Concept uitvoeringsagenda gezondheid 28-10-2021

1

Lokale uitvoeringsagenda gezondheid Op 23 juni 2021 stelde de gemeenteraad van Velsen de Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 ‘Samen gezond in Kennemerland’ vast. In deze nota staat dat elke gemeente de nota verder lokaal uitwerkt. Op dit moment werken we voor Velsen aan een lokale uitvoeringsagenda. Daarin staat welke onderwerpen prioriteit hebben en welke activiteiten we uitvoeren op het gebied van gezondheid. Dit memo geeft op hoofdlijnen de concept lokale uitvoeringsagenda voor 2022 tot en met 2025 weer. Na de sessie met de raad gaan we in gesprek met de GGD om de input van de raad zoveel mogelijk op te nemen in de uitvoeringsagenda. Inleiding De gemeente Velsen vindt een goede gezondheid belangrijk. Gezondheid is veel meer dan de aan- of afwezigheid van ziekte. We gaan daarom uit van het begrip positieve gezondheid; het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en daarbij zoveel mogelijk eigen regie te voeren. We zijn ons steeds meer bewust van de relatie tussen sociaaleconomische verschillen en verschillen in gezondheid en levensduur. Als mensen zorgen hebben over het kunnen betalen van de huur, zorgverzekering en voeding, werkt dit door op de gezondheid van mensen. Het heeft ook invloed op allerlei gezondheidsaspecten bij kinderen, zoals overgewicht, gezond eten, goed slapen en goed mee kunnen doen op school.

Ook een gezonde leefomgeving heeft de aandacht. Een veilige buurt met plek om te spelen en te sporten heeft invloed op de gezondheid van mensen. Met inzet op positieve gezondheid hopen we de zwaardere gezondheidszorg te voorkomen. In de lokale uitvoeringsagenda sluiten we aan op de gezondheidsvraagstukken uit de landelijke en regionale gezondheidsnota’s en nemen we de daarbij behorende ambities over. Daarnaast nemen we ook leefstijlthema’s en de impact van de coronacrisis op de publieke gezondheid op. De impact van de coronacrisis maakt duidelijk hoe belangrijk het is om ons te wapenen tegen een gezondheidscrisis. In de lokale uitvoeringsagenda staan de volgende vijf gezondheidsvraagstukken centraal: 1. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving 2. Gezondheidsachterstand verkleinen 3. Druk op het dagelijkse leven bij jeugd en jongvolwassenen 4. Vitaal ouder worden 5. Leefstijlthema’s ➢ Overgewicht ➢ Alcohol ➢ Roken Omgevingsvisie Velsen– op basis van Koersdocument (vastgesteld in de raad op 27 mei 2021) Vanwege de sterke relatie tussen gezondheid en de inrichting van de fysieke leefomgeving, is het thema Gezonde Gemeente één van de drie pijlers van de Omgevingsvisie Velsen. We nemen de koers vanuit de omgevingsvisie mee in de lokale uitvoeringsagenda. In een gezonde en veilige gemeente bevordert de fysieke leefomgeving de gezondheid en veiligheid van de inwoners.

Ook stimuleert de fysieke leefomgeving een plezierige samenleving waar iedereen volwaardig aan kan deelnemen en daartoe wordt verleid. Met de Omgevingsvisie Velsen willen we de domeinen van de fysieke en sociale wereld beter met elkaar verbinden om deze gezonde en veilige leefomgeving te waarborgen. Daarom hebben we de volgende ambitie laten opnemen in het Koersdocument Omgevingsvisie 2040:

2

Velsen is een gezonde en veilige leefomgeving voor onze inwoners, waarin we onze inwoners verleiden tot een gezonde leefstijl. We benaderen gezondheid en een gezonde leefomgeving daarom vanuit een brede definitie. Om die ambitie waar te maken, hebben we zes koersen opgenomen die betrekking hebben op (1) de brede benadering van het thema gezondheid, (2) gezondheidsbevordering en (3) gezondheidsbescherming. Koers Omgevingsvisie -

-

-

Een gezonde leefomgeving in de Omgevingsvisie Velsen (1) biedt een goede toegang tot voorzieningen (zoals scholen, winkels, buurthuis) en openbaar vervoer, voor iedereen; (2) nodigt uit tot een gezonde leefstijl zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ontmoeten; (3) is schoon, heel en veilig en biedt zoveel mogelijk rookvrije zones; en (4) is toegankelijk voor alle gebruikers (denk aan ouderen, kinderen en gehandicapten). Gezondheid is een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid, waarbij de verbinding tussen het sociale en fysieke domein centraal staat. We breiden het aantal rookvrije zones uit en stimuleren en faciliteren bedrijfsleven, (onderwijs)instellingen, (maatschappelijke) voorzieningen en woningcorporaties om met ons mee te doen. Kinderen en kwetsbaren worden zo beter beschermd tegenover de nadelige gevolgen van roken. Velsen heeft een inclusieve, toegankelijke en veilige leefomgeving die uitnodigt om te bewegen, ontmoeten en ontspannen in de openbare ruimte in bijvoorbeeld parken, tuinen, speelplaatsen of op sportaccommodaties. Wij verbeteren de milieukwaliteit en de luchtkwaliteit voldoet in 2030 aan de dan geldende WHO-advieswaarden. We faciliteren de zelfredzaamheid en het vergroten van het sociaal kapitaal van onze inwoners door te zorgen voor een leefomgeving die schoon, heel en veilig is, waarin

Afbakening Deze uitvoeringsagenda richt zich vooral op de aanpak gezonde leefstijl. Sommige thema’ hangen samen met gezondheid maar zijn al in andere programma’s of beleid opgenomen. Een voorbeeld is de aanpak verbetering luchtkwaliteit. Die aanpak staat al in de Visie gezondheid en luchtkwaliteit, het Programma Tata Steel, de (nog vast te stellen) Omgevingsvisie en het Programma gezondheid en luchtkwaliteit. Ook zijn er taken die wettelijk zijn vastgelegd en al uitgevoerd worden. Bijvoorbeeld de wettelijke taak om periodiek bevolkingsonderzoek te doen. Deze wettelijke taak is bij de GGD belegd. De GGD voert bijvoorbeeld periodiek onderzoek uit naar de incidentie en prevalentie van verschillende kankersoorten in de regio Kennemerland. Uitkomsten uit deze onderzoeken nemen we mee als basis voor onze uitvoering. Financiën De inzet vanuit de uitvoeringsagenda wordt gerealiseerd vanuit verschillende bestaande budgetten uit verschillende domeinen. Binnen het huidige budget van gezondheid is geen ruimte voor extra inzet. Wel ontvangen we voor 2021, 2022 en 2023 geld voor de uitvoering van het Preventieakkoord (jaarlijks € 40.000) en daarnaast ontvangen we eenmalig € 90.000 vanuit het rijk voor gezonde leefstijlinterventies in 2021 en 2022. Met deze financiële middelen zetten we samen met onze partners in op het versterken van de gezondheid van de inwoners van Velsen.

We vragen de gemeenteraad mee te denken over de inzet op gezondheid binnen de gemeente Velsen. Een aandachtspunt is dat een deel van de inzet niet meer mogelijk is wanneer de financiering vanuit het Preventieakkoord stopt en dat aanvullingen vanuit de raad mogelijk voor een financiële aanvraag in de P&C cyclus zorgen.

3

1. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving De leefomgeving waarin mensen wonen, werken en leven heeft invloed op hoe gezond mensen zijn en hoe gezond ze zich voelen. Deze invloed kan direct zijn, bijvoorbeeld door de luchtkwaliteit of de mogelijkheden die worden geboden om te lopen of te fietsen in een buurt. Het effect op de gezondheid kan ook indirect zijn, bijvoorbeeld door stress van geluidhinder of (on)tevredenheid over de (mensen in de) buurt. Volgens onderzoek van het RIVM wordt landelijk gemiddeld 5,7% van de ziektelast bepaald door een ongezond milieu. De percentages lopen lokaal echter tot bijna 15% op. Dit geldt vooral in gebieden met veel industrie, (snel)wegen en vrachtverkeer. In Velsen streven we naar een gezonde leefomgeving. Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Het ontwikkelen van een gezonde leefomgeving in de wijken kan eraan bijdragen dat de gezondheid van onze inwoners verbetert. Een gezonde fysieke omgeving staat ook centraal in het Koersdocument van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving en de samenhang daartussen, zoals ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed, maar ook gezondheid en leefbaarheid. Wat doen we? -

-

Omgevingsvisie Velsen 2040 vaststellen, met de pijler Gezonde Gemeente, waarbij gezondheid als volwaardig thema wordt opgenomen zodat er bij keuzes voor de fysieke leefomgeving ook wordt gekozen voor een gezonde leefomgeving; Groene plekken op loopafstand: binnen 300 meter voor alle inwoners een groene omgeving om verkoeling en schaduw op te zoeken. Klimaat adaptieve herstructurering van bijvoorbeeld IJmuiden centrum. Het aantal rookvrije zones uitbreiden als onderdeel van het Preventieakkoord; Actief aan de slag met het speel- en beweegbeleid zodat er voldoende speel- en beweegmogelijkheden zijn voor kinderen en vrij toegankelijke beweegmogelijkheden in openbare ruimte voor iedereen. Inzetten op het verbeteren van de luchtkwaliteit door middel van het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit (samen met ODIJ). Afronden van de snelfietsroute richting Haarlem Woningbouw zoveel mogelijk binnenstedelijk en nabij knooppunten van (hoogwaardig) openbaar vervoer clusteren, zodat nieuwe bewoners verleid worden om te kiezen voor gezondere en duurzamere vervoersmethoden. Het promoten van het beschikbare wandel- en fietsnetwerk binnen Velsen. Velsen beschikt over goede en veilige fietspaden. Door het promoten van deze routes maken we bewegen dicht bij huis we aantrekkelijker en de omgeving beweegvriendelijker

2. Gezondheidsachterstand verkleinen Er is een sterke wisselwerking tussen de gezondheid van inwoners en hun sociaaleconomische status (SES). De sociaaleconomische status wordt bepaald op basis van opleiding, inkomen en positie op de arbeidsmarkt. De sociaaleconomische status is een belangrijke indicator voor gezondheid. Naarmate het inkomen hoger is, is de gezonde levensverwachting hoger. Een bijstandsuitkering of schulden hangen bijvoorbeeld samen met slechtere gezondheid. Cijfers Velsen 4

In de wijken van de gemeente Velsen is sprake van een verschil in SES. In IJmuiden West, Zee- en Duinwijk is er sprake van een lage SES. Van de inwoners boven de 18 jaar heeft 42,1 % een bijstandsuitkering (CBS 2020). Van alle huishoudens behoort 2,8% 4 jaar of langer tot lage inkomensgrens (CBS 2019).

Figuur 1: Sociaaleconomische Status (SES), 2014. Statusscore gebaseerd op opleiding, inkomen en positie op de arbeidsmarkt

Figuur 2: Percentage rokers, 2016.

Figuur 3: Percentage mensen met overgewicht, 2016.

5

Wat doen we? GIDS-gelden Gezond in de Stad (GIDS) is een gezondheidsprogramma voor aandachtsgebieden in Nederland. Het doel van dit programma is om gezondheidsverschillen tussen inwoners te verkleinen. Inwoners, organisaties en bedrijven krijgen bij het opzetten van projectactiviteiten veel ruimte voor eigen initiatief en uitvoering. Het rijk heeft voor de gemeente Velsen twee aandachtgebieden aangewezen om dit programma uit te voeren. Dat zijn Zee- en Duinwijk en Velsen-Noord. Van 2016 tot 2018 lag de focus op Zee- en Duinwijk. Vanaf 2019 worden de meeste projecten in Velsen-Noord uitgevoerd. Bij een paar projecten vindt een verbinding plaats met het Sport- en Preventieakkoord Velsen. Enkele voorbeelden projecten vanuit GIDS zijn: -

Trandelen; dit is een wandelactiviteit van bewoners die tijdens het wandelen afval van de straat halen en hiermee het dorp schoonhouden. Na afloop van iedere wandelactiviteit eten de deelnemers samen een gezonde kom soep. Fit Body bootcamp; dit is een bootcampclub die zowel binnen en buiten plaatsvindt voor inactieve vrouwen in Velsen-Noord en Zee- en Duinwijk. De gezonde school; dit is een gezondheidsprogramma voor de basisschool waarbij meerdere partijen samenwerken. Zowel binnen als buiten school komen verschillende aspecten van voldoende bewegen en gezond opgroeien aan bod. Gezond en lekker in je vel; dit is een gezondheidsprogramma dat zich richt op voldoende en vaardig bewegen en gezonde voeding. Het programma besteedt extra aandacht aan de motorische ontwikkeling van schoolgaande kinderen. Feestdiner; dit is een project waarbij inwoners met verschillende culturen achtergronden gezonde gerechten voor medebewoners maken en samen eten.

Armoedevisie Met behulp van de armoedevisie zetten we in op het tegengaan van armoede en het voorkomen van financiële problemen. De armoedevisie zet in op een nieuwe aanpak. Terugkijkend kunnen we de aanpak van de afgelopen jaren omschrijven als symptoombestrijding. De inzet was vooral gericht op het pakket inkomensondersteunende maatregelen en het beheersen van de kosten. In de armoedevisie wordt de focus gelegd op het voorkomen van armoede en schulden en het centraal zetten van inwoners. We gaan op zoek naar de achterliggende oorzaak van problemen en zetten in op het reduceren van stress. Er is niet één oplossing, maar er is maatwerk nodig waarbij verschillende instrumenten worden ingezet die elkaar versterken. De verwachting is dat op de midden- en lange termijn de effecten van deze aanpak zichtbaar worden. Deze effecten spelen niet alleen op het gebied van financiën, maar ook op andere terreinen zoals werk, wonen, participatie, Wmo, gezondheid en jeugdhulp. Zomerrooster In de zomer van 2020 vond voor de eerste keer het zomerprogramma plaats voor de jeugd van Velsen. Eén van de doelen van dit zomerprogramma is kinderen kennis te laten maken met het sport, kunst, cultuur- en scoutingsaanbod in Velsen. Het idee is dat kinderen zich door deze kennismaking aanmelden voor structurele activiteiten.

Door het Jeugdfonds Sport & Cultuur kunnen ook kinderen uit minima gezinnen zich aanmelden. De wens is om dit zomerprogramma iedere zomer te laten plaatsvinden voor kinderen van 4 t/m 12 jaar. Kansrijke start Het actieprogramma Kansrijke Start is gestart om ieder kind de beste mogelijke start te geven. Het doel is aanstaande en jonge ouders voldoende kennis en ondersteuning te bieden. Naar aanleiding 6

van dit actieprogramma startte in de IJmond de werkgroep Kansrijke Start. Deze werkgroep bestaat uit leden van de JGZ Kennemerland en van IJmond Geboortezorg. In 2020 maakte de werkgroep informatieve animatievideo’s over ouderschap voor anderstaligen en laaggeletterden. Begin 2021 deed de werkgroep onderzoek naar hoe de huidige klantroute in IJmond/Midden-Kennemerland verbeterd kan worden, zodat de doelgroep, ouders in een kwetsbare situatie, op het juiste moment de juiste zorg krijgen. Uit het onderzoek blijkt dat onze regio een relatief hoog percentage (potentiële) ouders in een kwetsbare situatie kent (2 of meer risicofactoren). Deze kwetsbare situaties kunnen leiden tot een slechtere start van het (ongeboren) kind. In het onderzoeksrapport doet de werkgroep aanbevelingen voor mogelijke verbeteringen. In 2021 en 2022 voeren we de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport uit. Te weten: -

-

-

Het instellen van een coördinator-sociale verloskunde die de linking pin is tussen zorg en welzijn. Zorgverleners kunnen cliënten direct bij de coördinator aanmelden. Hij/zij doet dan de intake en regelt voor de mensen de hulp op de sociale kaart en houdt ook de vinger aan de pols en doet de terugkoppelingen van welzijn naar zorg en andersom. Hij/zij kan zo expertise opbouwen voor deze specifieke doelgroep in de hele regio. Eigen bijdrage kraamzorg op indicatie verloskundige voor rekening gemeente. Cliënten met weinig geld melden zich niet aan voor kraamzorg vanwege de eigen bijdrage. Hierdoor is er geen huisbezoek, waarmee (vroeg) signalering gemist wordt. De werkgroep geeft aan dat juist deze gezinnen kraamzorg nodig hebben. De gemeente neemt de eigen bijdrage voor deze gezinnen over op indicatie van de verloskundige. Organisatie en uitvoering wijktafels in Velserbroek en IJmuiden. Uit het onderzoek blijkt dat er behoefte is aan meer verbinding, kennismaken en kennisuitwisseling tussen de zorgverleners in de geboortezorg en de hulpverleners in het welzijnsdomein.

GLI De Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) is in 2020 geïntroduceerd in Velsen. Met de interventie werken volwassenen aan hun leefstijl, gezonder eten, meer bewegen, balans tussen in- en ontspanning en duurzame gedragsverandering. Het doel is overgewicht en daaruit voortkomende gezondheidsklachten te verminderen. De interventie is bewezen effectief. Cliënten kunnen enkel deelnemen na een verwijzing van de huisarts/medische specialist. De interventie wordt volledig vergoed vanuit de basisverzekering en er is geen eigen risico van toepassing. Dat betekent dat deze interventie voor alle Velsenaren toegankelijk is, die geïncludeerd worden. Vanaf 2021 zeten we in op het bereiken van meer deelnemers, het beter ondersteunen van de leefstijlcoaches met kant-en-klaar materiaal en op een betere doorstroom naar laagdrempelig beweegaanbod.

Laaggeletterdheid De gezondheidssituatie van mensen die moeite hebben met lezen en schrijven is vaak minder goed. Dat komt omdat zij meestal de vaardigheden missen om goed om te gaan met informatie over gezondheid, ziekte en zorg. In Velsen hebben we verschillende trajecten voor laaggeletterden. Het doel van de trajecten is laaggeletterden taalvaardig en daardoor zelfredzaam te maken. Stichting Welzijn Velsen biedt Taal Actief Velsen (TAV). Dit bestaat uit verschillende activiteiten waaronder groepstaallessen, individuele lessen, alfabetiseringslessen, computerlessen en een praathuis. In de bibliotheek is er een traject Makkelijk lezen club en Taal in Thema. Daarnaast wordt er in de bibliotheek een aantal keer per week een taalspreekuur gehouden. Een taalexpert vanuit het Nova college beoordeelt het (taal)niveau van de klant, wat de hulpvraag is en wat de mogelijkheden zijn. Vervolgens wordt de klant doorverwezen naar taalonderwijs. Consulenten van de gemeente kunnen klanten doorverwijzen naar het taalspreekuur, maar mensen kunnen zich hier ook zelf voor aanmelden. Ook de bibliotheek en Stichting Welzijn Velsen werven actief deelnemers. In het najaar van 2021 startte ‘Voor ‘t zelfde geld. De methode van dit project is ontwikkeld voor mensen die hun administratie op orde willen brengen en houden maar ook moeite hebben met lezen 7

en schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden. Door het volgen van de lessen krijgen de deelnemers een goed overzicht over hun financiën en alles wat daarbij hoort. Velsen in beweging Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat wanneer je mensen wilt activeren (tot participatie) het helpt om ze letterlijk in beweging te brengen. Bij het project Velsen in beweging sporten bijstandsgerechtigden onder begeleiding van een fitnessinstructeur in groepsverband twee keer per week een uur. Voor mensen die moeite hebben met het belasten van hun lichaam is er de mogelijkheid onder begeleiding te bewegen in zwembad De Heerenduinen. Doordat deelname aan de groepsactiviteiten krijgen deelnemers weer sociale contacten en komen ze uit hun isolement. Door het onder professionele begeleiding sporten komt er zicht op de fysieke (en mentale) belastbaarheid van mensen en wordt er gewerkt aan het vergroten van de fysieke en mentale belastbaarheid. Daarnaast leren mensen weer verplichtingen nakomen zoals deelnemen aan een programma, op tijd zijn en afspraken nakomen. Een consulent van de gemeente bekijkt samen met de deelnemer welke vervolgstappen er gezet kunnen worden richting (vrijwilligers)werk. Dit kan vervolgens bijdragen aan het verhogen van de SES.

Sport- en Preventieakkoord en Preventieakkoord In 2020 is in Velsen het Sport- en Preventieakkoord opgeleverd, in 2021 kwam als aanvulling hierop het Preventieakkoord. Het Sport- en Preventieakkoord is een samenspel van veel partijen uit onder meer de sport, het welzijn, de zorg, het onderwijs en het bedrijfsleven. Deze partijen werken samen voor een vitaler en sportief Velsen. Het akkoord heeft drie hoofddoelen: het versterken van de lokale sport, meer gezonde Velsenaren en zo veel mogelijk inwoners in beweging krijgen. Het Sport- en Preventieakkoord zet zich in voor een gezonde leefstijl voor mensen met een lagere SES. Het aanvullende Preventieakkoord gaat over een rookvrije leefomgeving, het tegengaan van overmatig alcohol- en drugsgebruik en bevorderen van gezond gewicht. Ook richt een aantal plannen zich op ondersteuning van Velsenaren die te maken hebben met factoren die een ongezonde leefstijlkeuze beïnvloeden, zoals stress, eenzaamheid en armoede. 3. Druk op het dagelijkse leven bij jeugd en jongvolwassenen Er zijn verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en trends die impact hebben op de mentale gezondheid van jongeren, zoals het ervaren van prestatiedruk, de rol van sociale media, de coronacrisis en het leenstelsel voor studenten.

Jongeren ervaren hierdoor toenemende stress en hebben meer risico op mentale problemen, zoals depressieve klachten, angst, eenzaamheid en slaapproblemen. Geschat wordt dat 75% van de psychische ziektes ontstaat voor het 25e levensjaar. Inzet op de jeugd van 12 tot 25 jaar is daarom van belang. Cijfers Velsen Sinds schooljaar 2009-2010 voert GGD Kennemerland elke vier jaar de Gezondheidsmonitor (voorheen Emovo) uit. Het onderzoek biedt inzicht in de gezondheid, leefstijl en welbevinden van de jeugd in regio Kennemerland. In 2019 vulden 814 leerlingen uit klas 2 en klas 4 van het voorgezet onderwijs die in de gemeente Velsen wonen de digitale vragenlijst in. Uit de gezondheidsmonitor jeugd 2019 blijkt dat 82% van de jongeren de eigen gezondheid als (zeer) goed ervaart en 80% van de jongeren voelt zich meestal (heel) gelukkig. In onderstaande figuren staat meer informatie over de uitkomsten in Velsen.

8

Wat doen we? De IJmond-gemeenten stelden samen de beleidsnota jeugd en uitvoeringsagenda op. Eén van de thema’s daarin is de aandacht voor een gezonde leefstijl en de daarbij behorende mentale gezondheid van jeugdigen. Om ervoor te zorgen dat jeugd en jongvolwassenen zich gezond ontwikkelen op de korte en lange termijn, zijn maatregelen nodig om de druk te verkleinen en hun mentale weerbaarheid en veerkracht te vergroten. De coronacrisis heeft effect op de mentale gezondheid van jeugdigen. Samen met de GGD en professionals uit het jeugdveld zetten wij ons in op het verbeteren van de mentale gezondheid, waarbij eenzaamheid, suïcide en stress extra aandacht krijgen. We gaan hierover in gesprek. Enkele voorbeelden die al lopen of nog gaan lopen: POH jeugd Huisartsen zijn een belangrijke vertrouwensfiguur voor ouders en jeugdigen. Met de inzet van de Praktijkondersteuner huisarts Jeugd (POH-Jeugd) zetten we in op passende hulp dichtbij het gezin. 9

De POH-Jeugd is goed op de hoogte van het totale aanbod jeugdhulp en de lokale voorzieningen. Hierdoor kijken zij breed naar de hulpvragen van het gezin. Zij zetten lichte en preventieve vormen van ondersteuning in of leiden daar waar nodig toe naar specialistische jeugdhulp. Extra contactmoment Klas 3 VO Tijdens het vorige schooljaar (2021-2022) hebben de meeste klas 2 leerlingen het reguliere contact met een GGD-verpleegkundige gemist. De belangrijkste reden was de lock-down op voortgezet onderwijs scholen. Om de huidige klas 3-leerlingen alsnog te spreken bieden we hen een extra contactmoment aan: groepsgesprek in de klas door de mentor en jeugdverpleegkundige om de thema’s grip op je gevoel, je brein en stress, je stress te lijf en een dubbele crisis. Daarbij deelt de jeugdverpleegkundige de sociale kaart van de omgeving zodat leerlingen weten waar zij terecht kunnen voor hulp. Ook investeert de jeugdverpleegkundige in het contact met mentoren/ zorgcoördinator om leerlingen laagdrempelig toe te leiden naar het jeugdteam dat op de school actief is. Het jeugdteam bestaat naast de GGD- jeugdverpleegkundige uit een consulent van het samenwerkingsverband, een CJG-coach en een Socius-jeugdmaatschappelijk werker. Integrale scholenaanpak preventiethema’s: Scholen worden vanuit diverse richtingen overspoeld door plannen, projecten en programma’s voor een gezonde leefstijl.

Het ontbreekt de scholen aan tijd en overzicht om een juiste keuze te maken aan welke programma’s en projecten zij willen deelnemen en om daar vervolgens ook een goede manier aan te verbinden. Door verschillend aanbod te bundelen dragen we bij aan een betere samenwerking tussen externe partijen en scholen. Daarnaast streven wij naar structurele verankering van erkende voedingseducatie in het schoolbeleid. Door scholen re adviseren en persoonlijk te begeleiden, geven we hen beter inzicht in gezondheidsproblemen en risicofactoren van hun leerlingen. Op basis daarvan kiezen scholen de juiste activiteiten en interventies die passen bij de school en de leerlingen. Het aanbod richt zich vooral op water drinken, gezonde voeding en (meer) bewegen, wat weer bijdraagt aan een gezond welbevinden, waar alles mee start. Jeugdteams Het onderwijs is een belangrijke vindplaats waar vroegtijdig gesignaleerd kan worden of kinderen zich minder goed ontwikkelen. Door een adequate afstemming van hulpvragen en ondersteuningsmogelijkheden tussen het onderwijs en de jeugdhulp kan worden voorkomen dat (ergere) problemen ontstaan en kan de ontwikkeling van kinderen worden gestimuleerd. Er kan dan direct preventief worden gehandeld naar wat er nodig is voor ieder kind.

Door de vroege hulp dichtbij het kind te versterken op plekken waar het kind veel is, zoals op de scholen, kan voorkomen worden dat hulpvragen escaleren. Hierin spelen de jeugdteams een belangrijke rol. De jeugdteams bestaan uit medewerkers van het Centrum van Jeugd en Gezin (CJG IJmond), de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD), Jeugd Maatschappelijk Werk (Socius) en de consulenten van het Samenwerkingsverband Passend Onderwijs. De jeugdteams bestaan uit kleine teams met professionals die elkaars expertise kunnen gebruiken en gezamenlijk een passend aanbod voor ieder kind bieden. Uitgangspunt is bundeling van de krachten. De afgelopen periode is hard gewerkt aan een plan om de verbinding tussen onderwijs en jeugdhulp te versterken. In de regio Midden-Kennemerland is dit vastgelegd in de Uitvoeringsagenda Onderwijs-Jeugd MK en in de regio Zuid-Kennemerland is dit vastgelegd in het Jeugdondersteuningsplan ZK. Onderdeel van beide plannen is het doorontwikkelen van de jeugdteams. Doel hiervan is om planmatig en vroegtijdig samen te werken, het voorveld optimaal te benutten en domeinoverstijgend samen te werken. We beogen dit te behalen door onder anderen samenwerkingsafspraken en afstemmingsgesprekken tussen de jeugdteampartners, netwerkbijeenkomsten, aanbod afstemmen binnen het jeugdteam en het vormen van een lerend netwerk.

10

4. Vitaal ouder worden Binnen de gemeente Velsen is de grootste groep inwoners (30,4%) tussen de 45 en 64 jaar. Dit betreft de ouderen van de toekomst. De wens is deze doelgroep vitaal te houden/krijgen zodat zij gezond oud worden. Door te werken aan gezond gedrag en een gezonde levensstijl, hebben mensen de meeste kans op gezond oud worden. Dit betekent onder andere gezonde voeding en voldoende beweging. Ook helpt stoppen met roken en minder alcohol drinken. Blijven bewegen is belangrijk bij het ouder worden. Sport en bewegen dragen bij aan de gezondheid van mensen. Sport zorgt voor een betere conditie, meer spierkracht, een gezonde levensstijl, een goede nachtrust en een minder hoge medische consumptie. Sporten verkleint daarnaast het risico op een groot aantal aandoeningen als hart- en vaatziekten, obesitas, osteoporose, beroertes. Personen die regelmatig bewegen hebben bovendien een lager risico van 30 procent om vroegtijdig te overlijden. Sporten kan ook de gezondheidstoestand verbeteren van mensen met een chronische aandoening. Onvoldoende lichaamsbeweging daarentegen, vergroot de kans op een vroegtijdige dood. Cijfers Velsen 19 tot 64 jaar

65+ers

Ervaart gezondheid als goed

66%

80%

Voldoet aan bewegingsrichtlijnen

59%

44%

Sport wekelijks

57%

36%

Overgewicht

46%

59%

Minimaal 1 door arts vastgestelde langdurige aandoening

38%

71%

Geen beperkingen in activiteiten vanwege gezondheid (monitor 2016)

74%

51%

Voldoen aan waternorm (elke dag 7 of meer glazen water of thee zonder suiker)

23%

15%

Wat doen we? Participatie traject Door in te zetten op vitaal ouden worden bij 40+ers hopen we op positievere cijfers bij de doelgroep 40 tot 64 jaar en uiteindelijk ook bij de doelgroep 65+ers. Samen met inwoners, professionals en werkgevers kijken we welke inzet hiervoor nodig is. In de zomer van 2021 vond de eerste afspraak plaats van de focusgroep ‘vitaal ouder worden’. Verschillende disciplines waren aanwezig: leden van de participatieraad, inwoners, een Arbo Adviseur van de gemeente Velsen, een medewerker Sportstimulering van gemeente Velsen, Adviseur Publieke Gezondheid van de GGD en beleidsadviseurs vanuit de gemeente Velsen. Tijdens de bijeenkomst wisselden aanwezigen ideeën uit hoe we ervoor kunnen zorgen dat 40+ers vitaal worden/blijven. Als voornaamste kwam er naar voren dat het van belang is dat mensen een trigger of motivatie hebben voor een gezond leven. Dit kan zijn door de buurman die je vraagt voor het straatvoetbaltoernooi, de werkgever die je stimuleert met toernooien of een campagne/voorlichting 11

die je wijst op het belang van gezond leven. Vervolgens is het de uitdaging deze motivatie, trigger of besef vast te houden. De komende periode zetten we de samenwerking met de focusgroep voort en kijken we hoe we ideeën in de praktijk kunnen brengen. Enkele ideeën zijn: - Een overzicht van het aanbod maken en hierover actief communiceren - Stimuleren van gezond eten en voldoende bewegen door werkgever - Het opzetten van wandelgroepen en dit online delen - Rolmodellen inzetten - Samenwerkingsverbanden sportverenigingen - Lokaal meedoen aan bewustwordingscampagnes - Stimulering door buurt (straatvoetbal) - Gratis aanbieden van een fittest en advies - Op wijkniveau/buurtniveau voorlichting geven over het belang van bewegen en gezond eten. - Bewegen op recept Eén tegen eenzaamheid Op 18 mei 2021 sloot Velsen zich aan bij de landelijke coalitie Eén tegen eenzaamheid. Het doel van deze landelijke coalitie is de trend van eenzaamheid onder ouderen doorbreken door met veel partners samen te werken en hierdoor eenzaamheid bespreekbaar te maken en eerder te signaleren. Onder ouderen komt eenzaamheid het vaakst voor. Eenzaamheidsgevoelens kunnen van invloed zijn op de gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Uit een enquête onder het burgerpanel en uit een gesprek met inwoners over eenzaamheid bleek dat er al veel aanbod is, maar dat dit weinig bekend is.

Ook bleek dat inwoners vaak moeilijk te bewegen zijn naar activiteiten. We willen inwoners graag laten zien wat Velsen allemaal te bieden heeft. Er is van alles, maar de informatie is vaak versnipperd. Het streven is om inwoners een plek te bieden waarop de informatie over activiteiten gebundeld is, zowel digitaal als in de krant. Sport- en Preventieakkoord Zoals eerder genoemd is er in Velsen een Sport- en Preventieakkoord en een aanvullend Preventieakkoord. Binnen deze akkoorden is er aandacht voor het vitaal ouder worden. Enkele voorbeelden zijn: - Een overzicht van de sport- en beweegaanbieders - Het verhogen van beweging onder ouderen door het creëren van nieuw beweegaanbod en optimaliseren van bestaand beweegaanbod. Vervolgens dit onder de aandacht brengen van de doelgroep en verenigingen hulp bieden bij ouderen beter betrekken binnen de verenigingen, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk - Het opleiden van vrijwilligers van alle leeftijden, zodat ze kunnen worden ingezet om kwetsbare ouderen te ondersteunen om hun actieradius te vergroten en eenzaamheid te verminderen. Bijvoorbeeld door samen te wandelen, stimuleren om activiteiten te doen bij Stichting Welzijn Velsen of samen andere vormen van bewegen uit te voeren. - Optimalisatie valpreventie - Integratie gezondheidsthema’s in activiteiten voor ouderen 5.

Leefstijlthema’s In 2020 is het Sport- en Preventieakkoord vastgesteld. Dit akkoord stelde gemeente Velsen op in samenwerking met inwoners, Velsense organisaties en private partijen. Het Sport- en Preventieakkoord richt zich voornamelijk op gezondheid in de verbinding met sport. Vervolgens is in de zomer van 2021 het Preventieakkoord opgesteld. Dit akkoord gaat verder en richt zich op drie

12

leefstijlthema’s: 1. een rookvrije leefomgeving, 2. het tegengaan van overmatig drugs- en alcoholgebruik en 3. het bevorderen van een gezond gewicht. Omdat de leefstijlthema’s centraal staan in deze akkoorden, verwijzen we voor dit hoofdstuk door naar het Sport- en Preventieakkoord en het Preventieakkoord. Wat doen we? Hieronder is slechts een voorbeeld van de acties die we inzetten vanuit de akkoorden. We verwijzen u graag door naar het Sport- en Preventieakkoord en Preventieakkoord. - Het verbeteren van promotie van bestaand sport- en beweegaanbod - We zetten in op nog meer aandacht voor het sport- en beweegaanbod voor (kwetsbare) ouderen - Inrichting ketenaanpak Gecombineerde Leefstijl Interventie - We ondersteunen het gebruik van de MQ Scan als start van extra motorische ondersteuning voor jeugd - We stimuleren een gezonde sportomgeving (rookvrije sportaccommodaties, gezonde sportkantines, verantwoorde alcoholverstrekking) - De Stoppen met roken interventies brengen we breed onder de aandacht - We dragen de landelijke campagnes alcohol uit - Voor statushouders zijn er speciale programma’s op het gebied van gezondheidsbevordering

13