2. a. Collegebericht Motie onderzoek wandreliëf Sportfiguren Kennemerzaal

GEMEENTE VELSEN

Collegebericht Weeknummer: 21

Datum vergadering

19-5-2020

Ambtenaar

E. Jansen

Registratienummer

Bb20.0069

Telefoonnr.

06-81516412

Portefeuillehouder(s)

J. Verwoort M. Steijn

E-mailadres

EJansen@Velsen.nl

Bijlagen

2

Onderwerp: Motie onderzoek wandreliëf Sportfiguren Kennemerzaal

Geachte leden van de raad, In het Masterplan Onderwijshuisvesting 2016-2022 is de sloop en herbouw van de Kennemerzaal opgenomen. Aan de gevel van de Kennemerzaal ter hoogte van het Moerbergplantsoen is het kunstwerk Sportfiguren van Bouke Ylstra opgenomen. In november 2019 is motie nr. 45 aangenomen om te onderzoeken of het mogelijk is om bij de sloop van de Kennemerzaal het wandreliëf – bestaande uit een baksteen mozaïek - te conserveren en te verplaatsen (mogelijk naar de nieuw te bouwen gymzaal). Naar aanleiding van deze motie verzamelden we informatie over het mogelijk behoud van het wandreliëf bij de vervangende nieuwbouw. In een flitspeiling vroegen we inwoners naar hun wensen ten aanzien van het kunstwerk. In dit collegebericht bieden wij u de verzamelde informatie aan en beantwoorden wij uw motie. Kostencalculatie mogelijk behoud wandreliëf Uit advies van deskundigen blijkt dat het wandreliëf technisch gezien het beste kan worden behouden door de gehele muur vóór de sloop van de gymzaal te stutten en deze te integreren in de nieuw te bouwen gymzaal. Om het kunstwerk in goede staat te bewaren en vanwege de verwachte kosten is volledig verplaatsen geen wenselijk alternatief. Verplaatsen is riskant en kostbaarder vanwege de vele beschermende en constructieve maatregelen die dan nodig zijn.

Uit de eerste uitvraag bleek dat de kosten voor alleen het conserveren van het wandreliëf tijdens de bouw op circa € 50.000 (incl. BTW) komen. Deze partij heeft een paar jaar geleden bij de restauratie advies gegeven. Een tweede offerte bood een bedrag van circa € 40.000 (incl. BTW). Deze ramingen omvatten niet de kosten van het verankeren van de muur in de nieuwbouw. Om meer inzicht te krijgen in de kosten van het totale proces lieten we een kostencalculatie uitvoeren door de partij van de eerste uitvraag (partij waar we vaker mee werken voor ramingen). Uit een kostencalculatie voor het bouwen van een gymzaal met en zonder behoud van het wandreliëf komt dat het behoud van het wandreliëf bij de vervangende nieuwbouw circa € 80.000 (incl. BTW) kost.

1

GEMEENTE VELSEN Financiën Binnen het budget van kunst en cultuur en onderwijshuisvesting is geen ruimte om de kosten voor het behoud van het wandreliëf te financieren. Risico’s De kostencalculator heeft op basis van de huidige kengetallen een theoretische benadering gemaakt van de kosten. Bij de aanbesteding van de opdracht in de markt kunnen de kosten hoger of lager uitvallen. Het kan dat er bedrijven zijn die het risico niet aandurven om voor een acceptabel bedrag een nieuwe gymzaal neer te zetten inclusief het behoud van het wandreliëf. De aanbesteding kan echter ook meevallen. Bij behoud van het wandreliëf bestaat ook het risico dat het conserveren niet of niet volledig slaagt. Dit kan bijvoorbeeld liggen aan de destijds gebruikt metselspecie waardoor de stenen uit de muur vallen. Waarde kunstwerk De Kunstcommissie beschrijft in hun advies het kunstwerk als een voorbeeld van kunst uit de wederopbouwperiode. Samengevat komt het advies op: Het reliëf beeldt drie sportende geabstraheerde mensfiguren uit. De Kunstcommissie beschrijft dat het werk wordt gezien als een fraaie en geslaagde uiting van haar tijdsgeest waarin de Homo Ludens (de spelende mens) vaak het onderwerp vormt. In die zin geldt het werk als cultureel erfgoed uit recente tijden. Het wandreliëf bevindt zich in goede staat en het thema is nog steeds actueel.

Het werk vertaalt in beeld van wat zich in het gebouw afspeelt. De Kunstcommissie stelt dat het voor de hand ligt om dit kunstwerk in de nieuwbouw te handhaven en te koesteren.1 De Werkgroep Monumentale Kunst van de erfgoedvereniging Bond Heemschut (hierna WMK) benoemt in hun Waardestelling de waarde van het kunstwerk. Samengevat komt hun beschrijving op: Het kunstwerk bezit een grote kunsthistorische waarde. Het is een zeer fraai exponent van de architectuurgebonden kunst uit de wederopbouwperiode. Niet alleen omdat het werk speciaal ontworpen en vervaardigd is voor deze locatie, maar ook qua beeld- en vormentaal en het gebruikte materiaal. Zij vermelden dat het kunstwerk al van ‘verre’ is te lezen. Door de dynamische compositie en de vrije vormentaal is het kunstwerk tevens een illustratie van het vooruitgangsoptimisme dat zo kenmerkend is voor de wederopbouwperiode. Verder benadrukt de WMK de cultuurhistorische waarde. Het kunstwerk is voor IJmuiden een bijzondere illustratie van de periode van wederopbouw. Daarnaast heeft het werk betekenis vanwege de plek. Door de locatie en het gebruik van de gymzaal is het werk onderdeel van het collectief geheugen van IJmuiden. Tot slot benadrukken zij de zeldzaamheid van dit soort monumentale werken.

In de bijlage is het volledige document opgenomen.2 Flitspeiling onder inwoners Begin maart vond een flitspeiling plaats om bij inwoners te peilen wat hun wensen zijn ten aanzien van het kunstwerk. In totaal startten 631 mensen de peiling, waarvan 587 mensen de peiling volledig invulden. Uit de peiling blijkt dat: - 93% van de deelnemers het kunstwerk kent; - 73,2% van de deelnemers vindt dat de gemeente het kunstwerk moet behouden; - 54,5% vindt dat de gemeente het financieel mogelijk moet maken om het kunstwerk voor minimaal € 40.000 te behouden, 16,2% vindt dat een gedeeltelijke financiering door de gemeente wenselijk is en 29,3% vindt dat de gemeente daar geen geld aan uit moet geven. 1

Samenvatting van advies Kunstcommissie 23-5-2017. Samenvatting uit Waardestelling van de Werkgroep Monumentale Kunst van de erfgoedvereniging Bond Heemschut (zie bijlage), maart 2020. 2

2

GEMEENTE VELSEN -

Op de vraag of men bereid is om zich in te zetten voor het behoud van het kunstwerk kwam het volgende (meerdere antwoorden mogelijk): 64,8% is niet bereid om zich in te zetten voor behoud, 17,7% wil financieel bijdragen, 11,4% wil bijdragen door een crowdfunding op te starten, 4,4% wil bijdragen door geld op te halen in de buurt en 6,4% (38 mensen) heeft aangegeven op een andere manier bij te willen dragen. Bij de laatste open vraag zijn onder andere ideeën geopperd om geld bijeen te brengen. Bijvoorbeeld sponsoring uit fondsen. Zie de bijlage voor de volledige uitkomsten van de flitspeiling.

Uit de flitspeiling halen we dat veel deelnemers het kunstwerk kennen en een groot deel wil dat het kunstwerk behouden blijft. Bij de vraag waarin we aangeven dat het minimaal € 40.000 kost om het kunstwerk te behouden daalt het aantal mensen dat antwoordt van 631 naar 594. Ongeveer de helft van de deelnemers vindt dat de gemeente voor minimaal € 40.000 het kunstwerk moet behouden. Notabene, de kosten zijn inclusief verankering in de nieuwbouw geraamd op circa € 80.000. Medefinanciering vanuit fondsen geen wenselijk alternatief Naar aanleiding van de ideeën uit de flitspeiling bekeken we de mogelijkheden voor medefinanciering vanuit fondsen. Het is een optie een bepaald bedrag als gemeente vrij te maken en medefinanciering uit fondsen aan te vragen. Het voordeel hiervan is dat we niet het gehele bedrag hoeven vrij te maken in de begroting. Het nadeel van het aanvragen van fondsen is dat dit het traject zal vertragen en we niet weten of we hiermee de financiering rondkrijgen. Fondsen maken een paar keer per jaar een keuze uit aanvragen die zij steunen. Ook moeten we rekening houden met verschillende voorwaarden van de fondsen. Gezien de onzekerheid van financiering, de tijdsinvestering en het tijdspad is dit geen wenselijk alternatief. Daarbij zijn wij als gemeente eigenaar en verantwoordelijk voor financiering van het behoud.

Tot slot Naar aanleiding van de motie onderzoek wandreliëf Sportfiguren Kennemerzaal deden wij onderzoek naar het mogelijk behoud van het wandreliëf. Bij inwoners vroegen we de wensen uit met betrekking tot het kunstwerk. Ook verzamelden we informatie over de kosten om het kunstwerk bij de vervangende nieuwbouw te behouden. Binnen het budget van kunst en cultuur en onderwijshuisvesting is geen ruimte om de kosten voor het behoud van het wandreliëf te financieren. We beschouwen met dit collegebericht de motie als uitgevoerd en laten het aan de raad om eventuele vervolgstappen te zetten. Indien u vervolg wenst te geven aan de uitkomsten van de motie dan verzoeken wij u dit zo spoedig mogelijk, dan wel uiterlijk in de raadsvergadering van juni, kenbaar te maken. Dit zodat gestart kan worden met het voorbereiden van de aanbesteding. Bijlagen - Waardestelling. Baksteenreliëf van Bouke Ylstra aan het Moerbergplantsoen te IJmuiden, Samengesteld door de Werkgroep Monumentale Kunst van Erfgoedvereniging Bond Heemschut (WMK) Drs. Norman Vervat, maart 2020 - Resultaten flitspeiling wandreliëf Sportfiguren

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen

3