20211116 notitie uitdaagrecht DEF.docx

Voorstel Uitdaagrecht in Velsen Definitieve versie 16 november 2021

Inleiding In het Collegeprogramma 2018 -2022 “Velsen komt naar je toe” staat dat wordt onderzocht of het Right to Challenge (in het vervolg uitdaagrecht genoemd) past bij de gemeente Velsen. Daarom is het landelijk Netwerk Right to Challenge gevraagd om de gemeente te ondersteunen bij het onderzoeken van de mogelijkheden van dit recht, in samenwerking met de VNG en het ministerie van BZK. In het landelijk Netwerk Right to Challenge werken betrokkenen samen bij de ondersteuning van provincies, gemeenten en maatschappelijke initiatieven bij het uitdaagrecht. Voor de gemeente Velsen heeft het Netwerk in het najaar van 2021 twee digitale bijeenkomsten georganiseerd met deelnemers van maatschappelijke organisaties en initiatieven, ambtenaren en leden van de Gemeenteraad. Daarnaast was er op 27 oktober 2021 een bijeenkomst op het gemeentehuis met een groep inwoners, raadsleden en de wethouder. Hierin is deze notitie besproken en vastgesteld, zijn voorstellen besproken voor mogelijke uitdaagrecht initiatieven in Velsen en is besproken dat de aanwezige raadsleden een initiatiefraadsvoorstel willen indienen om het uitdaagrecht in Velsen mogelijk te maken. Aan de bijeenkomsten hebben, naast leden van de gemeenteraad, betrokkenen uit de volgende maatschappelijke initiatieven een of meerdere keren deelgenomen: Energiek Velsen, Woongroep WIJ, Participatieraad Velsen en de stichting i.o.

Succesvolle moestuinen. Ook is er ambtelijke kennis toegevoegd vanuit wonen en ruimtelijk beleid, samenleving, juridische zaken, openbare ruimte en participatie. Deze notitie van de deelnemers is een uitwerking van het onderwerp “Uitdaagrecht” zoals dit staat in het concept beleidskader Participatie 2022-2026 (dit beleidskader wordt naar verwachting eind 2021 vastgesteld door de gemeenteraad van Velsen). In de notitie komen de volgende onderwerpen aan de orde: -

Wat is het Uitdaagrecht Uitdaagrecht in Velsen Wanneer is het Uitdaagrecht niet mogelijk Communicatie Kosten Vervolg Het verschil tussen bewonersinitiatief in Velsen en het Uitdaagrecht (bijlage 1)

1

Wat is het Uitdaagrecht? Het Uitdaagrecht is het recht van bewoners en maatschappelijke partijen om een verzoek bij het Velsense gemeentebestuur in te dienen om de feitelijke uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen. Dit als zij denken deze taak beter, met meer maatschappelijke meerwaarde en/ of goedkoper uit te kunnen voeren dan de gemeente. Het gaat om taken die in de gemeentebegroting staan en dus gekoppeld zijn aan een beschikbaar budget. Voorbeelden uit Nederland van succesvolle uitdagingen zijn het beheer van openbaar groen, het maken van een herinrichtingsplan voor een straat, het overnemen van het beheer van een buurthuis en het uitwerken en uitvoeren van plannen voor de energietransitie in een wijk. Ook zijn het regelmatig combinaties van beleidsterreinen waarop uitgedaagd wordt, zoals een initiatief voor beheer van de openbare ruimte door bewoners, waarbij tegelijkertijd personen met afstand tot de arbeidsmarkt ingezet worden (voor meer informatie: www.righttochallenge.nl). In Nederland is ongeveer 50 procent van de gemeenten al bezig met de invoering van het uitdaagrecht of hebben uitdaagrecht-initiatieven omarmd. Het kabinet heeft het voornemen om het uitdaagrecht op te nemen in de Gemeentewet.

Gemeenten kunnen dan zelf bepalen of en op welke wijze zij het uitdaagrecht gaan toepassen.1 Het moment van besluitvorming over dit wetsvoorstel is medio oktober 2021 nog onbekend.

Uitdaagrecht in Velsen Met het Uitdaagrecht wil Velsen nog meer laten zien dat de gemeente ruimte wil maken voor maatschappelijke initiatieven. Dergelijke initiatieven hebben een aantal voordelen. Zo is er meer betrokkenheid en eigenaarschap van inwoners bij hun directe leefomgeving. Kennis en vaardigheden van inwoners en maatschappelijke organisaties worden beter benut en het geeft hen meer eigen verantwoordelijkheid. Ook is de ervaring dat veel initiatieven leiden tot nieuwe ontmoetingen met buurtgenoten. Het initiatief voor het uitdaagrecht ligt niet bij de overheid, maar bij inwoners zelf. Het Uitdaagrecht klinkt voor sommigen alsof gemeente en inwoners tegenover elkaar staan. In de praktijk gaat het erom inwoners en anderen meer invloed te geven op de uitvoering van het gemeentelijk beleid, waarbij afstemming en samenwerking met de gemeente nodig is. Omdat het Uitdaagrecht gaat over het overnemen/ anders uitvoeren van gemeentelijke taken, is dit recht anders dan andere vormen van participatie.

1 Het wetsvoorstel voor wijziging van de Gemeentewet voor de participatieverordening en het uitdaagrecht van

inwoners en maatschappelijke partijen

2

Belangrijke aspecten bij het Uitdaagrecht in Velsen zijn: -

-

De uitdaging gaat over een lokale voorziening of gemeentelijke taak, zoals opgenomen in de gemeentebegroting. Uitdaagrecht initiatieven kunnen worden ingediend door bewoners en/of, maatschappelijke organisaties en/of ondernemers uit Velsen. Initiatiefnemers bieden een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van de reguliere manier van werken, bijvoorbeeld door het vergroten van betrokkenheid van de Velsense gemeenschap. De betrokken initiatiefnemers maken aannemelijk dat zij de taak kunnen leveren en tonen aan dat er draagvlak is voor hun idee bij de betrokken bewoners/ gebruikers. De kosten voor de uitvoering zijn bij voorkeur lager, maar in ieder geval niet hoger dan de begrote huidige kosten in de gemeentelijke begroting. De indieners voeren het initiatief gedurende een afgesproken periode uit, of geven hier sturing aan. De gemeente heeft de plicht en wens van behoorlijk bestuur naar haar huidige contractpartners. Dit kan betekenen dat sommige uitdagingen (nog) niet kunnen worden gehonoreerd in verband met nog lopende contracten.

De afhandeling van hun idee of voorstel is als volgt: -

-

-

Initiatiefnemers nemen contact op met de gemeente (nog nader invullen door de gemeente hoe dit plaats vindt). Het initiatief wordt met de gemeente besproken. Hierbij wordt gekeken of het Uitdaagrecht het passende middel is of dat er andere mogelijkheden zijn voor het initiatief. De initiatiefnemers werken hun voorstel verder uit. Waar nodig geeft de gemeente aanvullende informatie. De initiatiefnemers onderzoeken of er voldoende draagvlak is voor hun voorstel bij inwoners/ gebruikers. Dit hangt ook af van de impact van het initiatief. Vooraf bepalen gemeente en initiatiefnemers wat zij verstaan onder ‘voldoende draagvlak’, omdat elk initiatief een andere groep gebruikers of belanghebbenden betreft. De uitkomst van de draagvlakmeting wordt besproken tussen gemeente en initiatiefnemers. De initiatiefnemers dienen hun voorstel in bij de gemeente De gemeente maakt via de lokale media en de gemeentelijke website bekend dat er een voorstel is ingediend zodat belanghebbenden eventueel kunnen reageren. De gemeente neemt een besluit over het voorstel. Dit kan door het college van B&W worden besloten omdat het gaat over de uitvoering van een taak uit de gemeentelijke begroting.

Wel is het advies om de gemeenteraad over het initiatief in het kader van het uitdaagrecht te informeren De afspraken tussen de gemeente en de initiatiefnemers worden vastgelegd, inclusief het beschikbare budget, monitoring en verantwoording van het proces en de ambtelijke ondersteuning van de gemeente.

3

Wanneer is het uitdaagrecht niet mogelijk Overname van de uitvoering van de volgende taken is niet mogelijk als het een lopend uitvoeringstraject of ondergeschikte herzieningen daarvan betreft, als het uitdaagrecht bij of op grond van wettelijk voorschrift is uitgesloten of als er sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft. Ook de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen (zoals bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet) zijn uitgesloten. Tot slot kan de uitvoering van een beleidsvoornemen zo spoedeisend zijn dat het benutten van het uitdaagrecht niet kan worden afgewacht. En als het belang van het uitdaagrecht niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor (werkgelegenheid van) kwetsbare groepen in de samenleving.

Communicatie Om het Uitdaagrecht te kunnen toepassen, zullen potentiële initiatiefnemers in Velsen ervan op de hoogte moeten zijn. De gemeente maakt de mogelijkheid van het Uitdaagrecht inzichtelijk en transparant, door: -

-

-

Op de gemeentelijke website en op samenspelvelsen.nl steeds praktische en heldere informatie te geven over het Uitdaagrecht, en ook over het indienen en afhandelen van een verzoek. Geregeld, minimaal twee keer per jaar, actief aandacht te besteden aan nieuwe initiatieven. Ook bij initiatieven waarbij het Uitdaagrecht gebruikt is of mogelijk is. Dit via de gebruikelijke mediakanalen (infopagina, sociale media, websites, nieuwsbrieven, persbericht). Via (contact-)ambtenaren actief informatie te geven over het Uitdaagrecht aan potentiële maatschappelijke initiatiefnemers. Het ondersteunen van initiatiefnemers bij de communicatie door het geven van praktische adviezen.

De ervaringen met het Uitdaagrecht worden geëvalueerd. De voortgang en ervaringen met het Uitdaagrecht worden jaarlijks worden teruggekoppeld met de gemeenteraad door middel van een collegebericht.

Kosten In principe is de uitvoering van het Uitdaagrecht kostenneutraal, aangezien wordt uitgegaan van de gemeentebegroting. Wel kunnen er kosten komen vanwege de begeleiding en afhandeling van een aanvraag. De ervaring bij andere gemeenten leert dat deze kosten beperkt zijn per uitdaagrechtinitiatief.

4

Vervolg Als de gemeenteraad instemt met de invoering van het Uitdaagrecht in Velsen, wordt voorgesteld om een begeleidingsgroep te vormen van raadsleden, maatschappelijke initiatiefnemers en ander geïnteresseerden die met enige regelmaat kijkt hoe uitdaagrecht initiatieven verlopen en waar verbeteringen mogelijk zijn. Deze begeleidingsgroep kan onder andere aandacht besteden aan: -

Het verloop van (uitdaagrecht-) initiatieven en kennisuitwisseling over het verloop en de resultaten van de initiatieven De communicatie met de samenleving over de resultaten Voorstellen doen voor mogelijke verbeteringen in de werkwijze rond uitdaagrecht en bij andere bewonersinitiatieven Overige zaken die in de praktijk naar voren komen.

De begeleidingsgroep kan ca een tot twee keer per jaar bijeenkomen.

5

Bijlage 1 Verschil tussen bewonersinitiatief en uitdaagrecht

Het verschil tussen een bewonersinitiatief in Velsen en het Uitdaagrecht wordt weergegeven in onderstaande tabel:

Bewonersinitiatief (Thans geldende voorwaarden in Velsen) Niet beperkt tot gemeentelijke taken. Ieder plan of idee kan leiden tot een initiatief Kan ingediend worden door inwoners of bewonersorganisaties Financiële middelen voor het uitvoeren van het initiatief komt uit stimuleringsbudget voor bewonersinitiatieven Eenmalig karakter Verbetert de kwaliteit van de leefomgeving en/of versterkt sociale samenhang Er is voldoende draagvlak in de buurt Het initiatief moet passen binnen bestaande wet en regelgeving en dient geen privé- of politiek belang

Ambtelijk besluit

Uitdaagrecht

Initiatief beperkt zich tot gemeentelijke taken Kan ingediend worden door inwoners, bewonersorganisaties, maatschappelijke organisaties en ondernemers Financiële middelen voor het uitvoeren van de taak staan in de begroting van de gemeente. De kosten zijn bij voorkeur lager, maar in ieder geval niet hoger dan dat in de begroting staat Kan een eenmalig of een meerjarig karakter hebben Geldt in principe voor alle terreinen (op basis van de gemeentelijke begroting) Er is voldoende draagvlak voor het initiatief Is mogelijk, behalve: -bij lopende uitvoeringstrajecten, -als het wettelijk is uitgesloten -als er geen beleidsvrijheid is. - bij de begroting, vaststellen van tarieven en belastingen. -bij spoedeisende uitvoering van beleid. - als het de belangen schaadt van kwetsbare groepen in de samenleving van Velsen. Collegebesluit. Gemeenteraad wordt geinformeerd.

6