RIB2022.42 Raadsinformatiebrief inzake opvang Oekraïense vluchtelingen in Veenendaal (RIB nr.2)

Definitieve versie

RAADSINFORMATIEBRIEF Dossiernummer Aan Van

Gemeenteraad College van burgemeester en wethouders

Datum Onderwerp

22 maart 2022 Opvang Oekraïense vluchtelingen in Veenendaal (RIB nr.2)

Met deze 2e Raadsinformatiebrief willen wij u informeren over de ontwikkelingen met betrekking tot de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Veenendaal. We doen dit door een schets op hoofdlijnen op verschillende onderwerpen. Vrijwillige inzet Niet alleen de gemeente maar ook de vele vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties, die Veenendaal rijk is, zetten op een goede voorbereiding en juiste verloop van de opvang van vluchtelingen in Veenendaal. Het gaat hier veel deelaspecten en zaken die geregeld moeten worden, zoals de huisvesting, de inrichting, opvang en coördinatie van het hulpaanbod vanuit de inwoners, eerste opvang, registratie, het leefgeld, et cetera. Een verdere beschrijving vindt u hieronder. Het college is erg blij met zowel de professionele als vrijwillige inzet en de aangeboden praktische hulp, die van meerdere kanten uit de samenleving wordt aangeboden. Dit maakt goede gezamenlijke aanpak mogelijk! Huisvesting Het Kabinet heeft vooralsnog besloten tot een taakstelling voor 50.000 opvangplekken voor vluchtelingen. Het landelijk beeld is - op moment van schrijven – dat hiervan 18.000 inmiddels zijn gerealiseerd door de diverse veiligheidsregio's. Voor de opvang van vluchteling uit Oekraïne valt de gemeente Veenendaal onder de Veiligheidsregio Utrecht (VRU).

Zoals genoemd in de 1e Raadsinformatiebrief is de uitvraag vanuit de VRU 1000 vluchtelingen op korte termijn (2 weken) voor de hele regio met een mogelijkheid om vervolgens 1000 extra vluchtelingen op te vangen. Hoewel dit niet expliciet is aangegeven door de VRU betekent dit dat de crisisorganisatie van de gemeente Veenendaal zich vooralsnog primair richt op de taak om (naar rato) 100 vluchtelingen op te vangen. Dankzij aanbiedingen van woonruimte door pandeigenaren en de woningbouwvereniging is het gelukt om 4 locaties aan te wijzen voor de opvang van ca. 100 vluchtelingen. Het betreft de locaties aan het Huzarenpad, de Kerkewijk, de Kaardenbol en de Nieuweweg. De VRU vraagt dagelijks bij de gemeente de beschikbaarheid van de opvangplekken uit op basis van vraag en aanbod. Zelfstandige bewoning telt hierin mee, verblijf in een bestaande woning niet (veelal gastgezinnen). Voor de betreffende locaties is er aandacht voor het aspect van veiligheid. Het college beseft dat het aantal op te vangen vluchtelingen sterk afhankelijk is van het verloop van de oorlog in Oekraïne en de vluchtelingenstroom in Europa en daarmee sterk kan fluctueren. Daarom verkennen wij naast de genoemde opvang van 100 personen tegelijk ook de mogelijkheid om opvang te bieden bij hogere escalatieniveaus (o.a. opvang in bedrijfspanden).

Dit geldt ook voor het scenario van een eventuele plotselinge versnelling in de toestroom van vluchtelingen (opvang in de Jaarbeurshallen, hotels en dergelijke). Inmiddels zijn goede samenwerkingsafspraken gemaakt met hotel Van der Valk in Veenendaal. Een dergelijke uitgebreide crisisnoodopvang is echter op het moment van schrijven niet aan de orde en wij richten ons voor de opvang nu op semi-permanente opvang, waarbij sprake is van een redelijk zelfstandige huisvesting, waar men dus langere tijd kan verblijven. Dit betekent in de praktijk wel dat in een aantal situaties een pand (beperkt) moet worden aangepast.

Parallel aan de opvangbehoefte voor vluchtelingen uit Oekraïne worden de veiligheidsregio's gevraagd om oog te blijven houden voor de huisvesting van statushouders uit andere landen en hiervan de coördinatie - centraal – op te pakken. Veenendaal voldoet al jaren aan de taakstelling voor deze opvangen ontwikkelt momenteel extra huisvesting voor statushouders in overleg met de Provinciale Regietafel (PRT). Dit traject blijft ongewijzigd doorlopen. Inrichting, eerste opvang en samenwerking in de keten Het college is blij met de geweldige particuliere initiatieven in Veenendaal. Voor de inrichting van de woonruimte, eerste opvang en begeleiding van vluchtelingen vindt afstemming plaats met stichting Vluchtelingenwerk, Veens Welzijn en het platform van stichtingen, scholen en kerken, die ook ervaring hebben met begeleiding en opvang van vluchtelingen. Voor afstemming binnen de samenwerkingsketen vindt overleg plaats om de vele praktische zaken door te spreken. Veens Welzijn is gevraagd de coördinatie op zich te nemen. Ook is er aandacht voor de centrale registratie en doorgeleiding van vluchtelingen, die in gastgezinnen verspreid over Veenendaal onderdak vinden en waarvan de verwachting is dat deze (mogelijk op termijn) zullen doorstromen naar eerdergenoemde 100 plekken voor semipermanente huisvesting.

De concrete inrichting van de woonruimte gebeurt vooral op basis van donaties van particulieren en bedrijven. We gaan ervan uit dat er daarnaast nog een aantal zaken aangeschaft moeten worden. Stichting Vluchtelingenwerk heeft van de gemeente Veenendaal hiervoor inmiddels een voorschot ontvangen. In het tweede kwartaal zal op basis van een nacalculatie een definitieve vaststelling van de kosten plaatsvinden. Levensonderhoud, werk en inkomen Het college streeft ernaar dat de vluchtelingen zo snel mogelijk een zelfstandig huishouden in Nederland kunnen voeren. Voor de kosten van levensonderhoud is zeer recent een landelijke Regeling getroffen door het Kabinet. Deze regeling voorziet in een vast bedrag aan leefgeld per week voor vluchtelingen en eventuele kinderen, ook als deze in gastgezinnen verblijven. Uitvoering hiervan vindt plaats door de gemeenten. De Minister heeft aangegeven dat de gemeenten de tijd nodig zullen hebben om de regeling goed te implementeren. Daarom wordt voor de korte termijn nog gewerkt met de verstrekking van zgn. ‘supermarktbonnen’ als voorlopige voorziening voor de vluchtelingen, die zich al in Veenendaal bevinden. Daarnaast zijn er afspraken gemaakt met de voedselbank om aan deze groep voedselpakketten te verstrekken.

Afhankelijk van de ontwikkelingen in Oekraïne en een eventuele behoefte aan blijvende opvang wordt ook vooruitgekeken naar mogelijkheden voor taalbeheersing en bemiddeling naar werk. In de gesprekken die we hebben gevoerd merken we dat er veel wensen zijn om de taal te leren en ook aan het werk te kunnen. Bedrijven zijn nu geïnformeerd over de beperkingen die nu nog gelden bij het in dienst nemen van Oekraïners. Er worden al wel voorbereidingen getroffen om vraag en aanbod met elkaar te verbinden. Werkgevers en werknemers kunnen zich melden via vluchtelingen-oekraine@veenendaal.nl. Gezondheidszorg en psycho-sociale begeleiding De GHOR (koepel voor geneeskundige hulpverleningsorganisaties in de regio) heeft een belangrijke rol in de regionale crisisorganisatie. Zij zijn verantwoordelijk voor de coördinatie van de geneeskundige zorg voor de vluchtelingen. Ook de 1e en 2e lijnszorg in Veenendaal wordt betrokken en ingelicht door de GHOR. Ook de GGD is betrokken. Zij heeft taken op de infectieziektebestrijding, de maatregelen in het kader van corona (vaccineren en testen) maken hier onderdeel van uit. Vanuit deze taak geven zij ook advies bij het inrichten van de opvanglocaties. Op twee van de locaties heeft reeds een schouw plaats gevonden en is advies gegeven.

Als vluchtelingen aankomen in Veenendaal is allereerst een veilige plek nodig waar zij opgevangen worden met aandacht en een luisterend oor. Dit biedt een basis om tot rust te komen waarna er praktische zaken geregeld kunnen worden en mensen kunnen gaan herstellen. Voor die

vluchtelingen, die aanvullende psychosociale zorg nodig hebben, zal dit naar verwachting in de reguliere zorg opgevangen gaan worden. Daarnaast kan de GGD adviseren bij het inrichten van zorg en ondersteuning, maar voert deze zelf niet uit. Er wordt momenteel nagedacht hoe de jeugdgezondheidszorg ingericht kan worden. Waarschijnlijk zal in eerste instantie de focus liggen op de leeftijd 0 – 2 jaar, de GGD communiceert binnenkort hoe zij de consultatiebureautaken als vaccineren en monitoren van de ontwikkeling zal oppakken. Tenslotte komen met de vluchtelingen ook (enkele) huisdieren mee. De relatie met deze dieren is belangrijk voor de vluchtelingen. Wel brengt het meenemen van huisdieren een (klein) risico mee op infectieziekten zoals Rabiës. De dieren zullen na aankomst zo snel mogelijk nagekeken worden door een dierenarts, krijgen de nodige inentingen en worden zover nodig gechipt. Onderwijs en kinderopvang Naar verwachting zijn er veel kinderen onder de vluchtelingen. Voor onderwijs en kinderopvang is er overleg met de schoolbesturen en het platform voor kinderopvang. De bestaande voorziening die voor Veenendaal is ingericht voor nieuwkomers in de basisschoolleeftijd wordt onder aansturing van Wereldkidz uitgebreid met klassen voor deze specifieke groep kinderen.

Met de besturen is afgesproken dat de kleuters mogen instromen in het reguliere onderwijs en dat kinderen vanaf de leeftijd van groep 3 naar de speciale klassen gaan. Dat betekent dat andere scholen dan Wereldkidz geen kinderen aannemen in de groepen 3 tot en met 8. Op dit moment wordt hiervoor een en ander voorbereid. Een uitdaging zal vooral zijn het vinden van goede leerkrachten. We zullen nagaan of er onder de vluchtelingen en andere inwoners van Oekraïense komaf wellicht leerkrachten/ docenten zijn die we kunnen vragen om gedurende de eerste periode ondersteuning te bieden. Met het voortgezet onderwijs is afgesproken dat we aansluiten bij de bestaande regionale Internationale Schakelklassen. Voor de volwassenen hebben we nu nog geen aanbod. Wij zullen voor de mogelijkheden tot taalondersteuning overleggen met het Taalhuis. We gaan er vooralsnog vanuit dat zij in eerste instantie zelf met vrijwilligers zoeken naar de nodige taalondersteuning. Met de VVE (voor- en vroegschoolse educatie) locaties van de kinderopvang gaan we nog in gesprek over eventuele opvang van deze kinderen. Het goedwerkende overleggremium, zoals dat gedurende de coronacrisis functioneerde, wordt weer opgestart op het moment dat het onderwijs is ingericht. Daarmee zorgen we voor korte lijnen en snel schakelen tussen de domeinen met betrekking tot onderwijs en ook de zorg rondom de kinderen.

Communicatie De centrale communicatie van de gemeentelijke crisisorganisatie loopt via een nieuwspagina op de website van de gemeente Veenendaal. Via diverse communicatiemiddelen wordt de Veenendaalse samenleving en media gewezen op deze pagina met actuele informatie, verwijzingen naar samenwerkende organisaties, (Veense) initiatieven, Q&A's en de mogelijkheden tot het stellen van vragen. Er vindt afstemming en kruisbestuiving plaats met de communicatie op de websites van de ketenpartners als Vluchtelingenwerk, VeenendaalvoorOekraïne, GGD, e.d. Op initiatief van de gemeente zijn Veenendalers met een Oekraïense achtergrond een besloten Facebookpagina gestart. Deze pagina is bedoeld voor Veenendalers met een Oekraïense achtergrond en Oekraïense vluchtelingen. Het doel is verbinden en kennis en informatie delen. Als gemeente zijn wij geen participant, maar staan in contact met de beheerder. Voor vertaling – voor zover nodig - is contact gezocht met zowel vrijwillige als professionele tolken. Voor informatievoorziening, kennisuitwisseling en het aangaan van de dialoog worden bijeenkomsten georganiseerd, zoals op 19 maart met de in Veenendaal wonende Oekraïners. En op het moment dat er voldoende zicht is op de Oekraïense vluchtelingen (bij gastgezinnen) in Veenendaal, wordt er een bijeenkomst georganiseerd voor kennismaking en verbinding.

De omwonenden van de vier beoogde opvanglocaties zijn per brief geïnformeerd.

Financiën De huur van panden, de inrichting, de kosten levensonderhoud, de professionele inzet van tolken en Vluchtelingenwerk et cetera, maar ook inzet van de ambtelijke organisatie brengen de nodige kosten met zich mee. De omvang van de benodigde bedragen is nog onduidelijk, maar voor de te maken kosten wordt door de crisisorganisatie kostenbewust gewerkt. Monitoring vindt plaats vanuit een hiervoor in het leven geroepen werkgroep voor de financiële consequenties en administratieve vastlegging van de uitgaven. De kosten, die de gemeente voor de opvang maakt, worden voorlopig vanuit de algemene middelen van de gemeente gefinancierd. Vanuit het Rijk is aangegeven dat de kosten van de opvang worden vergoed. Door het Rijk wordt nog onderzocht of gewerkt gaat worden met vaste bedragen of (ook) op een vergoedingen op declaratiebasis. Het Rijk biedt hierover op korte termijn meer duidelijkheid. De dekking voor de gemaakte kosten door het Rijk lijkt hiermee geborgd. De verwachting is dat ook de kosten van de lokale uitvoering van een landelijke Regeling voor levensonderhoud gefinancierd wordt vanuit het Rijk. De uitgaven en dekking van de opvangkosten zullen deel uit gaan maken van de bestuursrapportages gedurende dit jaar. Aansturing en crisisorganisatie De lokale opvang van vluchtelingen uit Oekraïne verloopt anders dan de crisisnoodopvang in 2015.

Het verschil is dat gemeenten nu de opdracht hebben een langduriger en hoogwaardiger vorm van opvang moeten realiseren, in tegenstelling tot een kortdurend verblijf in een sporthal. De snel veranderende en daarmee ook onzekere situatie vergt een adequate regie vanuit de lokale crisisorganisatie van de gemeente. Hiervoor wordt nauw samengewerkt met de veiligheidsregio (VRU). Burgemeester Gert-Jan Kats maakt deel uit van het dagelijks bestuur van de VRU, dat in deze tijd frequent met elkaar overlegd. De burgemeester is op dit gebied zowel bestuurlijk als politiek verantwoordelijk binnen het college en richting raad, maar legt ook contact met de gastgezinnen en de vrijwilligersorganisaties. Gemeentesecretaris Sjoukje Deelstra is als hoofd van de lokale crisisorganisatie eindverantwoordelijk voor de opvang. Ook op het niveau van de gemeentesecretarissen vindt eveneens overleg plaats binnen de VRU. Tenslotte Het college volgt met spanning het verloop van de ontwikkelingen in Oekraïne. Wij blijven u de komende periode op de hoogte houden van de ontwikkelingen met betrekking tot de opvang.

Noot: De VNG heeft een speciale pagina over de Oekraïne en de gevolgen voor gemeenten: Https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/oorlog-oekraine-informatie-voor-gemeenten