RIB2025.83b Bijlage 2 bij RIB - Ontwerp Omgevingseffectrapport, inclusief bijlagen

Onderliggende ruimtelijke thema’s Bovenstaande belangrijkste integrale keuzes voor Veenendaal 2040 komen voort uit afwegingen tussen de verschillende onderliggende ruimtelijke beleidsthema’s: 1. Veenendaal in de regio Foodvalley 2. Bodem en ondergrond 3. Groen, blauw en klimaatadaptatie 4. Circulariteit 5. Maatschappij, gezondheid en onderwijs 6. Wonen 7. Economie 8. Mobiliteit 9. Energietransitie Bij ieder ruimtelijk thema worden verschillende strategische keuzes gemaakt en maatregelen voorgelegd. In onderstaande paragraaf worden de strategische keuzes en maatregelen langs de lat van het beoordelingskader (hoofdstuk 2.3) gelegd en beoordeeld.

5.2

Thematische beoordeling In deze paragraaf is de ontwerp-omgevingsvisie beoordeeld aan de hand van de 9 thema’s uit het beoordelingskader. Bij ieder aspect worden positieve effecten en aandachtspunten van de strategische keuzes en maatregelen uit de ontwerp-omgevingsvisie beschreven.

54

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.2.1

Samenleving en gezondheid Voorzieningen (0/-) De bouw van nieuwe woningen en daarbij behorende groei van het aantal inwoners vraagt om ontwikkeling van extra voorzieningen. Na 2030 zet Veenendaal in opuitbreiding buiten de gemeentegrens , hier vormt het een aandachtspunt om het voorzieningenniveau in de nieuwe woonwijk op peil te krijgen. Veenendaal zet in op referentiewaarden als richting voor het meegroeien van maatschappelijke voorzieningen met het aantal inwoners. Het advies is om deze referentienormen duidelijk uit te werken, met een zekere mate van flexibiliteit, zodat er een duidelijk kader is voor ontwikkelingen. Gezondheidsbevordering (+) Er wordt door de gemeente ingezet vergroening van de buitenruimte, dit bevordert de mogelijkheid om te bewegen en ontmoeten in het groen. In het kader van groen, blauw en klimaatadaptatie wordt er specifiek ingezet op vergroening bij nieuwbouw van publieke gebouwen om koele plekken te creëren. Er liggen kansen om dit voor alle planvorming in Veenendaal te doen. Verder wordt er in de ontwerp-omgevingsvisie beschreven dat ingezet wordt op de voetganger en fietser door het netwerk te verbeteren. Dit maakt wandelen en fietsen aantrekkelijker. Sociale cohesie (+) Het actief betrekken van inwoners bij de inrichting van de openbare ruimte en het inzetten op ruimtes voor ontmoetingen bevordert de sociale cohesie.

Verder wordt sociale veiligheid bijvoorbeeld bevorderd door de openbare ruimte overzichtelijk en levendig in te richten, met ontmoetingsplekken en zonder ‘ongure locaties’.

5.2.2

Wonen Woningaanbod (+) Er wordt ingezet op het bijbouwen van 10.700 woningen tot 2040. Hierbij wordt aandacht besteed aan een gevarieerd woonaanbod. Verschillende keuzes en maatregelen uit de ontwerp-omgevingsvisie hebben een positief effect op de geplande woningbouw. Zo worden er mogelijkheden gecreëerd om (binnen wet- en regelgeving) af te wijken van bodembeleid voor ontwikkelingen al woningbouw. In de visie wordt door middel van de Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken een kader geboden voor circulariteit bij nieuwbouw. Hiermee wordt nog niet heel hard gestuurd en de flexibiliteit behouden. In het kader van de energietransitie wordt ook de handreiking netbewuste nieuwbouw gepresenteerd als uitgangspunt. Een aandachtspunt is om alle ambities voor woningbouw met elkaar te verenigen. Zelfredzaamheid (0/+) Een groot deel van de woningen zal voor ouderen worden gerealiseerd. Hier moet aandacht zijn voor zorggeschikt wonen, huisvesting nabij voorzieningen en maatregelen om de doorstroming te bevorderen. Deze woningen zullen zich zo veel mogelijk rond ov-knooppunten en voorzieningen concentreren. Aandachtspunt is om te kunnen voldoen aan de verschillende woningbehoeften die Veenendaal voor ogen heeft.

55

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.2.3

Economie Werkgelegenheid en ondernemen (+) Er wordt gericht ingezet op de rol die Veenendaal binnen de regio Foodvalley speelt, de stad profileert zich als innovatieve ICT-hub binnen de regio. Deze sector, in combinatie met een sterke aanwezigheid van MKB-bedrijven, kan voor de praktische toepassing van innovaties uit de AgriFood-sector zorgen. Dit is heeft een positieve impact op werkgelegenheid en ondernemen in Veenendaal. Werklocaties (0/-) Transformatie van het Ambacht kan mogelijk gevolgen hebben voor gezondheid, milieu en mobiliteit. Behoud van HMC-bedrijven op het bedrijventerrein Nijverkamp kan voor frictie met de doelen voor circulariteit zorgen (zoals ook is gesteld in het ontwerpend onderzoek). In het kader van de energietransitie worden bedrijven gestimuleerd en ondersteund om duurzame energie te ontwikkelen. Verder heeft Veenendaal ambities voor woningbouw en werkgelegenheid rond station Veenendaal-De Klomp en Veenendaal Centrum. Dit zorgt ervoor dat deze stations een grotere kans op behoud hebben, goede bereikbaarheid is namelijk een randvoorwaarde voor de economische ontwikkeling van Veenendaal. Daarnaast zorgt dit voor de ontwikkeling van nieuwe werklocaties binnen de stad. Toerisme en recreatie (0) Veenendaal wil in toerisme voornamelijk inzetten op zakelijk toeristisch verblijf, dit biedt kansen voor het bedrijfsleven.

5.2.4

Ruimtelijke kwaliteit Landschap en cultuurhistorie (0/-) De geplande woningbouw verhoogt de druk op de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving, maar omdat er ingezet wordt op verdichting binnen bestaand stedelijk gebied valt dit relatief mee. Goede landschappelijke inpassing is belangrijk. Ook de mogelijke uitbreiding in combinatie met ontwikkeling van en nieuw station in de Nieuwe Meent hebben een flinke ruimtelijke impact. In het kader van vergroening en klimaatadaptatie liggen er kansen voor het versterken van de landschappelijke/belevingswaarde van wijken. Archeologie (0/-) De visie bevat geen concrete maatregelen voor verbetering van cultuurhistorische structuren of raakvlakken met archeologie. De hoogste archeologische verwachtingswaarden liggen onder andere in het centrum van Veenendaal. De verdichting van het centrum kan voor knelpunten zorgen, het is belangrijk om hier rekening mee te houden in ontwikkelingen.

56

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.2.5

Energie CO2-uitstoot (+) De transformatie van bedrijventerreinen als het Ambacht heeft een positieve impact op CO2-uitstoot. Verder, wordt er onderzoek gedaan naar hoe buurten in Veenendaal aardgasvrij kunnen worden. Voor iedere buurt wordt een aanpak uitgewerkt, dit heeft een positieve impact op het streven om aardgasvrij te worden. Het stimuleren van fietsen en wandelen, de ruimtereservering voor een mogelijk nieuw station in de Nieuwe Meent en het inzetten op Openbaar Vervoer en deelmobiliteit kan ervoor zorgen dat de modal split veranderd. Dit kan een positief effect hebben op de CO2-uitstoot. Daarnaast worden inwoners en bedrijven gestimuleerd om energie te besparen wordt de handhaving van de relevante wet- en regelgeving geïntensiveerd. Het is echter niet duidelijk hoe de handhaving eruit komt te zien. Duurzame energie (+) Er wordt steviger ingezet op energieplanologie, waarbij bij nieuwe gebiedsontwikkelingen rekening wordt gehouden met toepassingen voor lokale energieopwekking en -opslag. Dit kan consequenties hebben voor het ruimtelijk programma, er wordt in de ontwerp-omgevingsvisie nog niet duidelijk omschreven hoe hiermee omgegaan wordt. Verder worden omgevingsplannen aangevuld met een energieparagraaf, dit zorgt ervoor dat duurzame energie expliciet wordt meegenomen in planvorming.

Er wordt in de ontwerp-omgevingsvisie ook omschreven dat er in de ondergrond ruimte wordt gereserveerd voor warmtewinning, dit heeft een positieve impact op het mogelijk maken van de energietransitie. Circulariteit (0/+) Er wordt gesteld dat er ruimte gereserveerd wordt voor circulaire bedrijvigheid op bedrijventerreinen, het is echter nog niet heel duidelijk waar en hoe dit gaat gebeuren. Dit kan mogelijk frictie met andere economische doelen opleveren. Zo wordt er in de strategische keuzes voor de economie van Veenendaal gesteld dat de HMCbedrijven behouden worden, dit kan een negatieve impact op de circulariteit hebben. Er worden verschillende methoden genoemd om de circulariteit in renovatie en nieuwbouw (van woningen) te waarborgen. Dit biedt een duidelijk kader maar er wordt ook nog enige flexibiliteit behouden wat positief is voor de geplande woningbouwontwikkeling. Daarnaast noemt de gemeente een aantal goede doelen omtrent circulariteit, er kan wel nog duidelijker sturing worden gegeven aan wat bedrijven zelf kunnen doen op het gebied van circulariteit.

5.2.6

Bodem, water en ondergrond Bodemkwaliteit (-) Er wordt gesteld dat er een mogelijkheid is tot afwijken van bodemkwaliteitsbeleid. Dit suggereert dat bepaalde vervuilingen niet gesaneerd worden en geeft een risico tot precedentwerking en veel afwijkingen. In de visie wordt de focus gelegd op zowel warmtewinning als drinkwaterbescherming. Warmtewinning uit de ondergrond 57

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

en drinkwaterbescherming zijn niet altijd te combineren in de drukke ondergrond. Het is belangrijk om hier duidelijk sturing in te geven. Het benutten van laaggelegen of slecht doorlatende gronden voor bouw kan op termijn leiden tot extra kosten en mogelijke risico’s. Oppervlakte- en bodemwater (0/-) Het principe Water en Bodem Sturend is goed maar wordt onvoldoende toegelicht. Daarnaast kan het principe dat de bodem en ondergrond zo veel mogelijk benut worden om bij te dragen aan de gezonde, duurzame en veilige leefomgeving, zoals warmtewinning, juist haaks staan op het principe water en bodem sturend. Dit levert risico’s op. Daarnaast wordt er met verschillende keuzes en maatregelen focus gelegd op drinkwaterwinning en bescherming. Het nemen van een actieve rol hierin is positief maar er moet wel gelet worden op andere gevolgen voor klimaat zoals droogte. Daarnaast is er de ondergrond ook belangrijk voor warmtewinning, er moet goed gekeken worden naar de samenwerking tussen de ambities op het gebied van drinkwater en de warmtetransitie. Klimaatadaptatie (0/+) Veenendaal erkent de noodzaak om de stad klimaatbestendig te maken, gezien de toenemende risico’s van hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen. De visie kiest nadrukkelijk voor vergroening van de openbare ruimte, zowel in nieuwe gebieden als bij herinrichting van bestaande wijken.

Er wordt onderzoek gedaan naar een streefwaarde van 30 procent groene openbare ruimte bij nieuwbouw en reconstructies. Dit is een goede ambitie, maar er worden geen harde maatregelen gesteld om dit te bereiken. Er wordt daarnaast ingezet op natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, waarbij maatregelen zoals schaduwcreatie door bomen of schaduwdoeken, groene daken en gevelbegroeiing worden toegepast. Water en bodem sturend is hierbij een leidend principe: de natuurlijke processen van het watersysteem en de bodemgesteldheid bepalen mede de ruimtelijke keuzes. Dit helpt onder andere om piekbuien op te vangen en water vast te houden in droge(re) periodes. Ook de kwaliteit van de bodem, die hierbij de sponswerking kan behouden, is een belangrijke positieve bijkomstigheid. De grootste uitdaging ligt echter in het verenigen van deze principes met woningbouwambities van de gemeente Veenendaal en andere belastende ruimteclaims.

5.2.7

Milieu Luchtkwaliteit (0/-) De verbetering van luchtkwaliteit wordt indirect gestimuleerd door keuzes in mobiliteit, vergroening en verdichting rondom bijvoorbeeld de OV-knooppunten. Door voetgangers- en fietsroutes te verbeteren en autogebruik in verdichte gebieden te beperken, wordt de uitstoot van stikstofdioxide en fijnstof gereduceerd. Groene structuren en bomen dragen daaropvolgend bij aan luchtzuivering en temperen de negatieve effecten van mobiliteitsemissies. In de binnenstad en rond scholen liggen kansen om luchtkwaliteitsmaatregelen specifiek te verbinden aan gezondheid, bijvoorbeeld via emissievrije zones of groenzones die fijnstof in hogere mate opnemen. Zeker als bouwlocaties worden gekozen op plekken waar luchtkwaliteit negatief is beoordeeld in de leefomgevingsfoto en het ontwerpend onderzoek (zoals Het Ambacht, of de uitbreidingslocatie De Klomp (voor na 2030), levert dat potentieel milieuhinder op. Geluidsoverlast (0/-)

58

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

De ontwerp-omgevingsvisie noemt geluidbeleid als bestaand kader, maar koppelt dit nog weinig aan thema’s als gezondheid, woningbouw en mobiliteit. In verdichte stedelijke gebieden, met name rond stations of drukke verkeersknooppunten, kan geluid een bepalende factor zijn voor de mate van leefkwaliteit. Bij transformaties zoals de Spoorzone is aandacht nodig voor een integrale aanpak waarin geluidsreductie, woningbouwontwikkeling en stedenbouw hand in hand moeten gaan. Geluidwerende maatregelen, denk aan geluidswallen of aan gevelaanpassingen, kunnen hierin bijdragen aan een beter woon- en leefklimaat. Verdichting rond stations is aantrekkelijk voor duurzame mobiliteit, maar betekent ook bouwen op locaties met intensief verkeer en mogelijk hogere geluidswaarden, wat een negatieve impact kan hebben op gezondheid. Dit zijn risico’s voor Het Ambacht, De Klomp en De Nieuwe Meent (als het station daar ook wordt ontwikkeld). Geurhinder (0/-) Het thema geurhinder wordt niet expliciet behandeld in de ontwerp-omgevingsvisie, terwijl dit in gemengde gebieden met wonen en bedrijvigheid wel relevant kan zijn. Voornamelijk bij het behouden van HMC-bedrijven en andere productiebedrijven nabij woonwijken kan geurhinder een aandachtspunt vormen.

Met de toenemende woningdruk binnen de gemeente Veenendaal en de zoektocht naar nieuwe ontwikkelgebieden, is dit een belangrijk onderdeel binnen mogelijke planvorming. Een analyse van geurcontouren en een preventieve borging in het omgevingsplan zouden kunnen voorkomen dat toekomstige woningbouw in de knel komt door geurklachten. Trillingen (0/-) Trilling wordt niet als apart thema benoemd, maar kan wel een rol spelen in relatie tot spoor- en wegverkeer, of bij bepaalde industriële activiteiten. Bij potentiële woningbouw in de nabijheid van spoorlijnen, zoals bij de Spoorzone, is een structurele beoordeling van trillingshinder wenselijk. Het opnemen van ontwerprichtlijnen voor trillingsbeperking bij nieuwbouwontwikkelingen zou hinder in de toekomst kunnen voorkomen. Omgevingsveiligheid (0/+) De visie besteedt veel aandacht aan veiligheid in brede zin. Klimaat- en energieveiligheid zijn nadrukkelijk onderdeel van de strategie: hittestress, wateroverlast en mogelijke storingen in de energievoorziening worden zoveel waar mogelijk voorkomen door ruimtelijke maatregelen. Verder is het belangrijk om in de (woningbouw)ontwikkelingen rekening te houden met omgevingsveiligheid. Zo worden er in de Spoorzone circa 3500 woningen gepland. Ook de mogelijke uitbreiding aan de noordzijde van Veenendaal bij De Klomp brengt mogelijk knelpunten in omgevingsveiligheid met zich mee.

5.2.8

Natuur Natuurgebieden (0/+) De groene strook rondom Veenendaal, met gebieden als Kwintelooijen, het Binnenveld en het Grebbelinielandschap, wordt gezien als essentieel voor de leefkwaliteit. De visie richt zich op het behouden en versterken van deze gebieden en het verbeteren van de verbindingen met het stedelijke groen. Recreatief gebruik hiervan wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld door betere aansluiting van wandel- en fietspaden. Samenwerking met aangrenzende gemeenten is hierin belangrijk om natuurgebieden over gemeentegrenzen te beschermen en versterken, mede als buffer tegen verstedelijking, geluidsoverlast en verslechterende luchtkwaliteit. Biodiversiteit (+)

59

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Biodiversiteit wordt bevorderd door vergroening van de openbare ruimte, natuurinclusief bouwen en het versterken van bestaande ecologische structuren. Waterberging, groenstroken, bloemenvelden en inheemse beplanting dragen bij aan een gezonde leefomgeving voor flora en fauna. Er liggen veel kansen om biodiversiteitsdoelen explicieter te vertalen naar concrete en meetbare eisen in bouwplannen, zoals verplicht aandeel inheemse soorten of voorzieningen voor nest- en schuilplaatsen. Groene woonomgeving (+) Het principe ‘groen, tenzij...’ is leidend bij de inrichting van de openbare ruimte. Dit betekent dat groen de standaard is, tenzij er een zwaarwegende reden is om te verstenen zonder inmenging van groene waarden. Naast parken en groenzones wordt ook ingezet op kleinschalige ingrepen. Bij verdichte locaties, zoals in de binnenstad, wordt vergroening gecombineerd met ontmoetingsplekken om sociale cohesie te stimuleren. Groene woonomgevingen dragen bij aan hitte- en waterbeheer, verhogen de vastgoedwaarde en verbeteren het welzijn van bewoners.

5.2.9

Mobiliteit Bereikbaarheid (+) Veenendaal versterkt de bereikbaarheid door een combinatie van maatregelen: investeren in het fiets- en voetgangersnetwerk, het opwaarderen van de OV-omgevingen en het gericht oplossen van autoknelpunten. Verdichting wordt gekoppeld aan locaties met hoogwaardige bereikbaarheid, rondom of nabij stationslocaties. De opwaardering van station Veenendaal-De Klomp en de verbinding met het centrum draagt bij aan de regionale ontsluiting en behoud van intercityvoorzieningen. Vervoerswijzen (+) De gemeente stimuleert in de ontwerp-omgevingsvisie een verschuiving naar duurzame(re) vervoerswijzen. Dit gebeurt door betere fietsinfrastructuur, uitbreiding van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen, het faciliteren van deelmobiliteit en het verbeteren van de bestaande OV-verbindingen. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen wordt de parkeernorm flexibel toegepast, waardoor ruimte ontstaat voor groen en andere functies. Autogebruik wordt selectief gefaciliteerd, met name waar alternatieven beperkt zijn. Verkeersveiligheid (+) De ontwerp-omgevingsvisie benoemt verkeersveiligheid als speerpunt, met bijzondere aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers zoals fietsers. Nieuwe vervoersvormen, zoals snelle elektrische fietsen, vragen om specifiekere aangepaste infrastructuur. Toegankelijkheid voor hulpdiensten blijft onder alle omstandigheden gewaarborgd.

Bij herinrichting wordt gestreefd naar overzichtelijke kruispunten met heldere oversteekplaatsen en een inpassingen die snelheid remt in woongebieden.

60

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.2.10 Overzicht van thematische beoordelingen Hieronder zijn de scoreborden van de verschillende thema’s onder elkaar gezet. Te zien is dat de beoordeling van de ontwerp-omgevingsvisie relatief gebalanceerd en overwegend positief is, als zijn er op verschillende aspecten aandachtspunten te benoemen.

61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.3

Integrale beoordeling De ontwerp-omgevingsvisie van Veenendaal zet een duidelijke koers: de stad groeit fors tot 2040, met een ambitie om 10.700 woningen te realiseren en mobiliteit te verbeteren, vooral rondom OV-knooppunten. Deze focus op woningbouw en bereikbaarheid biedt kansen, maar legt ook bloot waar spanningen en botsingen tussen andere opgaven kunnen ontstaan. Inbreiding en verdichting zorgen voor efficiënt ruimtegebruik, maar vergroten de druk op de bestaande leefomgeving. Zeker als bouwlocaties worden gekozen op plekken waar luchtkwaliteit en geluid negatief worden beoordeeld (zoals Het Ambacht, of de uitbreidingslocatie De Klomp (voor na 2030), levert dat potentieel milieuhinder op. Verdichting rond stations is aantrekkelijk voor duurzame mobiliteit, maar betekent ook bouwen op locaties met intensief verkeer en mogelijk hogere geluids- en emissiewaarden, wat een negatieve impact kan hebben op gezondheid. Dit zijn risico’s voor Het Ambacht, De Klomp en De Nieuwe Meent (als het station daar ook wordt ontwikkeld). De koppeling tussen mobiliteit en klimaatadaptatie kan een win-win situatie opleveren. Door autogebruik in de binnenstad te beperken en ruimte vrij te maken voor langzaam verkeer wordt niet alleen de luchtkwaliteit verbeterd maar ook hittestress verminderd en sociale interactie bevorderd.

Toch vraagt dit om scherpe keuzes: het realiseren van een afname in parkeervoorzieningen en herinrichting van straten kunnen weerstand oproepen, 62

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

zeker waar bewoners afhankelijk zijn van de auto. Het succes hangt daarmee af van het bieden van volwaardige alternatieven en het zorgvuldig inrichten van loop- en fietsroutes, zodat verplaatsing aantrekkelijk en veilig blijft. De energietransitie en circulariteitsambities hebben eveneens raakvlakken en wrijvingspunten met woningbouw en mobiliteit. Het lokaal opwekken en opslaan van energie vraagt fysieke ruimte in nieuwe wijken en op bedrijventerreinen, maar concurreert daar soms met groenvoorzieningen of recreatie. Hetzelfde geldt voor circulaire bedrijvigheid: deze versterkt de duurzame economie, maar kan door logistieke en milieueisen botsen met nieuwe woonfuncties in gemengde gebieden. Zonder ruimtelijke reserveringen en duidelijke kaders bestaat het risico dat deze ambities in de praktijk ondergesneeuwd raken door de druk om woningen snel te realiseren. Uit de ontwerp-omgevingsvisie blijkt dat bodem en water als sturende principes belangrijke randvoorwaardes zijn, maar in conflict kunnen komen met mobiliteits- en woningbouw ontwikkelingsdoelen. Warmtewinning uit de ondergrond en drinkwaterbescherming zijn niet altijd te combineren en het benutten van laaggelegen of slecht doorlatende gronden voor bouw kan op termijn leiden tot extra kosten en mogelijke risico’s.

Door deze afwegingen vroeg in het proces expliciet te maken en planologisch te verankeren, kunnen toekomstige botsingen en vertragingen worden voorkomen. Hetzelfde geldt voor de groene ring en natuurgebieden rondom Veenendaal. Deze bieden kansen voor zowel recreatie, gezondheid als biodiversiteit, maar vereisen bescherming tegen de verstedelijkingsdruk. Versterking van groene verbindingen kan hierin bijdragen, mits deze niet worden aangetast door uitbreidingen van stedelijk gebied of infrastructuur. De gemeente kiest ervoor om in ieder geval niet in de natuurgebieden rondom Veenendaal te bouwen. Zo wordt de groene ring tegen de verstedelijkingsdruk beschermd. Op het vlak van gezondheid liggen er kansen om de luchtkwaliteit, geluidsbelasting en omgevingsveiligheid structureel te koppelen aan ruimtelijke programmering. Dit vraagt echter om meer dan goede intenties: zonder harde normen en randvoorwaarden dreigen deze thema’s vergeten te worden. Voornamelijk in de verdichtingsgebieden is het belangrijk om te voorkomen dat milieubelasting de leefbaarheid ondermijnt. Zoals eerder beschreven, is dit met name in Het Ambacht en De Klomp iets om rekening mee te houden. Innovatieve bouwvormen, maar ook groene geluidsbuffers en het ruimtelijk strategisch ontwikkelen van gevoelige functies kunnen hierin een belangrijke rol spelen.

De kracht van de visie ligt in het integraal combineren van opgaven binnen gebiedsontwikkeling, waardoor robuuste, toekomstbestendige wijken ontstaan. Om te voorkomen dat klimaat, natuur en gezondheid bij tijdsdruk naar de achtergrond verdwijnen, is het belangrijk dat strategische principes worden vastgelegd in bindende criteria voor omgevingsplannen en gebiedsprogramma’s. Deze moeten expliciet gezondheid, lucht, geluid, bodem en water omvatten, ondersteund door ruimtelijk vastgelegde ondergrond- en risicokaarten, meetbare doelen en een robuust monitoringskader. In hoofdstuk 6 worden inhoudelijke aanbevelingen ten opzichte van de omgevingsvisie geformuleerd. Daarnaast worden aanbevelingen gedaan met betrekking tot een afwegingskader en monitoring en evaluatie zodat getoetst kan worden of de doelstellingen uit de omgevingsvisie gehaald kunnen worden.

63

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

6.

Aanbevelingen Vanuit het traject van het OER zijn enkele aanbevelingen geformuleerd. Het gaat om inhoudelijke aanbevelingen voor verdere uitwerking van de omgevingsvisie in relatie tot inhoudelijke thema’s. Daarnaast zijn er aanbevelingen geformuleerd voor een afwegingskader en monitoring en evaluatie.

6.1

Inhoud Om de ambities verder te concretiseren en effecten te borgen of te mitigeren zijn per richtinggevende uitspraak enkele aanbevelingen geformuleerd. Geadviseerd wordt om deze aanbevelingen te verankeren in de uitwerking van de omgevingsprogramma’s, maar daarnaast ook te kijken waar ze zo nodig moeten worden vertaald naar het omgevingsplan, in projecten, naar beheer en bij VTH (in de beleidscyclus). Gebiedsgerichte programma Om de visie meer richting te geven is het nodig om hoofdstuk 5 concreter door te vertalen. In hoofdstuk 7 van de omgevingsvisie worden gebiedsprofielen gepresenteerd, deze gebiedsprofielen onderscheiden zich van elkaar doordat zij allemaal andere ruimtelijke kenmerken hebben. Echter, bij een geografische gebiedsaanpak kan de frictie tussen bepaalde ruimtelijke thema’s duidelijk worden. Thema’s als gezondheid, lucht, geluid, bodem en water kunnen bijvoorbeeld expliciet meegenomen worden in relatie tot woningbouwontwikkeling in een bepaald gebied. Het uitwerken van gebiedsgerichte programma’s ligt in enkele gevallen voor de hand:  Spoorzone/Het Ambacht: er is in dit gebied veel bedrijvigheid en verkeer, dit kan milieuhinder opleveren  Milieuhinder is nu hoog vanwege bedrijvigheid en verkeer (zie Figuur 4.4). Ook kan stikstofproblematiek een rol spelen, vanwege ontwikkeling nabij Natura 2000-gebied Binnenveld.

Echter, transformatie is ook een mogelijkheid voor verbetering door uitkoop en sanering. Voorstel voor thematische programma’s:  Wonen (eventuele ontwikkeling buiten de gemeentegrenzen)  Water en bodem  Mobiliteit

6.1

Afwegingskader De omgevingsvisie is een uitgebreid document. Sommige zaken zijn al relatief ver uitgewerkt, zoals de invulling van woningbouw. Echter, de inhoud van de omgevingsvisie – en dus ook de gebiedsprofielen in hoofdstuk 7 – is pas een eerste stap. Het is belangrijk om keuzes in de verdere uitwerking van de visie goed inhoudelijk te motiveren, voordat er ruimtelijke besluiten worden genomen. Voor de uitwerking van de omgevingsvisie kan een afwegingskader helpen om eenduidige keuzes te maken. Het werken met een afwegingskader borgt continuïteit hierin en maakt monitoring van doelen makkelijker. Daarnaast kan een afwegingskader helpen om het milieubelang en het doelbereik te borgen bijvoorbeeld bij de inbreidingslocaties maar vooral ook de uitbreidingslocaties voor woningbouw. Een afwegingskader bestaat uit een beoordelingskader (ruimtelijke thema’s en aspecten) en een doelenkader (de ambities en leidende principes) en een begeleidende methode (hoe maken we afwegingen). Een afwegingskader kan dan helpen om ruimtelijke (beleids)initiatieven en verdere uitwerkingen van de omgevingsvisie af te wegen. Er wordt aanbevolen om een (of meerdere) afwegingskader(s) op te stellen. De principes Vitaal, Duurzaam en Veilig kunnen hier een eerste richting aan geven. Samen met de ambities uit de visie en het beoordelingskader uit het OER.

Voor wat betreft het doelenkader kunnen de doelstellingen naast het beoordelingskader uit hoofdstuk 2 een eerste aanzet vormen. Het advies is om dit doelenkader te revalueren om te kijken hoe- en of er aan de principes van Vitaal, Duurzaam en Veilig wordt voldaan. Aanbevelingen  Maak een overzicht van je principes en keuzes. ‘Waar kies je voor en wat wil je behouden en beschermen?’ o Hiervoor kan hoofdstuk 5 van omgevingsvisie voor worden gebruikt.  Maak een overzicht van alle ambities uit de omgevingsvisie. ‘Wat wil je bereiken?’.

64

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Creëer een overzicht van alle ambities, al dan niet al uitgewerkt met ondersteunende doelstellingen in een omgevingsprogramma. o Concretiseer de ambities per gebied, eventueel in doelstellingen in een omgevingsprogramma. Hiervoor kunnen de gebiedsprofielen worden gebruikt. Stel een methode afwegingskader op. ‘Hoe maken wij ruimtelijke afwegingen’ op basis van de omgevingsvisie? en wat betrekken we bij deze afwegingen? o Betrek het OER in de methode van het afwegingskader o



Overwegingen  Bepaal welke rol en positie de Leefomgevingsfoto krijgt bij het maken van ruimtelijke afwegingen.  Indien ambities worden vertaald naar doelstellingen kunnen deze op termijn worden aangevuld in het doelenkader.  Bij verdere uitwerking van de omgevingsvisie kan het ook nuttig blijken om een nadere specificatie van het afwegingskader te maken, ingeval van een specifieke ontwikkeling of specifiek thema. De een-opeen vertaling vanuit het beoordelingskader van dit OER is dan wellicht niet passend. Het is echter wel logisch om dit als basis te nemen en dit verder te specificeren waar nodig.  Een ambitie kan meetbaar worden gemaakt door de ondergrens en de streefwaarde te formuleren.

6.2

Monitoring en evaluatie Voor de mer geldt een monitoringsverplichting van aanzienlijke milieueffecten van de uitvoering van het plan of programma. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van bestaande monitoringsprogramma’s. Het werken met de instrumenten van de Omgevingswet en de beleidscyclus vraagt om monitoring en evaluatie van beleid en maatregelen. Dit wordt echter nog weinig gedaan op beleidsniveau en kan behoorlijk ingewikkeld zijn om goed in de ambtelijke processen te integreren, met name wanneer per project/beleidsstuk invulling moet worden gegeven aan de monitoringsopgave. Om monitoring als hulpmiddel voor het sturen op maatschappelijke ambities en het beschikbaar houden van milieu-informatie goed in te zetten is het aan te bevelen een duidelijk raamwerk voor monitoringsopgaven op te stellen. Het werken met ‘meetbare’ standaarden brengt uniformiteit in doelbereik en omgevingsbeleid. Het is belangrijk om na te blijven gaan of beleidsvoornemens aansluiten bij de doelen en ambities uit de omgevingsvisie. De volgende aanbevelingen en overwegingen kunnen daarbij helpen. Aanbevelingen  Bepaal welke (prestatie-)indicatoren kunnen worden gebruikt om te beoordelen of ambities en doelen behaald worden. Hiervoor kan onder andere het beoordelingskader van thema’s en aspecten worden gebruikt.

 Maak concreet hoe je indicatoren bepaalt bij doelen, ambities en beoordelingskaders, leg hierin de verbinding met de module afwegingskader.  Maak concreet en leg vast wie er wanneer verantwoordelijk is voor monitoring.  Maak concreet hoe er wordt omgegaan met data en bronnen bij monitoring. Breng daarbij ook in beeld welke interne en externe stakeholders data leveren en hoe deze data binnen wordt gehaald.  Beschrijf op welke manier informatie beschikbaar wordt gesteld aan inhoudelijk specialisten en beleidsontwikkelaars en andere interne stakeholders.  Breng in beeld welke monitoringsprogramma’s er al lopen in de gemeente.  Het opzetten van het monitoringsraamwerk kan niet los worden gezien van de leefomgevingsfoto en moet in samenhang worden opgesteld. In de leefomgevingsfoto bepaal je namelijk welke aspecten van de fysieke leefomgeving je in kaart brengt en dus in feite ook welke indicatoren. Overwegingen  Breng in beeld wat monitoring voor vorm zou moeten hebben in uw organisatie. Betekent dit bijvoorbeeld werken met uitgebreide dashboards, of het werken met een Excelbestand. Bepaal wat voor uw organisatie doelmatig en realistisch is.  Het is vooral van belang om te zorgen voor een solide basis om de fysieke leefomgeving te monitoren en zo de basis voor milieuafwegingen in stand te houden.

Er zijn hier nog wel veel keuzes in te maken, zoals: o Bepaal je de reikwijdte van monitoring (de indicatoren) integraal?  Bijvoorbeeld op basis van de Omgevingsvisie. o Of vul je per programma de relevante indicatoren aan? 65

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

o

En wat wil je beschikbaar hebben voor milieuafwegingen?  Ga je de leefomgevingsfoto generiek updaten eens in de vier jaar,  Of zorg je dat op elk moment data beschikbaar is om voor een project specifieke zaken uit te werken.

66

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

7.

Bijlagen 1) Leefomgevingsfoto – Gemeente Veenendaal 2) GIS kansenkaarten 3) Passende beoordeling

67

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Bijlage 1: Leefomgevingsfoto – Gemeente Veenendaal

68

Leefomgevingsfoto

Gemeente Veenendaal

projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025

www.anteagroup.nl

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025

Auteur(s) Tom den Heijer Thijs Borgman

Opdrachtgever Gemeente Veenendaal Postbus 1100 3900 BC VEENENDAAL

Gecontroleerd Jort Verhoeven

datum 21 augustus 2025

beschrijving

vrijgave

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding en context Een leefomgevingsfoto? Kenschets gemeente Leeswijzer

5 5 5 6

2.

Aanpak van de leefomgevingsfoto

7

2.1 2.2

Inhoud van de foto Methode

7 7

3.

Samenleving en gezondheid

9

3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.4 3.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Voorzieningen Gezondheidsbevordering Sociale cohesie Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

9 9 9 9 10 11 11 12

4.

Wonen

15

4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.4 4.5

Introductie Beoordelingskader Woningaanbod Zelfredzaamheid Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

15 15 15 15 16 16

5.

Economie

18

5.1 5.2 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.4 5.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Werkgelegenheid en ondernemerschap Werklocaties Toerisme en recreatie Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

18 18 19 19 19 19 20 20

6.

Ruimtelijke kwaliteit

23

6.1 6.2 6.3 6.3.1 6.3.2 6.4 6.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Landschap en cultuurhistorie Archeologie Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

23 23 23 23 24 25 25

7.

Energie

28

7.1 7.2 7.3 7.3.1 7.3.2

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie CO2-uitstoot Duurzame energie

28 28 29 29 29

7.3.3 7.4 7.5

Circulariteit Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

29 30 31

8.

Bodem, water en ondergrond

34

8.1 8.2 8.3 8.3.1 8.3.2 8.3.3 8.4 8.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Bodemkwaliteit Drinkwater Klimaatadaptatie Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

34 34 34 34 35 35 36 37

9.

Milieu

40

9.1 9.2 9.3 9.3.1 9.3.2 9.3.3 9.3.4 9.3.5 9.4 9.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Luchtkwaliteit Geluidsoverlast Geurhinder Trillingen Omgevingsveiligheid Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

40 40 41 41 42 43 43 43 44 45

10.

Natuur

49

10.1 10.2 10.3 10.3.1

49 49 49 49

10.3.2 10.3.3 10.4 10.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Natuurgebieden 50 Biodiversiteit Groene woonomgeving Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

11.

Mobiliteit

57

11.1 11.2 11.3 11.3.1 11.4 11.5

Introductie Beoordelingskader Huidige situatie Bereikbaarheid Referentiesituatie Conclusie en aanbevelingen

57 57 58 58 62 63

12.

Conclusies en aanbevelingen

65

51 52 53 54

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding en context Volgens de Omgevingswet moet elke gemeente een langetermijnvisie maken op de fysieke leefomgeving van de gemeente. De gemeente Veenendaal heef om die reden op 17 december 2020 de Omgevingsvisie Veenendaal 2030 vastgesteld. Door de grote opgaven waar de gemeente voor staat, nieuwe inzichten op verschillende overheidsniveaus en de vraag naar een meer sturende koers met betrekking tot ruimtelijke ontwikkelingen is de gemeente begonnen met het actualiseren van haar omgevingsvisie. De Omgevingsvisie Veenendaal 2040 wordt opgesteld.

1.2

Een leefomgevingsfoto? In aanloop naar het opstellen van de omgevingsvisie wordt een leefomgevingsfoto gemaakt. Met de leefomgevingsfoto wordt gekeken naar de huidige stand van zaken op het gebied van de leefomgeving in de gemeente Veenendaal. Dat beeld wordt vergeleken met het bestaande beleid en een toekomstbeeld. Op die manier geeft de leefomgevingsfoto inzicht in hoe de gemeente er op verschillende thema’s voor staat. Dat inzicht is gewenst voor de volgende stappen op weg naar de omgevingsvisie. De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. Een trendgrafiek toont de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. Per thema wordt bekeken welke ontwikkelingen zich in het verleden voor hebben gedaan en hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de gewenste situatie. De gewenste situatie wordt afgeleid uit beleidsdoelen. Als er geen beleidsdoelen bestaan, dan wordt de huidige situatie als uitgangspunt genomen. Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van het thema. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de ingezette trend in de komende jaren tot stilstand gebracht, of kan de situatie nog licht verder verslechteren.

Figuur 1-1, voorbeeld beoordelingsfiguur

1.3

Kenschets gemeente De gemeente Veenendaal is gelegen in een vallei tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe. De stad is ontstaan vanuit de turfwinning in het gebied. Vaarten die zijn aangelegd om de turf af te voeren waren de levensaders van deze stad, totdat de winning van turf minder winstgevend werd en andere vormen van industrie, zoals de textielen tabaksindustrie, belangrijk werden. Ook deze industrieën verloren uiteindelijk aan waarde, maar met de aanleg van de snelweg de A12 is Veenendaal een goede uitvalsbasis geworden voor veel forenzen die werken in de Randstad of in de regio Arnhem-Nijmegen. Hoewel de stad nog steeds relatief veel economische kwaliteiten heeft, met name in de ICT-sector en in het MKB, is ook Veenendaal als woonstad steeds prominenter in beeld gekomen. De stad ontwikkelt zich steeds meer tot een aantrekkelijke en bereikbare woonstad met een sterke binnenstad en een goede mix van werken en wonen in een fijne leefomgeving. blad 5 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Figuur 1-2, kaart gemeente Veenendaal

1.4

Leeswijzer In ieder hoofdstuk van deze leefomgevingsfoto is gekeken naar één belangrijk thema. Elk thema bevat verschillende aspecten die het thema opbouwen. Aan het einde van het hoofdstuk wordt vervolgens voor het hele thema een conclusie gegeven. Hieronder volgt een overzicht van de hoofdstukken en bijbehorende thema’s.  Hoofdstuk 2: Ruimtelijke kwaliteit  Hoofdstuk 3: Wonen  Hoofdstuk 4: Samenleving en Gezondheid  Hoofdstuk 5: Economie  Hoofdstuk 6: Mobiliteit  Hoofdstuk 7: Natuur  Hoofdstuk 8: Bodem, water en ondergrond  Hoofdstuk 9: Milieu  Hoofdstuk 10: Energie

blad 6 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

2.

Aanpak van de leefomgevingsfoto

2.1

Inhoud van de foto De staat van de leefomgeving van Veenendaal is per thema in kaart gebracht en beoordeeld. Dit is gedaan aan de hand van (milieu)aspecten, die tezamen een beeld geven van de staat van de leefomgeving. Waarom een thema en aspect in de Leefomgevingsfoto wordt belicht, is in de introductie per thema beschreven. Het gaat om de volgende thema’s en aspecten: Thema’s

Aspecten

Samenleving en Gezondheid

Voorzieningen Gezondheidsbevordering Sociale cohesie

Wonen

Woningaanbod Zelfredzaamheid

Economie

Werkgelegenheid en ondernemerschap Werklocaties Toerisme en recreatie

Ruimtelijke kwaliteit

Landschap en cultuurhistorie Archeologie

Energie

CO2-uitstoot Duurzame energie Circulariteit

Bodem, water en ondergrond

Bodemkwaliteit Oppervlakte- en bodemwater Klimaatadaptatie

Milieu

Luchtkwaliteit Geluidsoverlast Geurhinder Trillingen Omgevingsveiligheid

Natuur

Natuurgebieden Biodiversiteit Groene woonomgeving

Mobiliteit

Bereikbaarheid Vervoerswijzen Verkeersveiligheid

2.2

Methode Ieder thema is volgens eenzelfde methode geanalyseerd. De huidige situatie in de gemeente Veenendaal is in beeld gebracht, waar mogelijk met behulp van kaartmateriaal en op basis van openbare informatie. Om in het vervolg op de leefomgevingsfoto te kunnen bepalen wat de effecten zijn van ambities en doelstelling uit beleid, is ook de zogeheten toekomstige situatie in beeld gebracht. De toekomstige situatie is de staat van de fysieke blad 7 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

leefomgeving in de toekomst in 2040, zonder toekomstige gemeentelijke beleidsinspanningen. Na de analyse van de huidige- en toekomstige situatie volgt een conclusie. Referentiekader Per thema en aspect zijn er relevante referentiekaders opgenomen. Dit zijn kaders op EU-, Rijks- of provinciaal niveau die aansluiten bij relevante indicatoren voor aspecten. Bijvoorbeeld bij luchtkwaliteit zijn de Rijks- en WHO-normen gangbaar om de luchtkwaliteit te duiden.

blad 8 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

3.

Samenleving en gezondheid

3.1

Introductie Een gezond Veenendaal is een Veenendaal waarin mensen voldoende bewegen, kunnen ontspannen, anderen ontmoeten en onderdeel zijn van de maatschappij in een schone leefomgeving. Dit principe gaat aan de ene kant over harde, meetbare aspecten op het gebied van gezondheid, zoals geluidhinder, luchtkwaliteit of hittestress. Aan de andere kant gaat het ook om de zachte aspecten van gezondheid, zoals voldoende uitnodigende ruimte om in te bewegen, groen in de buurt, een veilige en gezonde woonruimte en genoeg plekken en mogelijkheden om elkaar te ontmoeten. Om dit thema goed uit te werken wordt het opgesplitst in een aantal aspecten, zoals hieronder staat weergegeven. Thema

Aspect

Samenleving en gezondheid

Voorzieningen Gezondheidsbevordering Sociale Cohesie

3.2

Beoordelingskader Thema

Aspect

Doelen

Samenleving en gezondheid

Voorzieningen



Gezondheidsbevordering





 Sociale Cohesie

   

3.3

Huidige situatie

3.3.1

Voorzieningen

We zorgen voor voldoende voorzieningen in de wijk We bieden in de leefomgeving mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten We bieden voldoende mogelijkheden om te bewegen in de openbare ruimte, parken en sportparken We maken wandelen en fietsen nog aantrekkelijker We realiseren meer mogelijkheden voor ontmoeten We richten de leefomgeving veilig in, een veilig ingerichte fysieke ruimte We hanteren vier vuistregels voor veilig ontwerp en beheer van het fysiek domein We richten een fysieke leefomgeving in die bijdraagt aan een veilig gevoel

Rapportage Ruimte voor maatschappelijke voorzieningen Veenendaal In opdracht van de gemeente Veenendaal heeft SWECO een onderzoek gedaan naar het voorzieningenniveau in Veenendaal. Het rapport maakt onderscheid tussen vijf soorten voorzieningen, brengt die in kaart en zet die vervolgens af tegen de verwachtte bevolkingstoename. Dit maakt inzichtelijk hoeveel extra m² aan voorzieningen nodig zou zijn als je de verhouding tussen de oppervlaktes aan voorzieningen en inwoners gelijk wil houden. De voorzieningen waar dit aspect over gaat zijn onder te verdelen in vijf categorieën. Het gaat om de categorieën gezondheid, welzijn, onderwijs, sport en cultuur. Het aanbod aan voorzieningen binnen Veenendaal is voor sommige categorieën onder of aan de maat, wanneer gekeken wordt naar cijfers die gebaseerd zijn op blad 9 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

het landelijk gemiddelde. Zo is er bijvoorbeeld een tekort aan 166 verpleegplekken en is er 4,1 fte aan huisartsen te weinig in de gemeente als het gaat om gezondheidsvoorzieningen. Alleen het aanbod van apotheken is voldoende op dit moment. Buurt- en wijkaccommodaties zijn wel aanwezig, maar daar zouden volgens de kengetallen nog twee locaties bij kunnen. Voor onderwijsvoorzieningen zijn bijna geen tekorten op het voortgezet speciaal onderwijs na. Ook op het gebied van culturele voorzieningen zijn geen tekorten. Ten slotte zijn er nog de sportvoorzieningen, waar tekort is aan één zaaldeel voor binnensport en een zwembad, als de kengetallen worden aangehouden. De verdeling van deze voorzieningen over Veenendaal staat hieronder op kaart weergegeven.

Figuur 3-1, voorzieningen gemeente Veenendaal, (Bron: gemeente Veenendaal, 2025)

3.3.2

Gezondheidsbevordering Door de fysieke leefomgeving op de juiste manier in te richten, kunnen de Veenendaalse inwoners worden gestimuleerd om te bewegen en met elkaar in contact te komen. Dit is goed voor de bevordering van de gezondheid van de inwoners. Veenendaal heeft in het verleden bewust gekozen op het versterken van de fietsnetwerken in de stad. Hierdoor zijn de inwoners van de stad steeds meer gaan fietsen. Er is zelfs een jaar geweest dat Veenendaal dé fietsstad van Nederland was. In 2017 gebruikte 46% van de bevolking de fiets voor ritjes van onder de 7,5 kilometer1. Daarnaast zet Veenendaal in op het belang van sporten. De stad kent van oudsher een sterk verenigingsleven, ook in de sport is dit terug te zien. Bewegen is dus belangrijk voor de Veenendalers. In de cijfers van de Buurtmonitor is dit echter niet direct terug te zien. Van de 18 tot 64-jarigen voldoet 48% van de bevolking aan de richtlijnen voor bewegen. Voor de leeftijdscategorie 65+ is dat minder, namelijk 36% van de inwoners. Dit ligt onder het gemiddelde van de Regio Utrecht. 1

https://ggdru.buurtmonitor.nl/dashboard/dashboard/gezondheidsbevordering-2 blad 10 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

3.3.3

Sociale cohesie In de Leefbarometer is de leefbaarheid op wijk-, buurt- en gemeentelijk niveau gemeten. Leefbaarheid is hierbij beoordeeld aan de hand van vijf indicatoren. Eén van deze indicatoren is sociale samenhang, oftewel sociale cohesie. Wanneer de leefbaarheid uitsluitend wordt gemeten op basis van sociale samenhang, ontstaat het volgende beeld; De gemeente Veenendaal scoort als geheel neutraal ten opzichte van andere gemeenten in het land.

Figuur 3-2, leefbaarheid, (Bron: leefbarometer, 2022)

Op wijkniveau is te zien dat het centrum van Veenendaal een relatief lage mate van sociale cohesie kent, hoe verder van het centrum hoe hoger de sociale cohesie is.

Figuur 3-3, leefbaarheid, (Bron: leefbarometer, 2022)

3.4

Referentiesituatie Voorzieningen De gemeente heeft geen sturend beleid op haar voorzieningenaanbod. Dit gebeurt voornamelijk vraag gestuurd. Voornamelijk bij (semi-)markt gestuurde voorzieningen wordt alleen bij concrete plannen gekeken om het aanbod hiervan te vergroten, tenzij een (te groot) tekort ontstaat. Dan wordt specifiek onderzocht of er mogelijkheden zijn om het aanbod van die specifieke voorzieningen te vergroten. Wanneer deze reactieve houding ten opzichte van voorzieningen zich doorzet naar 2040, betekent dit dat het risico op (kleine) tekorten blijft bestaan. Daarmee zal het tekort of het overschot van voorzieningen in de gemeente blijven schommelen.

blad 11 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Gezondheidsbevordering Bewegen en sporten zijn belangrijke punten voor de gemeente Veenendaal. Daarvoor zijn er de afgelopen jaren stappen gezet om de mogelijkheden voor bewegen in de openbare ruimte te verbeteren. De gemeente heeft een nieuw beleidskader 'Samen sterker met Sport' opgesteld voor de periode 2024-2028. Dit beleid richt zich op het verhogen van de sportparticipatie door laagdrempelige en toegankelijke sport- en beweegmogelijkheden aan te bieden, met speciale aandacht voor groepen die momenteel minder actief zijn. Er is ook nadruk op het zodanig inrichten van de buitenruimte dat deze uitnodigt tot bewegen, en op het bevorderen van samenwerking tussen sportaanbieders. Zo zijn er bijvoorbeeld bootcamproutes aangelegd. Een ander initiatief is het project 'Gezonde Buurt' in het Schrijverspark, waarbij samen met bewoners en organisaties zoals Jantje Beton en IVN Natuureducatie groene speel- en ontmoetingsplekken worden gecreëerd. Dit project benadrukt het belang van een groene omgeving voor spel, ontmoeting en een gezonde levensstijl. In 2040 is in Veenendaal gezond gedrag logisch gedrag. De leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan het verleiden tot een gezondere leefstijl (bewegen in de openbare ruimte, ontspannen, rookvrije gebieden). Veenendaal heeft een schone leefomgeving met een goede lucht- en waterkwaliteit en een schone bodem.

Meer groen en meer divers groen in de stad biedt kansen voor ontmoeten, bewegen, ontspannen, een betere luchtkwaliteit, meer biodiversiteit en klimaatadaptatie. Wat ten slotte nog van belang is, is het geldende BOSS-beleid (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen). Bewegen en ontmoeten zijn nodig om fysiek en mentaal gezond oud te worden. Groen draagt in hoge mate bij aan het welzijn van mensen en mensen worden eerder verleid tot bewegen in een groene omgeving.    

We willen voldoende aantrekkelijke groene ruimte met plek om te spelen, te sporten, te ontspannen en te ontmoeten; Het BOSS-concept rijgt een aantal centrale sport- en speelplekken en steunspeelplekken via aantrekkelijke veilige groen-blauwe verbindingen aan elkaar. Zo ontstaat een netwerk van formele en informele speel- en ontmoetingsplekken. De IKC’s met hun openbare speelpleinen nemen een centrale plek in binnen het BOSS-concept. De speelplekken én de routes tussen de speelplekken zijn groen en aantrekkelijk ingericht. Groen/blauwe zones die fungeren als formele én informele speel- en beweegplekken. Die bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Op deze plekken en routes wordt het groen en water opgewaardeerd en is er minder plek voor de auto en voor parkeren.

Sociale Cohesie De sociale samenhang in Nederland blijft gemiddeld stabiel, maar staat onder druk door verschillen in opleidingsniveau en toenemende diversiteit. Ook de vergrijzing speelt een rol: ouderen blijven weliswaar langer vitaal, maar eenzaamheid en zorgdruk nemen toe (SCP, 2022). Deze landelijke ontwikkelingen zijn ook zichtbaar in Veenendaal, waar de sociale cohesie gemiddeld is, maar sterk verschilt per wijk. Hierdoor zal de sociale cohesie in de toekomst ook Veenendaal onder druk komen te staan

3.5

Conclusie en aanbevelingen Voorzieningen Huidige situatie: Het voorzieningenniveau in Veenendaal laat een wisselend beeld zien. Op het gebied van gezondheidszorg ligt het niveau onder het landelijk gemiddelde, met tekorten op meerdere onderdelen van de zorg. De onderwijs- en culturele voorzieningen zijn over het algemeen voldoende aanwezig, al is er een tekort aan voortgezet speciaal onderwijs. Ook op het gebied van sportvoorzieningen is er sprake van een tekort binnen de gemeente. Al met al kan het huidige voorzieningenniveau in Veenendaal als matig worden beoordeeld. Referentie situatie: De verwachting is dat het voorzieningenaanbod in de gemeente in de toekomst niet zal verbeteren, aangezien er wel meer vraag zal komen vanuit de samenleving voor voorzieningen binnen de gemeente Veenendaal, zal dit ertoe leiden dat het voorzieningenniveau blijvend matig tot slecht zal blijven.

blad 12 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Figuur 3-4, beoordelingsfiguur

Gezondheidsbevordering Huidige situatie: Veenendaal stimuleert haar inwoners om te bewegen en sociale contacten te bevorderen door de fysieke leefomgeving bewust in te richten. De stad heeft in het verleden sterk ingezet op het verbeteren van het fietsnetwerk, wat heeft geleid tot een toename in fietsgebruik. In 2017 gebruikte 46% van de inwoners de fiets voor korte ritten, en Veenendaal werd zelfs uitgeroepen tot fietsstad van Nederland. Ook sport en verenigingsleven spelen een belangrijke rol in de stad. Toch blijkt uit cijfers van de Buurtmonitor dat slechts 48% van de volwassenen (18-64 jaar) voldoet aan de beweegrichtlijnen, en bij 65-plussers is dit slechts 36%. Beide percentages liggen onder het gemiddelde van de Regio Utrecht, wat erop wijst dat het beweegklimaat in Veenendaal weliswaar goed is gefaciliteerd, maar dat het daadwerkelijke beweeggedrag van inwoners nog achterblijft en daarmee als matig beoordeeld kan worden. Referentie situatie: Er zijn recent diverse nieuwe initiatieven gestart vanuit de gemeente Veenendaal om inwoners te stimuleren meer te sporten. Aangezien deze projecten nog maar net van start zijn gegaan, is de verwachting dat de beweegcijfers van de inwoners van Veenendaal in de toekomst zullen verbeteren. Naar verwachting zal hierdoor ook het aspect gezondheidsbevordering een positievere beoordeling krijgen, mogelijk richting een redelijke score.

Figuur 3-5, beoordelingsfiguur

blad 13 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Sociale cohesie Huidige situatie: Veenendaal kent een gemiddelde sociale cohesie in vergelijking met de rest van Nederland. Binnen de gemeente zijn echter duidelijke verschillen zichtbaar. In het centrum is de sociale cohesie relatief laag, terwijl deze toeneemt naarmate men zich verder van het centrum bevindt. De gemeente als geheel wordt heeft een redelijke score. Centrumgebied matig en de randen van de gemeente een goede score. Referentie situatie: Verschillende landelijke maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing, toenemende diversiteit en de opleidingskloof zorgen ervoor dat de sociale cohesie onder druk komt te staan. Deze maatschappelijke ontwikkelingen zullen ook in Veenendaal gaan spelen. Hiermee zal de sociale cohesie verslechteren tot een matige beoordeling in de referentie situatie.

Figuur 3-6, beoordelingsfiguur

blad 14 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

4.

Wonen

4.1

Introductie Het thema wonen gaat over het huisvesten van de inwoners van Veenendaal. Deze inwoners hebben allemaal hun eigen behoeften en vormen samen verschillende soorten huishoudens. De behoeften van deze huishoudens veranderen met de tijd en zo ook hun behoefte als het gaat om het wonen en de leefomgeving. Om dit thema goed in beeld te brengen, wordt het opgebouwd uit onderstaande aspecten. Thema

Aspect

Wonen

Woningaanbod Zelfredzaamheid

4.2

Beoordelingskader Thema

Aspect

Wonen

Woningaanbod

Doelen    

Zelfredzaamheid

 

4.3

We voldoen aan de woningbehoefte voor alle Veenendalers We hebben voldoende betaalbare sociale huurwoningen Voor de lagere inkomens richten we ons op passende huisvesting We bieden mogelijkheid voor kamerverhuur Ouderen kunnen langer zelfstandig wonen We hebben voldoende aangepaste woningen

Woningaanbod In Veenendaal staan in totaal 29.786 wooneenheden (december 2024) waarvan 60% grondgebonden en 40% appartementen2. Deze woningen zijn verdeeld in 60% koop, 31% sociale huur en 9% overige huur. Dit betekent dat er relatief veel sociale huur- en koopwoningen zijn en weinig overige huurwoningen. De woningen in Veenendaal zijn gemiddeld jonger dan in Nederland, vooral omdat er nog weinig vooroorlogse woningen staan. Veenendaal beschikt over diverse woonwijken uit meerdere bouwperiodes. Kenmerkend voor deze wijken is dat zij allen zijn ingevuld met reguliere gezinswoningen en appartementen. Hierdoor is echter een tekort ontstaan van woningen voor een- of tweepersoonshuishoudens.

4.3.1

Zelfredzaamheid De gemeente Veenendaal zet in op het verlengen van de periode dat haar inwoners zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Door hierop in te zetten neemt de druk op collectieve zorgvoorzieningen en de reguliere zorg af. Door zorggeschikte zelfstandige woningen dichtbij dagelijkse- en zorgvoorzieningen te plaatsen zullen inwoners eerder geneigd zijn het huis aan te passen en zelfstandig thuis te blijven wonen. Dit in combinatie met bijvoorbeeld zorg op afroep of mantelzorg creëert een stabiel lokaal zorgsysteem waarin men alles dichtbij heeft, maar toch thuis kan blijven wonen. 2

https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/bouwen-en-wonen blad 15 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

4.4

Referentiesituatie Woningaanbod Om met name de groei in behoefte van de bevolking op leeftijd te kunnen voorzien legt Veenendaal de komende jaren het accent op het toevoegen van passende huisvesting voor deze doelgroep. Daarnaast is er in Veenendaal specifieke aandacht voor jongerenhuisvesting en huisvesting voor starters. Met de ontwikkeling van inbreidingslocaties zoals het project Tuinstraat, maar ook de Spoorzone, wordt specifiek ingezet op woningbouw voor deze drie doelgroepen. Landelijke wetgeving verplicht de gemeente daarnaast om in ieder geval 2/3 van onze woningbouw in het betaalbare segment te realiseren. Dit bevordert de doorstroming en betaalbaarheid van woningen voor starters en jongeren. Zelfredzaamheid In het kader van het verbeteren van zelfredzaamheid blijft de nadruk liggen op zorggeschikt bouwen nabij voorzieningen. Ontwikkelingen dichtbij voorzieningencentra met winkel- en gezondheidsvoorzieningen dienen zorggeschikt te worden gerealiseerd. Langer zelfstandig thuiswonen wordt hiermee nog steeds gestimuleerd en dit verminderd de druk op collectieve zorgvoorzieningen, zoals verzorgingstehuizen.

4.5

Conclusie en aanbevelingen Woningaanbod Huidige situatie: Net als in de rest van Nederland kampt Veenendaal met een krappe woningmarkt, wat leidt tot een knellend woningaanbod. Er is zowel een tekort aan woningen voor een- als tweepersoonshuishoudens. Daarnaast is het aanbod aan particuliere huurwoningen beperkt. Daarentegen is het aandeel sociale huurwoningen met 29% relatief hoog. Al met al wordt het woningaanbod in Veenendaal op dit moment beoordeeld als slecht tot matig. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze problematiek niet uniek is voor Veenendaal, maar landelijk speelt. Referentie situatie: Het huidige woningbouwbeleid van Veenendaal richt zich specifiek op de doelgroepen waar de woningnood het grootst is. Op deze manier wordt de krapte op de woningmarkt doelgericht en efficiënt aangepakt. De verwachting is dat het woningaanbod, dat momenteel als slecht tot matig wordt beoordeeld, in de toekomst zal verbeteren naar een redelijk niveau.

Figuur 4-1, beoordelingsfiguur

Zelfredzaamheid Huidige situatie: Veenendaal heeft op dit moment vele voorzieningen waarmee de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen wordt gewaarborgd. Hiermee is de zelfredzaamheid in Veenendaal op dit moment beoordeeld als goed. blad 16 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

Referentie situatie: Veenendaal stuurt op het vergroten van aanbod van zorggeschikte woningen nabij voorzieningen voor ouderen zoals winkel- en gezondheidsvoorzieningen. Aangezien dit alleen geldt voor nieuwe ontwikkelingen en de woningen niet specifiek worden toegewezen aan ouderen, zal de zelfredzaamheid op lange termijn niet sterk verbeteren, maar zeker ook niet verslechteren. In de toekomst wordt zelfredzaamheid ook beoordeeld als goed.

Figuur 4-2, beoordelingsfiguur

blad 17 van 67

Leefomgevingsfoto Gemeente Veenendaal projectnummer 0500481.100 21 augustus 2025 Gemeente Veenendaal

5.

Economie

5.1

Introductie Het thema Economie draait om de motor van de gemeente Veenendaal. In dit thema wordt het financieel welzijn van de inwoners en de stad zelf uitgelicht. Een sterke en robuuste economie draagt bij aan het welvaren en het welzijn van de inwoners. Veenendaal is ontstaan uit de veenontginning, waarna ook de tabak- en textielindustrie een plek heeft gevonden in de gemeente. Hoewel deze industrieën grotendeels aan belang zijn verloren is hier weer nieuwe bedrijvigheid voor in de plaats gekomen. Bedrijvigheid en werkgelegenheid zijn nog steeds door de stad verweven. Om het thema gestalte te geven binnen deze leefomgevingsfoto kijken we naar de onderstaande aspecten van het thema economie. Thema