Bomenbeleidsplan Velsen 2022-2037 Versie 18-1- 2021

•

Bomen kunnen door werkzaamheden of een ongeluk schade oplopen. Hierdoor heeft een boom een verminderde waarde en zal de gemeente de veroorzaker vragen om een taxatie van de bomen om zo de hoogte van de schade vast te stellen. De gemeente kan ook zelf een taxatie uit laten voeren en de kosten hiervoor bij veroorzaker in rekening brengen. De boomtaxateur van de NVTB bepaald de verminderde waarde van de boom en zo kan de gemeente deze schade op de veroorzaker verhalen. Als er waardevolle of monumentale bomen moeten wijken is een waardebepaling van betekenis. Bijvoorbeeld omdat een gebied een andere functie krijgt of omdat bomen niet duurzaam behouden kunnen blijven binnen de nieuwe ontwikkeling. Ook in dit geval moet een taxatie volgens de NVTB-methode de waarde van de bomen bepalen. De initiatienemer of opdrachtgever betaalt de volledige waarde van de boom (aankoop, aanplant, nazorg, groeiplaats) aan de gemeente. Dit bedrag wordt gestort in een herplantfonds. Vanuit dit herplantfonds zal de gemeente Velsen nieuwe bomen aanplanten op geschikte locaties om zo het areaal in stand te houden.

4.2 Kwaliteit bij inrichting De ontwikkeling van gebieden, voor bijvoorbeeld woningbouw, bedrijfsterrein of de aanleg van wegen maar ook herinrichting van de openbare ruimte, heeft doorgaans een grote impact op de aanwezige bomen op die locaties. Het kan leiden tot grootschalige kap als het gaat om gebieden waar al veel bomen staan of om grootschalige aanplant als het gebieden betreft waar geen of weinig bomen staan. Voor het bomenbeleid maken we onderscheid naar gebiedsontwikkeling, herinrichting en renovatie. Per ontwikkeling hanteren we een andere werkwijze en zal er ook maatwerk noodzakelijk zijn omdat wijken en locaties nu eenmaal van elkaar verschillen. In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten voor zowel de ontwerpfase als de uitvoeringsfase benoemd die leidend zijn bij de ontwikkelingen. Ook bij deze ontwikkelingen geldt dat de publicatie "Handboek Bomen" van het Norminstituut Bomen het vertrekpunt is. Gebiedsontwikkeling We spreken van gebiedsontwikkeling als er wijzingen in een openbare ruimte worden aangebracht met als doel om een gebied geschikt te maken voor nieuwe functies en/of bestemmingen. Vaak gaat het om het realiseren van nieuwbouw van woningen of bedrijven of de aanleg van nieuwe infrastructuur. Om hierbij doelstellingen voor bomen te kunnen realiseren is het van belang om al tijdens de planvorming betrokken te zijn.

Bomen hebben onder de grond voldoende doorwortelbare ruimte nodig om volwassen te worden.

25

De benodigde ruimte kan in concurrentie staan met de ruimte die nodig is voor nutsvoorzieningen; wegen en bebouwing. De ruimte bovengronds voor bomen kan in concurrentie treden met de behoefte aan energieopwekking, bijvoorbeeld met zonnepanelen. Alleen afstemming in de ontwerpfase kan voorkomen dat er in de toekomst conflictsituaties ontstaan. In het geval dat het plaatsen van zonnepanelen op een locatie ten koste zou gaan van daar aanwezige gezonde bomen van enige waarde, dan heeft het behoud van de bomen voorrang. Herinrichting Bij herinrichting spreken we over het aanbrengen van wijzigingen in een openbare ruimte met behoud van bestaande functies en bestemmingen. Hierbij is op dezelfde manier en om dezelfde redenen als bij gebiedsontwikkeling betrokkenheid nodig in de ontwerpfase. In de meeste gevallen ligt het accent voor het bomenbeleid op het behouden en verplanten van bestaande bomen in het gebied en het verbeteren van groeikansen voor bomen. Renovatie Als er alleen sprake is van het aanbrengen van wijzigingen in het openbaar groen van een openbare ruimte, spreken we van renovatie. Dat is soms nodig omdat de behoefte van buurtbewoners door de jaren heen is veranderd of omdat door renovatie de kwaliteit van het openbaar groen voor de lange termijn verbeterd wordt.

Renovatie kan ook nodig zijn als er bij gebiedsontwikkeling en/ of herinrichting onvoldoende afstemming is geweest en er een oplossing nodig is voor conflicten tussen functies (zoals o.a. wonen, wegen en groen) waar bomen bij betrokken zijn.

Integrale aanpak bij ontwikkelingen Om de juiste boom op de juiste plek te krijgen maar ook om bomen voldoende te kunnen beschermen, is het belangrijk vanaf het begin betrokken te zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen. Bij ruimtelijke (her)inrichting van de openbare ruimte zijn er veel verschillende partijen betrokken die allemaal hun eigen wensen en randvoorwaarden hebben om een prettige leefomgeving te realiseren.

Bomen in de ontwerpfase Omdat de gemeente Velsen vanuit het Groenstructuurplan de doelstelling heeft dat het huidige groenareaal en daarmee ook de bomen, niet mag afnemen. We gaan uit van een boomnorm van 0.3 boom per inwoner. Dit geldt ook voor nieuwe ontwikkelingen, ongeacht of het eigendom is van de gemeente Velsen of privaat terrein is. In eerste instantie gaan we voor behoud van de bestaande bomen op de betreffende locaties. Aan het begin van een ontwerpfase moet er een inventarisatie gedaan worden zodat inzichtelijk wordt welke bomen er staan. Dit kan deels gedaan worden aan de hand van het beheersysteem GBI waarin de gemeentelijk bomen staan geregistreerd. Initiatiefnemers kunnen in de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) opzoeken welke bomen in het plangebied staan, en zo de aanwezige bomen meenemen in de vroegste schetsontwerpen. Mogelijk is aanvullende informatie nodig en is het noodzakelijk om op locatie te gaan kijken. De status, soort, leeftijd en de kwaliteit is van belang om een eerste inschatting te maken. Doel van deze inventarisatie is om in te schatten of de bomen van voldoende kwaliteit zijn om deze langdurig op een duurzame wijze in stand te houden. Naar aanleiding van de eerste inventarisatie zal er geadviseerd worden of er een Bomen Effect Analyse (BEA) nodig is.

Een BEA maak inzichtelijk wat de effecten van de werkzaamheden en de ontwikkeling zelf op de aanwezige bomen heeft. Een BEA dient uitgevoerd te worden volgens hoofdstuk 16 van het Handboek Bomen. Naar aanleiding van de bevindingen uit een BEA kunnen er

26

mogelijk aanpassingen gedaan worden aan een projectplan of ontwerp. Voor een uitgebreid schema inclusief de handelwijze rondom waardevolle en monumentale bomen zie bijlage D.

1. Boom op dezelfde plek terug planten, dus 1 op 1 vervanging

2. Boom op dezelfde locatie/plangebied herplanten

3. Boom op een andere locatie in de gemeente herplanten

4. Boom wordt later gecompenseerd, waarde van de boom wordt gestort in een herplantfonds

In het ontwerp wordt op basis van uitgangspunten van het Groenstructuurplan, het bomenbeleidsplan en eventueel aanvullende stedenbouwkundige of landschappelijke uitgangspunten bepaald welke soorten geschikt zijn voor herplant.

Bomen in de uitvoeringsfase Bescherming van bomen Tijdens de uitvoering van werkzaamheden lopen bomen veel risico beschadigd te raken waardoor ze niet meer op een duurzame manier behouden kunnen blijven. Soms sterven ze zelfs kort na de afronding van de werkzaamheden af omdat de werkzaamheden te grote impact hebben gehad op de bestaande bomen en er onvoldoende voorzorgsmaatregelen zijn genomen. De gemeente Velsen wil dit voorkomen. Bovengrondse ruimte Bomen hebben ruimte nodig, zowel bovengronds als ondergronds. Bovengronds verdringen verschillende functies elkaar en het wordt steeds drukker. Parkeren, wegen, containerplekken, lichtmasten en speelplekken vragen allemaal om ruimte. De ruimte die bomen nodig hebben is afhankelijk van de soort en het eindbeeld dat ze moeten bereiken. In een projectplan en uiteindelijk ook in een uitvoeringsbestek moet opgenomen worden wat de minimale ruimte is die een boom hiervoor moet krijgen. Ondergrondse ruimte Niet alleen zichtbaar maar ook onzichtbaar onder de grond is het vaak erg druk. Bomen hebben voldoende ondergrondse groeiruimte nodig om tot een volwassen exemplaar uit groeien met het gewenste eindbeeld. Er zal per locatie beoordeeld moeten worden wat de beschikbare ruimte is en daar moet de groeiplaats en de boomsoort op aangepast worden. Indien het wenselijk is dat er bomen geplant worden die niet

27

de gewenste ondergrondse groeiruimte tot zijn beschikking krijgt, dan zullen er maatregelen genomen moeten worden vanuit andere voorzieningen, zoals kabels en leidingen, zodat er alsnog voldoende ruimte wordt gecreëerd. De aspecten die meespelen als het gaat om ondergrondse ruimte bij bomen: • Voedingselementen • Kabels en leidingen • Lucht- en vochthuishouding • Bodemleven • Zuurgraad- en zoutgehalte

Werken rondom bomen Als er ontwikkelingen gepland worden in de openbare ruimte of bij ruimtelijk ontwikkelingen waarbij bomen betrokken zijn, moet er vooraf ook al rekening gehouden worden met de ondergrondse situatie rondom bomen. Als er kabels en leidingen aanwezig zijn op een locatie met bomen, zijn de bedrijven die hieraan werkzaamheden verrichten verplicht te werken volgens de regelgeving van de gemeente Velsen en het Handboek Bomen. Ook het opslaan van materiaal en machines in de omgeving van bomen moet voldoen aan een aantal eisen en randvoorwaarden Beheer en boomsoorten bij ontwikkelingen Bij het aanplanten van bomen is het noodzaak ook al rekening te houden met het beheer na oplevering van een project. De gemeente Velsen neemt het beheer van bomen op in de overeenkomst met een ontwikkelaar en in de bestekken waar bomen onderdeel zijn van het geheel.

28

4.3 Duurzaam bomenbeheer Het in standhouden van bomen is een continu proces. Iedere boom draagt bij aan een groene gemeente Velsen en verdient goed beheer. Bomen laten bovengronds zien of ze gezond en vitaal zijn. De gemeente houdt dit goed in de gaten. Gezonde, vitale bomen kosten naar verhouding weinig in onderhoud en hebben de hoogste baten voor de gemeenschap. Te verwachten is ook, dat oude of zieke bomen aftakelen en daardoor meer aandacht nodig hebben. Hoewel prettig voor dieren die dood en afstervend hout nodig hebben, nemen de maatschappelijke baten van aftakelende bomen af. We moeten in het beheer keuzes maken om gericht bomen te kunnen behouden en daar waar mogelijk het boomareaal te verbeteren. Daarmee is goed beheer tijdens de hele levensduur van de boom beter uit te voeren en zal de boom uitgroeien tot een gezonde boom die het beoogde eindbeeld waarmaakt. Het huidige Velsense bomenareaal zal dat gewenste toekomstbeeld bij gelijkblijvende omstandigheden niet waarmaken (circa 9%). De statuscategorie van een boom geeft aan hoe belangrijk de functie van die boom is voor de gemeente. De gemeente investeert meer in bomen die een bovengemiddelde waarde (kunnen gaan) vervullen op die specifieke locatie of in de gemeente als geheel. Tegelijk wordt daarmee ook de prioriteit bepaald voor aanplant en vervanging.

Beheer van verschillende categorieën Doordat we bomen in verschillende statuscategorieën hebben ingedeeld vragen deze ook om een andere benadering in beheer en onderhoud. Voor de waardevolle en monumentale bomen hebben we meer inspanning en investeringen over als het om beheer en onderhoud gaat om deze in stand te houden. Ook de keuzes die gemaakt worden aan het einde van de levensduur van een boom hangt samen met de status die een boom in de gemeente Velsen heeft. Iedere statuscategorie heeft dus een andere omlooptijd, beheerintensiteit en investeringsbereidheid als het gaat om beheer en onderhoud. Dit zal verder uitgewerkt worden in een beheer- en uitvoeringsplan.

Cyclisch beheer De gemeente Velsen inspecteert en onderhoud haar bomen in een cyclus van drie jaar. Dit is nodig om de bomen gezond, veilig en duurzaam te kunnen behouden. Dat gebeurt volgens een stappenplan van inventariseren, besluitvorming over de werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden, voorbereiding en opdrachtverstrekking en tot slot de daadwerkelijke uitvoering van de werkzaamheden. We streven hiermee het uitgangspunt na van een gezond bomenbestand binnen 15 jaar, waarbij bomen uiteindelijk hun eindbeeld gaan halen. Zorgplicht Burgerlijkwetboek Het Burgerlijk Wetboek benoemt dat alle eigenaren van bomen een zorgplicht hebben voor hun bomen. Dit betekent niet dat eigenaren wettelijk verplicht zijn om hun bomen te onderhouden, maar wel dat ze wettelijk aansprakelijk zijn als bomen schade aan derden aanbrengen. De zorgplicht legt dus eigenlijk een maatschappelijke plicht op om bomen goed te verzorgen, om zo de kans op schade te minimaliseren. Vaak spreken we van 3 vormen van zorgplicht, namelijk de algemene zorgplicht, de verhoogde zorgplicht en de onderzoeksplicht.

29

De basis op orde Een belangrijk onderdeel van boombeheer is inventarisatie en actualisatie van het totale bomenbestand. Dat geeft inzicht in de taken die uitgevoerd moeten worden en geeft informatie waarmee beleid bijgesteld en uitgevoerd kan worden. De gemeente stelt zich het doel in de komende 2 jaar een actualisatieslag in het digitale bomenbestand te maken. Hierbij worden ontbrekende waarden zoals plantjaar en uitgevoerde groeiplaatsverbeteringen zoveel mogelijk aangevuld. Dit is nodig, om de ontwikkelingen in het bomenbestand te kunnen volgen en te verklaren. Beheerplan De werkwijze voor het beheer, onderhoud, inventarisatie en monitoring moet vastgelegd worden. Dat doen we in een meerjarig beheerplan voor cyclisch onderhoud, waarmee de werkwijze en uitvoering van het beheer en onderhoud beschreven zal worden. Het gaat om het tactisch document dat onder dit beleidsplan komt te liggen, om te kunnen sturen en waarin alle noodzakelijk jaarlijkse onderhoudsmaatregelen en reguliere vervanging komt te staan. De beschikbare middelen en planning zijn vanzelfsprekend onderdeel van het meerjarig beheerplan. Ook maatregelen om overlast tegen te gaan worden opgenomen in het beheerplan. Overlast en klachten Bomen zijn noodzakelijk om een prettige leefomgeving te creëren voor onze inwoners.

Helaas gaat de aanwezigheid van bomen ook samen met de aanwezigheid van insecten, schaduw, takken en bladval. Dat betekent dat onze inwoners soms overlast ervaren door bomen. Met overlast bedoelen we onacceptabele hinder. We gaan hierbij wel uit van hinder die meetbaar is, en dus hanteren we een vaste procedure en criteria om te beoordelen wanneer overlast onacceptabel is. Het uitgangspunt is in principe dat er geen maatregelen genomen worden bij hinder en overlast, omdat we het maatschappelijke belang en de baten van bomen over het algemeen belangrijker vinden dan het individuele belang. Overlast is namelijk altijd subjectief, want wat de één als overlast ervaart zoals schaduw, vindt de ander juist heel prettig in de zomer door de koelte die een boom creëert met zijn schaduw. De gemeente Velsen hanteert bijlage G “Criteria bij overlast” indien er een melding gemaakt wordt van overlast.

30

Hoofdstuk 5 Uitvoering en monitoring Om de uitvoering van dit beleidsplan goed te laten verlopen hebben we een aantal instrumenten tot onze beschikking. Deze zijn grotendeels opgenomen als bijlagen. Daarnaast hebben we de laatste jaren ervaren dat communicatie en participatie een steeds grotere onderdeel is geworden van het werk in de fysieke buitenruimte en dat onze inwoners dat ook van ons vragen. Maatschappelijk is communicatie en participatie noodzakelijk om te zorgen voor voldoende draagvlak als het gaat om maatregelen bij de gemeentelijke bomen.

5.1 Communicatie en participatie De gemeente Velsen wil haar inwoners intensiever betrekken bij de bomen in hun omgeving. Dat begint met het delen van de ambities en visie met de inwoners. Wat is ons doel in de toekomst met de bomen in Velsen, waarom en hoe willen we dat bereiken? Door dit goed uit te leggen aan de inwoners en hen erbij te betrekken creëren we draagvlak voor het beleid en de manier waarop we het beheer van de bomen uitvoeren. Waar mogelijk kunnen inwoners meedenken over bijvoorbeeld de soort boom die in hun straat komt. Daarnaast is het belangrijk inwoners tijdig en volledig te informeren over het beheer van de bomen. Onderhoud aan bomen is heel zichtbaar in de openbare ruimte. Wanneer we goed uitleggen wat we doen en waarom zorgt dit voor meer begrip bij de inwoners. Bij de uitwerking van dit beleidsplan wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld als onderdeel van het beheerplan. Het participatieplan wordt opgesteld conform het beleidskader Participatie Velsen 2022-2026.

5.2 Monitoring Dit bomenbeleidsplan is geen statisch stuk. We moeten kunnen bijsturen op het moment dat het bij uitvoering van uitgangspunten uit dit stuk in de praktijk wringt. Daarom evalueren we driejaarlijks het beleid en de uitvoering ervan in de praktijk, en sturen we bij waar nodig. Bijsturen kan door met de beschikbare instrumenten en werkwijzen, of door een andere inzet van mensen en bijbehorende instructies. Iedere drie jaar stellen we een bomenrapportage op. Daarmee maken we inzichtelijk hoe het gaat met het bomenareaal in de gemeente Velsen. Onderdeel van deze rapportage zijn altijd onderstaande punten en wordt aangevuld met relevante beheerinformatie: • De toename of afname van het areaal. Dit laten we zien met de toename of afname in aantallen bomen en de kroonoppervlakte • Het boombeeld van het areaal, en daarmee de onderhoudstoestand van de bomen. • De onderhoudskwaliteit en conditie van de bomen • Verschuiving in de leeftijdscategorieën bomen • Toename of afname van de baten van bomen, oftewel de ecosysteemdiensten Omdat we in dit plan grotendeels deze gegevens op een rij hebben gezet, zie hiervoor ook de I-tree rapportage, moet dit moment beschouwd worden als eerste nulmeting. Door in te zetten op de beheerdata en dit gerichter in te gaan vullen en te beheren, zullen de gegevens in de toekomst accurater worden en daarmee ook de driejaarlijkse rapportages.

31

5.3 Financiën voor bomen De ambities en doelstellingen in dit plan zullen deels gefinancierd worden vanuit bestaande budgetten. Hiervoor zijn eerder vastgestelde beleidsplannen zoals het Groenstructuurplan (denk bijvoorbeeld aan het versterken van groen- en boomstructuren) en het Lokaal Klimaat Akkoord de basis. Als er ambities binnen grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen en projecten gerealiseerd moeten worden zal hier apart financiering voor aangevraagd worden. Bij sommige projecten waarbij de gemeente geen eigenaar is van de grond, is de initiatiefnemer verantwoordelijk voor de investeringen voor de aanplant van bomen. Bij areaaluitbreiding lopen de kosten voor beheer uiteraard op, dit moet verwerkt worden in de jaarlijkse beheerbudgetten. De kosten voor beheer en onderhoud worden daarom verder uitgewerkt in het meerjarige beheerplan- en uitvoeringsplan dat na vaststelling van dit beleidsplan opgesteld wordt. Onderdeel hiervan is de nog verder uit te werken baten en kostenbesparing zijn als het gaat om de relatie met een klimaatadaptieve openbare ruimte. Denk daarbij aan de besparing op riool, gezondheid en ook de toename van biodiversiteit.

5.4 Overgangsregeling Met het vaststellen een nieuw Bomenbeleidsplan voor de gemeente Velsen door de gemeenteraad, komen de oude beleidsregels voor bomen. Vanaf dat moment gelden in de gehele gemeente Velsen de nieuwe beleidsregels voor bomen zoals beschreven in het Bomenbeleidsplan Velsen 2022-2037. Echter, met het vaststellen van het Bomenbeleidsplan Velsen 2022-2037 wordt een overgangsregeling in acht genomen. Als voor het moment van vaststelling voor een ontwikkeling al een stedenbouwkundig plan, RFK of startnotitie met afwijkende regels voor bomen is vastgesteld door de gemeenteraad, dan gelden voor die ontwikkeling de eerder overeengekomen regels als kader voor de beoordeling van een omgevingsvergunning. Ook als het college zich voor lopende ontwikkelingen reeds heeft verbonden met derden middels een privaatrechtelijke (ontwikkel)overeenkomst gelden de eerder overeengekomen regels. Indien nodig kan het college in overeenstemming met de initiatiefnemer afzien van de overgangsregeling.

32