20210026 Evaluatie Raadsakkoord Velsen.pdf

In Velsen en in meer gemeenten zijn in het verleden informele, niet openbare sessies een te prominente rol in het besluitvormingsproces in gaan nemen. Het vraagt een duidelijke scheiding van de mentaliteit samen te verkennen ‘wat het is’ en samen het debat voeren over de mogelijke oplossingen. Een dergelijk dilemma is alleen te voorkomen wanneer het bespreekbaar blijft. Bijvoorbeeld door open te zijn over de aard en planning van de bijeenkomsten en via de fractieoverleggen verslag te blijven doen. Ook kan over de uitkomsten (wanneer deze er al zijn) in publieke documenten worden gerapporteerd. Dit hoeft de veilige omgeving niet te schaden.

fl

fl

Pagina 32 van 38

Hoofdstuk 6

Daarnaast doet de organisatie van deze bijeenkomsten nadrukkelijk een beroep op ieders aandacht. Wanneer één van de deelnemers zich ongemakkelijk voelt bij het verloop van de bijeenkomsten, moet dat bespreekbaar worden. En wanneer het niet naar ieders tevredenheid is opgelost, hoort het consequenties te hebben voor de aard en planning van deze sessies. Als laatste kan het helpen een goede invulling te geven aan de benodigde rollen. Investeer daarom in de vaardigheden en een instructie horende bij de verschillen tussen beeldvormen, oordeelvormen en besluitvormen. Bij bijeenkomsten met een beleidsambtenaar kunnen feitelijk gewoon notulen worden gemaakt, waar de ontsloten informatie ook na a oop kan worden geopenbaard.

Kies politieke thema’s en prioriteer deze Al in het begin van deze bestuursperiode miste men een volgordelijkheid in het raadsakkoord. Het heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat college en raad op elkaar hebben zitten wachten. Het was gewoonweg niet afgesproken wie er het initiatief zou nemen tot beleidsagendering. Daarnaast bleek het op deze manier van werken in het gemeentebestuur ook meer impact te hebben op de procedures van de ambtelijke organisatie. Dat was onderschat. Het advies is dan ook eenvoudig: zorg ervoor dat een raadsakkoord ook een planning en een prioritering bevat. Dit is nadrukkelijk meer dan een bestuurlijke planning: het is een raadskalender. Hiermee plant de raad zijn eigen werk en maakt de organisatie duidelijk ‘waar de raad behoeft aan heeft’. Afstemming met de ambtelijke organisatie is cruciaal. De agenda die een ambtelijke organisatie voert, wordt door andere zaken ingegeven dan politieke. Tijd om deze organisatorische en politieke afwegingen naast elkaar te leggen, is een noodzakelijke investeringen en voorkomt verwarringen. Het zorgt ervoor dat ambtelijk domein ingespeeld raakt op het politieke domein en niet alleen het bestuurlijke en zorgt voor een grotere rolzuiverheid Met een raadskalender stelt de raad (en met input van het college, de secretaris en de grif e, uiteraard) een langetermijnagenda op.

Deze bevat niet alleen zaken waar de raad het over eens is (zoals bij een meer ‘traditioneel’ coalitieakkoord) dat deze beleidsvoornemens moeten woerden uitgewerkt. Het bevat de agenda van de raad zelf. Door de agenda aan het begin vast te stellen, is er een heldere procedure voor het debat. Dit levert ‘geduld’ op in het politieke proces. En kan zo politieke druk, wanneer de meningsverschillen inzichtelijker worden en posities moeten worden bepaald, voor zijn. Dit zijn de zaken waar de raad over afspreekt dat de komende periode het debat erover moet worden gevoerd. Dat zijn de punten waarvan de raad constateert dat er nog politiek debat nodig is voordat een college aan beleidsontwikkeling kan beginnen. Planning en prioritering zijn dus voor de agenda van de raad, niet als opdracht aan het college. Deze thema’s moeten wel worden geprioriteerd. Prioritering betekent dat de raad aangeeft in welke volgorde en met welke beleidsintensiteit deze dossiers worden opgepakt. Daarnaast zal de raad moeten bepalen hoe intensief de raad zelf de beleidsvorming op wil pakken. Wil de

fi

Pagina 33 van 38

fl

Aanbevelingen

raad zelf eerst het kaderstellend debat voeren? Of is een initiatief van het (nieuwe) college voldoende? Tot slot: het is van groot belang dat de raad zich in dit beleidsproces aan de start van de bestuursperiode goed laat ondersteunen. Het beeldvormingsproces en het schrijven zelf kost tijd. Het is goed de belasting en tijdsdruk goed in te schatten, te plannen en de benodigde capaciteit te organiseren.

Geef het college een politieke opdracht mee en stel een pro el op Duaal besturen betekent samenspel tussen raad en college. Deze aanbevelingen in deze overdracht hebben tot doelstelling deze samenwerking te verbeteren. Hoewel ze zonder meer het gevolg zullen hebben dat de raad zijn rol beter in kan vullen, beveelt men aan ook het college in de volgende bestuursperiode een ‘politieke opdracht’ mee te geven. Een ‘zakencollege’ met wethouders zonder partij-achtergrond en in een slechts uitvoerende rol lijkt de raad geen positieve bijdrage aan het werken met het raadsakkoord. Het college heeft daarmee ook een eigen verantwoordelijkheid. Over hoe dat college tot stand moet komen, doet de Wet geen uitspraak2. De wethouders kunnen raadsbreed worden aangezocht, nominaties vanuit een fractie zijn ook mogelijk. Zelfs zou de vorming van het college kunnen volgen uit het sluiten van een traditioneel akkoord tussen fracties naast een raadsbreed akkoord. Hoe het ook ontstaat, het college moet de mogelijkheid zien zelf voorstellen te doen. Deze voorstellen moeten natuurlijk door de raad besproken en getoetst worden, zoals de Gemeentewet vraagt. Net zo goed is het verstandig wanneer het college deze voordrachten doet op basis van door de raad gedragen uitgangspunten. Toch kan het voorkomen dat de raad een door het college voorgesteld voorstel afwijst.

Dat moet het college niet perse als verlies ervaren. Een ‘nee’ door de raad is meestal een voorwaardelijk ‘nee’ of een ‘nee, mits’. Ook de argumenten bij de afwijzing zijn van belang, een ‘nee’ is ook een ‘nee, want’, waar het college én de raad lering uit kunnen trekken. Om deze samenwerking goed te organiseren, doet de nieuwe raad er goed aan om aan het begin van de periode zelf een pro el voor de portefeuillehouders op te stellen. Naast alle andere staat welke competenties er (tenminste) worden verwacht van de wethouder: kennis, ervaring, eigenschappen die passen bij de bestuurlijke rol in het college en om als lid ervan het werk van het dagelijks bestuur uit te voeren. De raad kan in een dergelijk pro el ook schetsen hoe hij de samenwerking tussen raad en college ziet. Het is van belang dat de raad hier als geheel optreed, voor het grip houden op het politiek proces is het zelfs noodzakelijk.

2 Zie ook Is wethouder worden nog wel zo democratisch? John Bijl en Coen Knipping In: Jaarboek VvG 2020

fi

Hoofdstuk 6

fi

fi

Pagina 34 van 38

Bijlage: commissieverslag Dit evaluatierapport is op 20 januari 2022 aangeboden aan de raadscommissie in Velsen een ‘Sessie’ genoemd. In deze bijeenkomst bespraken de leden als vertegenwoordigers van de fracties van de gemeenteraad de rapportage. Daarnaast werden zij uitgenodigd te bespiegelen op de evaluatie. Bij de sessie waren de heer Bijl, als penvoerder van deze rapportage, de raadsgrif er de heer Palstra en universitair docent mevrouw Van Kalken uitgenodigd. Van Kalken deed onderzoeksaar de terminologie en typering van raadsakkoorden, zoals is beschreven in het derde hoofdstuk van deze rapportage. Samengevat kan worden gesteld dat de commissieleden positief denken over de rapportage en de positieve kanten van het werken met een raadsakkoord herkennen, net als de uitdagingen. Hieronder zijn de bijdragen van de Sessieleden uit de tweede termijn van de bijeenkomst opgenomen. Voor de leesbaarheid is in dit verslag op de mondelinge bijdragen enige redactie toegepast. Smeets (D66V): Ik ben enthousiast over de evaluatie. Mooi om terug te kijken. Ik denk dat we wel dat we niet geloven dat het raadsakkoord de oplossing was voor de problemen. De samenwerking was de sleutel van succes. Het akkoord heeft bij ons ook zeker tot frustraties geleid. De verwachtingen moeten dan ook goed worden opgesteld.

Wij zouden graag mee willen geven dat we als doelstelling hebben: hoe [krijgen] we de gemeenteraad meer in positie. Hoe gaan we om met raad en college en ook participatie. Even los van de vorm van de raad die we kiezen hopen we dat we de constructieve manier van samenwerking kunnen vasthouden. Van Koten (PS): Uiteindelijk [gaat het] over hoe en wat. Politiek is mensenwerk. Dat konden we zien in de verkiezingen: wie doet er wel mee en wie niet. Uiteindelijk zijn we daar toch uitgekomen, we hadden in het begin toch oppositie- en coalitie-idee. Maar uiteindelijk als we toch dezelfde kant uitgaan, scoren we dan in het algemeen belang? Dat denk ik uiteindelijk wel. Er is meer transparantie dan coalitiepolitiek en dat versterkt de legitimiteit we zijn telkens weer beter naar voren gekomen. Het was een leerproces. Dynamiek erin brengen blijft van belang en zoekproces voordat je kleurloos wordt de voorkeur gaat naar de vruchtbare samenwerking met een beetje kleur doorheen strooien. We hebben veel geleerd en dat nemen we mee. Karateke (PvdA): Wat ons betreft was het een andere dynamiek die veel energie nam. Wij nemen het raadsakkoord zeker mee. Terugkijkend en vooruitkijken naar wat er ligt. Er is een mooi rapport met concrete aanbevelingen.

Pagina 35 van 38

fi

Aanbevelingen

[Ik] wil kort stil staan bij [dat de] regiegroep moet blijven, dit is wat mij betreft essentieel en dit is zeer zeker nodig met een constante factor van de grif er. En het tweede punt is de vierde aanbeveling willen we meer sturen op de thema’s moeten we de thema’s ook regisseren en niet laten regisseren. Kijkend naar een jaaragenda is mogelijk ook wat agendavoorstellen kunnen regisseren. Korf (VL): We wisten dat we het anders wilden maar niet hoe. We hebben veel geleerd wat wel en niet goed werkt. Deze vier jaar waren waardevol. En daardoor hebben we een mooie start kunnen geven aan de andere raadsperiode. Op inhoud hebben we niet veel toegevoegd in het raadsakkoord op de thema’s na. Ik denk wel dat wij de maatstaf hebben gemaakt met spelregels en samenwerken. Wij kunnen ons goed vinden in de evaluatie en aanbevelingen en kijken uit naar de volgende periode. Cornet (CU): Met al onze verschillen kijken we toch hoe we samen een doel kunnen bereiken. In het raadsakkoord konden we kijken hoe we de lijn konden uitleggen ondanks de hobbelige manier. Wat ons betreft gaan we verder met een raadsakkoord en proberen we elkaar daarin te vinden. En willen wij graag weten hoe de heer schollink hierin staat. Sitompul (GL): Wat er tot nu toe is gezegd daar kunnen wij ons goed in vinden. Wij kunnen ons goed vinden in de aanbevelingen en evaluatie.

Er zijn wat kritische geluiden: [of het akkoord wel nodig was] en op de vorm; daar kan je van mening verschillen. Ik kon ons goed vinden in het raadsakkoord dat je vooraf gaat kijken wat bind ons nu. We gaan het samendoen. Tuurlijk er waren weeffouten, maar je kan niet meteen rennen, je moet eerst leren lopen. We hebben veel geleerd daar ben ik trots op. De verschillende varianten daar moeten we goed over nadenken. De regiegroep was echt waardevol. Het algemeen belang moet voorop, het samenspel dat heb ik wel echt gevoeld soms ging het wat stroever soms moesten we ook wat wennen maar ik denk dat we de volgende raad zeker wat dingen kunnen aanscherpen en een mooie meerwaarde kunnen krijgen door door te gaan met raadsakkoord. Nijmanting (CDA): Wij hebben geen principieel bezwaren tegen een raadsakkoord maar we moeten wel goed leren van het raadsakkoord. We moeten het zeker anders doen, van te voren goed nadenken waarom doen we dit wat was nou ons doel. Welke vorm kiezen we dan? Welke speelregels spreken we met ons af? Volgens mij zijn er structureel toch coalitieafspraken geweest. En toch werd ervan twee walletjes gegeten. De raad mag besluiten, maar college pak je bestuurlijke rol.

Kwant (LGV): Wat ik als belangrijk heb ervaren is dat als er verschillende standpunten waren, dat wij toch het lef hadden om toch elkaar proberen te vinden. Dat vind ik een belangrijk punt van een raadsakkoord.

Hoofdstuk 6

fi

Pagina 36 van 38

Maar het raadsakkoord mag wel wat harder afspreken. Ook een tijdsschema. We zijn nu heel lief, de komende weken natuurlijk wat minder leuk en dat moet, maar ook daarna kunnen we heel goed een beetje harder zijn. Levensheer (Forza): Wij waren in het begin sceptisch. We merkte toch dat er een coalitie en oppositie was, maar door de jaren toch een verandering was en dat het raadsakkoord goed met elkaar is opgepakt. We zeggen niet perse ja tegen een raadsakkoord, maar we zijn niet tegen een raadsakkoord. Schollink (VVD): Er moet meer intentie, meer duidelijkheid zijn voor een raadsakkoord. Misschien zelfs beter met een coalitieakkoord. Dus helemaal weg doen is ook niet perse een goed idee, maar wel anders en duidelijkere afspraken, kijken naar elkaar wie doet wat.

De gehele bijeenkomst is integraal hier terug te kijken: https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/ Velsen/48cc8168-1a5f-47be-9672-c3b0873869ba.

Aanbevelingen

Pagina 37 van 38

www.periklesinstituut.nl