk. Dit netwerk vormt een belangrijke schakel bij het ontsluiten van (herstel)middelen vanuit Europa, het Rijk en Invest-NL. De ROM vult aan op én versterkt het bestaande fijnmazige ecosysteem. De ROM vormt daarmee de missende en verbindende schakel in het ecosysteem.
H2 | De uitdaging 2.1
Een dubbele opgave: economie en klimaat
De opgave in de MRA en NHN, als het gaat om het klimaatakkoord en de omslag naar een nieuwe duurzame economie, is enorm. Het verlagen van de hoge regionale ecologische footprint is een gemeentegrensoverschrijdende opgave die vraagt om grote investeringen. Deze opgave staat door de huidige economische crisis onder druk en vraagt om een nieuwe impuls aan regionale en interregionale samenwerking. Met bereidheid om over de eigen gemeentegrenzen heen te kijken en gezamenlijk te investeren in economisch herstel én in de grote transitieopgaven op energie en circulair.
2.2
Er missen in de MRA en NHN onderdelen in het ecosysteem
Regio’s in het hele land spelen in op de dubbele opgave. Dat doen zij door te zorgen voor een sterk regionaal ecosysteem voor duurzame economische ontwikkeling. In onze regio is het ecosysteem fijnmazig ingevuld, maar we missen als enige regio in Nederland een organisatie die investeringen en business development aan elkaar koppelt voor de hele MRA en NHN.
| 7 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Het huidige ecosysteem is, mede door het ontbreken van voldoende investeringskapitaal voor MKB-bedrijven, zoals blijkt uit recent kapitaalmarktonderzoek, maar beperkt in staat om daadkrachtig in te spelen op de dubbele opgave. De recente ervaringen met de uitvoering van rijksregelingen, zoals bijvoorbeeld de COL, laten dat nog eens extra zien. De uitdaging is om daadkracht te vergroten met behoud van het diverse en fijnmazige ecosysteem.
2.3 Door het ontbreken van een ROM, kunnen we de Nationale en Europese herstelmiddelen niet maximaal benutten voor onze regio De Rijksoverheid en de Europese Unie (EU) richten hun middelen nadrukkelijk op het bestrijden van de dubbele opgave. Het EU Recovery fund, het nationale Groeifonds en het Noodpakket banen en economie zijn daar voorbeelden van. Ook Invest-NL kan met zijn innovatiekracht en investerend vermogen van € 1,7 miljard een vliegwiel vormen voor de omvorming naar een sterke, groene en schone economie. In andere regio’s vervult de ROM een cruciale rol in het verbinden van deze nationale middelen aan projecten van ondernemers in de regio. In dat kader heeft het Rijk ook miljoenen aan kapitaalversterking beschikbaar gesteld voor de Nederlandse ROM’s. Als enige regio in Nederland beschikken wij niet over een ROM die deze rol kan vervullen.
H3 | De voorgestelde oplossing 3.1
Oprichting van de ROM MRA-NHN
Dit bedrijfsplan voorziet in de oprichting van een privaatrechtelijke construct met als naam ROM MRA-NHN. De doelstelling van de ROM is om binnen het werkgebied bij te dragen aan het versterken van regionale economie en daarnaast aan het realiseren van de transitieopgaven op energie en aan circulariteit. Om deze doelstellingen te behalen, is ervoor gekozen om onder de ROM twee (dochter)vennootschappen te hangen, waarin twee revolverende fondsen worden gehuisvest. Een MKB-fonds met een beoogd doelkapitaal van circa € 60 miljoen (gericht op versterking van de solvabiliteit van het MKB en investeringen in economisch herstel in de provincie Noord-Holland exclusief de Gooi & Vechtstreek) en een Transitiefonds met een beoogd doelkapitaal van circa € 100 miljoen (gericht op de grote maatschappelijke transities in de MRA en NHN). De focus is gefundeerd in de (economische) ambities uit de MRA Agenda 2.0 en het Ambitiedocument 2040 voor NHN én sluit aan op het missiegedreven topsectoren en innovatiebeleid van de rijksoverheid. Vanuit deze focus biedt de ROM een antwoord op de hiervoor beschreven uitdagingen: 1. Inspelen op de dubbele opgave: ondersteunen van (innovatief) MKB én versnelling van de groene transitieopgaven door inzet van menskracht, netwerk en middelen. 2.
De ontbrekende elementen in het ecosysteem worden ingevuld door de ROM en haar beschikbare fondskapitaal van circa € 160 miljoen (inclusief rijksbijdrage), het creëren van een thuisbasis voor de uitvoering van Rijksregelingen én het versterken van business development in de regio en samenwerking in het ecosysteem. 3. Aantrekken (herstel)middelen van de EU, het Rijk en Invest-NL.
| 8 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Met de focus op (innovatief) MKB en de transitieopgaven geeft de ROM vanuit de regionale context mede invulling aan het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid van de rijksoverheid. De ROM vormt de verbindende schakel tussen het EZK-beleid en het regionaal economisch beleid.
3.2 Kostenefficiënt investeren, juist in tijden van druk op de publieke begrotingen De dubbele opgave vraagt sowieso een grote investering. De ROM draagt eraan bij om deze investeringen slimmer tot stand te brengen. Door met privaat geld een hefboom te creëren op publieke middelen van de ROM (multiplier). Elk uur en elke euro die de ROM steekt in een propositie wordt in veelvoud gematcht door private uren en euro’s. De ROM zal daarmee een directe financiële hefboom van (minimaal) 4x genereren. Elke euro van de ROM leidt daarmee tot gemiddeld 4 euro’s geïnvesteerd in de regionale economie. Het indirecte effect door afgeleide en vervolginvesteringen is substantieel hoger. Door te werken met een investerings- fonds voor ondernemers, in plaats van subsidie aan ondernemers, krijgt de ROM haar geïnvesteerde euro’s op termijn in principe weer terug.
3.3
Bewezen effectieve aanpak met uitvoeringskracht
Ook in andere landen wordt intensief gewerkt met National and Regional Promotional Banks (zoals de ROM). Uit de evaluatie van NIA (voorloper van Invest-NL) bleek dat juist de combinatie van investeringen en business development een voorwaarde is voor succes. Ook vrijwel alle andere regio's in Nederland kiezen voor de combinatie van investeren en business development met een ROM. De ROM MRA-NHN sluit aan bij deze bewezen en effectieve aanpak, maar levert maatwerk door lean-en-mean in te voegen binnen het bestaande en krachtige regionale ecosysteem. De ROM kiest hierbij positie als versterkend en verbindend binnen het bestaande ecosysteem en zal door het sluiten van samenwerkingsovereenkomsten/ een samenwerkingsakkoord met partijen hieraan invulling geven. Hierbij gaat het in ieder geval om AIB, ONHN en de Board, het innovatiefonds Noord-Holland, Participatiefonds Duurzame Economie Noord-Holland (PDENH) en Amsterdamse Klimaat en Energiefonds (AKEF) en de ROM Regio Utrecht en HORIZON. Een transparant aanbod aan ondernemers is hierbij uitdrukkelijk het doel.
H4 | Publiek belang en governance De voorgestelde marktinterventie vraagt, mede vanuit het staatssteunkader, een construct op afstand van de overheid die intensief kan samenwerken met ondernemers. Hierbij is er een onderscheid tussen de investeringsactiviteiten die echt op afstand staan en de ontwikkelactiviteiten waarvoor de overheden een exploitatiebijdrage beschikbaar stellen. Dit wordt ook herkend in andere regio’s en landen. Om die reden kiezen zij er ook voor om de ROM-taken onder te brengen in een construct op afstand van de overheid. Ook internationaal is het een beproefd concept.
| 9 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De deelnemende regionale partijen (provincie, STAK NHN, individuele MRA-gemeenten) worden aandeelhouder in de ROM Regio bv, die op haar beurt enig aandeelhouder is in het Transitiefonds. De ROM Regio bv is samen met het Rijk aandeelhouder van de ROM bv, de enig aandeelhouder van het MKB-fonds.
De regionale partijen nemen deel in de ROM Regio bv door middel van het beschikbaar stellen van kapitaal voor de versterking van de (boven)regionale samenwerking. Als aandeelhouders van de ROM Regio bv bepalen zij in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) van de ROM Regio bv getrapt de regionaal strategische koers die zij voor ogen hebben voor de ROM. Naar rato van kapitaalinbreng krijgen de partijen stemrecht in de AVA van de ROM Regio bv. Hierbij geldt in principe dat besluiten genomen worden met een gewone meerderheid (50+1). Voorts geldt dat de positie van kleine aandeelhouders in de ROM Regio bv aanvullend wordt beschermd. Om recht te doen aan de stem van de regio enerzijds en anderzijds het behouden van een overzichtelijke ROM-structuur, krijgt de ROM bv twee grote aandeelhouders: ROM Regio bv en het Rijk. Ook voor de ROM bv geldt dat partijen naar rato van kapitaalinbreng stemrecht krijgen in de AVA. Een afgevaardigde van de ROM Regio bv zal in de AVA van de ROM bv de belangen van haar aandeelhouders behartigen en vertegenwoordigen. Majeure besluiten, zoals gedefinieerd in de statuten, kunnen door de AVA van de ROM bv slechts worden genomen met tweederde meerderheid in een vergadering waarbij het gehele kapitaal is vertegenwoordigd. Dit betekent in de praktijk dat zowel ROM Regio bv als het Rijk akkoord moeten zijn bij majeure besluiten.
| 10 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De overheden kiezen ervoor om bij de start van de ROM fondskapitaal beschikbaar te stellen. Op basis van separaat vast te stellen bestuursovereenkomsten tussen de deelnemende partijen in de ROM bv en de ROM Regio bv worden de middelen verdeeld over het MKB-fonds en het Transitiefonds. Daarbij worden ook eisen vastgelegd inzake de revolverendheid van beide fondsen en de eindigheid van het Transitiefonds. De governance is nader uitgewerkt in deel II. Met de oprichting van de ROM maken de samenwerkende overheden duidelijk dat zij vertrouwen hebben in de noodzakelijke publiek-private samenwerking. Door risicodragend te participeren in de fondsen, tonen de overheden bovendien hun vertrouwen in de ontwikkeling naar een volwassen markt voor de energietransitie en circulaire economie en de cruciale rol van het (innovatieve) MKB in de regionale economie. Hiermee stimuleren zij private partijen om actief te worden op deze markt in ontwikkeling én dragen zij eraan bij dat herstelmiddelen van de EU, het Rijk en Invest-NL ook landen in de MRA en NHN.
H5 | De positionering De ROM sluit aan op het bestaande fijnmazige en effectieve ecosysteem in de MRA en NHN. De ROM respecteert daarmee de bestaande en succesvolle taak- en rolverdeling tussen partners zoals de Board, ONHN, AIB, Amsterdam Trade & Innovatie (AT&I) én de ROM’s in aangrenzende regio’s, met name HORIZON en ROM Regio Utrecht. De ROM voegt uitvoeringskracht en expertise toe op die onderdelen die nu nog missen of onvoldoende sterk zijn. Het doel is een heldere en transparante toegang te realiseren voor de MKB-ondernemers die met hun vragen niet in een doolhof van aanbieders mogen verzanden, maar geholpen moeten worden met hun vraag. Het Transitiefonds richt zich daarbij op de hele MRA en regio NHN. Het MKB-fonds richt zich bij de start op de provincie Noord-Holland exclusief de Gooi en Vechtstreek (die voor wat betreft het MKB-fonds reeds is aangesloten bij de ROM Utrecht). De ROM zal haar expertise inzetten, maar ook niet aarzelen de verbinding te leggen met haar partners, indien de oplossing voor de ondernemer gelegen is in hun expertise/aanbod of deze in gezamenlijkheid met elkaar moet worden aangeboden. Dit is weergegeven in onderstaand schema:
| 11 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De focus van de ROM ligt op het opwerken en financieren van proposities, maar de ROM zal ook eerder in de keten optreden als de andere partners in het ecosysteem daar niet actief zijn. De oprichting van de ROM is daarmee aanvullend op het werk van de verschillende partijen in het ecosysteem. Zo kan de ROM opvolging geven aan initiatieven die voortkomen uit de netwerk- en aanjaagfunctie van de Board, ONHN of AIB en kunnen AIB en ONHN de beschikbare fondsmiddelen inzetten als extra argument bij het aantrekken van buitenlandse bedrijven (waarmee de ROM bijdraagt aan de acquisitiedoelstellingen). De ROM heeft aanvullend de opdracht om de samenwerking tussen de partijen te stimuleren. Ook kunnen op termijn aan- vullende taken worden toegevoegd aan de ROM. In een samenwerkingsakkoord en/of samen- werkingsovereenkomsten leggen de partijen in het ecosysteem vast hoe zij in gezamen- lijkheid de dienstverlening aan de ondernemers optimaliseren en versnippering kunnen tegengaan. Dit kan betekenen dat de ROM bijvoorbeeld op termijn internationaliseringstaken op zich zal nemen die niet door de andere partijen in het ecosysteem opgepakt (kunnen) worden. Zo wordt geborgd dat alle ROM-taken binnen het ecosysteem effectief en samen- hangend belegd zijn.
Aanvullend wordt ook gekeken hoe kennisinstellingen aan kunnen sluiten op de ROM én in hoeverre het fondsenlandschap in Noord-Holland verder vereenvoudigd kan worden, waarbij in ieder geval gekeken worden naar PDENH en het Innovatiefonds Noord- Holland.
H6 | De financiële aspecten van de ROM 6.1
Fondskapitaal
Alle partijen in het MRA-samenwerkingsverband en alle gemeenten in NHN worden uitgenodigd om, samen met het EZK, te participeren in de ROM. Hierbij is het van belang dat de ROM’s elkaar niet beconcurreren in dezelfde regio’s, noch dezelfde aandeelhouders hebben, maar complementair aan elkaar en gezamenlijk opereren in het ecosysteem. Inzet is dat elke partij een eigen afweging maakt om al dan niet te participeren. Het Rijk ondersteunt en onderschrijft de ROM-vorming via een aandeelhouderschap in de ROM bv en daarmee indirect in het MKB-fonds.
| 12 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De kapitaalinleg wordt ingezet ten behoeve van twee fondsen: het MKB-fonds met een beoogd doelkapitaal van € 60 miljoen en het Transitiefonds met een beoogd doelkapitaal van € 100 miljoen. De participatie van de regionale partners gaat in eerste instantie naar het Transitiefonds. De rijksbijdrage gaat volledig naar het MKB-Fonds. In de bestuursovereenkomst leggen de beoogde aandeelhouders in de ROM bv, de ROM Regio BV en/of de ROMdochters, voorafgaand aan oprichting, vast welke kapitaalbijdrage zij zullen leveren en hoe de verdeling over de fondsen wordt geregeld.
6.2
Exploitatiekosten
Voor de ontwikkelactiviteiten ontvangt de ROM MRA-NHN een exploitatiebijdrage. De ROM kent daarbij een ingroeimodel. Zo zullen niet alle medewerkers vanaf dag 1 in dienst zijn bij de ROM bv. De uitvoering van alle taken zoals beschreven in dit bedrijfsplan vragen een jaarlijkse exploitatiebijdrage van circa € 2,8 miljoen per jaar. Dit gaat om de voorziene organisatie op volle sterkte in 2023. In de 1,5 jaar daarnaartoe kent de exploitatie een ingroeimodel. Insteek is dat alle partijen in de MRA via het MRA-samenwerkingsverband plus alle gemeenten in de regio NHN en het Rijk bijdragen aan de exploitatiekosten. In de bestuursovereenkomst leggen partijen voorafgaand aan de oprichting de exacte hoogte van de exploitatiebijdrage vast.
| 13 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Deel II: Uitgewerkt bedrijfsplan
| 14 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
H1 | Inleiding De overheden in de MRA en NHN hebben in samenwerking met EZK besloten tot de oprichting van de ROM. Deze ROM stelt de partijen beter in staat om, gelet op de economische crisis en de klimaatcrisis, de regionale economie toekomstbestendig te maken. Dit bedrijfsplan beschrijft hoe deze ROM wordt vormgegeven. Dit bedrijfsplan bouwt voort op de ervaring van andere regio’s die al een ROM hebben en levert vooral maat- werk dat passend is bij de opgave van de MRA en NHN. Onze regio kent een fijnmazig en effectief ecosysteem voor bedrijfsondersteuning. De ROM vult hierop aan én vormt zo de sluitsteen in het gehele ecosysteem. De ROM wordt vormgegeven als een privaatrechtelijk construct (besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid). De ROM levert bedrijfsondersteuning in de vorm van ontwikkelen (business development), investeren (met twee fondsen). De uitvoering van bestaande taken op het gebied van internationalisering van het MKB en internationale acquisitie worden niet belegd bij de ROM. Dit blijft de verantwoordelijkheid van AIB, Amsterdam Trade & Innovatie en ONHN. De dienstverlening aan bedrijven vanuit de ROM wordt door AIB en ONHN, met ondersteuning van de ROM, actief onder de aandacht gebracht bij (innovatief) MKB, start- en scale-ups als vestigingsfactor voor nieuwe bedrijven.
In de samenwerkingsafspraken met AIB wordt aanvullend vastgelegd hoe de partijen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de internationaliseringstaken en via de ROM eenduidig rapporteren richting het Rijk over het behalen van de relevante KPI’s. Dit is weergegeven in onderstaande schema.
Voor de uitvoering van de taak investeren krijgt de ROM twee fondsen: één fonds gericht op (innovatief) MKB en één fonds voor de energietransitie en de circulaire economie. De gemeenten in de MRA en NHN, de provincie Noord-Holland en het EZK stellen kapitaal beschikking voor de ROM bv, ROM Regio bv en daarmee aan de fonds-dochter(s).
| 15 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
H2 | Scope voor de ROM 2.1
Doelstelling ROM MRA-NHN
De ROM ondersteunt ondernemingen via business developmentprogramma’s en/of financiert ondernemingen. De doelstelling van de ROM is om binnen het werkgebied bij te dragen aan het versterken van regionale economie en aan het realiseren van de transitieopgaven op energie en aan circulariteit. Om deze doelstelling te realiseren ondersteunt de ROM ondernemingen. De COVID-19-pandemie heeft grote gevolgen voor de gezondheid van de Nederlandse bevolking, onze samenleving en economie. Duidelijk is dat de economische gevolgen van de pandemie langer bij ons zullen blijven. De rijksoverheid heeft daarom een Noodpakket banen en economie beschikbaar gesteld. Daarin wordt ook gewezen op het belang van investeringen door en groei van start-ups en scale-ups. Zij creëren immers een belangrijk deel van de nieuwe werkgelegenheid. Daartoe stelt het Rijk onder meer € 150 miljoen beschikbaar om het fondsvermogen van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) te versterken. De regio kan voor circa € 30 miljoen aanspraak maken op deze middelen die worden ingezet ten behoeve van het MKB-Fonds. Hiervoor wordt een-op-een cofinanciering van de regio gevraagd. Kader | Toelichting noodpakket banen en economie
In 2020 is Invest-NL opgericht: een nieuwe nationale ontwikkelings- en investeringsinstelling. Dit is de organisatie van het Rijk voor ontwikkeling en financiering van maatschappelijke transities. Het is een privaatrechtelijke rechtspersoon met een eigen investeringsvermogen van € 1,7 miljard. Invest-NL gaat bijdragen aan het financieren van maatschappelijke transitie-opgaven door middel van eigen investeringen in bedrijfsmatige projecten. Invest-NL geeft daarnaast meer toegang tot Europese fondsen. Invest-NL werkt intensief samen met de ROM’s. De ROM treedt toe tot het landelijke ROM-netwerk én vormt voor onze regio de toegang tot Invest-NL. Kader | Toelichting Invest-NL
2.2
Inhoudelijke focus
De ROM versterkt de economische structuur van de MRA en de regio NHN. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt in de inhoudelijke focus op (innovatief) MKB en de focus op energietransitie en de transitie naar de circulaire economie. Op deze beide inhoudelijke focuspunten geeft de ROM vanuit de regionale context invulling aan het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid van de Rijksoverheid dat zich richt op: ● Energietransitie en Duurzaamheid. ● Landbouw, Water en Voedsel. ● Gezondheid en Zorg. ● Veiligheid.
| 16 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Het MKB-fonds richt zich geografisch op de provincie Noord-Holland, exclusief de Gooi en Vechtstreek. Het Transitiefonds richt zich op de gehele MRA en NHN. Voor eventuele toekomstige taken wordt per geval bepaald wat de geografische focus wordt.
Focus op (innovatief) MKB Economisch zijn de MRA en NHN sterk aan elkaar verbonden. De MRA zet in op het versterken van de internationale positie als economische topregio met hoge leefkwaliteit. NHN biedt mogelijkheden voor mensen en ondernemers die ruimte zoeken met hoge leefkwaliteit in de nabijheid van de Randstad. In samenhang staan de regio’s voor urgente, grote en complexe opgaven. Daardoor komt de concurrentiepositie en de leefkwaliteit onder druk te staan. Dat geldt ook voor het welvaarts- en welzijnsniveau van de mensen die in de MRA en NHN wonen en werken. In het verlengde van de COVID-19-pandemie is er een urgente opgave om de solvabiliteit van het MKB te versterken en met investeringen de weg uit de crisis te versnellen. De sectorstructuur van de MRA en NHN is breed. De gediversifieerde economische structuur heeft de afgelopen jaren ook een nadrukkelijke vernieuwing ondergaan door een omvangrijk, innovatief en levendig ‘start-up-klimaat’ en de toetreding van meer buitenlandse bedrijven. Door de huidige economische crisis staat de regionale economie echter sterk onder druk. De ROM wil het brede MKB verder ondersteunen. De MRA Agenda 2.0 wil werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie.
Internationaal blinkt de MRA uit in een hoogwaardige diensteneconomie en aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en de regio kenmerkt zich door een sterke specialisatie in creatieve industrie, financiële en zakelijke dienstverlening, tech, life sciences & health en hoogwaardige logistiek. De positie van Amsterdam als internationale datahub, Schiphol en de haven spelen hierbij een cruciale rol. Daarnaast kent de MRA een sterke maak- en onderhoudsindustrie. Kader | Toelichting economische focus MRA Agenda 2.0
Het Ambitiedocument 2040 positioneert NHN als een gezonde regio met een krachtig fundament. Economisch richt de regio zich op agri & food, water, (duurzame) energie en toerisme. Door de intensieve samenwerking tussen bedrijfsleven en kennisinstellingen en onderwijs wil de regio NHN inspelen op de vraag van het bedrijfsleven. Kader | Toelichting economische focus Ambitiedocument 2040
In het verlengde van de economische agenda’s voor de regio MRA en NHN zien we een sterke aanwezigheid van de volgende sectoren: 1. High-Tech inclusief digitaal. 2. Life sciences & health. 3. Agri-food inclusief tuinbouw. 4. Creatieve industrie.
| 17 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
5. 6. 7. 8.
Financiële en zakelijke dienstverlening. Hoogwaardige logistiek. Water. Maak- en onderhoudsindustrie.
Hier zien we de primaire relatie met missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid van de Rijksoverheid op: ‘Landbouw, Water en Voedsel’, ‘Gezondheid en Zorg’ en ‘Veiligheid’.2 Van ondernemingen die vragen om ondersteuning wordt verwacht dat ze op gepaste wijze ondernemen met oog voor mens en milieu. Daarom geldt als uitgangspunt dat de ROM voornamelijk die ondernemingen ondersteunt die de energietransitie en de transitie naar de circulaire economie niet schaden (do-no-harm-principe). Bedrijven die primair actief zijn op het gebied van (duurzame) energie of de circulaire economie worden doorverwezen naar het Transitiefonds (en visa versa).
Focus op energietransitie en de transitie naar de circulaire economie De klimaatambities uit Parijs betekenen volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dat vooral het energiesysteem ingrijpend moet worden veranderd, ook in Nederland. De uitstoot van broeikasgassen moet in de periode tot 2050 vergaand worden verminderd. De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om de herbruikbaarheid van producten en (fossiele) grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren. Dit is anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd. Binnen de voorgaande kwalitatieve definitie van de energietransitie en circulaire economie specialiseert de ROM zich, wat betreft de transitieopgaven gefinancierd door het Transitiefonds, op zeven duurzame technologievelden. De technologievelden zijn gebaseerd op de centrale technieken zoals deze aan bod komen in de klimaattafels: 1. Hergebruik materialen: benutten restmaterialen waarmee het aanboren van nieuwe materialen voorkomen wordt. 2. Groene grondstoffen: benutten van groene (biobased) grondstoffen die afbreekbaar zijn of hergebruikt kunnen worden. 3. CO2 als grondstof: inzet van opgewerkte CO2 als grondstof voor nieuwe productieprocessen. 4.
Duurzame elektriciteit: opwekken, opslaan en distribueren van duurzame energie zonder CO2-uitstoot.3 5. Duurzame warmte (inclusief geothermie): onttrekken, opslaan en distribueren van duurzame warmte zonder additionele CO2-uitstoot.
2
Bijvoorbeeld op basis van signalen vanuit de Board, die een agendasettende rol heeft voor de MRA, kan de
specialisatie op termijn worden bijgesteld. 3 In het investeringsreglement wordt bio-massa uitgesloten.
| 18 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
6. Alternatieve brandstof/gassen: ontwikkelen, opslaan en distribueren van alternatieve brandstoffen zoals waterstof (H2) en synthetische-kerosine. 7. Verhogen efficiency/besparing: alle maatregelen die bijdragen aan een substantiële verlaging van CO2-uitstoot. Hier zien we de primaire relatie met missiegedreven topsectoren en innovatiebeleid van de rijksoverheid op de missie: ‘Energietransitie en Duurzaamheid’.
2.3
Financiële focus op tickets tussen € 0,3 miljoen en € 5 miljoen
Via haar twee fondsen ondersteunt de ROM ondernemingen met leningen of participaties. Dit kunnen individuele bedrijven of consortia zijn. De ROM richt zich daarbinnen op het realiseren en/of het financieren van een levensvatbaar bedrijfsplan. Dit wordt de ‘propositie’ genoemd. De meeste proposities zullen een financiële vraag hebben. Dit noemen we de tickets. In de context van dit bedrijfsplan gaat het bij de tickets om de gevraagde bijdrage van de ROM en de nog op de markt te financieren bijdrage. In de MRA en NHN is al veel ondersteuning en financiering voor kleinere tickets. Op landelijk niveau is er met Invest-NL veel ondersteuning en financiering voor grote tickets. De ROM richt zich op het tussenliggende gebied van € 0,3 miljoen tot € 5 miljoen waarvoor in de MRA en NHN nog maar beperkte ondersteuning en financiering aanwezig is.4 Ondanks dat de afgelopen jaren het aanbod aan fondsmiddelen is gegroeid, blijkt uit recent kapitaalmarktonderzoek dat het investeringstekort desondanks is toegenomen. De COVID19-pandemie versterkt dit effect. Voor het Transitiefonds geldt als aanvullende eis dat de bestaande fondsen AKEF en PDENH het primaat krijgen voor tickets tot € 2 miljoen. Als deze fondsen bepaalde proporties niet kunnen of willen ondersteunen, komt het Transitiefonds in beeld.
Het MKB-fonds zal voor grotere tickets en tickets groter dan € 5 miljoen de samenwerking zoeken met de overige ROM’s of Invest-NL. Als er in dit bedrijfsplan gesproken wordt over de tickets, gaat het over de financieringsbijdrage van de ROM (of de bijdrage opgehaald kan worden op de private markt).
2.4
Focus op Technology Readiness Levels 6-9
In lijn met de uitgevoerde marktverkenning richt de ROM zich in de basis op het ondersteunen of financieren van groei en op (grootschalige) toepassingen. Het draait hierbij om het commercialiseren van in concept bewezen technologieën. De ROM richt zich daarbij op de TRL levels 6 tot en met 9. Zie bijlage 1 voor toelichting op TRL-levels.
4
Voor het transitiefonds geldt dat 90% aangewend moet worden voor tickets boven de € 2 miljoen.
| 19 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Daarmee begint de ondersteuning van de ROM bij proposities die hun haalbaarheid hebben bewezen in een testopstelling die lijkt op een operationele omgeving (of proposities die daar dicht tegenaan zitten). Er wordt vanuit de ROM in principe geen ondersteuning geboden aan proposities die hun marktintroductie hebben afgerond, tenzij dat binnen de scope van eventuele rijksregelingen valt. Binnen deze technologische scope vallen bijvoorbeeld het investeren in de opwekking en infrastructuur voor (groene) waterstof, de opschaling van technieken voor het omzetten van plastics in nieuwe grondstoffen en de ontwikkeling van een grootschalige installatie voor bioraffinage. Buiten de scope valt bijvoorbeeld de aanleg van reguliere zonneparken waarbij marktintroductie reeds volledig heeft plaatsgevonden.
H3 | Werking van het Ontwikkelingsonderdeel 3.1
De ROM MRA-NHN binnen het regionale ecosysteem
De ROM moet eraan bijdragen dat proposities worden opgewerkt tot plannen die marktgereed zijn. Dit noemt men ook wel business development waartoe de ROM een netwerk onderhoudt en verbinding legt tussen bestaande netwerken. Centraal staat het ondersteunen van de ontwikkeling van goede proposities voor het MKB-fonds en Transitiefonds en het uitvoeren van nationale programma’s, zoals het Investor Readiness Programma in gezamenlijkheid met de andere ROM’s. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan rijksregelingen, waarvoor de ROM een exploitatiesubsidie ontvangt. In deze combinatie vult de ROM zowel een witte vlek in het landelijke ecosysteem als in het regionale ecosysteem. Met de introductie van de ROM voor de regio MRA en NHN beschikken alle regio’s in Nederland over een ROM die als regionale counterpart voor het Rijk en Invest-NL functioneert. Binnen de MRA en NHN ontbreekt deze organisatie op dit moment met uitzondering van deelgebied Flevoland en deels de Gooi en Vechtstreek. Hiermee vormt de ROM onder andere de missing link in de opwerking en financiering van bedrijfsmatige initiatieven binnen MRA en NHN naar Invest-NL-waardige proposities, (herstel)middelen van het Rijk en de EU.
| 20 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De ROM wordt zo ingericht dat het de verbindingen tussen de verschillende organisaties in het ecosysteem versterkt. De ROM begint waar de partijen in het huidige ecosysteem stoppen met hun ondersteuning. Hiermee houden de MRA en NHN vast aan het bestaande en hoogwaardige netwerkmodel binnen het ecosysteem. Aanvullend krijgt de ROM een opdracht om samenwerking te stimuleren. Ook kunnen op termijn taken worden toegevoegd aan de ROM. Door middel van een samenwerkingsakkoord en/of samenwerkingsovereenkomsten maken de partijen nadere afspraken over hoe zij in samenhang de ondersteuning aan ondernemers kunnen versterken. Eenduidige communicatie en transparante toegang tot het gehele ecosysteem voor ondernemers is daarbij een belangrijk thema.
3.2
Aansluiten bij de knelpunten van ondernemers
Het Ontwikkelingsonderdeel opereert, net als de gehele ROM, marktgedreven (op basis van vragen vanuit het bedrijfsleven). Ondernemers die werken aan de innovatieve projecten of de transitieopgaven hebben te maken met een scala aan niet-financiële barrières. Voorbeelden daarvan zijn: ● Inzicht in technologische mogelijkheden. ● Inzicht in economische haalbaarheid. ● Vinden en binden van kennispartners en technologie-leveranciers. ● Matchmaking met potentiële klanten en toeleveranciers. ● Beschikbaarheid van (demonstratie) locaties. ● Toegang tot buitenlandse markten en netwerken. De business developers van de ROM ondersteunen op bovenstaande punten vanaf het moment dat deze ondersteuning niet langer geboden kan worden door partijen in het bestaande ecosysteem. De business developers dragen ook bij aan de doorgeleiding naar private investeerders door het toetsen van innovaties op technische en commerciële haalbaarheid. De ROM adviseert en begeleidt ondernemers om hun plannen uitvoerbaar en financierbaar te maken. Binnen het Ontwikkelingsonderdeel richt een aantal business developers zich expliciet op het (innovatieve) MKB en een deel richt zich op de transitieopgaven. Elke focus vraagt zijn eigen sectorexpertise. Voorbeeld project vanuit de transitieopgave Een voorbeeld is het omzetten van afval in nieuwe grondstoffen.
Een groot deel van het Nederlandse afvalplastic is namelijk nog niet recyclebaar. Op kleine schaal bestaan verschillende pilots om plastics om te zetten in grondstoffen voor nieuwe plastic producten of voor ander productieprocessen. De businesscase voor opschaling hiervan op industriële schaal ontbreekt. Hierbij kan gedacht worden aan het omzetten van niet-recycleerbare afvalplastics in noodzakelijke grondstoffen voor de groene chemische industrie. Voor het organiseren van deze opschaling moeten consortia gebouwd worden en dienen stevige investeringen te worden gedaan (waarbij de ROM kan ondersteunen in het traject naar businesscase en de daaropvolgende financiering).
| 21 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
3.3
Focus op het versnellen van de stappen in het ontwikkelproces
Binnen de scope draagt de ROM eraan bij dat proposities sneller van idee tot realisatie kunnen worden gebracht. Om hun proposities naar de markt te brengen, doorlopen ondernemers globaal vijf stappen, weergegeven in navolgend schema.
De kracht van de ontwikkelactiviteiten zit in de ontwikkelkracht, het organiserend vermogen en de ecosysteemversterking. Het werk van de business developers richt zich, gelet op vraaggestuurde benadering, met name op de knelpunten in de overgang van de businesscase- naar de uitvoeringsfase. De andere fasen worden primair door het bestaande eco- systeem ondersteund. In aanvulling óp - en in goede afstemming mét - de partners wordt in het ecosysteem ondersteuning geboden bij knelpunten in de voorafgaande overgang van de plan- naar de businesscasefase: ● Van plan- naar businesscasefase. In deze stap is het project nader uitgewerkt. Specifieke opdrachten worden uitgezet, bijvoorbeeld voor ontbrekende technische kennis of marktonderzoek. Hiermee geven de betrokken partijen aan zich in te zullen zetten om toe te werken naar een businesscase. De business developers van de ROM toetsen, voor zover bestaande partners in het ecosysteem dat niet op kunnen pakken, de businesscase op financiële en technische haalbaarheid en adviseren of het projectconsortium zo nodig versterkt moet worden op weg naar financiële haalbaarheid. ● Van businesscase- naar uitvoeringsfase. Om van een financierbare businesscase te kunnen spreken, moet het voorstel aan een aantal criteria voldoen.
De financiële, commerciële en operationele haalbaarheid moet op hoofdlijnen zijn aangetoond en de onderlinge afspraken (risico’s en verantwoordelijkheden) tussen partijen moeten in beeld zijn. Dit is het fundament voor demonstraties (op grote schaal). De ROM business developers versnellen deze laatste stap naar marktintroductie.
3.4
Bieden van toegevoegde waarde aan ondernemers
Medewerkers van het Ontwikkelingsonderdeel leggen nieuwe verbindingen. Door technologieproviders of leveranciers van grondstoffen gezamenlijk te koppelen aan een initieel consortium (business-to-business). Of door verschillende financiële partijen bij elkaar te brengen op weg naar een sluitende businesscase. De business developers van de ROM fungeren als katalysator, nadat het bedrijfsleven heeft aangegeven kansen te zien of mogelijkheden te willen onderzoeken. Deze vraagsturing is essentieel om vroegtijdig te toetsen of de inzet van de ROM van toegevoegde waarde is. Is er een behoefte die wordt ingevuld? Zijn er afnemers of klanten? Wordt er meerwaarde gegenereerd?
| 22 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Alleen wanneer het bedrijfsleven de kar wil trekken kan de ROM zinvol ondersteuning bieden in de vorm van business development op die onderdelen die nog niet worden aangeboden in het ecosysteem. Internationale bedrijven hebben in 2019 gezorgd voor een groei van duizenden banen in de MRA en NHN. In 2019 openden meer dan 165 nieuwe internationale bedrijven een vestiging in onze regio (cijfers AIB en ONHN in samenwerking met NFIA). Uit deze cijfers blijkt dat de regio, los van Corona, succesvol is in het aantrekken van buitenlandse bedrijven en het ondersteunen van internationalisering van het (innovatief) MKB. Deze succesvolle praktijk willen we behouden. Het is daarom niet noodzakelijk dat de ROM een uitvoerende taak krijgt op het gebied van internationale acquisitie en internationalisering van het (innovatief) MKB. Wereldwijd blijven AIB en ONHN onze regio promoten en leggen ze contact met bedrijven die bij ons innovatieve ecosysteem passen. De ROM krijgt een liaisonfunctionaris die zorgt voor effectieve samenwerking tussen de ROM en de verantwoordelijke organisaties voor internationale acquisitie en internationalisering van het (innovatief) MKB.
De ROM zal zich proactief inzetten om de gebieden die op dit moment niet of niet voldoende worden ondersteund aan te wijzen en te komen tot een passend (samenwerkings)systeem waarbij de acquisitieactiviteiten (mede) van de ROM gelijk zijn aan de acquisitie en internationaliseringstaken die door de andere ROM’s worden uitgevoerd. Kader | Internationale acquisitie door AIB en ONHN
H4 | Werking van het Investeringsonderdeel 4.1
De ‘economics’ van een fonds
De fondsen zijn een belangrijk speciaal onderdeel van de ROM. De fondsen worden ingezet om zowel een maatschappelijke als een financiële doelstelling te bereiken: ● Maatschappelijke doelstelling: voor de ROM is de maatschappelijke doelstelling het ondersteunen van regionale economie enerzijds en de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie anderzijds. ● Financiële doelstelling: De ROM-fondsen hebben als financiële doelstelling om (minimaal) revolverend te zijn. Het fondsbeheer van beide fondsen dient daarbinnen gedekt te worden. Voor het MKB-fonds wordt ingezet op 100% revolverendheid (inclusief inflatiecorrectie) en voor het transitiefonds op nominale revolverendheid (exclusief inflatiecorrectie gelet op de aanvullende maatschappelijke doelstelling van dit fonds). De maatschappelijke en financiële doelstellingen dienen als input voor het vast te stellen investeringsreglement. De AVA van de ROM bv, bestaande uit een afgevaardigde vanuit de ROM Regio bv en het Rijk stelt het investeringsreglement in haar eerste AVA vast. Die strategie zal, met het oog op de gewenste risicospreiding, per fonds kaders stellen aan de omvang en aard van de investeringen.
| 23 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De twee fondsen hebben een vergelijkbare scope als het gaat om het aanbod van financieringsmogelijkheden, ticketsize en geografische scope. Het verschil zit in de inhoudelijke focus. Dit werken wij hieronder nader uit.
4.2
Financieringsvraag vanuit het bedrijfsleven
De ROM-fondsen ondersteunen verschillende soorten bedrijven. De bedrijven kunnen het fondsbeheer direct benaderen, doorverwezen worden door andere fondsen of aangedragen worden door de business developers van de ROM. De ROM onderscheidt vier soorten typologieën van bedrijven. Deze zijn hieronder indicatief samengevat (waarbij ook combinaties tussen de typologieën mogelijk zijn).
In de MRA en NHN is een duidelijke behoefte aan aanvullende innovatiefinanciering voor het MKB in de topsectoren. Het investeringsgat wordt geraamd op minimaal € 60 miljoen per jaar in de periode 2020-2030. Het investeringsgat is de onbalans tussen vraag vanuit de verschillende type bedrijven en aanbod van kapitaal uit de verschillende regionale fondsen. Het gat is 16,3% groter geworden (ERAC, 2020). De investeringsopgave voor de energietransitie en de transitie naar de circulaire economie gaat verder dan de behoefte aan innovatiefinanciering voor het MKB zoals hierboven beschreven. In 2020 heeft het PBL de nationale kosten berekend voor het realiseren van de gecombineerde doelstellingen uit het Klimaatakkoord (2019) en het Energieakkoord (2013). De totale nationale kosten bedragen circa € 3 miljard per jaar (PBL, 2020). Naar rato van het BNP gaat het voor de MRA en NHN om circa € 750 miljoen per jaar oftewel € 7,5 miljard over de periode 2020-2030. Een substantieel deel moet komen vanuit private initiatieven die onvoldoende toegang hebben tot kapitaal.
4.3
Financieringsaanbod vanuit de ROM-fondsen
Met een MKB-fonds van € 60 miljoen en een Transitiefonds van circa € 100 miljoen zal het investeringsgat voor MKB in topsectoren worden gedekt. Ook met de bijdrage van het Transitiefonds wordt een goede stap gezet in de ondersteuning van duurzame- en transitie-initiatieven.
| 24 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
De tickets van de ROM liggen tussen de € 0,3 miljoen en € 5 miljoen. De financiering moet gericht zijn op ontwikkeling en groei van het bedrijf. De financiering mag niet leiden tot uitkeringen aan bestaande aandeelhouders of herfinanciering van eerdere financiers. De ROM opereert altijd samen met andere (financiële) partijen en of andere (impact) investeerders. Hierbij biedt zij eigen vermogen en (achtergestelde) leningen (inclusief asset based finance en converteerbare leningen). Bij het verstrekken van eigen vermogen aan ondernemingen neemt de ROM alleen minderheidsbelangen (maximaal 49,9%). Hieronder zijn de belangrijke kenmerken weergegeven. Beschrijving Lening (senior debt)
●
●
Zeggenschap
Looptijd
Vorm van vreemd vermogen waarbij de leningnemer zekerheden afgeeft aan de leningverstrekker Verstrekker heeft daarmee recht tot uitwinning van het onderpand wanneer de leningnemer in gebreke blijft
●
Senior debtinvesteerders hebben geen zeggenschap in een onderneming, tenzij hiervoor bepaalde rechten zijn opgenomen in de convenanten van de lening
●
De looptijd van senior debt is afhankelijk van de specifieke afspraken gemaakt tussen de geldverstrekker en de onderneming
Achtergestelde lening (junior debt)*
●
Vorm van vreemd vermogen waarbij de verstrekker achtergesteld is ten opzichte van andere (senior) financiers bij betaling van rente en aflossing en uitnutting van zekerheden
●
Junior debtinvesteerders hebben geen zeggenschap in een onderneming, tenzij hiervoor bepaalde rechten zijn opgenomen in de convenanten
●
(Middel)lange looptijd met weinig tot geen afbetaling gedurende de looptijd. In het algemeen wordt er tussentijds niet afgelost op de hoofdsom
Eigen vermogen (Equity)
●
Bestaat uit de investering van aandeelhouders Aandeelhouders worden als laatste terugbetaald bij een faillissement, maar delen mee in een potentiële upside bij exit (of winsten bij verkoop)
●
De houders van het eigen vermogen (aandelen) van een bedrijf bezitten het eigendomsrecht van een onderneming en daarmee ook de zeggenschap
●
Voor eigen vermogen geldt een onbeperkte looptijd of tot moment van verkoop of liquidatie van de onderneming. Hierdoor wordt het ook gezien als permanent vermogen
●
* er kunnen ook converteerbare leningen worden verstrekt.
| 25 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Het MKB-fonds richt zich op het brede MKB (zoals beschreven in hoofdstuk 2). Bedrijven met proposities die zich primair richten op de energietransitie of de transitie naar de circulaire economie worden doorverwezen naar het Transitiefonds (en visa versa). Bedrijven die aanspraak maken op financiering uit het Transitiefonds moeten ook hun maatschappelijke impact aantonen (uitgangspunt is 10% meer impact dan opkopen van EU ETS5). Naar de toekomst toe kan ook gewerkt worden met een nog op te stellen impactkader met ambitieuze en meetbare impactdoelen op het gebied van circulariteit en energietransitie. Proposities zullen dan worden getoetst op de bijdrage aan deze doelen.
4.4
Herinvesterings- en exitstrategie
De fondsmanagent stuurt actief op exits bij de portfoliobedrijven. Bij de initiële investeringsbeslissing wordt onderbouwd dat de propositie, gelet op de businesscase, goed te verkopen is. Bij participaties moet met de co-investeerders op voorhand de gewenste exitstrategie worden vastgelegd. Tegen het einde van de overeengekomen looptijd biedt het fonds zijn participatie te koop aan. Hierbij borgt het fondsbeheer voldoende flexibiliteit bij het bepalen van het verkoopmoment. In het geval van financieren wordt het rendement bepaald door de rente en aflossing (en eventuele tussentijdse herfinancieringen). Leningen hebben een aflossingsschema voor terugbetaling van de hoofdsom. Bij het verstrekken van leningen kijkt het fondsbeheer per geval in hoeverre er incentives ingebouwd kunnen worden om vervroegde terugbetaling te stimuleren. Op het MKB-fonds is de algemene aandeelhoudersinstructie voor ROM’s (zoals opgenomen als bijlage bij de bestuursovereenkomst) van toepassing. Voor het Transitiefonds geldt dat het valt binnen de kaders van de IR en de besluiten van de AVA.
Uitgangspunt is om iedere 4 à 5 jaar de voortgang van de fondsen inclusief herfinancierings- en exitstrategie op fondsniveau te evalueren.6 Hierbij zijn twee alternatieve strategieën voorzien: ● De keuze om het beschikbare vermogen na (tussentijdse) exits te herinvesteren in lijn met de doelstellingen uit het investeringsregelement. Dit leidt tot een verlenging van de investerings- en fondsperiode. ● De keuze om gerealiseerd rendement uit te keren aan de aandeelhouders én afbouw van beschikbare fondskapitaal. Na vrijgave van rendement en (delen van) het fondskapitaal kunnen de gerevolveerde middelen door de aandeelhouders opnieuw worden ingezet voor eigen maatschappelijke opgaven. Bij de exits wordt geborgd dat het fonds blijft beschikken over voldoende vrije ruimte om het management van de portefeuille goed te kunnen uitvoeren (gericht op de doelstelling van minimale revolverendheid en het streven naar market rate of return).
Het Europese systeem voor emissiehandel is het eerste grote systeem voor het verhandelen van uitstootrechten van broeikasgassen in de wereld, en is ook de grootste. Het trad in 2005 in werking om de opwarming van de aarde tegen te gaan. 6 De eerste evaluatie zal minimaal na 4 jaar plaatsvinden (i.v.m. de gemaakte afspraken inzake de exploitatiebijdrage van de regionale partners voor de periode van 4 jaar; overwogen wordt om daarna aan te sluiten bij de 5 jaarlijkse evaluatieperiode die de andere ROM’s hanteren). 5
| 26 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
In ieder geval tot de eerste evaluatie (maximaal 6 jaar) zullen de fondsen geen dividend uitkeren. Het MKB-fonds en het Transitiefonds hanteren elk een andere exit-strategie: ● Het MKB-fonds is gericht op instandhouding. Het fondsbeheer van het MKB-fonds kan rendementen binnen het revolverende karakter continu herinvesteren in nieuwe proposities binnen de kaders van het investeringsregelement. Bij rendement boven het revolverende karakter (inclusef inflatiecorrectie) bestaat de mogelijkheid om dividend uit te keren aan de aandeelhouders. [nee, tenzij-principe] ● Het Transitiefonds is erop gericht dat de aandeelhouders aan het eind van de looptijd hun investering minimaal nominaal terugontvangen. Na een investeringsperiode van 10 jaar zal het fondsbeheer de portefeuille in de daaropvolgende 15 jaar geleidelijk afbouwen of inzetten op verkoop van de resterende portefeuille; deze periode kan met 5 jaar verlengd worden. Bij rendement boven het nominaal revolverende karakter wordt de aandeelhouders voorgesteld om over te gaan tot dividenduitkering, binnen de wettelijke voorschriften inzake dividenduitkering. [Ja, tenzij-principe]
4.5
Looptijd, rendement en risico
Het fondsbeheer streeft naar de realisatie van een market rate of return, waarbij rekening wordt gehouden met de hogere risico’s en of de langere doorlooptijd die de ROM-fondsen hanteren ten opzichte van marktpartijen. Dit kent het volgende onderscheid tussen de twee fondsen: ● Het MKB-fonds kent op basis van de exitstrategie een cyclus van 10 à 14 jaar. Dit is de periode waarin het gecommitteerde vermogen wordt geïnvesteerd in proposities én alle initiële proposities leiden tot een succesvolle exit of beëindiging. Na een succesvolle exit kan het vrijgekomen kapitaal opnieuw geïnvesteerd worden in nieuwe proposities binnen de scope van het proces. Bijvoorbeeld bij fondskosten van 1,5% van het gecommitteerde kapitaal en een inflatie van 1,5% dient het MKB-fonds minimaal een rendement te realiseren van 3% per jaar. Op propositieniveau hanteert het fondsbeheer de rendement- en risicomatrix conform de algemene aandeelhoudersinstructie als uitgangspunt. ● Het Transitiefonds kent een looptijd van 25 jaar. Dat is de periode waarin het fonds zich moet terugverdienen en de kapitaalinleg wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders. Hierbij wordt uitgegaan van een investeringsperiode van circa 10 jaar. Dat is de periode waarbinnen de investeringen worden gedaan.
Hierna resteert nog 15 jaar voor beheer van de portefeuille (immers, ook voor financiering die in het laatste investeringsjaar worden versterkt, geldt de maximale looptijd van 15 jaar). In de bestuursovereenkomst worden afspraken gemaakt inzake het moment waarop partijen de daadwerkelijke kapitaalstorting moeten doen om zeker te stellen dat de ROM haar investeringstaken effectief kan uitvoeren. De ervaringen van andere ROM’s tonen aan dat revolverendheid van de brede MKB-fondsen haalbaar is. De uitgevoerde financiële analyse voor het Transitiefonds toont tevens aan dat nominale revolverendheid van dit fonds ook haalbaar is.
| 27 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
Dit blijkt uit het basisscenario en diverse conservatieve scenario’s. In het meest negatieve scenario dat is doorgerekend tijdens ‘botsproeven’ is sprake van een revolverendheid van 85%. Naarmate het fonds aanvullende risico’s accepteert om haar maatschappelijke doelstelling te realiseren, zal het financiële rendement dalen. In de door de aandeelhouders vast te stellen investeringsregelementen worden de definitieve kaders voor de allocatie van middelen bepaald. Hierbij geldt het streven naar revolverendheid (100%) voor het MKB-fonds en, gelet op het risicoprofiel, nominale revolverendheid voor het Transitiefonds als ondergrens voor het investeringsregelement. Het rendement op fondsniveau kan niet een-op-een worden doorgeschoven naar de individuele investeringen binnen de fondsen. Het benodigde rendement op een investering is afhankelijk van het onderliggende risicoprofiel en de kans dat een investering verloren gaat. Mislukkingen en successen zullen elkaar binnen het fonds moeten compenseren. Daarbij dient iedere individuele investering wel een positieve businesscase en rendementsverwachting te hebben.
H5 | Werking van het onderdeel voor Rijksregelingen 5.1
De rol van de ROM bij Rijksregelingen
Het Rijk kan voor specifieke economische uitdagingen specifieke regelingen inzetten die bedrijven en ondernemers direct ondersteunen. Deze regelingen hebben in principe een tijdelijk karakter (looptijd van een aantal jaren). De dekking van de uitvoeringskosten wordt geregeld per regeling en in principe gedekt door de rijksoverheid. Deze regelingen worden soms landelijk uitgevoerd, maar steeds vaker wordt gekeken naar de regio’s voor de uitvoering. Nu Nederland een bijna landsdekkend netwerk van Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen heeft, zijn deze uitgegroeid tot eerste aanspreekpunt voor de regionale uitvoering van economische rijksregelingen. De COL is een voorbeeld van een dergelijk regeling die mede op initiatief van de ROM’s door het Rijk bij hen is belegd. De ROM krijgt de centrale taak bij coördinatie en uitvoering van nieuwe regelingen die vragen om een decentrale uitvoering in de MRA en NHN.
5.2
Een programmagestuurde uitvoering
Het onderdeel voor rijksregelingen krijgt een kernteam dat coördinatie voert op de lopende COL-regeling én de afstemming met EZK over nieuwe regelingen voert. Vanuit dit kernteam kunnen per regeling snel deskundige en toegewijde project- of programmateams ingericht worden voor de uitvoering van nieuwe regelingen. De bemensing wordt per regeling op maat samengesteld uit experts van het Ontwikkelings- en Investeringsonderdeel, en/of in samenwerking met andere partijen in het innovatie-ecosysteem. Door de coördinatie van nieuwe rijksregelingen bij de ROM te beleggen krijgen ondernemers één aanspreekpunt. Dit vraagt nauwe samenwerking met de ROM Regio Utrecht en HORIZON.
| 28 | Meerjaren Strategisch Bedrijfsplan ROM MRA-NHN - eindversie 4.2 - 10 mei 2021
5.3
Uitvoering bestaande rijksregelingen
Op dit moment lopen er twee rijksregelingen die gericht zijn op ondernemers die decentraal worden uitgevoerd. Het gaat om de uitvoeringsregeling subsidie MKB innovatiestimulering topsectoren Noord-Holland (MIT) die wordt uitgevoerd door de provincie Noord-Holland én de Corona-OverbruggingsLening (COL) die wordt uitgevoerd door een alliantie van een groot aantal partijen én waarbij het beheer is belegd bij het Innovatiefonds Noord-Holland met ondersteuning van InnovationQuarter. De MIT-regeling is in 2020 gesloten voor aanvragen. De COL-regeling is opengesteld tot en met 30 juni 2021. Voor zover deze regelingen na de oprichting van de ROM openstaan voor nieuwe aanvragen, voorziet de ROM in een centraal (digitaal) loket voor aanvragen. Dit is overigens niet voorzien op dit moment. Het technisch beheer en de uitvoering blijven in eerste instantie liggen bij de bestaande partners in het ecosysteem om zo de dienstverlening naar de ondernemers te waarborgen. In de periode 1 juli 2021 tot 1 januari 2022 worden hier definitieve afspraken over gemaakt.