RV_Actualisatie Erfgoedbeleid_def

*955466*

Datum besluitraad: Zaaknummer: Portefeuillehouder: Datum oordeelraad: Datum B en W: Programma begroting: Taakveld:

9 september 2025 954983 J. Rooijakkers 26 augustus 2025 15 juli 2025 5 5.3

Raadsvoorstel Actualisatie erfgoedbeleid Beslispunten 1. De Erfgoednota ‘Stad van vele gezichten’ inclusief archeologische beleidskaart en cultuurhistorische beleidskaart vast te stellen volgens raadstukken 25.047 en 25.048; 2. De beleidsnota's “Cultuurhistorische waarden Veldhoven 2012” en “Archeologische Monumentenzorg Veldhoven 2008” in te trekken volgens raadstukken 25.047 en 25.048. Inleiding In Veldhoven hebben we een rijke cultuurhistorische geschiedenis. Om deze goed in kaart te brengen is een actualisatieslag nodig. Hiervoor moeten we onderzoek doen. Op dit moment hebben we twee beleidsnota’s die over dit onderwerp gaan. Dit zijn de beleidsnota's ‘Cultuurhistorische waarden Veldhoven 2012’ en ‘Archeologische Monumentenzorg Veldhoven 2008’. Deze zijn op dit moment verouderd. Archeologie In 2007 is de Wet op de archeologische monumentenzorg van kracht geworden. Hiermee is een strikt wettelijk kader voor archeologisch onderzoek vastgesteld. In Veldhoven is bovengenoemd beleid sinds 2008 van kracht. Dit was destijds mede ingegeven door ontwikkelingen zoals Zilverackers. Cultuurhistorie Het proces en de kennis op het gebied van cultuurhistorie hebben we tot nu toe minder ontwikkeld. Beschermde gebieden zijn nu vooral de dorpslinten en de oude kerkdorpen.

De Omgevingswet biedt geen harde kaders voor cultuurhistorie waardoor de prioriteit lager lag ten opzichte van archeologie. Deze prioriteit neemt nu toe. Dit komt mede door de enorme bouwopgave in Nederland en in het bijzonder in Veldhoven. Hierdoor dreigt een deel van het lokale verhaal en de identiteit verloren te gaan. De erfgoednota: de aanvullingen op het bestaande De voorgestelde erfgoednota introduceert een digitale kapstok voor archeologie en cultuurhistorie, waarmee alle bestaande en toekomstige kennis via digitale kaarten toegankelijk wordt gemaakt. Daarnaast zijn er documenten die structureel worden bijgehouden. De digitale kapstok is afgerond. De focus ligt nu op het vergaren van nieuwe kennis door inventarisaties, die jaarlijks worden toegevoegd aan de documenten. De erfgoednota biedt verder inzicht in: · het proces voor potentiële gemeentelijke monumenten; · het belang van immaterieel erfgoed; · de rol van erfgoedkennis als inspiratie voor nieuwe ontwikkelingen. Dit ter versterking van de Veldhovense identiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. De hoogst gewaardeerde cultuurhistorische parels worden actief beschermd in het omgevingsplan. Tegelijkertijd worden er grote gebiedsaanpassingen verwacht door de druk op de woningbouw.

Nieuwe ontwikkelingen krijgen kaders mee, waarbij ontwerpers en architecten worden uitgedaagd om met oog voor de kwaliteit van het verleden aan te sluiten bij de Veldhovense identiteit.

Het belangrijkste middel om erfgoed te beschermen en behouden is het creëren van bewustwording en draagvlak bij zowel inwoners en eigenaren van erfgoed, als bij projectontwikkelaars, plantoetsers en vergunningverlener. Cultureel erfgoed bepaalt in grote mate het karakter en de identiteit van Veldhoven. Erfgoed vertelt iets over de geschiedenis van een plek en draagt bij aan de belevingswaarde van het landschap en de bebouwde omgeving. Deze identiteit maakt dat mensen zich thuis voelen in hun omgeving. Als mensen begrijpen hoe het landschap en de bebouwde omgeving ontstaan zijn, kan dat voor meer betrokkenheid zorgen. Beoogd effect Het behouden en beschermen van erfgoed. Erfgoed draagt bij aan de identiteit van Veldhoven en een goede kwaliteit van de leefomgeving. Het beleven van erfgoed kan de positieve gezondheid van Veldhovense inwoners bevorderen. Argumenten 1. 1 De nota geeft inzicht in wat we verstaan onder erfgoed en hoe we daar mee omgaan. Kennisverwerving over cultuurhistorie is essentieel om te bepalen welke waarde behouden of beschermd moet worden. Uit jurisprudentie blijkt dat wanneer gemeenten de cultuurhistorische waardes onvoldoende afwegen door gebrek aan kennis er alsnog geïnventariseerd, gewaardeerd en vervolgens afgewogen moet worden. De erfgoednota biedt inzicht in de definitie van erfgoed en de manier waarop hiermee wordt omgegaan.

Door inventarisaties verspreid over vier jaar wordt duidelijk welke cultuurhistorische waarden aanwezig zijn in Veldhoven, zoals ‘het oude kerkhof’ in d’ Ekker maar ook de begraafplaatsen van de rijksmonumentale kerken. In de nota staat beschreven hoe de waardering plaatsvindt. De keuze of er wel of niet actief beschermd gaat worden wordt t.z.t. ter besluitvorming voorgelegd aan het college. 1.2 Het actuele beleid is raadpleegbaar voor iedereen. De Omgevingswet stimuleert digitale en actuele beschikbaarheid van beleid en kennis, niet alleen voor omgevingsplannen en –visies, maar ook voor beleidskaarten en living-documents. Deze zijn voor iedereen raadpleegbaar en bevatten verwijzingen naar catalogi met onderzoeken en rapportages die relevant zijn voor partijen zoals Archeologische bureaus. 1.3 De eerste inventarisatieslag en een doorzicht naar de komende jaren is opgenomen in het uitvoeringsprogramma. In 2025 start de eerste inventarisatieslag aan de hand van de groslijst van het Erfgoedhuis, met circa 200 panden die volgens de procedure van de nota worden gewaardeerd. Na selectie blijft een lijst over van zeer hooggewaardeerde panden die als gemeentelijk monument kunnen worden aangewezen door uw college.

De verwachting is dat circa 40 panden in aanmerking komen, met als streven om Jaarlijks maximaal 10 gemeentelijke monumenten aan te wijzen totdat deze ca 40 panden zijn aangewezen. Ook worden dorpslinten, ensembles en begraafplaatsen beter beschermd en uitgewerkt in beeldkwaliteitsplannen met verschillende beschermingsniveaus, in lijn met bestaande planningen van omgevingsplannen. In 2026 staat de inventarisatie van het gebied De Run en de Burgemeester Van Hoofflaan op het programma, een potentieel ontwikkelgebied. Tevens wordt voorgesteld om de monumentale bomenlijst te actualiseren en te digitaliseren, Waarna deze informatie wordt toegevoegd aan de cultuurhistorische waardenkaart. 2.1 Het nieuwe beleid vervangt het oud beleid. Het nieuwe beleid vervangt het bestaande beleid zodra de raad instemt met het vaststellen van de erfgoednota. Dit zorgt voor duidelijkheid over het geldende beleid,

2/4

met name bij het opstellen van nieuwe omgevingsplannen, die direct gebruikmaken van de nieuwe kaarten en documenten. Kanttekeningen en risico’s 1.1 Verouderde gegevens kunnen leiden tot vertraging in procedures en verhoging van kosten.

Op dit moment is er nog geen volledige inventarisatie gedaan van de cultuurhistorische waarden in Veldhoven. Hierdoor zijn er de komende vier jaar nog gebieden waarbij we geen actuele gegevens hebben. Dit kan leiden tot vertraging en verhoogde kosten. Bij initiatiefnemers en ontwikkelaars die nieuwe omgevingsplannen of buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten (Bopa’s) opstellen zijn archeologie en cultuurhistorie verplichte onderdelen. Voor archeologie is actuele kennis gegarandeerd, maar voor cultuurhistorie niet altijd.

Als we deze gegevens niet beschikbaar hebben, moet de initiatiefnemer zelf onderzoek laten uitvoeren, en dat kost geld. Als dit niet gebeurt en er bezwaren komen vanuit de omgeving, moet alsnog onderzoek plaatsvinden om een goede belangenafweging te kunnen maken. Dit kan leiden tot vertraging, planaanpassingen en mogelijk tot schadevergoedingen. 1.2 Er is onvoldoende capaciteit om Velhoven in één keer te onderzoeken. Het is niet mogelijk om in één jaar alle kennis over heel Veldhoven te vergaren, door gebrek aan interne en externe capaciteit. Daarom wordt voorgesteld om inventarisatie en waardering in behapbare gebieden over vier jaar te spreiden. Een nadeel is dat er ontwikkeld kan worden in gebieden die nog niet zijn onderzocht. Wanneer een ontwikkelaar geen onderzoek uitvoert, bestaat het risico dat cultuurhistorische waarden pas later worden ontdekt, wat kan leiden tot langdurige juridische procedures en eventuele schadevergoedingen. Het advies is om ontwikkelaars te stimuleren tot onderzoek, maar dit kan niet worden afgedwongen. 1.3 Het Erfgoedhuis Veldhoven heeft te weinig capaciteit om de beschrijvingen van 10 panden per jaar te leveren. De Vereniging Erfgoedhuis Veldhoven levert de beschrijvingen voor potentiële gemeentelijke monumenten.

Zij beschikken over de lokale historische kennis, maar hebben mogelijk onvoldoende capaciteit om jaarlijks tien beschrijvingen te leveren. Afgelopen jaar zijn er acht beschrijvingen opgeleverd. Dit kan leiden tot een langduriger proces van aanwijzing van monumenten. 1.4 Het nieuwe beleid is niet rechtstreeks werkend voor de burgers. De oude beleidskaarten zijn verwerkt in het geldende omgevingsplan. Pas bij vernieuwing van het omgevingsplan worden de nieuwe kaarten meegenomen. Dit betekent dat de kaarten in het omgevingsplan niet altijd actueel zijn. In de komende jaren wordt voor heel Veldhoven een nieuw omgevingsplan opgesteld. Financiën De kosten voor het uitwerken van het uitvoeringsprogramma zijn in totaal € 180.000,-. Deze kosten zijn verdeeld over de jaren 2025 – 2029, zie onderstaande tabel.

Jaar 2025 2026 2027 2028 2029

Kosten € 30.000 € 60.000 € 30.000 € 30.000 € 30.000

3/4

Deze kosten betalen we uit het budget voor gemeentelijk monumentenbeleid (250501). Het is daarom niet nodig om budget aan te vragen via de begroting. Communicatie en samenspraak De publicatie van de beleidsnota vindt op de gebruikelijke wijze plaats en wordt geplaatst op de gemeentelijke website. Verder wordt er niet extern gecommuniceerd. De Vereniging Erfgoedhuis heeft deelgenomen aan de projectgroep. De kaarten worden via het digitale portal van de ODZOB toegankelijk gemaakt voor iedereen. Dit gebeurt nadat uw raad de erfgoednota en bijlagen heeft vastgesteld. https://atlas.odzob.nl/portal/apps/experiencebuilder/experience/? id=75144f32389248c497b4430aecca851b onder de noemer gemeente wordt Veldhoven toegevoegd. Uitvoering/ planning Het college heeft het uitvoeringsplan vastgesteld. (zie bijlage 2). Het uitvoeringsplan geeft een overzicht van de uit te voeren taken. Voor de jaren daarna is een doorkijk gemaakt. Concrete invulling vindt plaats naar aanleiding van (nieuwe) ruimtelijke ontwikkelingen. Bijlagen 1. Beleidsnota erfgoed ‘Stad van vele gezichten’ a. Erfgoedbegrippen in de Omgevingswet b. Format planregels erfgoed voor het omgevingsplan gemeente Veldhoven c. Overzicht waardevol cultureel erfgoed in Veldhoven d. Erfgoed uitgediept gemeente Veldhoven maart 2025 e. Catalogus cultuurhistorische inventarisatie Veldhoven f. Aanzet uitvoeringsprogramma erfgoed 2.

Uitvoeringsplan 3. Beleidskaart archeologie 2025 4. Cultuurhistorische waardenkaart maart 2025 Resultaat van de behandeling in de oordeelsvormende raad

Hamerstuk, tenzij het gesprek met het Erfgoedhuis anders loopt dan verwacht. In dat geval is het voor GBV een bespreekstuk. Wethouder Rooijakkers zegt namelijk toe in gesprek te treden met het Erfgoedhuis over prioritering in welke monumenten als eerste worden aangewezen. Dit in relatie tot bouwplannen. Hij probeert hierover terug te koppelen vóór de besluitvorming.

Reactie college n.a.v. behandeling in de oordeelsvormende raad Zoals afgesproken tijdens de raadsvergadering is een afspraak met de Vereniging Erfgoedhuis Veldhoven gepland op 5 september as. Burgemeester en wethouders van Veldhoven,

J.H.J. Sanders gemeentesecretaris/algemeen directeur

4/4

M.J.A. Delhez burgemeester