E21 Bijlage 1 Bestuursopdracht Just Transition Fund.pdf

GEMEENTE VELSEN

Bestuursopdracht Just Transition Fund

Voorgesteld bestuurlijk besluit Het colleges van de gemeenten Beverwijk, Castricum, Heemskerk, Velsen en Uitgeest besluiten: 1. Gezamenlijk een opdracht te verstrekken om een regionaal transitieplan voor het Just Transition Fund op te stellen; 2. De wethouder Energietransitie van de gemeente Velsen aan te wijzen als bestuurlijk trekker van de opdracht en op te treden als regionaal lobbyist; 3. De betrokken directeuren/managers van de vijf gemeenten de opdracht te geven: a. een intergemeentelijke stuurgroep op te richten als voorportaal voor het bestuurlijk besluitvormingsproces b. op te treden als ambtelijk opdrachtgever; c. een intergemeentelijke werkgroep op te richten om deze opdracht uit te voeren en de daarvoor noodzakelijke capaciteit vrij te maken; 4. De ODIJ te verzoeken een projectleider beschikbaar te stellen; 5. De gemeente Velsen te verzoeken een strategisch verbinder beschikbaar te stellen.

GEMEENTE VELSEN Inleiding Het Just Transition Fund

Het Just Transition Fund (JTF) maakt onderdeel uit van het Just Transition Mechanism binnen de Europese Green Deal van Eurocommissaris Frans Timmermans. Het mechanisme biedt steun aan regio’s die economisch relatief sterk afhankelijk zijn van inkomsten en werkgelegenheid uit de winning van fossiele brandstoffen of broeikasgas-intensieve industriële processen. Juist in die regio’s heeft de transitie naar een klimaatneutrale economie grote gevolgen. Het JTF zal zich vooral richten op de economische diversificatie van deze regio’s en op de omscholing en actieve inclusie van de werknemers en werkzoekenden in deze gebieden. Het JTF moet op voorstel van de Europese Commissie 7,5 miljard euro aan nieuwe financiële middelen ontvangen. Nederland heeft dan recht op 220 miljoen euro uit het JTF, om uiteindelijk via het mechanisme 3,2 miljard euro te mobiliseren.1 Kansen voor de IJmond (COROP-gebied)

Volgend uit het rijksbesluit van december 2020 werd voor de jaarwisseling bekend dat er binnen de Nederlandse bandbreedte 58,5 mln. euro beschikbaar komt voor de COROP IJmond. Dit COROPgebied bestaat uit de gemeenten Beverwijk, Castricum, Heemskerk, Velsen en Uitgeest. Eén regio, één geluid

Maar die middelen zullen niet zomaar beschikbaar worden gesteld. Aan de uitkering zullen door het Rijk voorwaarden worden verbonden. Een complicerende factor is dat een groot deel van die voorwaarden op dit moment (april 2021) nog niet bekend zijn. Daar komt bij dat we in onze regio en bij onze samenwerking met het NZKG en de MRA te maken hebben met een uitgestrekt speelveld van belangen en overleg. Het is in het belang van onze regio dat we als één zelfstandige, collectieve partij aan tafel zitten bij het Rijk. En dat vraagt om een regio die spreekt met één mond en één en hetzelfde geluid. Daarop willen de gemeenten Beverwijk, Castricum, Heemskerk, Uitgeest en Velsen, als onderdeel van het subsidie-bid dat ze voorbereiden, en in samenwerking met betrokken stakeholders, een gedragen regionaal transitieplan voor de regio opstellen. Het rijk dient de nationale subsidieaanvraag uiteindelijk in Niet de regio, maar het Rijk kan aanspraak maken op de toewijzing van de JTF middelen door Europese JFT in. Daartoe stelt zij een nationaal Transitieplan op. Dat Transitieplan (waarvoor ook andere COROP-gebieden zoals de o.a. provincie Groningen, Rotterdam en Zuid-Limburg (Chemelot-regio) hun input aanleveren) moet dit najaar ter goedkeuring aan de Europese Commissie worden voorgelegd. Het IJmondiale transitieplan moet worden gezien als een regionaal (lobby-)document t.b.v.

het nationale transitieplan Bestuurlijk commitment

Onze wethouders energietransitie én wethouders economie hebben op 3 februari 2021 voor het eerst met elkaar over het JFT gesproken. De wethouders staan achter de idee van de voorbereiding van een regionaal transitieplan voor de COROP IJmond en de uitvoering daarvan met steun van het Europese JTF. Op 11 maart 2021 heeft een vervolgoverleg plaatsgevonden waarin de kaders verder zijn verkend. Op 22 april 2021 willen de bestuurders een principebesluit nemen over het voortraject. Dat principebesluit bestaat uit een door de betrokken colleges vast te stellen bestuursopdracht (vastleggen van het commitment en de organisatiestructuur) en een eerste opzet van een plan van aanpak (vastleggen van het proces).

1 De Europese Commissie is van mening dat de provincie Groningen/het gebied Delfzijl/Eemshaven het grootste

deel van het Just Transition Fund (JTF) in Nederland moet krijgen. Andere belangrijke gebieden van emissieintensieve industrieën in Nederland die worden genoemd in het landenrapport zijn het Noordzeekanaalgebied, Rotterdam en West-Noord-Brabant, Zeeuws-Vlaanderen en Zuid-Limburg. Deze gebieden staan voor belangrijke uitdagingen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen gezien de Nederlandse doelstellingen voor emissiereductie voor 2030 en 2050.

GEMEENTE VELSEN Beoogd doel en effect van de gezamenlijke bestuurlijke opdracht Doel van de bestuursopdracht Het doel van deze gezamenlijke bestuursopdracht is het subsidiebedrag, dat voor het COROPgebied IJmond gereserveerd is in het kader van het Just Transition Fund, voor de regio ook daadwerkelijk beschikbaar te maken. Maatschappelijk te realiseren effect De middelen en uiteindelijk de uitvoering van projecten dragen bij aan de versnelde uitvoering van de energietransitie in de regio, het tot stand brengen van nieuwe economische kansen en technische (product)innovaties, en het creëren van kansen voor de ontwikkeling van de regionale werkgelegenheid. Een goed transitieplan kan ook bijdragen aan het verkrijgen en/of behouden van maatschappelijk draagvlak dat essentieel is voor de uitvoering van de opgaven binnen de regionale en nationale energietransitie. Resultaat van de bestuursopdracht Om dat te kunnen realiseren is het noodzakelijk om op korte termijn een goed gedragen transitieplan voor de COROP IJmond op te stellen, inclusief zo concreet mogelijke investeringsvoorstellen voor de besteding van de voor de COROP IJmond gereserveerde JTFmiddelen van € 58,5 miljoen. Het plan moet recht doen aan de opgave waar wij als gezamenlijke partijen in de regio voor staan en aansluiten bij de doelstellingen en voorwaarden vanuit de subsidieregeling.

Het resultaat moet bestaan uit een regionaal transitieplan (position paper en uitvoeringsprogramma) en een voorstel voor de organisatie en financiering van het regionaal transitieplan. Dit plan brengen we in aan de ministeriële tafels waar het nationale Transitieplan wordt voorbereid.

Inhoudelijke uitgangspunten 1. De spelregels van JTF Vanuit het JFT wordt een aantal eisen aan het transitieplan opgelegd. Het regionale en het uiteindelijk nationale transitieplan moeten bijdragen aan de doelen van de subsidieregeling en moet effecten hebben voor het COROP-gebied IJmond, of delen daarvan. De middelen zijn bedoeld als cofinanciering, wat betekent dat de regio ook zelf moet investeren in de opgaven. Dit hoeft echter niet alleen om overheidsinvesteringen te gaan. De cofinanciering kan ook door bijvoorbeeld het bedrijfsleven worden ingebracht. Het is duidelijk dat er geen of beperkt ruimte is voor nieuw geld. Uitganspunt is dat er wordt uitgegaan van bestaande overheidsbudgetten en van private investeringen die als cofinanciering kunnen dienen. Met het slim inzetten van deze budgetten kan mogelijk geld met geld gemaakt worden. 2. Bestaande beleidskaders Op het gebied van energietransitie en regionale economie, zijn o.a. het Regioplan NZKG, de MRA Agenda van de IJmond uit 2019, het regionaal economisch gebiedsprogramma ‘Made in IJmond’, de visie NZKG 2040, de NZKG-uitvoerings-programma’s en de Techport Meerjarenagenda een belangrijk houvast. Partners als Techport en ‘IJmond Werkt!’ bieden aanknopingspunten als het om de aansluiting van het regionale arbeidspotentieel op de veranderende arbeidsmarkt gaat.

GEMEENTE VELSEN 3. Haalbaarheid/uitvoerbaarheid: waar mogelijk aansluiten bij al bestaande initiatieven De voorgenoemde documenten dienen in eerste instantie als inhoudelijk toetsingskader voor de weging en selectie van mogelijk relevante projecten. Bij de uiteindelijke keuzes en prioritering worden ook andere aspecten als de praktische uitvoerbaarheid, planning, maatschappelijke impact en de financiering betrokken. Ook kan gelet worden op een verdeling binnen verschillende gemeenten, economische sectoren en bedrijfstypen; denk daarbij bijvoorbeeld aan het ook kunnen ondersteunen van gemeentelijke opgaven en MKB-initiatieven. 4. Gezamenlijk verantwoordelijkheid De gemeenten in de COROP-IJmond zien het opstellen van een regionaal Transition plan als een gezamenlijke kans en dus ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De afzonderlijke gemeenten leveren een actieve inhoudelijke inbreng. 5. Samenwerking met bedrijfsleven en andere partners De subsidie is bedoeld voor projecten bij het bedrijfsleven en andere partners die de energietransitie versnellen en de aansluiting op de arbeidsmarkt bevorderen. Het bedrijfsleven en de partners hebben al eerder in kaart gebracht welke projecten in het Noordzeekanaalgebied versnellend zouden kunnen werken op de energietransitie. Bij het aanvragen van de subsidie wordt hier nadrukkelijk naar gekeken.

Kaders voor de uitvoering van de bestuursopdracht in een tijdelijke projectorganisatie Organisatie Bij de voorbereiding van het regionale transitie-plan en de uitvoeringsparagraaf staat de intergemeentelijke samenwerking centraal. Daarom kiezen we ervoor te gaan werken met een tijdelijke projectorganisatie die in ieder geval moet bestaat uit: 1. Projectleider De projectleider coördineert de overleggen met de partners en de deelnemers, stuurt op de voortgang, kwaliteit en financiën en de invulling van de randvoorwaarden van de subsidieverstrekker. De projectleider is trekker van de intergemeentelijk werkgroep. Daarnaast is de projectleider gedelegeerd opdrachtgever voor de externe onderzoeken en verantwoordelijk voor de communicatie richting alle partners en de samenleving. De ODIJ stelt een projectleider beschikbaar. 2. Strategisch verbinder De strategisch verbinder is verantwoordelijk voor de ambtelijke verbinding tussen de gemeenten binnen het project en de samenhang van het project en andere projecten binnen de gemeenten, in de regio en landelijk. De gemeente Velsen stelt een strategisch verbinder beschikbaar. 3. Intergemeentelijke werkgroep De intergemeentelijke werkgroep moet minimaal bestaan uit beleidsmedewerkers Economische Zaken, Arbeidsmarkt, Duurzaamheid en Strategie van de betrokken gemeenten.

Zij leveren de inhoud ten behoeve van het position paper, de relatie met het beleid van de eigen organisatie en de voorbereiding van het bestuurlijk besluitvormingsproces. Zij adviseren de intergemeentelijke stuurgroep en hun

GEMEENTE VELSEN vertegenwoordiger in het bestuurlijk overleg. De projectleider is de trekker van deze werkgroep. 4. Intergemeentelijke stuurgroep De intergemeentelijke stuurgroep moet minimaal bestaan uit directeuren/managers van de betrokken gemeenten o.g.v. energietransitie, economie en arbeidsmarkt, de projectleider en de strategisch verbinder en fungeert als ambtelijk opdrachtgever. Zij stelt het plan van aanpak vast, voert regie op de inhoud op hoofdlijnen, en neemt daar waar nodig aanvullende besluiten over de uitvoering van het proces. 5. Bestuurlijk overleg Ter voorbereiding op het bestuurlijk besluitvormingsproces binnen de gemeenten en de bestuurlijke lobby vindt bestuurlijk overleg tussen de projectpartners plaats. Het bestuurlijk overleg bestaat uit de verantwoordelijk wethouders, de projectleider en de strategisch verbinder. 6. Bestuurlijk trekker Een van de betrokken bestuurders is aangewezen als bestuurlijk trekker en zal die rol zowel binnen het project als daarbuiten vervullen. De wethouder Energietransitie van de gemeente Velsen is bereid gevonden de rol van bestuurlijk trekker te vervullen. 7. Bestuurlijk platform NZKG gebruiken als klankbordgroep Dit betreft een bestaand platform, waar de regionale positionering kan worden gespiegeld. 8.

Goede aansluiting op de nationale overlegtafel De verbindende rol wordt ambtelijk vervuld door de projectleider en de strategisch verbinder. De bestuurlijke trekker vertegenwoordigt het COROP-gebied IJmond aan bestuurlijke tafels. Indien nodig schuift ook de ambtelijk opdrachtgever aan. 6. Betrokkenheid van de gemeenteraden De gemeenteraden zijn bevoegd tot het – wanneer relevant en noodzakelijk - vaststellen van de benodigde financiering ter uitvoering van het uitvoeringsprogramma, voor zover het gemeentelijke investeringen betreft. Zij stellen het regionale transitieplan vast en zullen over de stappen binnen het project worden geïnformeerd. 7. Samenwerking met de Provincie Noord-Holland De Provincie Noord-Holland is betrokken bij de inzet van het JTF in onze regio. Bij het opstellen van het transitieplan en in de overleggen ambtelijk en bestuurlijk, zowel in de regio als met het Rijk, trekken we dan ook samen op. Tijd De planning wordt bepaald door de planning van het nationale transitieplan en de spelregels van de subsidieregeling. Op basis van de nu (april 2021) bekende planning, wordt gestreefd naar het afronden en indienen van het IJmondiale transitieplan in juli 2021, zodat deze integraal betrokken kan worden bij het opstellen van het nationaal transitieplan.

Informatie De projectleider is verantwoordelijk voor het verstrekken van de juiste informatie op het juiste moment. De ambtelijke opdrachtgever ziet hier op toe.

GEMEENTE VELSEN Kwaliteit Ten behoeve van een goed onderbouwd bid bestaat het resultaat van het project tenminste uit: 1. Position Paper 2. Voorstel Uitvoeringsprogramma in de vorm van Regionaal Transitieplan 3. Voorstel Uitvoeringsorganisatie (inclusief co-financiering, planning, etc.). Afbakening De bestuurlijk opdracht betreft alleen de noodzakelijke activiteiten voor het definitief beschikbaar maken van de gereserveerde subsidiemiddelen voor de COROP IJmond. Na toewijzing van de Europese commissie van het JTF budget, zal de subsidieregeling door het Rijk worden opengesteld en kunnen partijen een subsidie-aanvraag doen voor hun project. Het opstellen en toetsen van gedetailleerde projectplannen zijn onderdeel van de uitvoering van het transitieplan, en afhankelijk van het definitief beschikbaar komen van de subsidiemiddelen.

Risico’s zoveel mogelijk beperken We lopen als opdrachtgever een aantal risico’s bij de uitvoering van het project. 1. We krijgen het subsidie-bid niet rond/kunnen niet aan de eisen van de subsidieregeling voldoen. Een belangrijke randvoorwaarde bijvoorbeeld voor het krijgen van de subsidie is cofinanciering. Naast de bijdrage vanuit Europa van 58,5 miljoen euro over een tijdsbestek van zeven jaar voor de IJmond, zal er 50% cofinanciering worden gevraagd van de Nationale en regionale partners. Ook de partners in de regio, waaronder de gemeenten, zullen uiteindelijk, ondanks de financieel zware tijden, aantoonbaar in de opgave moeten investeren. Hoe beperken we dit risico: We zoeken naar aansluiting bij bestaande programma’s en investeringen door derden – in het bijzonder door het bedrijfsleven in de regio - om dat zo efficiënt mogelijk te realiseren. We zoeken maximaal naar mogelijkheden bij het rijk, de provincie en het bedrijfsleven om de cofinanciering te organiseren. 2.

De subsidie wordt niet verstrekt Dat leidt ertoe dat we onze doelstellingen rondom energie en werkgelegenheid niet versneld kunnen realiseren maar ook de investering aan de voorkant (voorbereiden bid) niet kunnen terugverdienen Hoe beperken we dit risico: We volgen de ontwikkelingen rondom de subsidieregeling op de voet, trekken waar nodig en relevant procesmatig op partners als de provincie Noord-Holland, het projectbureau Noordzeekanaalgebied en de Metropoolregio Amsterdam en investeren in het verhaal van de regio IJmond (position paper)..

Samenspel Het regionale transitieplan wordt in samenwerking met de betrokken samenwerkingspartners opgesteld. Er wordt aansluiting gezocht met lopende samenwerkingsprojecten als Techport, 6GreenBiz en het Werkbedrijf. In een voorstel dat zal worden voorgelegd aan de intergemeentelijke regiegroep en het bestuurlijk overleg, wordt uitgewerkt welke wijze en wanneer de raden bij het proces worden.

GEMEENTE VELSEN

Financiële en personele consequenties 1. Urenregistratie Uitgangspunt voor de financiering voor deze opdracht is maximaal gebruik te maken van de mogelijkheid de kosten ten laste van de subsidie te brengen en dus mee te nemen als onderdeel van de cofinanciering. Dat betekent dat de afzonderlijke gemeenten de inzet van uren moeten gaan registreren. 2. Binnen bestaande budgetten van de ODIJ ODIJ heeft aangegeven dat de werkzaamheden die zij in het kader van deze bestuursopdracht gaan uitvoeren niet leiden tot een aanvullende rekening. Wanneer hiervoor wel aanleiding voor kan ontstaan wordt daarover door de OD IJmond tijdig in overleg getreden met de opdrachtgevers. 3. Inhuur externe partij Voor het opstellen van het position paper wordt externe ondersteuning aangetrokken. De ODIJ treedt daarvoor, in overleg met de deelnemende gemeenten, op als opdrachtgever, en zal de kosten deels voor haar rekening nemen (zie 2). Daarnaast zal cofinanciering hiervoor worden gevraagd aan de provincie Noord-Holland.

Communicatie 1. Aan de start van het project draagt de projectleider zorg voor een communicatiedocument, op basis waarvan de ambtelijke organisaties, de bestuurders van de betrokken gemeenten en de partners in de regio worden geïnformeerd over dit initiatief. 2. De projectleider organiseert gedurende het project voor een goede communicatie met alle betrokken partijen. Onderdeel van de besluitvorming over het position paper is een communicatiedocument t.b.v. het informeren van de samenleving over het bid.