E7 Uitvoeringsplan aanpak mensenhandel.pdf

GEMEENTE VELSEN

Collegebericht Weeknummer: 48

Datum vergadering

30-11-2021

Ambtenaar

R Koopmans

Zaaknummer

139975-2021

Telefoonnr.

06 57096155

Portefeuillehouder(s)

F.C. Dales

E-mailadres

rkoopmans@velsen.nl

Bijlagen

1

Onderwerp: Uitvoeringsplan aanpak mensenhandel

Geachte leden van de raad, Op basis van bestuurlijke afspraken in het Interbestuurlijk Programma (IBP) van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zijn gemeenten per 1 januari 2022 verantwoordelijk voor een duidelijke en geborgde aanpak van mensenhandel. Voor Velsen houdt dit in dat we een actievere rol gaan spelen in de aanpak. Wat is mensenhandel Mensenhandel is het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen op huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang en met het doel deze persoon uit te buiten. Het gaat over de handel in personen die zich daar niet of nauwelijks tegen kunnen verzetten. Het raakt zowel jeugd als volwassenen. Mensenhandel maakt een extreme inbreuk op de individuele vrijheid en is daarmee één van de meest complexe vormen van ondermijnende criminaliteit. Er zijn vier verschillende vormen van mensenhandel: 1. Seksuele uitbuiting 2. Arbeidsuitbuiting 3. Criminele uitbuiting 4. Gedwongen orgaanverwijdering De aanpak in Velsen vanaf 1-1-2022 De aanpak van mensenhandel is gebaseerd op vier pijlers: 1. Voorkomen van mensenhandel 2. Signaleren van mensenhandel 3. Stoppen van mensenhandel 4. Het bieden van passende ondersteuning en nazorg aan slachtoffers Voor alle vormen van mensenhandel geldt dat we nog weinig zicht hebben op de omvang ervan en wie de slachtoffers en daders zijn. Dit is niet alleen in Velsen het geval, maar in heel Nederland.

Dat komt aan de ene kant door een gebrek aan kennis in de samenleving, aan de andere kant doordat slachtoffers van mensenhandel zichzelf vaak niet zien als slachtoffer. Om de verschillende vormen van mensenhandel aan te kunnen pakken, is het van belang dat we beter zicht krijgen op hoe vaak mensenhandel voorkomt en de vormen van mensenhandel die zich in Velsen voordoen.

GEMEENTE VELSEN We zetten ons reeds in om slachtoffers passende ondersteuning en nazorg te bieden en dat blijven we doen. Daarnaast zetten wij vanaf 1 januari 2022 in op bewustwording in de samenleving, het signaleren van mensenhandel en het inrichten van een meldroute. Dit doen we door interne medewerkers te trainen in het herkennen en signaleren van mensenhandel. De trainingen zijn gericht op gemeenteambtenaren met burgercontact. Op deze manier willen we meer gevallen van mensenhandel aan het licht brengen en meer slachtoffers ondersteunen om uit de handen van mensenhandelaren te komen en te blijven. Een interne aandachtsfunctionaris is daarbij aanspreekpunt voor wie mensenhandel signaleert. De aandachtsfunctionaris brengt organisaties bij elkaar, zoals zorginstellingen, politie en justitie. Zo krijgen slachtoffers de juiste opvang en nazorg. Doorontwikkeling van de aanpak Vanaf 2022 brengen we mensenhandel in Velsen in beeld. Met deze informatie bouwen we de komende jaren aan een integrale aanpak van mensenhandel. De aanpak staat namelijk niet op zichzelf, maar heeft betrekking op verschillende thema’s waar we al aan werken. Het raakt de aanpak ondermijning, de aanpak van drugsoverlast en -criminaliteit, de aanpak jeugd & veiligheid. En ook de wettelijke zorgtaak die wij hebben vanuit de jeugdzorg en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Eind 2022 evalueren we het uitvoeringsplan met de betrokken interne afdelingen en externe samenwerkingspartners. Op basis daarvan maken we de aanpak de komende jaren steeds concreter. Met als doel om mensenhandel in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen en inwoners die reeds slachtoffer zijn uit deze situatie te helpen en zo goed mogelijk te ondersteunen.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen

Een verborgen misdaad: uitvoeringsplan aanpak mensenhandel gemeente Velsen Per 1 januari 2022 zijn gemeenten verplicht een beleidsaanpak mensenhandel te hebben. Voor u ligt het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel van gemeente Velsen. Voor de totstandkoming van dit document is gebruik gemaakt van het Kader en Kompas van VNG. Het uitvoeringsplan richt zich voornamelijk het voorkomen van mensenhandel en het vergroten van weerbaarheid tegen mensenhandel. Hierbij zijn ambtenaren sleutelfiguren: zij zijn immers de oren en ogen van de gemeente. Het vergroten van de alertheid op mensenhandel vanuit zowel interne medewerkers als externe organisaties vormt dan ook het belangrijkste speerpunt van het uitvoeringsplan. 1. Aanleiding en urgentie Op basis van bestuurlijke afspraken zijn gemeenten met ingang van 2022 verantwoordelijk voor de aanpak van mensenhandel. Dit is opgenomen in het programma Samen tegen Mensenhandel. Daarnaast is gemeente Velsen verbonden aan het Interbestuurlijk Programma (IBP, punt 5.11) waarin is afgesproken de aanpak mensenhandel te intensiveren. Bovendien is de aanpak mensenhandel als een van de vier landelijke beleidsdoelstellingen opgenomen in de Veiligheidsagenda 2019-2022. Ten slotte zijn gemeenten op grond van Wmo (2015) en de Jeugdwet verantwoordelijk voor de ondersteuning en opvang van slachtoffers.

Bovenstaande houdt in dat gemeente Velsen per 1 januari 2022 een actievere rol gaat spelen in de aanpak van mensenhandel. Specifieker wordt de gemeente verantwoordelijk voor zowel het organiseren van een bestuurlijke aanpak als voor hulp en nazorg bij mensenhandel. Jaarlijks worden circa 7000 mensen in Nederland slachtoffer van mensenhandel. Mensenhandel is te definiëren als het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang en met het doel deze persoon uit te buiten. Ook het beschikbaar stellen van een persoon tot het verrichten van arbeid of diensten is mensenhandel. Mensenhandel komt voor in zowel de onder- als de bovenwereld en vindt specifieker plaats op het snijvlak tussen deze twee werelden. Mogelijk is eerdergenoemd aantal dan ook veel lager dan het aantal personen dat daadwerkelijk jaarlijks slachtoffer wordt van uitbuiting. Mensenhandel is zeer divers: het kan gaan om gedwongen prostitutie of bedelarij, maar ook het onder dwang verrichten van (criminele) diensten. Het komt voor op zowel het platteland als in grote steden en het raakt mensen met uiteenlopende achtergronden uit bijna alle sectoren. Bovendien kunnen verschillende soorten uitbuiting door elkaar heen lopen. Mensenhandel hoeft, anders dan bij mensensmokkel, dan ook niet noodzakelijk te gaan om transport.

Verschillende vormen van uitbuiting komen voor op vaste plaatsen binnen landsgrenzen. Mensenhandel gaat dus over de handel in personen die zich daar niet of nauwelijks tegen kunnen verzetten. Het maakt een extreme inbreuk op de individuele vrijheid en is daarmee een van de meest complexe vormen van ondermijnende criminaliteit. Toch is de 1

problematiek voor velen tot op heden nog weinig zichtbaar. Dit is enerzijds te wijten aan een gebrek aan kennis in de bredere samenleving, maar komt anderzijds doordat slachtoffers van mensenhandel zichzelf vaak niet identificeren als slachtoffer. Ook worden zowel de mensenhandelaar als het slachtoffer van mensenhandel nog altijd verbonden aan stereotypen. In de realiteit blijken dergelijke stereotypen echter niet te bestaan. In dit uitvoeringsplan wordt daarom ten eerste ingegaan op de vier verschillende vormen van mensenhandel, de risicofactoren en de belangrijkste nuances binnen de categorieën. Ten tweede wordt ingegaan op cijfers en casuïstiek binnen Noord Holland, Kennemerland en de specifieke Velsense context. Ten derde worden de vier cruciale pijlers bij de aanpak van mensenhandel toegelicht. Daarna wordt uiteengezet tot welke acties gemeente Velsen in 2022 overgaat om deze vier pijlers concreet tot invulling te brengen. Ten vijfde wordt ingegaan op de essentiële regionale en lokale functies die het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel vanaf 2022 structureel dienen te ondersteunen. Ten slotte wordt ingegaan op de evaluatie en borging van het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel in bestaand gemeentelijk beleid. 2. Vier vormen van mensenhandel Seksuele uitbuiting We spreken van seksuele uitbuiting als iemand gedwongen wordt seksuele handelingen te verrichten.

Vaak worden de seksuele handelingen verricht tegen de (belofte van) betaling of andere vergoeding. Denk hierbij aan onderdak of eten. Het gaat hierbij om seksuele uitbuiting door zowel bekenden als vreemden en betreft zowel gedwongen prostitutie als pornografie en seksuele dienstverlening. Een fenomeen dat veel aandacht krijgt is loverboyproblematiek. Loverboys zijn (jonge) mannen die ervoor zorgen dat vrouwen of meisjes - vaak in adolescentie - verliefd op hen worden en daarmee afhankelijk van hen worden. Hierna wordt de vrouw in kwestie gedwongen tot prostitutie. In realiteit worden niet enkel (jonge) vrouwen slachtoffer van seksuele uitbuiting. Slachtoffers variëren van man tot vrouw en van jong tot oud. Over de aard en omvang van seksuele uitbuiting onder jongens en mannen is relatief nog minder bekend, mogelijk omdat het zich nog meer dan bij vrouwen in de verborgenheid afspeelt. Ook blijkt uit onderzoek dat onder minder dan de helft van slachtoffers van mensenhandel sprake is van een affectieve relatie. Dit impliceert dat het klassieke narratief van de loverboy een incompleet beeld schetst van seksuele uitbuiting. Een derde belangrijke kanttekening is dat prostitutie niet gelijkgesteld dient te worden aan seksuele uitbuiting.

Hoewel gedwongen prostitutie wel degelijk seksuele uitbuiting is en seksuele uitbuiting daarnaast ook in de legale prostitutie voorkomt, zijn dit uitdrukkelijk twee gescheiden beleidsterreinen. Uit onderzoek blijkt dat slachtoffers van seksuele uitbuiting relatief vaak een achtergrond hebben van huiselijk geweld, kindermishandeling en/of seksueel misbruik. Daarnaast worden er veelal psychosociale en psychische problemen onder slachtoffers van seksuele uitbuiting geconstateerd. Ook hebben slachtoffers van seksuele uitbuiting vaker een licht verstandelijke beperking. Uitbuiters 2

kiezen slachtoffers dan ook uit op dit soort kwetsbaarheden. Het huidige belangrijkste meldpunt voor seksuele uitbuiting is Veilig Thuis. Arbeidsuitbuiting Een tweede vorm van mensenhandel is arbeidsuitbuiting. We spreken van arbeidsuitbuiting als iemand (zonder seksuele component) werkt en de inkomsten (gedeeltelijk) moet afdragen en/of in mensonterende omstandigheden moet werken. Bij gedwongen arbeid gaat het om een formele werkgever-werknemersrelatie en de uitbuiting vindt dan ook doorgaans plaats binnen een georganiseerde sector. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de binnenvaart. Bij gedwongen dienstverlening ontbreekt een arbeidsovereenkomst en is de sector in kwestie dan ook ongeorganiseerd. Denk hierbij aan uitbuiting bij het verrichten van huishoudelijke taken. De omstandigheden waaronder mensen gedwongen worden diensten te verrichten vormen een ernstige inbreuk op die persoons lichamelijke of persoonlijke integriteit en vrijheid. Vaak leven slachtoffers van arbeidsuitbuiting onder erbarmelijke omstandigheden, worden arbeidswetten zwaar overtreden en is er sprake van ondermaatse huisvesting. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat slachtoffers van arbeidsuitbuiting niet noodzakelijk onder dwang werken. Ook als werk vrijwillig wordt verricht kan het zijn dat er uitbuiting plaatsvindt.

Vermoedelijke slachtoffers van arbeidsuitbuiting zijn gemiddeld rond de 35 jaar oud, 95% komt uit het buitenland en ongeveer 65% is man. Met name arbeidsmigranten en illegale migranten zonder geldige vergunning vormen een risicogroep. Hoewel arbeidsuitbuiting in allerlei sectoren voortkomt, komen de agrarische sector, de bouw, horeca, slachterij en schoonmaak uit onderzoek het vaakst naar voren. Het huidige belangrijkste meldpunt voor arbeidsuitbuiting is Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW). Criminele uitbuiting Een derde vorm van mensenhandel is het gedwongen verrichten van strafbare diensten of strafbaar arbeid, waarbij de buit moet worden afgedragen naar de mensenhandelaar. Eveneens als bij andere vormen van mensenhandel heeft de uitbuiter macht over het slachtoffer, bijvoorbeeld omdat diegene het slachtoffers paspoort bezit en zo druk kan uitvoeren. Zo worden slachtoffers vaak gedwongen te stelen, te bedelen of moeten zij andere criminele activiteiten uitvoeren waarna ze de winst moeten afstaan aan de uitbuiter. Criminele uitbuiting is des te moeilijker te herkennen, omdat het slachtoffer vaak wordt waargenomen als dader. Tegelijkertijd zijn slachtoffers van criminele uitbuiting doorgaans geïndoctrineerd of misleid, waardoor ze zichzelf niet (h)erkennen als slachtoffer.

Mogelijke signalen van criminele uitbuiting zijn een ongelijke relatie met familie of vriend, het verbreken van sociale contacten, onverklaarbare schulden en het plotselinge bezit van drugs of gestolen spullen zonder voorgaand crimineel verleden. Veruit de grootste risicogroep voor slachtofferschap van criminele uitbuiting zijn minderjarigen. Dit zijn over het algemeen kinderen die verkeren in moeilijke economische of sociale omstandigheden. Risicoprofielen ten aanzien van 3

minderjarigen zijn onder meer kinderen die slachtoffer zijn van familiaal geweld, misbruik en/of verwaarlozing. Daarnaast vormen kinderen die het slachtoffer zijn van oorlog, natuurrampen en crisis een risicoprofiel. Vanwege de vluchtelingencrisis is het aantal minderjarigen dat slachtoffer wordt van mensenhandel dan ook toegenomen. Het huidige belangrijkste meldpunt voor criminele uitbuiting is de politie en Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW). Gedwongen orgaanverwijdering Een vierde en tegelijkertijd meest onbekende vorm van mensenhandel is gedwongen orgaanverwijdering. Hieronder valt iedere handeling waarbij iemand onder dwang zijn of haar organen moet afstaan. Nederland kampt tot op heden met een gebrek aan donoren, wat ten grondslag ligt aan de opkomst van mensenhandel met het oogmerk van orgaanverwijdering. Belangrijk is om onderscheid te maken tussen orgaanhandel en gedwongen orgaanverwijdering. We spreken van orgaanhandel wanneer er sprake is van commerciële handel in organen. Echter spreken we pas van mensenhandel wanneer de commerciële handel in organen verschuift naar de handel in personen met het oogmerk diens organen onder dwang te verwijderen. Het aantal mogelijke gevallen van mensenhandel met het doel van orgaanverwijdering binnen Nederland is lager in vergelijking met andere vormen van mensenhandel.

Daarnaast verschilt gedwongen orgaanverwijdering op meerdere fronten met meer bekende vormen van uitbuiting. Zo speelt de medische wereld een grote rol. De klant (patiënt) is kwetsbaar en wordt om die reden zelden vervolgd, terwijl het slachtoffer (de donor) voor een relatief korte periode naar het buitenland kan worden vervoerd of zelfs in eigen land de organen kan verhandelen. Zowel de signalen van gedwongen orgaanverwijdering als de opsporingsindicaties zijn hierdoor des te complexer in kaart te brengen. Nederlandse medische professionals hebben wel vermoedens geuit over deze vorm van mensenhandel. Bijvoorbeeld wanneer er sprake was van een afhankelijkheidsrelatie bij donatie jegens een rijke patiënt vanuit een donor met een lage sociaal economische status. Iemand is mogelijk betrokken bij gedwongen orgaanverwijdering als de vraag en het aanbod van orgaantransplantatie elkaar niet kunnen vinden en er toch donatie heeft plaatsgevonden, er sprake is van littekens van een orgaantransplantatie, iemand zijn eigen medische documenten/paspoort niet bij zich draagt of er sprake is van een inconsistent verhaal over de orgaandonatie. Het huidige belangrijkste meldpunt voor gedwongen orgaanverwijdering is de politie. 3. De Velsense context medio 2021 Wat betreft Noord Holland zijn in de eerste helft van 2021 in totaal 74 signalen en slachtoffers van mensenhandel gerapporteerd.

Ter vergelijking: in 2020 waren er in de eerste helft in totaal 120 signalen. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat in 2020 ook één melding is gemaakt van een groep mogelijke slachtoffers van totaal 45 personen uit dezelfde gemeente. Van de 74 signalen zijn op 59 signalen interventies gepleegd, waarvan 15 signalen strafrechtelijk zijn 4

opgepakt. In Noord Holland zijn in totaal 6 cliënten in een opvang geplaatst. Specifiek voor de regio Kennemerland geldt dat er 28 interventies op signalen zijn gepleegd. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat er na interventie soms bleek dat er (nog) geen sprake was van mensenhandel. Zo hebben in Kennemerland in totaal maar 3 slachtoffers een intake of aangifte bij de politie of bij de inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) gedaan waarna zorgcoördinatie in kennis is gesteld. Er is vervolgens voor 1 van deze cliënten een opvangplaats georganiseerd. In gemeente Velsen zijn er sinds 2018 in totaal 14 signalen gemeld. Allen hadden betrekking op seksuele uitbuiting. Opvallend is dat het bij 6 van deze signalen gaat om zeer kwetsbare vrouwen met flinke verslavings- en/of psychische problematiek. De overige 8 signalen hadden betrekking op minderjarigen, waarvan 3 afkomstig uit de jeugdinstelling Lijn 5 en de rest is binnengekomen via school of hulpverlenende organisaties. In 2021 is vanuit IJmuiden en Velsen Noord 1 signaal van mensenhandel gerapporteerd. In beide gevallen ging het om een minderjarig meisje dat slachtoffer was geworden van criminele en seksuele uitbuiting. Bovenstaande aantallen liggen op het eerste aanzicht niet hoog, echter is bekend dat er nog weinig voorlichting over mensenhandel is gegeven in onze regio.

Daarnaast is de meldings- en aangiftebereidheid onder slachtoffers van mensenhandel überhaupt laag. Bovendien betreft bovenstaande enkel cijfers die bij HVO Querido zijn gemeld. Het is daarom plausibel dat er in realiteit veel meer slachtoffers van mensenhandel binnen onze gemeente bestaan. Met het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel werken we toe naar beter zicht op de problematiek, op de vormen van mensenhandel die in Velsen voorkomen, op de dader- en slachtofferprofielen en op de branches die hierbij betrokken zijn. Op basis hiervan scherpen we de Velsense aanpak van mensenhandel de komende jaren aan. 4. Vier pijlers in de aanpak mensenhandel Hoewel mensenhandel zeer uiteenlopend is, geldt zoals eerder aangegeven voor alle vormen dat er weinig zicht is op de omvang en duiding van slachtoffers en daders. Dit maakt het cruciaal een integrale werkwijze te ontwikkelen. De volgende vier pijlers zijn erop gericht dit integrale uitvoeringsplan aanpak mensenhandel te ondersteunen: 1. Voorkomen mensenhandel Het voorkomen van slachtofferschap is fundamenteel om mensenhandel op zowel korte als lange termijn tegen te gaan. Een eerste preventiemiddel is voorlichting gericht op de veelzijdigheid van mensenhandel. Door mensen in een kwetsbare positie voor te lichten en interventies te plegen die omgevingen veiliger maken kan weerbaarheid tegen mensenhandel versterkt worden.

Bovendien blijkt dat er gemiddeld één of twee casussen worden gemeld na het geven van een voorlichting. Dit betekent dat voorlichting ook deels kan leiden tot repressie van mensenhandel. Meer maatschappelijke bewustwording van mensenhandel blijkt dus essentieel in de preventie ervan. Bekend over mensenhandel is namelijk: ‘je ziet het pas als je het door hebt’. 5

2. Signaleren van mensenhandel Mensenhandel is voor vele professionals nog een ‘ver van mijn bed show’. Men veronderstelt dat mensenhandel enkel prostitutie-gerelateerd zou zijn of er wordt gedacht dat mensenhandel in Nederland niet zou voorkomen. Hoewel mensenhandel uiteraard niet legaal is, valt dit in de bovenwereld wel degelijk beter te herkennen. Uiteenlopende professionals -zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie- komen in werkelijkheid veel vaker met signalen van mensenhandel in aanraking dan in eerste instantie gedacht wordt. Belangrijk is daarom dat deze professionals getraind worden in de bewustwording en signalering van mensenhandel en daarnaast vervolgens ook weten waar ze met signaleren terecht kunnen. De signaleringsfunctie van de gemeente is vastgelegd in het ‘Basisniveau bestuurlijke aanpak van mensenhandel’ (CCV) en wordt beschouwd als minimum eis in de gemeentelijke aanpak mensenhandel. Vanuit een signaleringspositie kunnen wij als gemeente dan ook een groot verschil in maken.

3. Stoppen van mensenhandel Het opsporen en bestraffen van mensenhandel behoort tot de taak van landelijke partijen zoals Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) en het Openbaar Ministerie (OM). Wat betreft arbeidsuitbuiting is ook Inspectie Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid (ISZW) verantwoordelijk. Criminelen moeten eerst een aantal hindernissen nemen voordat ze over kunnen gaan tot mensenhandel. Hierbij zoeken zij actief naar een vestigingsplaatsen waar er relatief weinig weerstand wordt ondervonden bij het volbrengen van criminele activiteiten. In de contacten die uitbuiters hebben met de ‘bovenwereld’ (bijvoorbeeld bij de gemeente) berust de meeste potentie om mensenhandel aan te pakken. Overgaan tot het stoppen van mensenhandel vereist dus ten eerste het opwerpen van barrières voor criminelen. Ten tweede is het van belang om het signalerende en uitvoerende veld dichter bij elkaar te brengen.

4. Passende ondersteuning en nazorg voor slachtoffers van mensenhandel Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor de opvang en nazorg van specifieke groepen, waaronder slachtoffers van mensenhandel. Mocht een slachtoffer niet ingeschreven staan geldt dat het slachtoffer wordt opgevangen in de gemeente waar die persoon is aangetroffen. Slachtoffers van mensenhandel vragen niet snel om hulp vanwege de angst waarin zij verkeren. Vaak zijn zij wantrouwend en geïsoleerd geraakt van gemeentelijke/externe (hulp-)organisaties. Goede hulp en opvang in een veilige omgeving zijn cruciaal om slachtoffers te overtuigen zich wel te melden. Uitgangspunten bij deze pijler zijn de toegankelijkheid van zorg en het voorkomen van recidive en revictimisatie.

6

6. Acties in 2022 Het Velsense uitvoeringsplan aanpak mensenhandel heeft betrekking op zowel jeugd als volwassenen. Uit onderzoek blijkt dat meer dan een derde van de daders op het moment van plegen van mensenhandel onder de 23 jaar is. Dit maakt het belangrijk om mensenhandel ook onder jongeren onder de aandacht te brengen. Daarnaast hangt de aanpak ook af van de doelgroep slachtoffers. Zo vereist de signalering van mensenhandel onder jeugd andere tools dan signalering onder volwassenen. Dit maakt het des te crucialer samen te werken met de juiste ketenpartners, met ieder hun specialisme in specifieke vormen van uitbuiting. Het jeugdnetwerk in Velsen werken het Jongerenwerk, Straathoekwerk, Halt, politie en jeugdboa’s uit team handhaving nauw samen onder regie van de netwerkcoördinator jeugd van de gemeente. Dit netwerk is van groot belang als het gaat om mensenhandelproblematiek onder jongeren. Daarnaast is van belang om binnen lopende projecten zoals ‘geldezels’ en ‘criminele aanwas’ alert te zijn op vormen van mensenhandel onder jongeren die hier kunnen spelen. Vanaf januari 2022 zetten we hier een aantal zaken in werking. Hierbij wordt in eerste instantie gebruik gemaakt van bestaande formatie. Wanneer we met verloop van tijd tegen financiële knelpunten aanlopen zal meer formatie vrijgemaakt moeten worden.

Ten eerste borgen we de kennis door het trainen van interne medewerkers in het herkennen en signaleren van mensenhandel. Daarnaast wordt kennis geborgd door het delen van kennis en casuïstiek door een intern overleg met betrokken afdelingen. We zetten ook in op het herkennen en signaleren van mensenhandel bij netwerkpartners voor zowel jongeren als volwassenen. Ten slotte zetten we in op een gezamenlijke intervisie tussen verschillende Noord Hollandse gemeenten. Dit om deskundigheid te vergroten, urgentie van de problematiek te blijven bespreken en zo bewustwording van mensenhandel in stand te houden. In 2022 is het van belang om naast OOV ook andere domeinen meer betrekken zodat de aanpak mensenhandel beter verankerd wordt binnen de gemeentelijke structuur. Denk hierbij aan het organiseren van voorlichting op scholen vanuit domein Samenleving of evaluaties op verantwoord ondernemerschap vanuit Economische Zaken. Preventie van mensenhandel vanaf 2022 Tot op heden wordt binnen onze gemeente nog niet actief gewerkt aan de preventie van mensenhandel. In 2022 wordt hiertoe actie ondernomen door het intensiveren van maatschappelijke bewustwording binnen de gemeente. Dit doen we onder meer door samen te werken met CoMensha. CoMensha faciliteert bijvoorbeeld in een bewustwordingscampagne (Open je Ogen) die gericht is op preventie van mensenhandel.

Daarnaast faciliteren zij preventieprojecten om de weerbaarheid van jongeren tegen mensenhandel te versterken. Momenteel wordt geïnventariseerd welke subgroepen binnen welke domeinen het meest relevant zijn om dergelijke trainingen aan te bieden.

7

Signaleren van mensenhandel vanaf 2022 HVO Querido geeft voorlichtingen aan professionals om signalen van mensenhandel beter te herkennen. Gemeente Velsen draagt sinds 2018 financieel bij aan HVO Querido. De voorlichtingen zijn kosteloos. Tijdens trainingen wordt ingegaan op de signalen die gemeenteambtenaren in eerste instantie niet herkennen als tekenen van uitbuiting. De voorlichtingen gaan in op: wat is mensenhandel? Wat zijn de signalen van mensenhandel? En waar kunnen medewerkers met signalen van mensenhandel terecht? In principe zijn de trainingen gericht op alle gemeenteambtenaren met burgercontact. Denk hierbij aan het voorlichten van baliemedewerkers (zoals loket burgerzaken), toezichthouders en handhaving en toezichthouders GGD. Voor februari 2022 staan deze voorlichtingen aan de sociale wijkteams al gepland. In de loop van 2022 wordt vastgesteld welke medewerkers wanneer worden voorgelicht. Stoppen mensenhandel vanaf 2022 Momenteel voeren we verkennende gesprekken met Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) en de specialist mensenhandel Noord-Holland (politie). Hiermee wordt in beeld gebracht welke uitbuitingsvormen binnen Velsen het vaakst naar voren komen en hoe meldingen momenteel worden opgepakt. Met deze gesprekken komt naast het slachtoffer- ook het daderperspectief beter naar voren.

In 2022 wordt in ieder geval een gestructureerde interne en externe meldroute ontwikkeld (zie bijlage 1), waarbinnen communicatie tussen de aandachtsfunctionaris, zorgcoördinator en Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) centraal zal staan. Op basis van bovenstaande acties wordt in de loop van 2022 duidelijk welke instrumenten en barrières in de toekomst nodig zijn om mensenhandel in gemeente Velsen te stoppen. Passende ondersteuning en nazorg vanaf 2022 Gemeente Velsen is financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor de nazorg van slachtoffers die zijn ingeschreven in de gemeente. Bij de opvang van slachtoffers bestaat er al intensieve samenwerking tussen de zorgcoördinator, Steunpunt Scharlaken Koord, Veilig Thuis en de politie. Op dit moment worden gesprekken gevoerd met deze betrokken organisaties. Hieruit blijkt dat nazorg en opvang al vrij goed geborgd is, maar dat het voorkomen van revictimisatie nog een grote uitdaging vormt. In samenwerking met domein Samenleving wordt in de loop 2022 geïnventariseerd in hoeverre revictimisatie beter voorkomen kan worden. Om opvang en nazorg nog beter vorm te geven is het echter van belang dat hieraan voorafgaand al actie wordt ondernomen op pijlers 1 & 2.

Immers zal inzetten op voorlichting en bewustwording hoogstwaarschijnlijk meer casuïstiek naar voren brengen, waardoor een completer perspectief op mensenhandel binnen onze gemeente verkregen wordt en de aanpak ook beter toegespitst kan worden.

8

5. Essentiële functies in de aanpak mensenhandel Vanaf 2022 bestaan er binnen het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel in ieder geval twee essentiële functies die structureel vervuld dienen te worden. De aandachtsfunctionaris en zorgcoördinator zorgen ervoor dat mensenhandel op de agenda blijft staan. Ook delen zij ervaringen en sturen hiermee het beleid. Transparante communicatie, het uitwisselen van deskundigheid en casuïstiek tussen hen is hierbij van sterk belang. Bovendien fungeren zij zowel intern als extern als aanspreekpunt voor slachtoffers van mensenhandel. De aandachtsfunctionaris en zorgcoördinator dragen dan ook bij aan zowel de signalering als (bredere) bewustwording van mensenhandel. Omdat zij lokaal aanwezig zijn en contact onderhouden met verschillende samenwerkingsorganisaties weten zij welke vormen van mensenhandel binnen de Velsense context de meeste prioriteit behoeft. In gemeente Velsen wordt ingezet op een intensieve regionale samenwerking, waarbij de communicatie met HVO Querido voorop staat. Momenteel is Velsen ambtelijk betrokken bij de regionale werkgroep mensenhandel van Noord-Holland Samen Veilig (NHSV). Hierbinnen wordt in de loop van 2022 overwogen in hoeverre regionale samenwerking op het thema mensenhandel passend is.

Aandachtsfunctionaris mensenhandel (gemeentelijk niveau) De functie van aandachtsfunctionaris wordt bij de casus coördinatoren belegd. De functie van aandachtsfunctionaris wordt in de perspectiefnota meegenomen als autonome ontwikkeling. In de loop van 2022 moet ervaren worden hoeveel capaciteit de rol vraagt. De aandachtsfunctionaris is deel van de interne meldroute (zie bijlage 1) en het centrale aanspreekpunt binnen de gemeente. Cruciaal is dat men weet waar ze terecht kunnen met signalen van mensenhandel. De aandachtsfunctionaris enthousiasmeert collega’s en brengt kennis over. De aandachtsfunctionaris is contactpersoon voor externe partners zoals de zorgcoördinator, politie en CoMensha. Ook brengt de aandachtsfunctionaris verschillende actoren zoals zorg, gemeente, justitie en politie met elkaar in contact. De aandachtsfunctionaris is proactief en initieert overleg tussen betrokken partijen. Ook heeft de aandachtsfunctionaris overleg met Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM), partners die verantwoording hebben bij opvang en nazorg van slachtoffers en de RIEC-accounthouder mensenhandel. Zorgcoördinator mensenhandel (regionaal niveau) De functie van zorgcoördinator is van sterk belang en wordt regionaal reeds vervuld. In onze regio is HVO Querido de partij die dit aanbiedt.

Globale werkwijze zorgcoördinator is het monitoren van signalen, het geven van informatie en advies, voorlichting/casusniveau. Ook biedt zij hulp en opvang, opvang en ambulante hulp, uitleg strafrechtelijk en verblijfsrechtelijk. Ten slotte is ze verantwoordelijk voor netwerken opbouwen en onderhouden, specialistische zorg, verschillende overlegstructuren, registratie, resultaatverantwoording en monitoring van trajecten. 9

6. Evaluatie en borging uitvoeringsplan aanpak mensenhandel Vanwege de onzichtbaarheid en veelzijdigheid van mensenhandel dreigt het risico dat het beleidsmatig langzamerhand op de achtergrond verdwijnt. Het behoeft echter zoals eerder gezegd hoge prioriteit. Met het uitvoeringsplan aanpak mensenhandel beleggen we de bestuurlijke betrokkenheid en werkprocessen binnen de organisatie. De aanpak staat niet op zichzelf, maar heeft betrekking op verschillende thema’s en afdelingen. Het raakt in ieder geval de aanpak ondermijning, aanpak drugsoverlast en -criminaliteit, de aanpak jeugd & veiligheid, jeugdzorg en Wmo. Door onze inzet op signaleren en bewustwording vanaf 2022 werken we de komende jaren toe naar een integrale aanpak. Mensenhandel op de agenda behouden vereist bevlogen professionals en betrokken aandachtsfunctionarissen, maar behoeft daarnaast ook een structureel evaluatieproces. Uit gesprekken met betrokken instanties in Velsen en de regio blijkt dat de uitvoering en behandeling van casuïstiek al redelijk geborgd is. Op basis van het uitvoeringsplan evalueren we vanaf 2022 periodiek op zowel de uitvoering, werkprocessen als bestuurlijke betrokkenheid bij mensenhandel. Hierbij betrekken we zowel teams vanuit de gemeentelijke organisatie als externe samenwerkingspartners.

10

Bijlage 1: Stappenplan meldroute mensenhandel gemeente Velsen Stap 1 Professional vangt signaal op en wilt dit communiceren aan de daarvoor verantwoordelijke persoon. Eerste aanspreekpunt van deze medewerker is de teamleider. Stap 2 Teamleider meldt het signaal bij de aandachtsfunctionaris. Hierbij wordt doorgegeven: de aard van het signaal of vermoeden (seksuele-/criminele-/arbeidsuitbuiting of gedwongen orgaanverwijdering), locatie en signalement. Stap 3 Aandachtsfunctionaris legt de melding vast en gaat na of betrokken persoon, organisatie of adres reeds in het eigen gemeentelijke systeem voorkomt zodat het signaal eventueel aangevuld kan worden met nadere informatie. Stap 4 Het signaal wordt besproken in het lokale/interne mensenhandel-overleg van de gemeente. Dit houdt in dat de aandachtsfunctionaris op basis van de vorm van uitbuiting overlegt met de relevante instantie voor inbreng van het signaal. Ook wordt de zorgcoördinator in kennis gesteld en waarna de melding wordt meegenomen in het regelmatige overleg met de zorgcoördinator en casus coördinatoren. Stap 5 De aandachtsfunctionaris vraagt bij de overdracht van het signaal terugkoppeling aan de betrokken instantie. De aandachtsfunctionaris doet aan monitoring van het signaal.

Stap 6 De aandachtsfunctionaris koppelt terug richting de teamleider van de baliemedewerker of toezichthouder over wat er met het signaal gedaan is. Het is van kernbelang dat signaleerders zien wat hun melding oplevert en dat hier daadwerkelijk acties aan verbonden zijn.

11