RIB2025.96 Raadsinformatiebrief Regionaal actieplan dakloosheid

Raadsinformatiebrief Regionaal actieplan dakloosheid Dossiernummer

601

Aan

Gemeenteraad

Ambtenaar

Jacqueline van Schoonhoven

Van

College van burgemeester en wethouders

Team

MO beleid (Maatschappelijk Ondersteuning-Beleid)

Datum College

14-10-2025

Aantal bijlagen:2

Regionaal Actieplan Dakloosheid Valleiregio 2025–2029 en resultaten Ethostelling Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 14 oktober 2025 het Regionaal Actieplan Dakloosheid Valleiregio 2025–2029 vastgesteld. Parallel hieraan is in april 2025 de ETHOS-telling uitgevoerd. Deze Europese methode brengt zowel de zichtbare als de verborgen vormen van dak- en thuisloosheid in beeld, zoals mensen die tijdelijk bij familie of vrienden verblijven of huishoudens die noodgedwongen op vakantieparken wonen. Met deze brief informeren wij u over het actieplan, de resultaten van de ETHOS-telling en de vervolgstappen in de regionale aanpak van dak- en thuisloosheid. Regionaal Actieplan Dakloosheid 2025–2029 Met het Regionaal Actieplan zetten de gemeenten in de Valleiregio een volgende stap in de gezamenlijke aanpak van dak- en thuisloosheid. Het doel is dak- en thuisloosheid structureel te verminderen en uiteindelijk te voorkomen. Dit doen we door in te zetten op: 1. 2. 3. 4. 5.

Preventie – eerder signaleren en ingrijpen bij risico’s. Wonen als uitgangspunt – stabiele huisvesting met passende begeleiding. Toegankelijke opvang – tijdelijk en gericht op snelle uitstroom. Woonstabiliteit – nazorg en ondersteuning om herhaling te voorkomen. Inzicht – betere data en registratie om ook verborgen dakloosheid zichtbaar te maken.

De uitvoering volgt het principe lokaal waar het kan, regionaal waar het moet. Gemeenten houden lokaal de regie op preventie, signalering en uitstroom, terwijl specialistische opvang regionaal wordt georganiseerd. Omdat dakloosheid meerdere domeinen raakt, ligt de nadruk op samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties, zorg, welzijn, participatie en veiligheid.

Raadsinformatiebrief: Regionaal actieplan dakloosheid Dossiernummer: 601

Relatie met regionale visie en landelijk beleid Het actieplan sluit aan bij: •

•

•

Regionale Visie Maatschappelijke Opvang (2021): ‘Zo zelfstandig mogelijk wonen’. Deze visie legt vast dat opvang zo kort mogelijk moet duren, inwoners zo zelfstandig mogelijk moeten wonen en dat preventie en begeleiding centraal staan. Veenendaal was bij de totstandkoming bestuurlijk en ambtelijk betrokken en het Wmo-forum bracht destijds een zienswijze uit. Sinds 1 januari 2022 is Veenendaal formeel toegetreden tot de Valleiregio, waarmee de visie richtinggevend is voor onze gemeente. Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2022): opgesteld door het Rijk samen met VNG, corporaties, zorgaanbieders en cliëntorganisaties. Het vloeit voort uit Europese afspraken en heeft als doel dakloosheid duurzaam terug te dringen, met nadruk op preventie en huisvesting. Alle regio’s zijn gevraagd dit nationale plan te vertalen naar een eigen regionaal actieplan. Afsprakenkader aandachtsgroepen (in ontwikkeling): in het kader van het wetsvoorstel Versterking regie op de volkshuisvesting wordt regionaal gewerkt aan een afsprakenkader aandachtsgroepen. Hierin ligt de eerste focus op de wettelijke urgentiegroepen. In een volgende fase wordt de verbinding gelegd met bredere doelgroepen, waaronder (dreigend) dak- en thuislozen. Het RAD en het afsprakenkader versterken elkaar: wonen eerst is een vertrekpunt voor de verdere dialoog tussen MO, wonen en corporaties.

ETHOS-telling 2025 Valleiregio De ETHOS-telling (European Typology of Homelessness and Housing Exclusion) werd op 10 april 2025 uitgevoerd in de Valleiregio, met deelname van 77 organisaties. De telling is uitgevoerd via registraties en interviews en biedt een betrouwbaar beeld dat qua uitkomsten vergelijkbaar is met andere regio’s in Nederland en Europa. Resultaten in cijfers Ruim 1.200 mensen in de Valleiregio bevonden zich op 10 april in een situatie die onder de ETHOSdefinitie van dak- of thuisloosheid valt. Een aanzienlijk deel hiervan betreft mensen die (tijdelijk) bij familie of vrienden verblijven, of wonen in tijdelijke opvang of ongeschikte huisvesting. Ook jongeren, mensen met psychische problematiek en economisch daklozen zijn duidelijk aanwezig in het beeld. De 5 conclusies die getrokken kunnen worden uit de telling voor de Valleiregio 1. Grote diversiteit aan dak- en thuislozen personen en leefsituaties. 2. Dak- en thuisloosheid treft ook veel vrouwen, 32% van het totaal getelde aantal is vrouw 3. Dak- en thuisloosheid treft veel kinderen en jongeren, 40% van de dak- en thuisloze personen is jonger dan 28 jaar. Veelal verblijven ze in niet-conventionele woonruimte, bij familie, vrienden of derden of in tijdelijke opvang. 4. Dak- en thuisloosheid komt overal voor. In alle gemeenten zijn dak- en thuisloze volwassenen én kinderen geteld.

1 op de 273 personen is dak- en thuisloos in de Valleiregio. 5. Instellingen worden noodgedwongen gebruikt als opvanglocatie. In totaal 143 volwassenen verblijven langer in een instelling dan nodig doordat er er geen woning beschikbaar is. De cijfers laten zien dat de woonproblematiek breder en complexer is dan vaak gedacht. Het gaat niet alleen om zichtbare dakloosheid, maar ook om stille vormen van woononzekerheid die grote impact hebben op gezondheid, bestaanszekerheid en toekomstperspectief.

2 van 4

Raadsinformatiebrief: Regionaal actieplan dakloosheid Dossiernummer: 601

Koppeling met RAD en koers De ETHOS-resultaten vormen een belangrijke bouwsteen voor het Regionaal Actieplan Een (t)huis eerst. Zij geven richting aan de koers die we als regio willen varen: inzetten op preventie, het verkorten van tijdelijke opvang en vooral het realiseren van voldoende en passende huisvesting. Wonen heeft prioriteit Veel mensen uit de ETHOS-telling die dakloos zijn, zijn wel zelfredzaam. De ETHOS-telling bevestigt dat huisvesting de kernopgave is bij de aanpak van dakloosheid. Zonder voldoende woningen blijven mensen aangewezen op tijdelijke en onconventionele woonvormen. Dit onderstreept de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten, woningcorporaties en het Rijk om woonruimte te realiseren. Het afsprakenkader aandachtsgroepen biedt daarbij een belangrijk instrument om de ambities van wonen eerst concreet vorm te geven. In de regio wordt gewerkt aan nieuwe woonoplossingen, onder meer binnen het programma Anders Wonen. Dit zijn kleinschalige en flexibele woonvormen, gericht op mensen die tussen wal en schip vallen in het reguliere woningaanbod. Daarnaast blijft de regio investeren in het principe van Housing First: mensen die dak- of thuisloos zijn krijgen zo snel mogelijk een stabiele woning met begeleiding op maat. Deze aanpak is bewezen effectief en helpt langdurige dakloosheid te voorkomen.

Blik op preventie De resultaten van de ETHOS-telling bevestigen het belang van vroegtijdige signalering en preventie. Door in te zetten op tijdige hulp bij schulden, relatieproblemen of dreigende huisuitzetting, kunnen gemeenten voorkomen dat mensen überhaupt in dak- of thuisloosheid terechtkomen. Lokale inzet Naast deze regionale inzet doet Veenendaal lokaal ook veel om dakloosheid te voorkomen en aan te pakken, bijvoorbeeld door: • • • •

vroegsignalering van betalingsachterstanden en risico’s op huisuitzetting; ondersteuning bij financiële problemen en schuldhulpverlening; bemoeizorg en maatwerkbegeleiding voor inwoners die moeilijk aansluiting vinden bij reguliere voorzieningen. een urgentieregeling voor doorstroming vanuit de opvang;

Door regionale en lokale maatregelen goed te verbinden, versterken we de basis om dakloosheid te voorkomen en inwoners perspectief te bieden op een stabiel thuis. Financiële consequenties De uitvoering van het actieplan vindt plaats binnen de bestaande financiële kaders. Het plan wordt bekostigd uit de decentralisatie-uitkering van het Rijk (via de centrumgemeente Ede) en uit reguliere gemeentelijke middelen binnen het sociaal domein. De middelen in het sociaal domein staan echter onder druk, waardoor het realiseren van de ambities uit het actieplan een uitdaging is. Het plan houdt hier rekening mee door prioriteit te geven aan preventie en door de samenwerking tussen huisvesting, zorg en maatschappelijke ondersteuning verder te versterken. Zo zetten we in op structurele oplossingen in plaats van uitsluitend uitbreiding van opvangcapaciteit. Op de lange termijn levert dit naar verwachting maatschappelijke baten op, omdat dakloosheid wordt voorkomen en de afhankelijkheid van dure opvangvoorzieningen afneemt.

3 van 4

Raadsinformatiebrief: Regionaal actieplan dakloosheid Dossiernummer: 601

Vervolg Op 3 november 2025 wordt tijdens de gezamenlijke raadsbijeenkomst van de Valleiregio de inhoud van het Regionaal Actieplan toegelicht. Er is tijdens de bijeenkomst ruimte om vragen te stellen en ideeën mee te geven voor de uitvoering. Daarnaast wordt u op 26 november vanuit het domein Wonen via een regionale raadsinformatiebijeenkomst geïnformeerd over het regionale afsprakenkader aandachtsgroepen. Beide trajecten zijn nauw met elkaar verbonden: het afsprakenkader richt zich in eerste instantie op de wettelijke urgentiegroepen, maar sluit in de verdere uitwerking aan op het RAD.

Bijlagen 1. Regionaal Actieplan Dakloosheid Valleiregio 2025–2029 2. Ethos-telling van dak- en thuisloosheid Valleiregio

4 van 4