E6 Ontwikkelingen abonnementstarief Wmo en het Wmo voorspelmodel.pdf

GEMEENTE VELSEN

Collegebericht Weeknummer: 4

Datum vergadering

26 januari 2021

Ambtenaar

I. Kloosterman

Zaaknummer

131361-2020

Telefoonnr.

06-40814083

Portefeuillehouder(s)

M. Steijn

E-mailadres

ikloosterman@velsen.nl

Bijlagen

1

Onderwerp: Ontwikkelingen abonnementstarief Wmo en het Wmo voorspelmodel

Geachte leden van de raad, Met dit bericht informeren wij u over de ontwikkelingen rondom het abonnementstarief en het Wmo voorspelmodel. We brengen u op de hoogte van de reactie op de brief over het abonnementstarief die wij in april aan de minister van VWS stuurden. Verder leest u meer over de uitkomsten van de tweede rapportage van de monitor abonnementstarief Wmo en de brief die de minister van VWS naar aanleiding van de uitkomsten aan de Tweede Kamer schreef. We informeren u over de VNG ledenbrief Maatregelen beheersing kosten abonnementstarief en in het verlengde daarvan onze aandacht voor motie 35 van 2020 huishoudelijke ondersteuning onderbrengen bij de bijzondere bijstand. Als laatste brengen wij u op de hoogte van de ontwikkelingen rond het Wmo voorspelmodel, waarbij wij als ‘koplopergemeente’ betrokken zijn. Reactie op brief abonnementstarief Op onze brief over het abonnementstarief, waarin de portefeuillehouder haar zorgen uit over de effecten van het abonnementstarief en de financiële consequenties die hiermee gepaard gaan, is een reactie gekomen. In de reactie laat de minister van VWS weten geen aanleiding te zien om extra geld beschikbaar te stellen. Hij geeft aan dat de gevolgen van de invoering van het abonnementstarief op voorhand lastig zijn in te schatten.

Verder heeft hij met de VNG afgesproken dat de financiële effecten worden gevolgd door middel van het landelijk monitoronderzoek. Landelijke monitor Dit najaar is de tweede rapportage van de monitor abonnementstarief Wmo1 gepubliceerd. In het vorige collegebericht over het abonnementstarief van 19 mei 2020 werden de conclusies van de eerste monitorrapportage beschreven die eind 2019 gepubliceerd is. Daarin werd naar de cijfers van 2017, 2018 (de jaren voor de invoering van het abonnementstarief) en het eerste halfjaar van 2019 gekeken. In de tweede monitorrapportage is naar de cijfers van heel 2019 gekeken. Dit is aangevuld met diepteonderzoek bij 18 gemeenten in 2020, waarbij ook gesproken is met

1 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z19562&did=2020D42132

GEMEENTE VELSEN vertegenwoordigers van lokale cliëntorganisaties en belangenbehartigers, zoals een lokaal of regionaal ouderennetwerk of de adviesraad sociaal domein. De conclusies van de tweede monitorrapportage: • Het abonnementstarief leidt in 2019 tot een extra toename in het gebruik van Wmovoorzieningen. Dit effect treedt vooral op bij hulp bij het huishouden. De toename in het gebruik is vooral zichtbaar voor midden en hogere inkomens. • Dit effect komt bovenop een stijging van de totale gemeentelijke Wmo-uitgaven. Op landelijk niveau stegen de Wmo-uitgaven in 2019 met € 315,9 mln. (+10,1% ten opzichte van een jaar eerder) tegenover een stijging van € 250,3 mln. (+8,7%) in 2018. • Steeds meer gemeenten onderzoeken mogelijkheden om de Wmo-uitgaven beheersbaar te houden. Waar in eerdere jaren tekorten nog werden opgevuld door opgebouwde reserves, gaven veel gemeenten dit jaar in het diepteonderzoek aan dat zij een bezuinigingsopgave hebben. • Cliënten zien de voordelen van het abonnementstarief, maar ook de keerzijde. Naast het financiële voordeel en administratief gemak bestaat bij een deel van de cliënten wel een gevoel van onrechtvaardigheid, doordat het abonnementstarief vooral voordelen heeft voor mensen met hogere inkomens. • Draagvlak onder gemeenten voor het abonnementstarief is laag.

De invoering van het abonnementstarief staat volgens gemeenten haaks op het ‘in hun eigen kracht’ zetten van burgers en gaat volgens de gemeenten in tegen hun visie en de gedachte achter de Wmo 2015. • De invoering van het abonnementstarief lijkt geen groot effect te hebben op de doorstroom van de Wmo naar de Wlz. De doorstroom is van 2018 op 2019 weliswaar minder hard gestegen dan van 2017 op 2018, maar dit effect is beperkt. • Het abonnementstarief heeft er niet toe geleid dat het aantal gemeenten met een minimabeleid voor eigen bijdragen is afgenomen. De gemeenten geven aan dat schrappen van minimabeleid leidt tot een onevenredige toename in de kosten bij de lagere inkomensklassen, terwijl het abonnementstarief volgens gemeenten juist voordelig werkt voor de middeninkomens en hogere inkomens. De conclusies uit de tweede monitoringsrapportage gelden ook voor Velsen. In het collegebericht van 19 mei 2020 informeerden wij u over de stijgingen binnen de Wmo van 2019, waarbij de grootste bij hulp bij het huishouden was. De monitor wordt in de komende jaren (2021 en 2022) herhaald, met een verschijningsmoment ieder najaar, en bevat dan, net als nu, kwantitatieve informatie tot en met het voorgaande kalenderjaar. Ook het kwalitatieve diepteonderzoek wordt jaarlijks herhaald.

Naarmate er over meer jaren informatie beschikbaar is, wordt het steeds beter mogelijk de meerjarige trends en effecten zichtbaar te maken en te verklaren. Kamerbrief monitor en implementatie abonnementstarief Wmo De resultaten van de monitor zijn in een bestuurlijk overleg met de VNG in oktober besproken. De VNG heeft tijdens het gesprek nogmaals onderstreept dat er weinig draagvlak onder gemeenten is voor het abonnementstarief. De minister van VWS constateert dat hij en de VNG zowel over de doelen van het abonnementstarief als over de vraag of extra maatregelen nu wenselijk zijn, van mening verschillen.

GEMEENTE VELSEN In zijn brief aan de Tweede Kamer2 laat de minister van VWS weten dat hij op basis van de uitkomsten van de tweede monitorrapportage concludeert dat de geschatte kosten van het abonnementstarief binnen de bij het regeerakkoord verwachte kosten blijven. Aanvullende maatregelen zijn daarom niet aan de orde. Tegelijkertijd stelt de minister van VWS ook vast dat gemeenten zich grote zorgen maken over de bredere financiële context waar zij zich momenteel in bevinden. Hierom laat de minister van VWS weten, mede op verzoek van (en samen met) de VNG, dat hij daarom de komende periode, ten behoeve van een volgend kabinet, gezamenlijk maatregelen wil verkennen die bijdragen aan een betere sturing op de uitgaven in de Wmo. VNG ledenbrief Maatregelen beheersing kosten abonnementstarief Naar aanleiding van het bovenstaande heeft de VNG een aantal maatregelen voorgesteld om toch de kosten van het abonnementstarief te kunnen beheersen. Dit gaat dan met name over hulp bij het huishouden. Deze maatregelen houden, op verschillende manieren, voornamelijk in om het inkomen te betrekken bij een Wmo aanvraag. De consulenten nemen dit mee in het gesprek met de inwoner. Het probleem blijft echter dat we dit niet kunnen afdwingen.

De VNG geeft in hun advies aan dat de CRvB in 2019 nog eens bevestigde dat de Wmo 2015 geen ruimte biedt om naast de mogelijkheid om een bijdrage op te leggen, een extra vermogens- en inkomensvoorwaarde te stellen voor het kunnen verstrekken van een maatwerkvoorziening. Daarnaast hebben de consulenten geen bevoegdheid om de gehele financiële situatie op te vragen. Er wordt door juristen ook gewaarschuwd voor onnodige juridische geschillen bij het invoeren van deze maatregelen. Wij zullen de ontwikkelingen in het land volgen bij gemeenten die ervoor kiezen om wel een of meerdere maatregelen door te voeren. De VNG heeft verder nog aangegeven in gesprek te blijven met het Rijk om het abonnementstarief toch volledig gecompenseerd te krijgen. Ook zal de VNG bij een nieuw kabinet bepleiten het abonnementstarief in zijn huidige vorm zo snel mogelijk af te schaffen en in overleg met gemeenten een alternatieve regeling uit te werken waarbij zowel rekening wordt gehouden met het inkomen/ vermogen van de cliënt, als wordt gelet op transparantie en uitvoerbaarheid. Motie 35 van 2020 huishoudelijke ondersteuning onderbrengen bij de bijzondere bijstand In uw raadsvergadering van 5 november 2020 heeft u een motie aangenomen naar aanleiding van de kosten van het abonnementstarief.

U heeft ons verzocht om met andere gemeenten en de VNG in gesprek te gaan met het Rijk om de huishoudelijke ondersteuning onder te brengen bij de bijzondere bijstand. Op dit moment is onderbrengen van huishoudelijke ondersteuning bij de bijzondere bijstand wettelijk niet mogelijk. Eind november 2020 heeft de minister een gemeente met dit plan teruggefloten. Zoals aangegeven hebben zowel de minister als de VNG laten weten eventuele maatregelen door te willen schuiven naar een volgend kabinet. De VNG gaat zich er bij de kabinetsformatie hard voor maken dat gemeenten financieel grip hebben op kosten in het sociaal domein. Daaronder vallen de kosten van het abonnementstarief. Dat staat in de VNGagenda 2021 die in februari 2021 wordt vastgesteld op de Algemene Ledenvergadering. Wij zullen deze inspanning van de VNG van harte ondersteunen. We informeren u als hier meer over bekend is. Wmo voorspelmodel Gemeente Den Haag heeft een Wmo voorspelmodel ontwikkeld vanwege de behoefte om beleid beter af te kunnen stemmen op de toekomst en om iedereen blijvend passende zorg en ondersteuning te kunnen geven. Het model is een datatoepassing waarmee de gemeente de uitgaven/ontwikkelingen op basis van de Wmo de komende jaren op wijkniveau kan voorspellen.

Het doel van het Wmo voorspelmodel is dan ook om bij te dragen aan het beheersen van de 2 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z19562&did=2020D42132

GEMEENTE VELSEN kosten en het aanbieden van de juiste zorg. Het door de gemeente Den Haag ontwikkelde model is op 19 juni 2020 aan de VNG overdragen, met als doel het verder te ontwikkelen als bruikbaar instrument voor alle gemeenten van Nederland; een landelijk Wmo voorspelmodel. Velsen als koplopergemeente De gemeente Velsen is sinds begin 2020 betrokken bij de ontwikkeling van het landelijk voorspelmodel. Nadat op 19 juni gemeente Den Haag het model aan de VNG heeft overgedragen, is de VNG aan de slag gegaan met de doorontwikkeling van het model. Hiervoor heeft de VNG een samenwerking opgestart met 6 ‘koplopergemeenten’. Vanwege de bestuurlijke wens binnen de gemeente Velsen om meer datagedreven te werken en de mogelijkheden die de deelname biedt om binnen de eigen organisatie concreet aan de slag te gaan op het gebied van data en voorspellen is besloten om als koplopergemeente deel te nemen aan dit project. De gemeenten en VNG werken samen op het gebied van data en inhoud om het landelijk Wmo voorspelmodel verder te ontwikkelen, zodat een goed werkzaam model beschikbaar en toepasbaar voor alle gemeenten in Nederland ontstaat. De koplopergemeenten zullen als eerste met het Wmo voorspelmodel gaan werken, omdat zij vooraan in de rij staan bij de implementatie van het model.

De planning van de implementatie is op dit moment nog niet helemaal duidelijk, omdat op het gebied van data en inhoud nog ontwikkelingen plaatsvinden en momenteel uitgezocht wordt of bepaalde wensen technisch mogelijk zijn.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen

Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad

Datum

23 november 2020 Kenmerk

TISB/U202000937 Lbr. 20/083 Telefoon

070-373 83 93 Bijlage(n)

-

Onderwerp

Maatregelen beheersing kosten abonnementstarief

Samenvatting Nu duidelijk is geworden dat het Rijk niet van plan is gemeenten volledig financieel te compenseren voor de extra kosten als gevolg van het abonnementstarief in de Wmo, heeft de VNG aangekondigd dat zij gemeenten zal adviseren om bepaalde beheersmaatregelen te nemen. In deze ledenbrief worden deze maatregelen nader toegelicht. De kans bestaat dat in gemeenten waar deze maatregelen worden genomen bezwaar- en beroepsprocedures gestart zullen worden. De VNG wil gemeenten die een proefproces willen voeren, daarbij ondersteunen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl

U202000937

PROD

Aan de leden

Datum

23 november 2020 Kenmerk

TISB/U202000937 Lbr. 20/083 Telefoonnummer

070-373 83 93 Bijlage(n)

-

Onderwerp

Maatregelen beheersing kosten abonnementstarief

Geacht college en gemeenteraad, Inleiding Nu duidelijk is geworden dat het Rijk niet van plan is gemeenten volledig financieel te compenseren voor de extra kosten als gevolg van het abonnementstarief in de Wmo, heeft de VNG aangekondigd dat zij gemeenten zal adviseren om bepaalde beheersmaatregelen te nemen (https://vng.nl/nieuws/abonnementstarief-onvoldoende-gecompenseerd-grens-bereikt). In deze ledenbrief worden deze maatregelen nader toegelicht. De voorgestelde maatregelen zijn in de eerste plaats gericht op beheersing van de kosten van de huishoudelijke hulp. De kans bestaat dat in gemeenten waar deze maatregelen worden genomen bezwaar- en beroepsprocedures gestart zullen worden. Een proefproces kan mogelijk leiden tot een meer principiële rechterlijke uitspraak over de bedoeling van de Wmo 2015, in het bijzonder van de zogeheten ‘eigen kracht’ artikelen 2.3.2 (het vierde lid sub b en c) en 2.3.5 (derde lid). De VNG wil gemeenten die een proefproces willen voeren, daarbij ondersteunen. Maatregelen Financiële draagkracht betrekken in het onderzoek Het gesprek Bij het gesprek met de cliënt zal de gemeente nagaan of de aanvrager zelf in een oplossing kan voorzien. Daarbij komt de financiële zelfredzaamheid aan de orde. Financiële zelfredzaamheid valt met andere woorden ook onder dit oplossend vermogen.

Er is een verband tussen de zelfredzaamheid van een persoon en diens financiële omstandigheden. Met behulp van een goede werkinstructie en een vragenlijst kan de gemeente bij iedere cliënt nagaan waaróm deze niet zelf de huishoudelijke hulp kan regelen. Met een grondig onderzoek,

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl

U202000937

PROD

waarbij ook wordt gekeken naar andere (zorg)kosten die de cliënt heeft, kan een beeld worden gegeven van de algehele (ook financiële) situatie van een cliënt. Draagkrachtnorm Aanvullend op het gesprek zou de gemeente de cliënt kunnen vragen een bankafschrift van het inkomen te overleggen. De gemeente zou een eenvoudige draagkrachtberekening kunnen maken aan de hand van NIBUD-informatie. Het toepassen van de normen van de bijzondere bijstand achten wij niet passend. De CRvB heeft al in 2016 aangegeven dat huishoudelijke hulp onder de Wmo valt en niet vanuit de bijzondere bijstand mag worden verstrekt. De invoering van het abonnementstarief was juist bedoeld om het voor burgers met een gemiddeld inkomen makkelijker te maken om Wmo-hulp te krijgen. Wij denken eerder aan een draagkrachtberekening gebaseerd op minimaal 150% van het sociaal minimum. Het eventuele vermogen blijft buiten de draagkrachtberekening. Een voorwaarde om de voorziening te kunnen afwijzen is bovendien dat de voorziening op de markt beschikbaar en passend moet zijn. Gemeenten zouden zich hierover moeten informeren bij de aanbieders van gemaksdiensten. Invoeren van een budgetplafond en een wachtlijst Gemeenten hebben de opdracht om een sluitende (meerjaren)begroting te realiseren. Een derde van de gemeenten slaagt daar nu niet meer in en moet bezuinigen. De bezuinigingen raken vooral de kwetsbare burgers.

Door middel van een budgetplafond bepaalt de gemeente per jaar hoeveel budget zij beschikbaar stelt voor bijvoorbeeld de huishoudelijke hulp. Het budgetplafond kan worden bepaald op basis van de uitgaven van het vorige jaar, plus een percentage voor de normale stijging van het volume (als gevolg van de vergrijzing) plus een percentage voor de stijging van lonen en prijzen. Binnen het budgetplafond zou ruimte moeten blijven voor burgers die de huishoudelijke hulp niet zelf kunnen regelen en betalen. De gemeente zou het beleid zo kunnen aanpassen dat personen, van wie uit het onderzoek blijkt dat zij het zelf kunnen regelen en betalen, een afwijzende beschikking krijgen, of een beschikking met een aantekening dat zij op een wachtlijst worden geplaatst. De wachtlijst blijft bestaan totdat het Rijk de gemeente volledig voor de extra kosten als gevolg van het abonnementstarief compenseert. Deze maatregel moet worden ondersteund door een zorgvuldige communicatie naar de burger. Voorzienbaarheid Gemeenten geven aan dat het regelmatig voorkomt dat een burger de particuliere hulp bewust opzegt omdat huishoudelijke hulp onder de Wmo goedkoper is. Het abonnementstarief is een verkeerde prikkel die ertoe leidt dat burgers juist minder hun ‘eigen kracht’ benutten en vaker een beroep doen op de Wmo. Deze burgers hebben zichzelf dus bewust in een ‘niet zelfredzame’ situatie gebracht.

Mogelijk is hier een parallel te vinden met de situatie dat een burger zonder overleg met de gemeente verhuist van een geschikte woning naar een niet geschikte woning. Over dit laatste is jurisprudentie en de rechter accepteert in dat geval een afwijzing van de voorziening door de gemeente. Eigen kracht bevorderen Een maatregel die waarschijnlijk wel binnen het wettelijk kader van de Wmo past, is het inrichten van een algemene voorziening om de eigen kracht van de cliënt te stimuleren. In plaats van een maatwerkvoorziening, krijgt de cliënt een aanbod waarmee hij de hulp van een deskundige kan inroepen. Deze deskundige komt bij de cliënt thuis en bespreekt met hem welke algemeen verkrijgbare hulpmiddelen er zijn waarmee mensen met een beperking hun huishouden

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/4

(grotendeels) zelf kunnen blijven doen. Met deze algemene voorziening kan de maatwerkvoorziening in sommige gevallen worden afgewezen, dan wel uitgesteld of kan een maatwerkvoorziening met een lager aantal uren worden verstrekt. Uitgangspunt van zorgvuldige procedure en individueel maatwerk Ook wanneer gemeenten ertoe overgaan om hun beleid aan te passen met de bedoeling om een voorziening te kunnen afwijzen op grond van eigen (financiële) kracht, zijn en blijven een zorgvuldige toegangsprocedure en het leveren van individueel maatwerk de centrale uitgangspunten van de Wmo. Iedere burger kan een melding bij de Wmo doen en heeft recht op een zorgvuldige procedure. Het bij voorbaat afwijzen van een voorziening op grond van het inkomen is niet aan de orde. De CRvB heeft in 2019 nog eens bevestigd dat de Wmo 2015 geen ruimte biedt om naast de mogelijkheid om een bijdrage op te leggen als bedoeld in artikel 2.1.4 van de Wmo 2015, een extra vermogens- en inkomensvoorwaarde te stellen voor het kunnen verstrekken van een maatwerkvoorziening. Ook heeft de CRvB in haar uitspraken keer op keer het belang benadrukt van het doen van een zorgvuldig onderzoek, eventueel ondersteund door een deskundig advies en een goed onderbouwde motivering in de verslaglegging. De kwaliteit daarvan vraagt blijvende aandacht van gemeenten.

Hoe nu verder? Inzet VNG op korte en langere termijn Op de korte termijn blijft de VNG ernaar streven om de extra kosten die gemeenten maken alsnog volledig gecompenseerd te krijgen. Begin december is er nog de begrotingsbehandeling van VWS in de Tweede Kamer. Voor dit overleg, maar ook voor het AO van 11 november heeft de VNG een brief gestuurd https://vng.nl/sites/default/files/2020-10/20201023_brief_parlement_vng-reactieabonnementstarief-in-de-wmo-tbv-begrotingsbehandeling-vws-def.pdf. Ook adviseert de VNG gemeenten over algemene maatregelen om de kosten beter inzichtelijk te maken en te beheersen. De visitatiecommissie van de VNG heeft daarvoor informatiemateriaal beschikbaar https://vng.nl/artikelen/visitatiecommissie-financiele-beheersbaarheid-sociaal-domein. In de afgelopen maanden is een ambtelijke werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van gemeenten met een groot financieel tekort op de Wmo en de VNG al bezig geweest om maatregelen in kaart te brengen. Met deze werkgroep en met andere gemeenten die bereid zijn een stap verder te zetten en eventueel een proefproces te voeren, wil de VNG de in de ledenbrief genoemde maatregelen verder uitwerken.

Tot slot zal de VNG bij een nieuw kabinet bepleiten het abonnementstarief in zijn huidige vorm zo snel mogelijk af te schaffen en in overleg met gemeenten een alternatieve regeling uit te werken waarbij zowel rekening wordt gehouden met het inkomen/ vermogen van de cliënt, als wordt gelet op transparantie en uitvoerbaarheid. Met vriendelijke groet, Vereniging van Nederlandse Gemeenten

mr L.K. Geluk Algemeen directeur

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/4