Technische vragen RIB2022.85 Gebruik fraudescorekaart DPS-Matrix

TECHNISCHE VRAGEN Raadsvergadering

4 juli 2022

Technische vragen

ProVeenendaal, ChristenUnie, CDA, Lokaal Veenendaal, SP, PvdA, VVD, GroenLinks, D66 Spoeddebat

Onderwerp:

Technische vragen ProVeenendaal Terugkijken • Wat is de reden dat de gemeente het bericht van VNG / besluit en bericht van SZW heeft gemist o En aanvullend; Is nu getracht het bericht bij andere gemeenten te achterhalen? En zo niet; Gaat dat alsnog gebeuren? Zo niet, wat is hier de reden van? • U geeft aan dat er over het gebruik van de matrix is gerapporteerd. Kunt u aangeven wanneer en in welke documenten er hierover gerapporteerd is en aan wie? • Wat heeft de gemeente gedaan n.a.v. de toeslagenaffaire én de toezegging van de wethouder m.b.t. de GL motie (juli 2021) over gebruik van algoritmen om methodieken/risico-analysen tegen het licht te houden? Zo niet, wat is hier de reden van? Zo ja, welke conclusie is (conclusies zijn) daaruit getrokken o Aanvullend: Is de toezegging, om het gebruik van algoritmen in kaart te brengen, van de wethouder n.a.v. de motie algoritmen al opgepakt? • Hoeveel controles zijn er in de jaren na het stoppen van competensys gedaan met het toepassen van de matrix en hoeveel controles zijn er toegepast bij mensen buiten het risicoprofiel.

Is er verschil in de uitkomst geconstateerd? • Hoeveel gevallen van onrechtmatig gebruik zijn er vastgesteld gedurende de jaren 2019, 2020, 2021 door het gebruik van de matrix? o Hoeveel van deze gevallen werden na bezwaar en beroep hersteld? • Hoeveel gevallen van onrechtmatig gebruik zijn er vastgesteld zonder dat er gebruik van de matrix is gemaakt? • In hoeverre worden de AVG regels overtreden en is dit beoordeeld door de privacy medewerker? • Kan er met 100% zekerheid vast worden gesteld dat er niemand ten onrechte geen uitkering heeft gekregen door gebruik gemaakt te hebben van deze matrix? • Zijn er nog meer van deze methodieken waar we tegenaan gaan lopen? • Konden wij zelf vinkjes in de lijst aan/ uit zetten en wie maakte dan die keuze? • Wanneer wist de gemeente dat vanuit Den Haag ontraden werd om dit systeem te gebruiken? Vooruitkijken • Zou de matrix ook als steekproef gebruikt kunnen worden zoals ook in de Argos uitzending wordt aangegeven? • “ het beperken van onnodige controle wordt door inwoners met bijstand positief gewaardeerd” o Zullen er door het stopzetten van deze werkmethode nu vaker mogelijke onnodige controles worden uitgevoerd? Is daar een inschatting van te maken? Wat zijn de geschatte kosten hiervan? o Wat zijn de kosten voor een werkwijze met steekproefen? o Wat zijn de kosten voor een algehele (standaard)controle? o In hoeverre belemmerd dat een

voorspoedige voortgang van de aanvraag? • Kan het college aangeven wat het stoppen met deze werkwijze nog meer betekent.

ChristenUnie 1. Vindt het college dat deze wijze van categoriseren heeft geleid tot een niet acceptabel onderscheid tussen inwoners. 2. Hoe wil het college gaan onderzoeken of er de afgelopen jaren inwoners op een verkeerde manier zijn beoordeeld. 3. Zijn er inwoners die ingedeeld werden in een hoge risicogroep en vervolgens intensief gecontroleerd werden die volgens de huidige maatstaf niet onder deze intensieve controle zouden vallen? Zo ja, gaat het college mogelijke gemaakte fouten corrigeren?

4. Weet het college of er inwoners zijn die door het gebruik van dit instrument niet de juiste ondersteuning hebben gekregen? Zo ja, om hoeveel inwoners gaat het? 5. Is of wordt onderzocht of ook op andere afdelingen met een instrument gewerkt wordt dat mensen op een stigmatiserende wijze indeelt?

CDA 1. De fraudescorekaart is de afgelopen jaren niet meer bijgewerkt, omdat landelijk het beeld was dat het niet integer is met dergelijke scorekaarten te werken, althans niet wanneer er discriminerende elementen in zijn verwerkt. a. Kunt u per kalenderjaar aangeven hoe vaak (dus per cliënt) deze fraudescorekaart is gebruikt sinds de landelijke ondersteuning van dit instrument is gestopt? b. Kunt u bij elk van deze jaren aangeven hoe vaak de uitkomsten van deze scorekaart onderdeel waren van een besluit om bij een bijstandsgerechtigde intensiever te controleren? c. Kunt u bij elk van deze boekjaren aangeven hoe vaak er bij dergelijke extra controles geen aanwijzingen of bewijzen voor fraude zijn aangetroffen? d. Kunt u aangeven op welke wijze cliënten zijn geïnformeerd over het gebruik van deze scorekaart? e. Kunt u aangeven op welke wijze cliënten bezwaar konden maken tegen de uitkomsten van de scorekaart en de eventuele consequenties van een negatieve score (intensievere controles, vaker stukken aanleveren, meer moeten bewijzen dan een cliënt met een gunstiger score, enz.)? f.

Welke gevolgen heeft het gebruik van verouderd systeem als indicatie voor controles voor de rechtmatigheid van de uitkomsten van die controles (met andere woorden: kan het op deze wijze verkregen bewijs dienen als rechtmatig verkregen bewijs in rechtszaak over fraude indien er inderdaad fraude wordt aangetroffen)? g. Kunt u aangeven hoe vaak er na 2012 hoor en wederhoor is toegepast? h. Kunt u aangeven hoe vaak er een bezwaar en/of een beroep is ingediend sinds 2012? i. Kunt u aangeven hoeveel bijstandsgerechtigden vanaf 2012 de verkorte route en de reguliere route hebben doorgelopen mbt controle / handhaving? 2. Het UWV ondersteunt gemeenten landelijk bij het bestrijden van uitkeringsfraude. Ook is er via o.a. de VNG contact tussen gemeenten over de juiste wijze waarop fraude kan worden bestreden. a. Kunt u aangeven op welke wijzen het gebruik van deze scorekaart op dit moment en in de afgelopen vijf jaar past en heeft gepast in de standaarden op het gebied van bestrijden van uitkeringsfraude die vanuit deze landelijke gremia worden ontwikkeld? b. Kunt aangeven op welke wijze het Veense beleid op het gebied van uitkeringsfraude als geheel past in het beleid zoals dat vanuit UWV en VNG wordt geadviseerd t.a.v. Het bestrijden van uitkeringsfraude? c.

Kunt u aangeven op welke punten en met welke systemen Veenendaal afwijkt van de adviezen van deze landelijke gremia op het gebied van het bestrijden van bijstandsfraude en kunt u dit per afwijkende keuze toelichten? 3. Wat was de aanleiding om in juni 2022 wel te stoppen met het gebruik van deze scorekaart, terwijl hier eerder geen aanleiding voor werd gezien? Kunt u aangeven wanneer precies het gesprek tussen leverancier en de gemeente heeft plaatsgevonden mbt stoppen DPS-methodiek? Kunt u aangeven wanneer er contact is geweest met ambtenaar van gemeente Veenendaal en onderzoeksjournalist van Bureau Spotlight mbt DPS-matrix? 4. Op welke wijze wordt periodiek geëvalueerd of digitale systemen en hulpmiddelen die niet meer vanuit de ontwikkelaar worden ondersteund nog op een verantwoorde manier kunnen worden ingezet binnen de gemeente (op alle beleidsterreinen)? Kunt u aangeven of er überhaupt daadwerkelijk nog systemen zijn die wel gebruikt worden maar niet ondersteund worden? Kunt u aangeven hoe het kan dat een besluit (Kamerbrief 14 dec 2020) van VNG / SZW in 2020 niet bij gemeente Veenendaal bekend was? Kunt u aangeven hoe besluiten en adviezen van VNG / SZW tot u komen en hoe gaat u hiermee om? 5.

Was u bekend dat de DPS-methodiek gebaseerd is op verouderde data? Zo ja, wat heeft u gedaan om de methodiek passend te krijgen op de huidige tijd en samenstelling van de samenleving? Zo nee, waarom is niet periodiek getoetst of de methodiek nog passend is in de huidige tijd? 6. Heeft u de afgelopen 5 jaar onderzocht of een andere methodiek in gebruik genomen kon worden, dan de DPSmethodiek? Zo ja, waarom is niet voor een alternatieve methode gekozen? Zo nee, waarom heeft u dit niet onderzocht toen dit systeem niet meer werd ondersteund door de aanbieder?

Lokaal Veenendaal Zijn zowel de Fraudescorekaart als de DPS Matrix opgenomen in het verwerkingsregister van de gemeente Veenendaal? wat was de opinie van de functionaris gegevensbescherming bij deze verwerkingen? zijn ervoor de Fraudescorekaart en de DPS matrix DPIA's uitgevoerd? En in welke frequentie worden deze DPIA's uitgevoerd. graag ontvangen wij beide DPIA's ter informatie voor het debat. welke wettelijke grondslag heeft de gemeente gehanteerd om de gegevens te verwerken middels de Fraudescorekaart en in de DPS Matrix? Graag ontvangen wij de integrale onderbouwing van de gekozen grondslag.

SP 1. Graag willen wij de gebruikte spreadsheat met de toegepaste variabelen ontvangen. Zowel de fraudescorekaart als de DPS-matrix. 2. Was het College op de hoogte van welke variabelen er in de fraudescorekaart en de DPS-matrix gehanteerd werden? a. waren de gehanteerde variabelen voor de fraudescorekaarten de DPS-matrix in elke gemeente gelijk (one size fits all), of was er ruimte voor lokaal maatwerk (oftewel: heeft het College invloed/zeggenschap gehad over de in Veenendaal gehanteerde variabelen) 3. Veenendaal heeft in het sociale domein een DVO met Rhenen en Renswoude. Klopt het, zoals in de media wordt gesteld, dat de DPS-matrix ook bij hen is toegepast? a. zo ja,waren de betrokken gemeenten van deze werkwijze op de hoogte? 4. Hoe kan het dat het College noch van het advies van SWZ, noch van het advies van de VNG op de hoogte was?

PvdA 1. Vanaf welke datum heeft de Gemeente Veenendaal gebruik gemaakt van de DPS matrix en op welke datum is ze daarmee gestopt. 2. Veenendaal beoordeelt aanvragen en of bijstellingen in de uitkering ook voor de gemeenten Rhenen en Renswoude. Hoeveel aanvragen zijn in de de genoemde periode in vraag 1 voor elk van deze drie gemeenten afgewezen en van hoeveel mensen zijn de uitkeringen verlaagd of verhoogd? 3. Zijn de afwijzingen en verlagingen/verhogingen allemaal gedaan op grond van of met meenemen van de DPSmatrix? 4. Is de gemeente van plan de verlagingen en afwijzingen uit de periode genoemd in 1 opnieuw te beoordelen? VVD 1. Hoe kan het dat de gemeente niet op de hoogte was van het advies van VNG om te stoppen met de fraudescorekaart? 2. Zijn er signalen bekend van bewoners die door het gebruik van dit systeem zijn benadeeld of onrechtmatig zijn behandeld? 3. Is het correct dat een fraudescorekaart als methodiek om risico’s in te schatten toegestaan is, maar dat het gebruik in dit geval wordt afgeraden vanwege het gebrek aan transparantie en onderbouwing van de relevantie van de indicatoren (in relatie tot de AVG)? 4. Was het ontbreken van ondersteuning van de leverancier de enige reden voor het beëindigen van het gebruik van dit systeem door de gemeente Veenendaal? Zo ja, zou bij ondersteuning van de leverancier het gebruik voortgezet zijn? 5.

Hoe vindt controle op fraude (c.q. het identificeren van risico’s) sinds het stoppen van het gebruik de DPS-matrix plaats? 6. Welke gevolgen heeft het beëindigen van het gebruik van dit systeem voor het signaleren van frauderisico's en voor de gemeente als het gaat om (extra) inzet personeel en kosten?

GroenLinks -

Welke en hoeveel mensen zijn financieel of op andere wijze gedupeerd door de werkwijze van de gemeente? Op basis waarvan is bepaald welke variabelen in de DPS-matrix voor Veenendaal zijn opgenomen?

-

Hoe is het mogelijk dat de adviezen van SWZ en VNG bij de gemeente Veenendaal niet bekend waren?

D66 1. Kunt u een overzicht geven van alle ‘Risico profielen’ met de precieze frequentie van controle? In de brief worden nu twee risicoprofielen gegeven. 2. Welke variabelen werden gebruikt voor de DPS matrix. In de brief worden er al een aantal genoemd wij zouden graag alle variabelen willen zien. Welke combinatie van variabelen zorgen ervoor dat je in de hoog risico groep valt in Veenendaal? Kunt u daar een aantal voorbeelden van geven? 3. Hoeveel bijstandsaanvragers en bijstandontvangers zijn er in Veenendaal beoordeeld met de fraudescorekaart/DPS matrix? 4. Wat is de impact van het systeem? Welk deel van de ‘hoog risico groep’ bleek ook daadwerkelijk een fraudegeval? Hoeveel fraudegevallen zijn er jaarlijks geconstateerd? Kunt u een percentage geven in de volgende indeling? (witte- /grijze- /zwarte-/vermogens/samenlevings-/adresfraude?) 5. Kunt u iets zeggen over het percentage, afgezet tegenover het ‘oude systeem’? Zijn er sinds de invoering meer fraude gevallen geconstateerd dan voor de invoering van het systeem? 6. Op welke wijze heeft de VNG in 2020 gemeentes geadviseerd te stoppen met de fraudescorekaart. Heeft u hier naar geïnformeerd? Hoe bindend zijn de adviezen van de VNG? Hoe gebruikelijk is het dit over te nemen? In welke mate vindt u dat de VNG dit meer onder uw aandacht had moeten brengen? 7.

Op welke terreinen gebruikt de Gemeente Veenendaal algoritmen? Welke algoritmen zijn dit? 8. Is er een register waarin deze algoritmen zijn vastgelegd? Zie als voorbeeld: https://algoritmeregister.amsterdam.nl 9. Is er sprake van een toetsingskader (zie link naar rapport Rekenkamer) dat is toegepast? Ter informatie: Link naar het rapport ‘Aandacht voor algoritmes’ van de Algemene Rekenkamer: https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2021/01/26/aandacht-voor-algoritmes