4. Regionale samenwerking Discussienotitie herorientatie regio - Naar richtinggevende uitspraken.docx

Heroriëntatie van de positie van Velsen in regionale verbanden Discussienotitie

Naar richtinggevende uitspraken

[onderwerp van gesprek op de 3e sessie van de gemeenteraad dd. 8 april 2020]

A. Inleiding – waar komen we vandaan?

Tijdens een sessie van de raad op 6 oktober jl. is gesproken over de positie van Velsen in regionale samenwerking. De raad heeft het college verzocht om eens per thema op een rij te zetten (I.) wat de maatschappelijke opgaven zijn waar de regionale schaal relevant is en daaruit volgend wat de Velsense belangen en doelen daarbij zijn, en vervolgens (II.) welke (potentiële) partners dan meer of minder relevant en passend kunnen zijn. Bedoeling Met deze heroriëntatie in stappen bepaalt de raad de denkrichtingen van Velsen wat betreft potentieel passende regionale partners en/of verbanden: richtinggevende uitspraken over de positie van Velsen in regionale verbanden. Dus; bekeken vanuit onze Velsen belangen, waar willen we onze focus (aandacht, tijd, energie) op leggen? Schematisch: ‘posters’ → inhoudelijke en strategische noties → richtinggevende uitspraken Via richtinggevende uitspraken naar handelingsperspectieven Op basis van deze richtinggevende uitspraken van de raad kan het college vervolgens handelingsperspectieven voorbereiden voor zowel raad als B&W (en ambtelijke organisatie). Bijvoorbeeld: als raad een ontmoeting organiseren met een andere raad over een thema of maatschappelijk vraagstuk waar we parallelle belangen hebben. Of als raad op werkbezoek gaan bij een samenwerkingspartner die we van belang vinden.

Het college kan voor bepaalde thema’s meer of juist minder tijd steken in bepaalde overleggen in de regio. Heroriëntatie: trits van drie stappen en drie bijeenkomsten 1. 16 oktober & 12 december – Welke regionale verbanden en partners hebben we? Als Velsen nemen we deel aan veel verschillende verbanden en partners. Er is hierin een verschil in ‘formaliteit’: sommige zijn wettelijk en/of nationaal bepaald (denk aan Veiligheidsregio Kennemerland), en anderen zijn meer ‘door ons zelf gekozen’, denk aan Metropoolregio Amsterdam en het IJmondverband. We hebben een doorkijk gegeven naar regionale patronen (3 voorbeelden: wonen, jeugdhulp, haveneconomie) die op 12 maart zullen worden behandeld.

Voorbeeld van een matrix waar voor één domein de regionale verbanden worden weergegeven

1

Voorbeeld van een ‘regionaal patroon’ (feiten en cijfers over bewegingen en relaties in onze regio)

2. 12 maart – Drieslag: Velsense belangen – regionale patronen – belangrijke regionale partners en verbanden Per maatschappelijke opgave (uit het raadsakkoord) is in beeld gebracht wat de Velsense belangen, wat de regionale patronen zijn, en wat vervolgens de belangrijke regionale partners en verbanden zijn.

Raadsakkoord, met de maatschappelijke opgaven.

Drie voor beelden van maatschappelijke opgaven op een poster met de drieslag: Velsense belangen – regionale patronen – belangrijke regionale partners en verbanden.

3. 8 april2020 – Richting gevende uitspraken: elkaars nieren proeven Centrale vraagstelling voor sessie van 8 april aanstaande: bekeken vanuit onze Velsense belangen, waar willen we onze focus (aandacht, energie, tijd) op leggen?

2

B. Richting gevende uitspraken – wat willen we vandaag doen?

De aanstaande sessie – derde in de reeks – heeft als doel om elkaars nieren te proeven wat betreft onze gedachten over regionale samenwerkingsverbanden: bekeken vanuit onze Velsense belangen, waar willen we onze focus (aandacht, energie, tijd) op leggen? Nb. Hieronder volgen potentiele richtinggevende uitspraken, bedoeld om de discussie los te trekken en daarom soms prikkelend geformuleerd zijn. In die zin vormt het ‘een schot voor de boeg’, en is niet een geheel doorwrocht en formeel raadsvoorstel van het college. Het idee is dat we nu eerst eens hierover van gedachten wisselen, om vervolgens tot een uitwerkingsslag te komen (zie ook afsluitend kader Vervolg: richtinggevende uitspraken vormen startpunt). 1. Noties bezien vanuit inhoud, parallelle belangen Domein van samenleving (Sociaal en Vitaal) en openbare orde en veiligheid Velsense belangen – regionale patronen – belangrijke partners en verbanden

Inhoudelijke noties

Schets van consequenties

• Wat betreft Arbeidsmarkt, werk en inkomen kan het lonen om intensiever met de MRA-regio samen te werken. Daar liggen veel en andere baankansen dan in onze eigen regio, waardoor de werkgelegenheid voor onze inwoners wordt vergroot. • Op het gebied van Jeugdzorg is regionale samenwerking noodzakelijk i.v.m. slagkracht richting zorgaanbieders en andere regio’s. Maar hierbij geldt: hoe specialistischer (en duurder) de zorg, hoe groter het samenwerkingsverband, hoe ingewikkelder het voor een afzonderlijke gemeente is om invloed uit te oefenen. • Voor een deel van de Maatschappelijke ondersteuning (zoals beleid en inkoop maatwerkvoorzieningen) is de IJmond-samenwerking belangrijk omdat we werk kunnen verdelen en omdat we gezamenlijk sterker staan in grotere (overkoepelende) verbanden. Voorwaarde voor dat laatste is dan wel dat we het met de IJmond-partners inhoudelijk eens zijn en, omdat je door de IJmondsamenwerking niet altijd zelf bestuurlijk vertegenwoordigd bent aan de gesprekstafels, voldoende vertrouwen hebben in de bestuurlijke vertegenwoordiging vanuit de IJmondpartners. Voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang is samenwerking op grotere schaal nodig en verplicht. • Wat betreft Sport is regionale samenwerking (bijvoorbeeld met Haarlem) van belang voor het realiseren van mogelijkheden voor aangepaste sport (i.v.m. schaalgrootte).

Verder is sport vooral een lokale aangelegenheid. • Op het gebied van Onderwijsklimaat is samenwerking met de IJmond en ZuidKennemerland van belang om passend onderwijs en onderwijs-zorgarrangementen te kunnen bieden (i.v.m. schaalgrootte). • Voor Kunst en Cultuur zijn de Provincie en de MRA belangrijke samenwerkingspartners voor Velsen, vanwege de kennis en middelen die daar beschikbaar zijn. Samenwerking met de IJmond-gemeenten is belangrijk om tot een goed en passend cultureel aanbod te komen voor inwoners.

• Meer inzet op samenwerking met de MRA vanuit Arbeidsmarkt, meer samenwerking met EZ hierin zoeken

3

• In lijn met huidige inzet • In lijn met huidige inzet

• In lijn met huidige inzet • In lijn met huidige inzet • In lijn met huidige inzet?

• Wat betreft de maatschappelijke opgave Leefbaarheid en Veiligheid – onderdeel openbare orde en veiligheid – is de Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) dé belangrijke spil. Bovendien is ook de ‘politie-lijn’ van belangrijk, waarbinnen de gezagsdriehoek IJmond voor Velsen een belangrijk gremium is binnen de grotere regio Noord-Holland exclusief Amsterdam.

• Dit is in lijn met de huidige inzet en focus.

Domein van de fysieke leefomgeving Velsense belangen – regionale patronen – belangrijke partners en verbanden

Inhoudelijke noties

Schets van consequenties

• Wat betreft de maatschappelijke opgave Wonen en Woningbouw is de belangrijkste regionale partner de gemeente Haarlem, samen met de regiogemeenten in Zuid-Kennemerland. Met Haarlem heeft Velsen een sterke verhuisrelatie en trekken we samen op in MRA-verband als vertegenwoordigers van de IJmond en Zuid-Kennemerland. Velsen richt zich op dit thema vooral op het zuiden. • Omdat we als Velsen een goede regionale bereikbaarheid nastreven en inzetten op bijvoorbeeld een snelfietsroute richting het noorden en zuiden zijn de IJmondgemeenten en de gemeenten in Zuid-Kennemerland belangrijke partners – mede vanwege de lobby richting provincie en rijk. Velsen oriënteert zich op dit thema richting het noorden én zuiden. (IJmond Bereikbaar) • Voor de energietransitie is samenwerking verplicht binnen de regio NoordHolland Zuid (Provincie, Waterschappen, en de MRA-gemeenten met uitzondering van Lelystad en Almere). Gezien het grote aantal deelnemers en het feit dat je inwoners en bedrijven toch vooral lokaal mee moet krijgen, focust Velsen zich alleen op de deel-RES-regio: Zuid-Kennemerland en IJmond. • Wat betreft de maatschappelijke opgave Ondernemend en duurzaam – onderdelen haven en economie – zijn de Noordzeekanaal-partners het belangrijkst, inclusief Haarlemmermeer en Amsterdam. • Op het gebied van Recreatie en Toerisme is samenwerking in de MRA belangrijk.

Omdat Amsterdam het toerisme meer in balans wil krijgen, biedt dit kansen voor Velsen.

• Samenwerking met IJmond-gemeenten afschalen vanwege beperkte ‘woonrelatie’. Meer (strategische) samenwerking zoeken met Haarlem. Bv. in opstellen Woonakkoord (NH).

4

• In lijn met huidige inzet.

• Minimale inzet in portefeuillehoudersoverleg duurzaamheid van de MRA. Ook ambtelijk minimale inzet: focus vooral op lokale quick-wins en acties. • In lijn met huidige inzet. • In lijn met huidige inzet?

2. Noties bezien vanuit strategie (‘waar worden de zaken gedaan, waar vallen (investerings)beslissingen?) a. Over samenwerken; geven en nemen, slagkracht • Bij regionaal samenwerken – en om krachtig te zijn en zo veel mogelijk invloed te hebben in samenwerkingsverbanden – gaat het om geven en nemen (brengen en halen). Alleen dan is een samenwerking evenwichtig en daarmee duurzaam en effectief. • Om krachtig te zijn en zo veel mogelijk invloed te hebben als gemeente met 70 duizend inwoners, is het belangrijk om onze regionale inzet niet te veel te versnipperen. - Door op elk individueel deelonderwerp in te zetten op een andere regionaal samenwerkingsverband bestaat het risico voor deze versnippering en daarmee suboptimaal gebruik van je beschikbare inzet en invloed, en voor je samenwerkingspartners de indruk van ‘cherrypicking’. - Door te veel vast te houden aan één ‘voorkeurssamenwerking’ – dat wil zeggen voor alle maatschappelijke opgaven tezamen en dus over alle domeinen heen – bestaat eveneens het risico van versnippering van je inzet, omdat je dan ook energie stopt in dingen die niet rendabel zijn. - Optimalisatie van je inzit kan bijvoorbeeld door per domein een scherpe focus te kiezen wat betreft samenwerkingsverband of partners waar we onze energie, aandacht en tijd dan op richten.

Daar past dan wellicht een actief of zelfs voortrekkende rol, terwijl je in andere regionale verbanden – waar je minder focus oplegt – meer een rol pakt van ‘slimme volger’. • Door op bepaalde thema’s de samenwerking binnen de IJmond meer los te laten, kunnen relaties op andere thema’s beïnvloed worden, zeker als dit binnen het fysiek of juist binnen het sociaal domein gebeurt (bijvoorbeeld afschalen op wonen en woningbouw, maar opschalen op thema bereikbaarheid). Hier kan een strategische keuze aan ten grondslag liggen om de samenwerking op een bepaald niveau vast te houden (risico op (indruk van) ‘cherrypicking’). • Samenwerken in een regionaal krachtenveld betekent in de praktijk dat je met de samenwerkende gemeenten een verdeling afspreekt over welke bestuurder aan tafel zit in welk overleg. Samenwerking creëert ook hier afhankelijkheid: je zit niet altijd zelf aan tafel, moet goed voorbereiden wat de gezamenlijke inbreng wordt (waarmee je eigen standpunt verwaterd kan raken) en je moet elkaar vertrouwen in de wijze waarop de boodschap uiteindelijk aan de gesprekstafel wordt gebracht. De kwaliteit van andere gemeentebesturen en individuele bestuurders heeft invloed op jouw inbreng. Dat kan goed uitpakken, maar kan ook tot ongemak leiden. b. Over het regionale krachtenveld • Voor veel maatschappelijke opgaven in het fysieke domein is de provincie een belangrijke speler.

• De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is een belangrijke speler wat betreft besluitvorming (over verdeling van (rijks)middelen) in het domein van de fysieke leefomgeving. De IJmond samenwerking geeft gewicht aan de Velsense inbreng in de MRA, voorwaarde is dan wel dat je het eens bent binnen de IJmond. / Veel van de Velsense belangen kunnen uitstekend bediend worden door samen op te trekken met de partners in Zuid-Kennemerland.* (Doorhalen wat niet van toepassing is.) • De Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) is een belangrijke partner op milieu-gerelateerde vraagstukken. Omdat de ODIJ veel soortgelijke werkzaamheden uitvoert voor de gemeenten in Zuid-Kennemerland, IJmond en daarbuiten, kan er door gezamenlijk opdrachtgeverschap aan de ODIJ voordeel behaald worden (opschalen van onderzoeken, grotere afname warmtenet, kostenvoordeel, delen van ervaringen, etc.). Samenwerking met gemeenten die ook van de ODIJ afhankelijk zijn, kan dus een strategische keuze zijn. De crux zit hem er dan wel in, om tot ‘goed opdrachtgeverschap (de ODIJ aansturen zodat die ook daadwerkelijk doet wat je wilt), want met veel verschillende opdrachtgevers voor één organisatie loop je met ODIJ ook het risico van ‘verdeel en heers’. 5

3. Richting bepalen? Op basis van de hierboven beschreven inhoudelijke en strategische noties ter recapitulatie hieronder een overzicht van wat dit zou kunnen betekenen voor onze focus en inzet per regionaal samenwerkingsverband. Nr. 1.

Regionaal samenwerkingsverband / partner IJmond

Mogelijke richting – “Dit samenwerkingsverband is zeer behulpzaam en nuttig…” • Voor de onderlinge verdeling van werk en werkbelasting wat betreft Maatschappelijke ondersteuning (denk aan beleidsvorming, verordeningen opstellen, inkopen). • Op het vlak van bereikbaarheid. Ook Zuid-Kennemerland is op dit vlak van belang (zie nr. 2). • Voor onze slagkracht en impact wanneer we met onze IJmond-partners gezamenlijk een eensluidend en helder standpunt kunnen innemen in anders (grotere) verbanden, zoals richting Zuid-Kennemerland en MRA (zie hieronder). Voorwaarde is dat we als IJmond tot eensluidend en helder standpunten kunnen komen.

2.

Zuid-Kennemerland (Z-K) en Haarlem (dus Velsen/IJmond + Zuid-Kennemerland)

• Voor het aanpakken van vraagstukken op de vlakken van Bereikbaarheid, Wonen (inclusief maatschappelijke opvang) en woningbouw en Energietransitie.

3.

(veiligheid regio) Kennemerland

• Op de vlakken van Onderwijs, Werk en inkomen, Jeugd. Daar zijn de samenwerkingsverbanden nu namelijk op het niveau van Zuid-Kennemerland en Kennemerland. • Als de spil op het vlak van Openbare orde en Veiligheid is de Veiligheidsregio.

4.

Provincie Noord-Holland

• Voor het aanpakken van vraagstukken op de vlakken van Bereikbaarheid, Wonen en woningbouw, Energietransitie en Kunst en cultuur.

5.

Noordzeekanaal gebied (NZKG)

• Als platform en coördinatie met ‘bepalers’ (denk aan rijk en Rijkswaterstaat, (havenbedrijf) Amsterdam) op de vlakken van haven(ontwikkeling) en economische ontwikkeling.

6.

Metropoolregio Amsterdam (MRA)

• Omdat het een belangrijke speler is wat betreft besluitvorming (over verdeling van (rijks)middelen) in het domein van de fysieke leefomgeving (denk aan bereikbaarheid, woningbouw, ruimtelijke ordening, economie, maakindustrie, recreatie & toerisme). De IJmond samenwerking geeft gewicht aan de Velsense inbreng in de MRA (zie nr. 1). • Door intensiever te gaan samenwerking op het vlak van Arbeidsmarkt, in lijn en samenhang met onze reeds bestaande inzet op economie. • Wat betreft middelen (denk aan subsidies en dergelijken) en uitwisseling van kennis en kunde op het vlak van kunst en cultuur. 6

C. Epiloog Vervolg: de richting bepaling vormt startpunt Bovenstaande richtinggevende uitspraken vormen een startpunt van handelen van Velsen in regionale samenwerkingsverbanden. Op basis van deze richtinggevende uitspraken zijn raad, college en ambtelijke organisatie in staat om met de gegeven focus te handelen: hoe verdelen we onze inzet (aandacht, energie, tijd) over de regionale verbanden, met welke partners willen we voorstellen om onze samenwerking te verdiepen etc. Hierbij past wellicht ook het nadenken over welke ‘rol’ je daarbij als Velsen ziet in zo’n regionaal samenwerkingsverband, denk daarbij bij wijze van spreken van ‘slimme volger’ tot ‘voortrekker’ en alle smaken die daar tussen zitten.

7