E50 Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020.pdf

GEMEENTE VELSEN

Collegebericht Weeknummer: 36

Datum vergadering

07-09-2021

Ambtenaar

S. Baaij

Zaaknummer

106955-2021

Telefoonnr.

0255 567683

Portefeuillehouder(s)

M. Steijn

E-mailadres

sbaaij@velsen.nl

Bijlagen

1

Onderwerp: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020

Geachte leden van de raad, Op 9 september publiceert de GGD Kennemerland de resultaten van de gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020. De resultaten geven een beeld van hoe inwoners op verschillende deelgebieden hun gezondheid ervaren, deze komen op regionaal- en gemeenteniveau beschikbaar. De GGD voert dit vragenlijstonderzoek elke vier jaar uit onder inwoners van 18 jaar en ouder in opdracht van de gemeenten. Omdat alle GGD’en in Nederland het onderzoek tegelijkertijd en op dezelfde manier uitvoeren, is er ook een landelijk beeld waarmee we onze regio en gemeente kunnen vergelijken. Bij de vragenlijst komen de volgende thema’s aan bod: Gezondheid en welzijn, Leefstijl, Genotmiddelen, Sociale omgeving, en Fysieke omgeving. Uitkomsten Velsen De uitkomsten van Velsen komen grotendeels overeen met de landelijke uitkomsten en die van de regio Kennemerland. Hieruit blijkt dat er verbeteringen nodig zijn op meerdere punten. Zo zijn er nog veel mensen die zich eenzaam voelen. In 2022 werken we in Velsen daarom toe naar een laagdrempelig platform van actieve burgers en organisaties die met elkaar initiatieven tegen eenzaamheid ondernemen. Ook zien we dat bijna de helft van de Velsenaren overgewicht heeft en onvoldoende beweegt. Middels het Sport- en Preventieakkoord en het aanvullende Preventieakkoord zetten we in op gezond eetgedrag en voldoende bewegen.

Luchtkwaliteit Een aantal Velsense uitkomsten wijkt af van de landelijke of regionale gegevens. De meeste van deze uitkomsten hebben te maken met invloed van bedrijven of industrie. Zo zien we dat 27% van onze inwoners stof-/roet-/rookhinder ervaart van bedrijven of industrie tegenover 9% in de regio Kennemerland. Daarnaast ervaart 18% geurhinder van bedrijven of industrie tegenover 7% in de regio Kennemerland. Tenslotte is 26% van de Velsenaren bezorgd over hun gezondheid door bedrijven of industrie tegenover 8% in de regio Kennemerland. Dit percentage is licht gestegen van 23% in 2016 naar 26% in 2020. Het is aannemelijk dat deze uitkomsten te maken hebben met de aanwezigheid van Tata Steel. Ook de uitkomsten van deze gezondheidsmonitor blijven voor ons een groot punt van zorg en aandacht, dat ook in het (maatschappelijke) debat enorm actueel is en waaraan we bestuurlijk dan ook veel aandacht en prioriteit geven. De uitkomsten rondom bedrijven en industrie benadrukken nogmaals het belang voor de inzet rondom luchtkwaliteit. Op 2 september 2021 informeerden wij u voor het laatst over de maatregelen die de gezamenlijke overheden nemen op de korte en lange termijn. De maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit in de regio in het algemeen en op het verduurzamen van Tata Steel specifiek. Ook zijn er maatregelen gericht op

GEMEENTE VELSEN gezondheidsbevordering en -bescherming. Al die maatregelen hebben we verankerd in beleid en maatregelen: in de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2020-2028, de Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit en het Programma Tata Steel en in de nog vast te stellen Omgevingsvisie en het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit. Gezondheid in Velsen De coronacrisis heeft het belang van gezondheid nog meer benadrukt. We vinden het van belang dat de gezondheid van onze inwoners goed is en dat inwoners dit ook zo ervaren. Momenteel ervaart 77% van de inwoners zijn gezondheid als goed tegenover 81% in de regio Kennemerland. Met behulp van de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2020-2028 en de nog verder uit te werken Lokale nota gezondheid zetten we de komende jaren nog meer in op gezondheid.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen

Gemeente Velsen

Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welbevinden en leefstijl van volwassenen en ouderen.

INLEIDING In deze rapportage leest u de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 voor gemeente Velsen. Dit grote vragenlijstonderzoek onder inwoners van 18 jaar en ouder wordt elke vier jaar door de GGD’en uitgevoerd. Dat doen zij in opdracht van de gemeenten. In het najaar van 2020 werden 8506 willekeurig gekozen inwoners van gemeente Velsen uitgenodigd om schriftelijk of digitaal een vragenlijst in te vullen. 2628 van hen (31%) vulden een bruikbare vragenlijst in. Alle GGD’en in Nederland voeren het onderzoek tegelijkertijd en op dezelfde manier uit. Ze werken hierbij samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Door deze samenwerking zijn voor veel onderwerpen landelijke cijfers beschikbaar. Naast de landelijke onderwerpen heeft GGD Kennemerland een aantal extra onderwerpen aan de vragenlijst toegevoegd. De vragenlijst is afgenomen in de maanden september - december 2020, Nederland bevond zich toen in de coronacrisis. In de afnameperiode vond een aanscherping plaats van de coronamaatregelen, later gevolgd door een gedeeltelijke lockdown. Vanwege de verwachte impact van corona zijn er bij deze editie van de Gezondheidsmonitor extra vragen over dit onderwerp gesteld.

Verder kan het zijn dat de coronacrisis van invloed is op de resultaten van diverse andere onderwerpen uit de vragenlijst, die ook in eerdere edities (2012, 2016) aan de orde kwamen. Mogelijk is dit van invloed op een aantal trends in de tijd.

INHOUD Achtereenvolgens komen in dit rapport de volgende thema’s aan bod: Gezondheid en welzijn, Leefstijl, Genotmiddelen, Sociale omgeving, en Fysieke omgeving. Per thema worden de belangrijkste resultaten van het onderzoek getoond. Alle resultaten zijn terug te vinden in de Gezondheidsatlas van GGD Kennemerland. Daar is ook een achtergronddocument te vinden met daarin de vragenlijst en een uitgebreidere toelichting op het onderzoek. Aanvullende opmerkingen  De resultaten zijn gebaseerd op zelfrapportage, dus op antwoorden die inwoners geven. Dit kan soms afwijken van de werkelijke situatie, bijvoorbeeld bij lengte en gewicht.  Voor de vergelijking met eerdere jaren, en de vergelijking met regio Kennemerland en Nederland geldt: het resultaat is als verschillend benoemd als de percentages minstens 3 procentpunten van elkaar afwijken.  Omdat de percentages in deze rapportage zijn afgerond, tellen ze niet altijd op tot 100%.  Resultaten worden niet weergegeven als minder dan 50 inwoners de vraag hebben beantwoord en/of minder dan 5 inwoners het desbetreffende antwoord hebben gegeven. In een figuur wordt in dat geval een x getoond in plaats van het resultaat.  Sommige groepen inwoners zijn oververtegenwoordigd in het onderzoek, terwijl anderen zijn ondervertegenwoordigd.

Om de uitkomsten zo representatief mogelijk te laten zijn voor de inwoners van gemeente Velsen, zijn de resultaten van dit onderzoek gewogen naar onder andere geslacht, leeftijd, burgerlijke staat, herkomst en inkomen. Dat houdt in dat de antwoorden zwaarder meewegen van groepen inwoners die relatief weinig mee deden aan het onderzoek, en andersom Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 2

GEZONDHEID EN WELZIJN Gezondheid is meer dan het ontbreken van ziekten. Het heeft niet alleen een lichamelijke component, maar hangt ook in sterke mate samen met hoe het met mensen op geestelijk en sociaal gebied gaat. Gezondheid is bijvoorbeeld ook: je gelukkig voelen, het gevoel hebben dat je leven betekenis en een doel heeft en de regie over je eigen leven hebben. Deze manier om naar gezondheid te kijken komt ook terug in de “Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028. Samen gezond in Kennemerland”. Daarin is bijvoorbeeld aandacht voor de gezondheid en vitaliteit van de groeiende groep ouderen. Maar ook voor de relatie tussen gezondheid en achterliggende problematiek zoals armoede.

77% van de inwoners van gemeente Velsen ervaart zijn gezondheid als goed of zeer goed. Dat is minder dan in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland... 81%

77%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en minder dan in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016. 80%

75%

77%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 73% - 81%

18-64 jarigen ervaren vaker hun gezondheid als (zeer) goed.

Mannen ervaren vaker hun gezondheid als (zeer) goed.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

80% 66%

79% 74%

10% van alle inwoners geeft aan dat zijn algemene gezondheid is verslechterd door de coronacrisis, 5% geeft aan dat deze juist is verbeterd.

7% van de inwoners van gemeente Velsen heeft het coronavirus (gehad), al dan niet met een test bevestigd. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland.

7%

7%

8%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

In beide woonkernen is dit 7%

3% van alle inwoners voelde zich redelijk of ernstig ziek door het coronavirus.

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen hebben vaker het coronavirus Er is geen verschil naar geslacht. (gehad). 18-64 jr 65-plus

8% 3%

Man Vrouw

7% 7%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 3

78% van de inwoners van gemeente Velsen voelt zich (erg) gelukkig. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. 78%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 73% - 84%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd.

Er is geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

78% 79%

78% 78%

79% van de inwoners van gemeente Velsen vindt dat zijn leven betekenis en doel heeft. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd 79%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 77% - 82%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

79% 80%

78% 80%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 4

92% van de inwoners van gemeente Velsen heeft matig of veel regie over hun eigen leven. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland … 92%

92%

… en hetzelfde als in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 89% - 95%

91%

Gemeente Kennemerland Nederland

92%

91%

92%

2012

2016

2020

18-64 jarigen hebben vaker matig of veel Er is geen verschil naar geslacht. regie over hun leven. 18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

93% 88%

92% 92%

21% van alle inwoners ervaart minder controle over hun leven door de coronacrisis, 6% juist meer.

46% van de inwoners van gemeente Velsen had in het afgelopen jaar minimaal één door een arts vastgestelde langdurige ziekte of aandoening. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. 46%

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

44%

50%

49%

46%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 44% - 47%

65-plussers hebben vaker door arts vastgestelde langdurige ziekten of aandoeningen.

Vrouwen hebben vaker door arts vastgestelde langdurige ziekten of aandoeningen.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

38%

71%

41% 51%

9% van alle inwoners wordt door hun langdurige ziekte of aandoening sterk belemmerd in het dagelijks leven. Meest voorkomende door arts vastgestelde langdurige ziekten of aandoeningen: 18-64 jarigen (% t.o.v. alle 18-64 jarigen) 1. Hoge bloeddruk (11%) 2. Gewrichtsslijtage heupen of knieën (8%) 3. Migraine (7%), Ernstige aandoening van de rug (7%), Aandoening nek, schouder, elleboog, pols of hand (7%)

65-plussers (% t.o.v. alle 65-plussers) 1. Hoge bloeddruk (34%) 2. Gewrichtsslijtage heupen of knieën (30%) 3. Hartinfarct of andere hartaandoening (15%), Ernstige aandoening van de rug (15%), Aandoening nek, schouder, elleboog, pols of hand (15%)

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 5

27% van de inwoners van gemeente Velsen van 65 jaar en ouder is in het afgelopen jaar minstens één keer gevallen: 13% viel één keer, 14% twee of meer keer. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

… en minder dan in 2012. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2016.

27%

34%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

27%

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 26% - 28%

27% 2016

2020

Vallen gebeurt het meeste thuis (bij 18% van Vrouwen zijn vaker minstens één keer alle 65-plussers), gevolgd door buiten (13%) gevallen. en elders (10%). Man 22% Vrouw

32%

19% van de inwoners van gemeente Velsen had in de afgelopen vier weken veel of heel veel stress. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland.

20%

19%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 17% - 21%

18%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen hebben vaker (heel) veel stress. Vrouwen hebben vaker (heel) veel stress. 18-64 jr 65-plus

6%

24%

Man Vrouw

17% 21%

Meest voorkomende bronnen van stress: 18-64 jarigen (t.o.v. alle 18-64 jarigen) 1. Werk (15%) 2. Familie (8%), Gezondheid (8%), Geldzaken (8%)

65-plussers (t.o.v. alle 65-plussers) 1. Gezondheid (3%) 2. Familie (2%), Sociale contacten (2%)

23% van alle inwoners heeft meer stress door de coronacrisis, 3% juist minder.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 6

6% van de inwoners van gemeente Velsen loopt hoog risico op een angststoornis of depressie. Daarnaast loopt 38% matig risico op een angststoornis of depressie. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

6%

6%

6%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en vrijwel hetzelfde als in 2012 en hetzelfde als in 2016.

4%

6%

6%

2012

2016

2020

18-64 jarigen lopen vaker hoog risico op een angststoornis of depressie. 18-64 jr 65-plus

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 3% - 8%

Er is geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

6% 3%

6% 6%

-

19% van alle inwoners voelt zich meer angstig door de coronacrisis, 2% juist minder. Daarnaast voelt 13% zich meer depressief door de coronacrisis, 1% juist minder.

7% van de inwoners van gemeente Velsen heeft er in het afgelopen jaar serieus aan gedacht om een einde te maken aan het leven. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

7%

7%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen hebben vaker suïcidale gedachten. 18-64 jr 65-plus

… en vrijwel hetzelfde als in 2016. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012.

8% 4%

2012

5%

7%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 6% - 8%

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

8% 6%

61% van de inwoners met suïcidale gedachten praatte erover. Dat deden ze vooral met een andere hulpverlener dan huisarts/POH (46% van degenen die over hun suïcidale gedachten praatte), gevolgd door de partner (37%) en een vriend(in) (37%) 1% van alle inwoners heeft meer suïcidale gedachten door de coronacrisis, 1% juist minder. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 7

13% van de inwoners van gemeente Velsen had in het afgelopen jaar moeite om rond te komen van het huishoudinkomen Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

13%

13%

13%

Gemeente Kennemerland Nederland

.

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

23%

19%

13%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 7% - 19%

18-64 jarigen hebben vaker moeite om rond Vrouwen hebben vaker moeite om rond te te komen. komen. 18-64 jr 65-plus

15% 9%

Man Vrouw

11% 15%

Daarnaast is aan alle inwoners gevraagd of de coronacrisis hun algemene financiële situatie heeft veranderd. Bij 13% van alle inwoners is hun financiële situatie verslechterd door de coronacrisis, bij 5% juist verbeterd.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 8

LEEFSTIJL Het is bekend dat de grootste gezondheidswinst te behalen valt uit de leefstijl factoren, ook wel gezond gedrag genoemd. Landelijk is besloten overgewicht aan te pakken. Daartoe is in 2018 een landelijk preventieakkoord gesloten. Onderwerpen als voldoende bewegen, gezonde voeding en een gezond gewicht hebben ook een plek gekregen in de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland. De noodzaak voor een gezonde leefstijl en gezond gewicht is ook in de huidige coronatijd gebleken.

49% de inwoners van gemeente Velsen heeft overgewicht: 34% heeft matig overgewicht (BMI 25 – 30), 15% ernstig overgewicht (BMI groter dan 30). Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland … 49%

47%

49%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en vrijwel hetzelfde als in 2012 en minder dan in 2016. 51%

52%

49%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 42% - 55%

65-plussers hebben vaker overgewicht.

Mannen hebben vaker overgewicht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

46% 59%

51% 47%

7% van de inwoners van gemeente Velsen voldoet aan de groentenorm (elke dag 5 of meer opscheplepels) Dat is minder dan in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

7%

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 7% - 8%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

10%

Gemeente Kennemerland Nederland

65-plussers voldoen vaker aan de groentenorm.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

7% 10%

7% 8%

39% van alle inwoners eet wel elke dag groente, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 9

32% van de inwoners van gemeente Velsen voldoet aan de fruitnorm (elke dag 2 of meer stuks) Dat is minder dan in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

32%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 29% - 35%

35%

Gemeente Kennemerland Nederland

65-plussers voldoen vaker aan de fruitnorm.

Vrouwen voldoen vaker aan de fruitnorm.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

28% 43%

26% 37%

40% van alle inwoners eet wel elke dag fruit, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen.

21% van de inwoners van gemeente Velsen voldoet aan de waternorm (elke dag 7 of meer glazen water of thee zonder suiker) Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd

21%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 18% - 23%

21%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen voldoen vaker aan de waternorm.

Vrouwen voldoen vaker aan de waternorm.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

23% 14%

15% 26%

78% van alle inwoners drinkt wel elke dag water of thee zonder suiker, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 10

52% van de inwoners van gemeente Velsen sport wekelijks. Dat is minder dan in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland …

56%

52%

… en hetzelfde als in 2016. Dit cijfer is

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 44% - 60%

niet berekend in 2012.

51%

2012

Gemeente Kennemerland Nederland

52%

52%

2016

2020

18-64 jarigen sporten vaker wekelijks.

Mannen sporten vaker wekelijks.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

36%

57%

54% 49%

55%

van de inwoners van gemeente Velsen voldoet aan de beweegrichtlijnen. Zij bewegen minstens 2,5 uur per week matig intensief en doen minstens 2 keer per week spier- en botversterkende oefeningen. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en meer dan in Nederland …

55%

57%

… en meer dan in 2016. Dit cijfer is niet berekend in 2012.

50%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen voldoen vaker aan de beweegrichtlijn. 18-64 jr 65-plus

59% 44%

2012

49%

55%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 51% - 60%

Mannen voldoen vaker aan de beweegrichtlijn. Man Vrouw

58% 53%

31% van alle inwoners is minder gaan bewegen/sporten door de coronacrisis, 13% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 11

GENOTMIDDELEN Het gebruik van genotmiddelen heeft een sterk negatief effect op de gezondheid van mensen en kan leiden tot verzuim of uitval in de maatschappij. Zo is roken een belangrijke risicofactor als het gaat om verlies van (gezonde) levensjaren. Overmatig alcoholgebruik heeft een negatief effect op de gezondheid en het sociaal functioneren van de gebruikers. De gezondheidsproblemen nemen toe naarmate het alcoholgebruik toeneemt en aanhoudt. Bij drugsgebruik gaat het niet alleen om traditionele drugs zoals cannabis en cocaïne of heroïne, maar ook om nieuwere drugs zoals lachgas. Het terugdringen van roken en (overmatig) alcoholgebruik zijn ook belangrijke thema’s in het landelijk preventieakkoord van 2018 en de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland.

17% van de inwoners van gemeente Velsen rookt weleens. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

17%

15%

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

23%

22%

17%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 13% - 21%

17%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen roken vaker weleens.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

20% 9%

18% 16%

2% van alle inwoners is meer gaan roken door de coronacrisis, 2% juist minder.

40% van de inwoners van gemeente Velsen volgt de alcoholrichtlijn. Zij drinken geen alcohol of maximaal 1 glas per dag. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en minder dan in Nederland … 40%

40%

… en vrijwel hetzelfde als in 2016. Dit cijfer is niet berekend in 2012.

43%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

65-plussers volgen vaker de alcoholrichtlijn. 18-64 jr 65-plus

37% 49%

38%

40%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 35% - 44%

Vrouwen volgen vaker de alcoholrichtlijn. Man Vrouw

31% 49%

10% van alle inwoners drinkt minder alcohol door de coronacrisis, 5% juist meer. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 12

18% van de inwoners van gemeente Velsen drinkt overmatig. Zij drinken meer dan 14 (mannen) of 7 (vrouwen) glazen alcohol per week. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland…

18%

18%

… en minder dan in 2016. Dit cijfer is niet

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 17% - 19%

berekend in 2012.

16% 2012

Gemeente Kennemerland Nederland

23%

18%

2016

2020

65-plussers drinken vaker overmatig.

Vrouwen drinken vaker overmatig.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

17% 21%

16% 20%

9% van de inwoners van gemeente Velsen drinkt zwaar. Zij drinken minstens één keer per week minstens 6 (mannen) of 4 (vrouwen) glazen alcohol per dag. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland …

9%

8%

8%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en vrijwel hetzelfde als in 2012 en minder dan in 2016.

11%

12%

9%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 8% - 10%

18-64 jarigen drinken vaker zwaar.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

10% 7%

10% 9%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 13

Van de inwoners van gemeente Velsen gebruikte in het afgelopen jaar 7% cannabis, 2% lachgas en 4% harddrugs (XTC, cocaïne, amfetamine, LSD, heroïne, GHB/GBL, methamfetamine, ketamine). In Velsen gebruikt men Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016. vrijwel even vaak cannabis, even vaak lachgas en Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: vrijwel even vaak harddrugs als in regio 6% - 7% 4% - 4% 1% - 2% Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

Kennemerland

7% 8%

2% 2%

4% 5%

Cannabis

Lachgas

Harddrugs

Cannabis

Lachgas

Harddrugs

De door alle inwoners meest gebruikte harddrugs zijn XTC (2%) en cocaïne (2%), gevolgd door amfetamine (1%) en ketamine (1%). Het aantal 65-plussers dat drugs gebruikt is te klein om resultaten weer te geven. Daarom worden leeftijdsverschillen niet benoemd.

18-64 jr 65-plus

Cannabisgebruik komt vaker voor bij mannen. Lachgasgebruik verschilt vrijwel niet naar geslacht. Harddrugsgebruik verschilt vrijwel niet naar geslacht. Cannabis

10% 4%

2% x

Lachgas

2% 1%

5% x

Harddrugs

5% 3%

Cannabis

x

Lachgas Harddrugs

9%

Man Vrouw

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 14

SOCIALE OMGEVING Sociale steun en sociale interactie hebben een positieve invloed op de lichamelijke en mentale gezondheid van mensen. Sociale steun kan beschermen tegen bijvoorbeeld het ontstaan van eenzaamheid en depressies. Het doen van vrijwilligerswerk en het geven van mantelzorg kunnen bijdragen aan een gevoel van zingeving. Het geven van mantelzorg kan echter ook ongunstige effecten hebben op de gezondheid wanneer de last te groot wordt. Een goede verbinding van de publieke gezondheid met het sociale domein kan dan ook een grote gezondheidswinst opleveren. Deze verbinding heeft een prominente plaats gekregen in de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland.

45% van de inwoners van gemeente Velsen voelt zich eenzaam: 34% voelt zich matig eenzaam, 11% voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland …

45%

46%

47%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en meer dan in 2012 en meer dan in 2016.

35%

41%

45%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 38% - 52%

65-plussers voelen zich vaker eenzaam.

Mannen voelen zich vaker eenzaam.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

44% 49%

47% 44%

27% van alle inwoners voelt zich emotioneel eenzaam (mist een hechte band met iemand), 29% voelt zich sociaal eenzaam (mist een breder sociaal netwerk). 17% van alle inwoners voelt zich meer eenzaam door de coronacrisis, 1% juist minder. Ook is gevraagd naar de verandering in het aantal contacten. 45% van alle inwoners geeft aan minder sociale contacten te hebben door de coronacrisis, 6% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 15

16% van de inwoners van gemeente Velsen geeft langdurig en/of intensief mantelzorg. Zij geven minstens 3 maanden en/of minstens 8 uur per week mantelzorg. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland …

16%

14%

14%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en hetzelfde als in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016.

16%

15%

16%

2012

2016

2020

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd. 18-64 jr 65-plus

Vrouwen zijn vaker mantelzorger. Man Vrouw

16% 15%

12% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast of overbelast door het geven van mantelzorg.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 15% - 17%

12% 19%

5% van alle inwoners geeft meer mantelzorg door de coronacrisis, 1% juist minder.

22% van de inwoners van gemeente Velsen doet vrijwilligerswerk. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en minder dan in Nederland …

22%

23%

… en minder dan in 2016. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012.

25%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

25%

22%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 21% - 23%

65-plussers doen vaker vrijwilligerswerk.

Mannen doen vaker vrijwilligerswerk.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

21% 27%

25% 20%

8% van alle inwoners doet minder vrijwilligerswerk door de coronacrisis, 2% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 16

* Huiselijk geweld is anders uitgevraagd bij 18 t/m 64-jarigen dan bij 65-plussers. Daarom worden de resultaten voor beide leeftijdsgroepen apart weergegeven en zijn ze niet vergelijkbaar

13% van de inwoners van gemeente Velsen van 18 t/m 64 jaar is ooit slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Dat is meer dan in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

13%

… en meer dan in 2012. Dit onderwerp is

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 9% - 15%

niet uitgevraagd in 2016

10%

10%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

Psychisch of emotioneel geweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld: 10% van de 18 t/m 64-jarigen ondervond dat ooit.

13% 2016

2020

Vrouwen zijn vaker slachtoffer van huiselijk geweld. Man Vrouw

8% 17%

3% van de inwoners van gemeente Velsen van 65 jaar en ouder is in het afgelopen jaar slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en minder dan in Nederland …

3%

5%

… en minder dan in 2016. Dit onderwerp is anders uitgevraagd in 2012.

6%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

Psychisch of emotioneel geweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld: 2% van de 65-plussers ondervond dat ooit.

7%

3%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 2% - 5%

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

3% 4%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 17

FYSIEKE OMGEVING In de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland wordt benadrukt dat naast de sociale leefomgeving ook de fysieke leefomgeving de gezondheid van de bevolking kan beïnvloeden. De leefomgeving waarin mensen wonen, werken en leven heeft invloed op hun gezondheid. Ervaren hinder is volgens de Gezondheidsraad een belangrijke indicator voor de gezondheid in relatie tot de leefomgeving. In dit hoofdstuk besteden we naast bezorgdheid over de woonomgeving, aandacht aan diverse vormen van hinder die inwoners ervaren. Voor geluidhinder en slaapverstoring door geluid wordt hieronder ernstige hinder gepresenteerd, omdat de WHO dit specifiek in de richtlijn van 2018 heeft benoemd. Voor stof-/roet-/rookhinder en geurhinder wordt totale hinder gepresenteerd, dat wil zeggen matige en ernstige hinder bij elkaar. Bij alle vormen van hinder worden alleen de voor deze regio meest relevante bronnen weergegeven. Cijfers over andere bronnen van hinder zijn te vinden in onze Gezondheidsatlas. Begin 2022 komen twee verdiepende rapporten uit: voor de IJmond een rapport over chronische aandoeningen en hinder in relatie tot de luchtkwaliteit, en voor de omgeving rond de luchthaven Schiphol een rapport over geluidhinder en slaapverstoring.

Van de inwoners van gemeente Velsen ervaart … … 2% ernstige slaapverstoring door geluid van vliegverkeer. Daarnaast ervaart 10% daar matige slaapverstoring van.

…1% ernstige slaapverstoring door geluid van bedrijven/industrie. Daarnaast ervaart 5% daar matige slaapverstoring van.

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Velsen vrijwel even vaak ernstige slaapverstoring door vliegverkeer en even vaak ernstige slaapverstoring door bedrijven/industrie. Dit onderwerp is landelijk niet (bij alle leeftijden) uitgevraagd en wordt daarom niet met Nederland vergeleken. Gemeente

Kennemerland

3%

2%

Vliegverkeer

1%

1%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 vrijwel even vaak ernstige slaapverstoring door vliegverkeer en vrijwel even vaak ernstige slaapverstoring door bedrijven/industrie. 3%

2%

2016

2020

Vliegverkeer

2%

1%

2016 2020 Bedrijven/industrie

Tussen de woonkernen loopt ernstige slaapverstoring uiteen van: 2% - 2% 1% - 2%

Vliegverkeer

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 18

Van de inwoners van gemeente Velsen ervaart … … 4% ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur. Daarnaast ervaart 19% daar matige hinder van.

… 6% ernstige geluidhinder van vliegverkeer. Daarnaast ervaart 29% daar matige hinder van.

… 8% ernstige geluidhinder van brommers of scooters. Daarnaast ervaart 30% daar matige hinder van.

… 3% ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie. Daarnaast ervaart 11% daar matige hinder van.

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Velsen even vaak ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur, vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van vliegverkeer, even vaak ernstige geluidhinder van brommers of scooters, en vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet bij alle leeftijden uitgevraagd en wordt daarom niet met Nederland vergeleken. Gemeente

4%

Kennemerland

6%

4%

Wegverkeer <50 km/uur

8%

7%

Vliegverkeer

8%

3%

Brommers/scooters

2%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur, even vaak ernstige geluidhinder van vliegverkeer, vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van brommers of scooters, en even vaak ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie.

5%

4%

2016 2020 Wegverkeer <50 km/uur

6%

6%

10%

8%

2016

2020

2016

2020

Vliegverkeer

Brommers/scooters

3%

3%

2016

2020

Bedrijven/industrie

Tussen de woonkernen loopt ernstige geluidhinder uiteen van: 3% - 5% 6% - 7% 7% - 8%

2% - 4%

Wegverkeer <50 km/

Bedrijven/industrie

Vliegverkeer

Brommers/scooters

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 19

Van de inwoners van gemeente Velsen ervaart … … 14% stof/roet/rookhinder van wegverkeer: 12% matige hinder en 2% ernstige hinder

… 8% stof/roet/rookhinder van vliegverkeer: 6% matige hinder en 2% ernstige hinder

… 13% stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander: 10% matige hinder en 3% ernstige hinder

… 27% stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie: 16% matige hinder en 11% ernstige hinder

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Velsen vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van wegverkeer, minder vaak stof/roet/rookhinder van vliegverkeer, vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander, en vaker stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

14% 15%

Kennemerland

8% 12%

Wegverkeer

Vliegverkeer

13% 11% Open haard/allesbrander

27%

9%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van wegverkeer, vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van vliegverkeer, vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander, en vaker stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie. 14%

9%

8%

12%

13%

21%

2016 2020 Wegverkeer

2016

2020

2016

2020

2016

15%

Vliegverkeer

Open haard/allesbrander

Tussen de woonkernen loopt stof/roet/rookhinder uiteen van: 14% - 15% 8% - 8% 10% - 15%

Wegverkeer

Vliegverkeer

Open haard/allesbrander

27% 2020

Bedrijven/industrie

12% - 40%

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 20

Van de inwoners van gemeente Velsen ervaart … … 13% geurhinder van open haard of allesbrander:10% matige hinder en 3% ernstige hinder

… 6% geurhinder van vliegverkeer: 5% matige hinder en 1% ernstige hinder

…18% geurhinder van bedrijven of industrie:14% matige hinder en 4% ernstige hinder

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Velsen vrijwel even vaak geurhinder van open haard of allesbrander, minder vaak geurhinder van vliegverkeer, en vaker geurhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

13%

12%

Kennemerland

9%

6%

Open haard/allesbrander

Vliegverkeer

18%

7%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 even vaak geurhinder van open haard of allesbrander, vrijwel even vaak geurhinder van vliegverkeer, en vrijwel even vaak geurhinder van bedrijven of industrie.

13%

13%

7%

6%

2016

2020

2016

2020 Vliegverkeer

Open haard/allesbrander

Tussen de woonkernen loopt geurhinder uiteen van: 11% - 15% 5% - 6%

Open haard/allesbrander

Vliegverkeer

17%

18 %

2016 2020 Bedrijven/industrie

8% - 26%

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 21

Van de inwoners van gemeente Velsen is … … 6% bezorgd over … 6% bezorgd over … 26% bezorgd over hun gezondheid door hun gezondheid door hun gezondheid door drukke straat. vliegveld. bedrijven of industrie. Vergeleken met regio Kennemerland zijn inwoners van Velsen vrijwel even vaak bezorgd over hun gezondheid door een drukke straat, minder vaak bezorgd door een vliegveld, en vaker bezorgd door bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

7%

6%

Kennemerland

6%

Drukke straat

14% Vliegveld

26%

8%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 is men in 2020 vrijwel even vaak bezorgd door een drukke straat, even vaak bezorgd door een vliegveld, en vaker bezorgd door bedrijven of industrie.

6%

23%

26 %

2016 2020 Vliegveld

2016

2020

5%

6%

6%

2016

2020

Drukke straat

Tussen de woonkernen loopt bezorgdheid uiteen van: 5% - 7% 5% - 8%

Drukke straat

Vliegveld

Bedrijven/industrie

12% - 39%

Bedrijven/industrie

7% van alle inwoners is meer bezorgd over de woonomgeving door de coronacrisis, 1% juist minder.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 22

Aangehaalde rapporten Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028. Samen gezond in Kennemerland. https://www.ggdkennemerland.nl/professionals/advies-publieke-gezondheid/regionale-nota-samen-gezond-inkennemerland Landelijk preventieakkoord 2018. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal-preventieakkoord

COLOFON Uitgave GGD Kennemerland Advies & Onderzoek 9 september 2021 Contactpersonen Regina Overberg, Daniëlle Kramer en Amber Berlijn epi@ggdkennemerland.nl Afbeelding: Studio Wiegers Iconen: flaticon.com

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Velsen | 23