RIB2023.101 Raadsinformatiebrief septembercirculaire 2023

RAADSINFORMATIEBRIEF Documentnummer Aan Gemeenteraad Van College van burgemeester en wethouders Datum Onderwerp

24 oktober 2023 Septembercirculaire 2023 van het gemeentefonds

Inleiding Over het algemeen verschijnen er jaarlijks drie circulaires, namelijk in mei, in september en in december. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, de septembercirculaire geeft de vertaling van de Miljoenennota en de decembercirculaire rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Dit document beschrijft de effecten van de septembercirculaire voor de gemeente Veenendaal. Gelet op de vragen die zijn gesteld over de indexering tijdens de commissievergadering over de begroting op maandag 23 oktober, komt er als aanvulling op deze raadsinformatiebrief, een aanvullende tweede raadsinformatiebrief. In deze brief komt de doorwerking van de loon- en prijsindexering en de dekking aan de orde. Deze brief komt beschikbaar voor de begrotingsbehandeling 2 november. Toelichting 1.1 De informatie vanuit de septembercirculaire heeft invloed op het financieel (meerjaren)perspectief De 2e Bestuursrapportage 2023 en ‘Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027’ bevatten het tot nu toe meest recente financieel (meerjaren)perspectief van de gemeente Veenendaal voor 2023 en volgende jaren. Dat perspectief was voornamelijk gebaseerd op de meicirculaire 2023. Nu de septembercirculaire 2023 is verschenen, dient het (meerjaren)perspectief aangepast te worden aan de actuele gegevens.

Bij argument 1.6 vindt u de vertaling van de consequenties van deze circulaire voor het financieel (meerjaren)perspectief. 1.2 De septembercirculaire bevat verschillende soorten mutaties in het gemeentefonds De middelen in de algemene uitkering en de integratie-uitkeringen zijn algemene middelen en hebben geen bestedingsverplichting. Wijzigingen in de omvang van het gemeentefonds hebben echter wel verschillende achtergronden. Algemene en technische mutaties hebben invloed op het begrotingssaldo van de gemeente (zie argument 1.3). Taakmutaties zijn mutaties in de algemene uitkering die gerelateerd zijn aan een extra taak of uitbreiding van een taak. Het is gebruikelijk in Veenendaal om het extra geld vanuit taakmutaties te reserveren voor de taakvelden waarop ze betrekking hebben. Daarmee verlopen ze budgettair neutraal oftewel: ze hebben geen invloed op het begrotingssaldo (zie argument 1.4). 1.3 In de algemene uitkering is een aantal algemene mutaties opgenomen. De septembercirculaire bevat een aantal algemene mutaties. Tegenover deze mutaties staan geen extra taken. Het gaat om de volgende ontwikkelingen: a. Accressen 2023 -2027 Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres.

Deze circulaire bevat informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027 en een actualisatie van het Loon-en prijsontwikkeling (LPO) accres op basis van de Miljoenennota 2024.

1

Sinds de meicirculaire 2022 is het volume deel bevroren tot en met 2025. Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet eenmalig € 1 miljard extra beschikbaar gesteld in 2026. Het volumedeel staat hierdoor vast tot en met 2026. Bij de Voorjaarsnota 2023 is dit bedrag vanaf 2027 structureel gemaakt en is besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. De nieuwe financieringssystematiek is, zoals aangekondigd in meicirculaire 2023, in de Miljoenennota 2024 uitgewerkt. De indexatie voor het volumedeel wordt vanaf 2027 gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De mutatie vanwege het volumedeel in het accres is voor 2027 € 706 miljoen. Dit heeft voor de Gemeente Veenendaal een voordelig effect van € 2.580.000 in 2027. Voor het LPO accres geschiedt de index voor loon-prijsontwikkeling voor de jaren tot en met 2026 op basis van de CPB-raming van de loonvoet sector overheid, index materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen. Hierbij wordt een verdeling van 60% loonontwikkeling, 20% consumptie en 20% investeringen aangehouden. Vanaf 2027 geschiedt indexatie aan de hand van de loonprijsontwikkelingen in het BBP.

De mutaties van het LPO accres ten opzichte van de meicirculaire 2023 zijn als volgt: • • • •

2024 € 434 miljoen 2025 € 63 miljoen -/2026 € 20 miljoen 2027 € 100 miljoen -/-

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de aanpassing in de uitkering 2024 tot en met 2026 volledig het effect is van de loon- en prijsstijgingen, zoals die door het CPB zijn geprognosticeerd. De systematiek is dat de mutaties in de uitkering uit deze circulaire voor de loon- en prijsindexatie gereserveerd moeten worden voor het aanpassen van de gemeentelijke budgetten op basis van actuele indexcijfers. Ten aanzien van 2027 wordt de indexatie gebaseerd op de prijs bbp van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. Conform de bestendige gedragslijn wordt voorgesteld om de toevoeging van de loon- en prijscompensatie te reserveren ten behoeve van de indexatie van de gemeentelijke budgetten. Deze reservering bestaat uit een bedrag van € 1.595.000,- in 2024, € 1.357.000,- in 2025, € 1.242.000,- in 2026 en € 1.285.000,- in 2027. In de 1e bestuursrapportage 2024 en de Kadernota 2024-2027 zal de inzet van deze reservering worden meegenomen. b. BTW-Compensatiefonds (BCF) Gemeenten zullen in 2023 naar verwachting minder declareren bij het BTW Compensatiefonds (BCF) dan eerder gedacht. Daarom heeft het Rijk het voorschot voor 2023 iets hoger vastgesteld dan in de vorige circulaire. Voor Veenendaal gaat het in 2023 om een aanvullende uitkering van € 191.000,In de meicirculaire 2024 zal de realisatie van het BCF over 2023 worden opgenomen. c.

Ontwikkeling Jeugd Een onderdeel van de hervormingsagenda is dat er onderliggend aan verschillende maatregelen ook investeringen gedaan worden. Daarnaast is er jaarlijks ook een bedrag beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de hervormingsagenda zelf. Het effect van deze onderdelen van de hervormingsagenda is dat de geraamde stelpost voor jeugd met € 141.000 in 2025, € 178.000 in 2026 en € 20.000 in 2027 verlaagd moet worden. d. Technische mutaties (WOZ-waarden, hoeveelheidsverschillen, overige mutaties) De ontwikkeling van de uitkeringsbasis wordt hoofdzakelijk beïnvloed door de hoeveelheidsverschillen. De hoeveelheden zijn voor meerdere maatstaven in deze septembercirculaire gewijzigd op basis van de meeste actuele gegevens. Daarnaast zijn ook de WOZgegevens en de overige mutaties geactualiseerd.

2

De ontwikkeling van de technische mutaties leidt per saldo tot een verlaging van de algemene uitkering met € 322.000 in 2023, 23.000 in 2024, en een verhoging van € 38.000 in 2025, € 32.000 in 2026 en € 33.000 in 2027. Samengevat geven de algemene mutaties het volgende beeld: Tabel 1 Algemene mutaties in het gemeentefonds bij de septembercirculaire 2023 (bedragen x € 1.000) Inkomsten Gemeentefonds Volume accres historisch Bbp LPO accres gecombineerde index Afrekening BCF 2023 Ontwikkeling jeugd

i i i I

Technische mutaties: - Ontwikkeling uitkeringsbasis, WOZ, hoeveelheidsverschillen, uitekeringsfactor i

Subtotaal effect van de septembercirculaire 2023

2023

2024

2025

2026

2027

191 -

1.595 -

1.357 -141

1.242 -178

2.580 1.285

-322

-23

38

32

33

-131

1.572

1.254

1.096

3.878

-20

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat er sprake is van een nadelig effect in 2023 (€ 131.000) en een voordelig effect in 2024 (€ 1.572.000), 2025 (€ 1.254.000), 2026 (€ 1.096.000) en in 2027 ( € 3.878.000). 1.4 De septembercirculaire bevat mutaties in de algemene uitkering die gerelateerd zijn aan extra taken Taakmutaties zijn mutaties in de algemene uitkering die gerelateerd zijn aan een extra taak of uitbreiding van een taak. Het is gebruikelijk in Veenendaal om het extra geld te reserveren voor de taakvelden waarop ze betrekking hebben. Daarmee verlopen ze budgettair neutraal oftewel: ze hebben geen invloed op het begrotingssaldo. Taakmutaties In de septembercirculaire 2023 zijn de volgende taakmutaties opgenomen: Bijzondere bijstand en vroeg signalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Voor 2024 wordt in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld. Voor Veenendaal bedraagt de verhoging van de uitkering € 152.000 in 2024. Rijksvaccinatieprogramma Vanaf december 2019 krijgen zwangere vrouwen maternale kinkhoestvaccinatie aangeboden door de Rijksoverheid. Vanaf 1 januari 2024 wordt de uitvoering van deze maternale kinkhoestvaccinatie formeel overgedragen aan de gemeenten.

Bij deze septembercirculaire worden de bijbehorende middelen, circa € 4 miljoen per jaar aan het gemeentefonds toegevoegd. Voor de Gemeente Veenendaal bedraagt de verhoging € 18.000 vanaf 2024. Overige Hieronder vallen enkele kleine en/of reeds bekende taakmutaties, zijnde: -

Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) (verhoging 2023 t/m 2027 van € 4.000 ); Wet visueel beperkten (verlaging vanaf 2024 ad € 3.000); Hulpmiddelen thuis laten staan (verhoging van € 1.000 in 2024 oplopend naar € 3.000 in 2028); Participatie (incl. loon- en prijsbijstelling) (verhoging € 98.000 in 2023, € 93.000 in 2024, € 88.000 in 2025, € 82.000 in 2026); Veilig wonen (verhoging van € 7.000 vanaf 2023 t/m 2026); Re-integratie (verlaging vanaf 2028 € 60.000); Jeugdhulp loon- en prijsbijstelling (verhoging € 185.000 in 2024 en € 112.000 in 2025).

3

Samengevat geven de taakmutaties het volgende beeld: Tabel 2 Taakmutaties in het gemeentefonds bij de septembercirculaire 2023 (bedragen x € 1.000) Inkomsten Gemeentefonds Algemene mutaties Taakmutaties Totaal gemeentefonds

2023

2024

2025

2026

2027

2028

i i i

109 109

457 457

229 229

109 109

95 95

33 33

u u u u u u u u u u

4

4

4

4

4

-3

-3

-3

2 19 112 7 88 229

2 17

2 18

3 18

7 98 109

-3 152 1 18 185 7 93 457

5 -60 -4

7 82 109

74 95

71 33

0

0

0

0

0

0

Uitgaven Taakmutaties Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) Re-integratie Wet visueel beperkten Bijzondere bijstand en vroegsignalering Hulpmiddelen thuis laten staan Rijksvaccinatieprogramma Loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg Veilig wonen Participatie (IU) Totaal taakmutaties Subtotaal effect taakmutaties septembercirculaire op het begrotingssaldo

-

1.5 De derde bestuursrapportage 2023, de eerste bestuursrapportage 2024 en de Kadernota 20252028 zijn de geschikte momenten waarop de mutaties verwerkt kunnen worden. De budgettaire effecten van de algemene mutaties over 2023 en de (structurele) taakmutaties worden verwerkt in de 3e bestuursrapportage 2023. De gevolgen van de algemene mutaties over 2024 krijgen hun beslag in de 1e bestuursrapportage 2024 en de afwijkingen op de algemene mutaties vanaf 2025 worden opgenomen in de Kadernota 2025-2028. Ten aanzien van de ontwikkelingen in de loon- prijsindexatie in de septembercirculaire 2023 ten opzichte van de meicirculaire 2023 is het effect als volgt:

Dit effect van respectievelijk, 1,5% voor loon, 1,4% voor het sociaal domein en 0,4% voor prijs heeft als resultaat dat de budgetten in 2024 met deze percentage verhoogd kunnen worden. Voorgesteld wordt dit in de 3e bestuursrapportage neutraal te verwerken voor 2024. 1.6 Het financieel (meerjaren)perspectief wordt positief beïnvloed door de septembercirculaire 2023. De 2e bestuursrapportage 2023 en de ‘Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2028’ bevatten het meest recente financieel (meerjaren)perspectief van de gemeente Veenendaal. Nu het rijk de septembercirculaire heeft uitgebracht, kan dit perspectief worden geactualiseerd.

4

Samengevat geven de mutaties het volgende (meerjaren)perspectief: Tabel 3 Financieel (meerjaren)perspectief na verwerking septembercirculaire 20223 (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

Saldo 2e Berap 2023 en Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 Saldo septembercirculaire 2023 Subtotaal Saldo loon- prijsstijgingen

-131 -131 -

408 1.572 1.980 -1.595

3.844 1.254 5.098 -1.357

-8.584 -10.387 1.096 3.878 -7.488 -6.509 -1.242 -1.285

Saldo meerjarenperspectief na septembercirculaire 2023

-131

385

3.741

-8.730

2026

2027

-7.794

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat het financieel meerjarenperspectief inclusief de ontwikkelingen vanuit de septembercirculaire resulteert in een negatief saldo in het jaar 2023 van € 131.000, een positief saldo in 2024 van € 385.000,-, een positief saldo van € 3.741.000,- in 2025, een negatief saldo van € 8.730.000,- in 2026 en een negatief saldo van € 7.7944.000,- in 2027.

2.1 De raad heeft de informatie over de septembercirculaire nodig bij de behandeling van de Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027. Vanwege het korte tijdsbestek tussen publicatie van de septembercirculaire en gereedkomen van de programmabegroting is het niet mogelijk deze hierin te verwerken. Voor een goede beoordeling van de financiële positie is het belangrijk de gevolgen van deze circulaire wel mee te laten wegen. Aanpak en uitvoering De financiële effecten van de septembercirculaire verwerken wij bij de 3e bestuursrapportage 2023, 1e bestuursrapportage 2024 en de Kadernota 2025-2028. Kosten, baten, dekking In onderstaand overzicht is samenvattend het budgettaire effect van de septembercirculaire 2023 opgenomen.

Tabel 4 Afwijkingen ten opzichte van de begroting (bedragen x € 1.000) Inkomsten Gemeentefonds Volume accres historisch Bbp LPO accres gecombineerde index Afrekening BCF 2023 Ontwikkeling jeugd

i i i I

Technische mutaties: - Ontwikkeling uitkeringsbasis, WOZ, hoeveelheidsverschillen, uitekeringsfactor i

Subtotaal effect van de septembercirculaire 2023

2023

2024

2025

2026

2027

191 -

1.595 -

1.357 -141

1.242 -178

2.580 1.285

-322

-23

38

32

33

-131

1.572

1.254

1.096

3.878

-20

De uitkomsten van de septembercirculaire 2023 resulteert in een negatief saldo in het jaar 2023 (€ 131.000,-) en een voordelig effect in 2024 (€ 1.572.000,-), 2025 (€ 1.254.000), 2026 (€ 1.096.000) en in 2027 ( € 3.878.000).

5

Tabel 5 Financieel meerjarenperspectief na verwerking septembercirculaire 2022

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat het financieel meerjarenperspectief inclusief de ontwikkelingen vanuit de septembercirculaire resulteert in een negatief saldo in het jaar 2023 van € 131.000, een positief saldo in het jaar 2024 van € 385.000,-, een positief saldo van € 3.741.000,- in 2025, een negatief saldo van € 8.730.000,- in 2026 en € 7.794.000,- in 2027.

Bijlagen - Septembercirculaire 2023

6