AN_Integraal Maatschappelijk beheerkader openbare ruimte

*24bs00070*

Datum besluitraad Agendapunt Volgnummer Gewijzigd voorstel Portefeuillehouder

: 3 september 2024 : : 24bs00070 / 24.051 : : M. Giesbertz

Datum oordeelraad Datum B en W Programma begroting Taakveld

: 20 augustus 2024 : 24 juni 2024 : :

Adviesnota raad

Integraal Maatschappelijk Beheerkader openbare ruimte Beslispunten 1. Vaststellen van het Integraal Maatschappelijk Beheerkader 2025 - 2028 met de bijbehorende beheerplannen voor wegen, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, groen, bomen, speelvoorzieningen, civieltechnische kunstwerken en riolering vast te stellen volgens raadsbesluit nr. 24.052; 2. De financiële consequenties van het Integraal Maatschappelijk Beheerkader vast te stellen en te verwerken in de meerjarenbegroting 2025-2028; 3. Na 2 jaar de voortgang van de projecten uit het Integraal Maatschappelijk Beheerkader, en bijbehorende financiële consequenties, te evalueren. Inleiding Een aantrekkelijke woon-, werk en leefomgeving is van belang voor de inwoners en bezoekers van Veldhoven. De openbare ruimte is de basis voor onder meer sociale samenhang, spelen, sporten en recreëren. Tegelijkertijd is het ook de plek waar we ons verplaatsen op veilige wegen, trottoirs en fietspaden. Hoe wij de openbare ruimte inrichten, vormgeven en onderhouden is sterk bepalend voor het gebruik en beleving door onze inwoners en bezoekers. Het onderhoud van deze openbare ruimte is vastgelegd in meerjarige beheerplannen (ook wel assetsheets genoemd). In 2020 zijn deze beheerplannen (ook wel assetsheets genoemd) voor het laatst door het college vastgesteld.

Deze hebben een looptijd van 4 jaar en moeten daarom dit jaar geactualiseerd worden. Waar het beheer zich vroeger vooral richtte op de technische en praktische kwaliteit, wordt er nu ook gekeken naar de effecten van klimaatverandering. Denk onder andere verkoeling, vergroening en duurzaamheid. De gevolgen van de klimaatverandering openbaren zich regelmatig in de vorm van hevige en langdurige regenval of juist lange periodes van hitte en droogte. Onze buitenruimte moet daarop worden aangepast. Ook voor wat betreft mobiliteit zien we veranderingen die gevolgen hebben voor onze wegen en civiele kunstwerken. De beheerplannen zijn, waar mogelijk, afgestemd op de Omgevingsvisie. Daarnaast is in het beheerkader de link gelegd met de ambities van de gemeenteraad en college en is er aansluiting gezocht bij andere reeds bestaande visies zoals onder andere de visie op participatie en de mobiliteitsvisie. Om aan bovenstaande vorm aan te geven, heeft gemeente Veldhoven een Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) opgesteld. In dit document staan de plannen voor 2025 tot en met 2028 als het gaat om het beheer, het onderhoud en de vervanging van wegen, riolering, openbaar groen, bomen, speelvoorzieningen, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en civieltechnische kunstwerken.

Met het Integraal Beheerkader en de bijbehorende beheerplannen leggen wij eenduidig de kaders vast voor het beheer van de bestaande objecten in de openbare ruimte. Deze kaders geven duidelijkheid over de ambitie, het areaal (hoeveelheden), het beoogde kwaliteitsniveau en de kosten van het meerjarig onderhoud. Bij de technische uitwerking worden de geplande werkzaamheden voor de komende jaren specifiek gekoppeld aan budgetten en verwerkt in de financiële administratie. Met het Integraal Beheerkader en de beheerplannen geven we het benodigde inzicht over het onderhoud van de kapitaalgoederen. Vanwege de geschetste veranderingen van de maatschappelijke opgave en de aansluiting bij de Omgevingsvisie, wordt het IMBK door uw raad vastgesteld. Beoogd effect Het bieden van een veilige en verzorgde en meer klimaatadaptieve woon- en leefomgeving voor onze inwoners en bezoekers. Argumenten 1.1 De beheerplannen moeten worden herzien. De beheerplannen hebben een looptijd van 4 jaar en verlopen dit jaar. Ze worden nu geactualiseerd vanwege gewijzigde arealen (hoeveelheden), recente monitoring, inspecties en ambities op het gebied van verkeersveiligheid en klimaatadaptie (waterafvoer en -berging). Daarnaast is bij het opstellen van de nieuwe plannen rekening gehouden met de omgevingsvisie en de Omgevingswet. 1.2

De Omgevingswet benadrukt het belang om bewoners te betrekken bij plannen en de openbare ruimte te beschouwen vanuit meerdere invalshoeken. De beleving van bewoners en gebruikers van de openbare ruimte krijgt een steeds grotere rol in beheer. Voor het opstellen van het IMBK zijn participatiekaders gebruikt uit concept versie van de nota 'Participatie die (aan)spreekt’ en de nota ‘kaders participatie onder de Omgevingswet’. 1.3 In het areaal wegen gaan we meer ruimte bieden aan fietsers- en voetgangers. Het beheerplan wegen gaat over 2.987.986 m2 verharding. Het omvat klein onderhoud (repareren van schades van beperkte omvang), groot onderhoud (planmatig, op basis van periodieke weg-inspecties) en vervanging voor de komende 4 jaar om de verkeersveiligheid te waarborgen. Een kernopgave in dit areaal is meer ruimte bieden voor fietsers en voetgangers, conform de keuzes die gemaakt zijn in de Visie op Mobiliteit. We zetten meer in op gebruikscomfort waardoor het aantrekkelijker wordt om de fiets te pakken of te voet te gaan. 1.4

Het areaal openbare verlichting is voornamelijk gericht op vervanging en duurzaamheid. Een groot areaal armaturen is aan het einde van de technische levensduur en dient de komende jaren vervangen te worden. Bij de vervanging wordt gelijk een duurzaamheidsslag gemaakt door gebruik te gaan maken van LED verlichting. We kijken naar verschil in lichtmasten en armaturen per gebied, en passen het verlichtingsniveau aan op het gebruik daar waar mogelijk (onderzoeken uitschakelen verlichting ’s nachts en gebruik van flora/fauna vriendelijke verlichting). We streven naar een herkenbare inrichting van de openbare ruimte voor ‘dorp’ en ‘stedelijk’ waarbij veiligheid voorop staat. Het areaal verkeersregelingsinstallaties (VRI’s) draagt bij aan meerdere beleidsdoelen. Goed onderhouden VRI’s zijn noodzakelijk voor een veilig woon-werk-klimaat en dragen bij aan de doorstroming van het verkeer en de bereikbaarheid van Veldhoven. 1.5

2/7

Het is van belang dat de VRI’s goed werken en afgestemd zijn, zodat deze de doorstroming van het verkeer bevorderen en niet verstoren. 1.6

Het areaal openbaar groen draagt bij aan een aantrekkelijk en duurzaam woonen recreatief klimaat. Dit beheerplan is gericht op het beheer en onderhoud van het openbaar groen. Hieronder vallen de beplantingen, hagen, gazons, natuurlijk groen en grassen en bermen. Het onderhoud aan meubilair, zoals afvalbakken en banken, valt ook onder de asset openbaar groen. Speelvoorzieningen, buitensport-accommodaties, bossen en begraafplaatsen vallen buiten de scope van de asset openbaar groen. Bomen zijn opgenomen in een apart beheerplan. De komende periode stimuleren we bewoners om tuinen verder te vergroenen en werken we samen met ondernemers om bedrijventerreinen verder te vergroenen, zowel in de openbare ruimte als eigen terrein. Kwaliteitsverbetering en versterking van het landschap en de biodiversiteit staat voorop: verstening wordt zoveel mogelijk tegengegaan. Er wordt een balans gezocht tussen de duurzaamheidsopgave, klimaatadaptatie en functioneel groen. 1.7 Het areaal bomen heeft meerdere functies. Dit beheerplan is gericht op het beheer en onderhoud van bomen in de gemeente Veldhoven. Het betreft enkel de bomen die in het beheer en eigendom zijn van de gemeente. Het onderhoud aan bossen en natuur valt buiten de scope van dit beheerplan. Ook bomen op begraafplaatsen in beheer van de gemeente Veldhoven vallen buiten de scope.

Bomen zijn van groot belang en leveren meerdere diensten aan Veldhoven. Zo zorgen bomen voor verkoeling tijdens hete periodes, zuiveren ze lucht door fijnstof op te nemen en helpen ze wateroverlast tegen te gaan. Daarnaast zijn ze belangrijk voor de biodiversiteit in de gemeente en wordt de uitstraling van bomen als mooi ervaren door inwoners en bezoekers. 1.8

Het areaal speelvoorzieningen stimuleert buiten spelen en creëert laagdrempelige ontmoetingsplekken. De scope van dit beheerplan betreft de formele speelvoorzieningen in beheer van gemeente Veldhoven. Het is van belang om speelvoorzieningen goed te onderhouden, zowel technisch als sociaal. Vervuiling door afval of graffiti en verwaarlozing van speelplekken kunnen een negatief effect hebben op het gebruik en de beleving door kinderen. Speelvoorzieningen die goed worden onderhouden, worden vaker gebruikt. 1.9 Het areaal civieltechnisch kunstwerken ondersteunt de infrastructuur Dit beheerplan is gericht op het beheer en onderhoud van civieltechnische kunstwerken in Veldhoven: de bruggen, duikers en tunnels in de gemeente. Kunstwerken die niet in het beheer zijn van gemeente Veldhoven zijn hierin niet meegenomen. Er kan schade ontstaan aan civiele kunstwerken door weersinvloeden, eventuele calamiteiten en dagelijks gebruik. Dit kan leiden tot gevaarlijke situaties. Daarom is het van belang dat er regelmatig wordt geïnspecteerd. 1.10 Het areaal riolering en stedelijk water is o.a. gericht op klimaatveranderingen. Het areaal riolering is er op gericht om waterproblemen door hevige regenval te voorkomen en op het voorkomen en beperken van structureel nadelige gevolgen van grondwaterstanden (te hoog en te laag).

Open water, vijvers en berging in het groen leveren een bijdrage aan de klimaatopgaven voor het verminderen van wateroverlast, droogte en hittestress. 2.1

De investeringen zijn substantieel toegenomen ten opzichte van voorgaande planperiode. Deze investeringen zijn noodzakelijk omdat de afgelopen jaren veel beheerprojecten in de tijd zijn vertraagd vanwege grote infrastructurele werken (o.a. Kempenbaan West en Oost) en de woningbouwversnelling. Het verder uitstellen van beheerprojecten

3/7

zorgt voor een achteruitgang van de kwaliteit, met het vergroten van het risico op aansprakelijkheidstelling. Daarnaast neemt het aantal meldingen toe en is kortdurend herstellend onderhoud nodig. Door te kijken naar een realistische planning en werkzaamheden met elkaar te combineren (werk met werk maken), is deze opgave haalbaar. Bij de investeringen ligt de nadruk op riolering en wegen. Bij de integrale projecten wordt ook zoveel als mogelijk rekening gehouden met de klimaatopgave. Daarnaast zien we een substantiële toename bij wegen. Dit heeft te maken met de veranderde rekensystematiek ten opzichte van de vorige beheerplannen. Daar werd uitgegaan van zogenaamd eeuwigdurend onderhoud. Met andere woorden door het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden houden we de weg eeuwig in stand. Dit is niet meer realistisch omdat de wegen tegenwoordig veel intensiever en zwaarder belast worden. Daarom is in de nieuwe systematiek rekening gehouden met volledige vervanging van de wegen, wat ervoor zorgt dat de investeringsbedragen groter worden. Een groot deel van deze toename heeft te maken met het feit dat vervanging van wegen tot op heden altijd als aparte kredietaanvraag aan de raad werd voorgelegd. Vervanging van wegen zit nu voor het eerst opgenomen in het beheerkader. Daarmee een vollediger en transparanter beeld gevend van de werkelijke kosten.

Deze werden in het verleden namelijk ook gemaakt, de wegen werden immers vervangen maar de bedragen zag de raad niet terug in het beheerkader. 2.2 Bij afwijkende kwaliteitsniveaus zal apart budget worden aangevraagd. Als gevolg van nieuwe aanleg van infrastructurele werken stijgen de onderhoudskosten. Denk hierbij aan een fiets-voetgangers tunnel onder de Kempenbaan Oost, Kempenbaan West met haar voorzieningen en nieuwe woonwijken met een hoog kwaliteitsniveau. Deze facetten zorgen voor een structureel hogere uitgaven op het onderhoud. De keuzes die bij nieuwe aanleg worden gemaakt (materiaal keuze, inrichtingsniveau) hebben indirect gevolgen op de hoogte van de onderhoudskosten. Nu wordt de areaal uitbreiding via indexatie in de begroting opgevoerd. Het verdient de voorkeur de structurele beheerkosten als gevolg van infrastructurele projecten inzichtelijk te maken bij het vaststellen van het definitief ontwerp door het college. Eventuele verwachte meerkosten op onderhoud kunnen dan jaarlijks bij de begroting, per jaarschijf, meegenomen. 3.1 Een evaluatiemoment geeft tussentijds inzicht in de stand van zaken en de mogelijkheid tot eventuele bijsturing. Door na 2 jaar een evaluatiemoment in te bouwen, wordt inzichtelijk wat de voortgang van de diverse projecten is.

Hierdoor kan tijdig worden bijgestuurd op projectniveau en is het mogelijk om de meerjarige financiële consequenties, waar nodig, aan te passen. Kanttekeningen en risico’s 1.1. Omstandigheden die van invloed zijn op de beheerplannen kunnen tussentijds wijzigen. Als er tussentijds gewijzigde omstandigheden zijn, kan dit van invloed zijn op de beheerplannen. Deze zullen dan voor dat betreffende onderdeel opnieuw doorgerekend worden waarbij eventuele financiële consequenties vervolgens in beeld worden gebracht. 2.1

De berekeningsmethodiek valt na 4 jaar grotendeels terug op een theoretisch model. Bij de berekening van beheerplannen wordt gebruik gemaakt van areaal- en inspectie gegevens. Daarnaast spelen prijspeilen en geografische gegevens een rol. Het heeft de voorkeur om beheerplannen geheel vorm te geven op basis van inspectie gegevens. Echter vanuit praktische overwegingen is gekozen om de beheerplannen de eerste vier jaar zoveel als mogelijk op basis van inspectie gegevens (inspectie

4/7

gegevens geven vooral inzicht in de korte termijn) op te bouwen en vervolgens om te schakelen naar een theoretisch model. Voor de eerste 4 jaar is inzichtelijk wat op ons afkomt. De periode daarna wordt op een theoretische wijze benaderd en is vooral van belang voor het vormen van reserves en voorzieningen. Omdat elke 4 jaar het beheerplan geactualiseerd wordt, blijft er een goed inzicht op de uitgaven op de korte- en middellange termijn. De lange termijn zal daarbij altijd op basis van de theorie benaderd worden. Financiën Het bijwerken van de verschillende beheerplannen (assetsheets) heeft gevolgen voor onze begroting. In elke assetsheet maken we een financieel verschil tussen onderhoudskosten en kosten van vervanging. De tabel hieronder laat de totale financiële gevolgen zien. Bijstellen begroting Kosten van vervanging Onderhoudskosten Opbrengsten rioolheffing Totale bijstelling begroting (-/- = nadeel, + = voordeel) Bedragen x € 1.000

2025 -1.094 -594 1.342 -346

2026 -1.068 -500 1.091 -477

2027 -1.859 -535 1.008 -1.386

2028 -2.692 -461 1.483 -1.670

Kosten van vervanging Bij argument 2.1 heeft u kunnen lezen waarom de investeringen in dit beheerkader flink toenemen. We gaan de komende tijd € 105 miljoen investeren. Dit was in de huidige begroting € 33,5 miljoen, wat betekent dat er € 71,5 miljoen meer wordt geïnvesteerd. Om te berekenen wat deze toename betekent voor onze begroting, hebben we bestaande regels, zoals bijvoorbeeld afschrijvingstermijnen, uit de nota reserves & voorzieningen en nota activabeleid gebruikt. Door meer te investeren, stijgen de kosten voor afschrijvingen en rente. Ook passen we de bijdragen aan de vervangingsreserves aan op basis van de nieuwe investeringsplannen. Dit betekent dat we voor vervanging een extra bedrag van € 1.094.000 in 2025 nodig hebben, oplopend tot € 2.692.000 in 2028. Onderhoudskosten De onderhoudskosten worden verdeeld in klein en groot onderhoud. Voor elk beheerplan is bekeken hoeveel geld er per jaar nodig is voor klein onderhoud. Het geld dat we nu hebben voor klein onderhoud is genoeg voor alles, behalve voor de speelvoorzieningen. Voor de speelvoorzieningen hebben we elk jaar € 141.000 extra nodig, bovenop het huidige budget van € 129.000. Om onze wegen goed te houden, is ook groot onderhoud nodig. Hiervoor hebben we een fonds (voorziening) voor groot onderhoud.

Om genoeg geld in deze pot te hebben, moeten we elk jaar € 203.000 extra toevoegen, naast de € 1.360.000 die we nu al jaarlijks storten. Voor riolering zijn er extra jaarlijkse kosten voor onderzoeken en duurzaamheidsacties. In 2025 is dat een bedrag van € 250.000, dat afneemt tot € 100.000 in 2028. Opbrengsten rioolheffing We hebben afgesproken dat we 100% van de kosten voor riolering bij burgers en bedrijven in rekening brengen. Door de stijgende kosten van vervanging in riolering gaat het tarief per aansluiting voor rioolheffing in 2025 extra omhoog met € 65. Dit is een bedrag van € 1.342.000 in 2025. Hierdoor wordt het verwachte tarief niet € 214,

5/7

maar € 279. De berekening van het definitieve tarief voor 2025, in de belastingverordening later dit jaar, kan hiervan iets afwijken. In bijlage 2 vindt u een overzicht van de financiële gevolgen van dit IMBK. Communicatie en samenspraak Het IMBK is tot stand gekomen na het doorlopen van processtappen waarbij op diverse manieren informatie is opgehaald; • Bij inwoners door middel van een enquête en interviews op de weekmarkt op het Meiveld en de Kromstraat; • Bij ondernemers door middel van gesprekken met parkmanagement Habraken en ondernemersvereniging VOC (Veldhovens Ondernemers Contact); • Bij de gemeenteraad tijdens twee beeldvormende vergaderingen, waarvan er één een zogenoemde walkshop was. Hierbij zijn we buiten met de gemeenteraad in gesprek gegaan over het gebruik, de beleving en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Daarnaast zal er nog een oordeelsvormende raad komen waarin het IMBK behandeld wordt; • Bij de ambtelijk organisatie door middel van themasessies beheerkaders en participatie. Hierbij is input opgehaald bij ambtenaren die te maken hebben met de openbare ruimte en participatie. • Bij het Management Team tijdens een strategisch overleg. Bij het doorlopen van deze processtappen is rekening gehouden met de omgevingsvisie, het coalitieakkoord en separate visiedocumenten.

Bij vervolgacties vanuit het IMBK en assetsheets worden daar waar nodig communicatie- en participatietrajecten opgestart. Hoe dit verder vorm wordt gegeven, wordt per activiteit bij de uitwerking verder opgepakt. Uitvoering / planning De nieuwe beheerplannen gaan in 2025 in en hebben een looptijd van vier jaar, tot en met 2028. Bijlagen 1. Integraal maatschappelijk beheerkader en Beheerplannen 2025-2028; 2. Specificatie financiële bijstellingen; 3. IMBK en de financiën: hoe zit het?; 4. Raadsbesluit.

Resultaat van de behandeling in de oordeelsvormende raad POHO Giesbertz zegt toe meer informatie te gaan geven over de kwaliteitsindeling per gebied in onze gemeente. De POHO zegt toe dat er geen FTE’s bijkomen voor de uitvoering van dit plan. De POHO zegt toe dat de volgende vraag technisch beantwoord wordt: zijn de kapitaallasten niet hoger dan in het voorstel aangegeven? Reactie college n.a.v. behandeling in de oordeelsvormende raad Bij de vraagstelling zaten enkele foutieve aannames. Zo werd er bijvoorbeeld uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 40 jaar. Bij riolering is dit 70 jaar.

6/7

Het antwoord op de vraag is nee. De kapitaallasten zijn niet hoger dan in het voorstel is aangegeven. De kapitaallasten zijn allemaal opgenomen in de gepresenteerde cijfers van het begrotingssaldo. De kapitaallasten drukken relatief beperkt op het begrotingssaldo doordat voor verschillende assets (openbaar groen, VRI en OV) gespaard wordt en bij riolering er een baat tegenover staat in de vorm van de rioolheffing. Burgemeester en wethouders van Veldhoven,

J.H.J. Sanders gemeentesecretaris/algemeen directeur

7/7

M.J.A. Delhez burgemeester