RIB2022.134 Raadsinformatiebrief inzake plan van aanpak invoering Ja-Ja sticker

RAADSINFORMATIEBRIEF Documentnummer Aan Van

Datum Onderwerp

2022/44142 Gemeenteraad College van burgemeester en wethouders 14 november 2022 voorbereiding plan van aanpak invoering Ja/Ja-sticker

Met deze raadsinformatiebrief (RIB) willen wij u informeren over ’de voorbereiding van een plan van aanpak voor een goed geplande invoering van een Ja/Ja-sticker in overleg met winkeliers, verspreidingsorganisaties en de lokale media’, zoals is toegezegd in de raadsvergadering van 20 september 2021. In deze RIB wordt achtereenvolgens ingegaan op wat Ja/Ja-sticker inhoudt, het standpunt van bovengenoemde partijen, aandachtspunten vanuit de gemeente en de vervolgaanpak. Ja/Ja-sticker De Ja/Ja-sticker voor ongeadresseerd reclamedrukwerk wordt ook wel een ‘opt-in’ systeem genoemd. Dit systeem betreft in feite een omdraaiing van de huidige situatie (‘opt-out’). Traditioneel kunnen inwoners met een sticker kenbaar maken dat ze géén reclamedrukwerk willen ontvangen. Bij een optin systeem geven inwoners het aan als ze wél prijs stellen op reclamedrukwerk. In de nieuwe situatie ontvangen ze ‘zonder sticker’ dus géén ongeadresseerd reclamedrukwerk. De betekenis van de verschillende stickers bij een opt-in systeem is in onderstaande tabel samengevat. Type sticker

Effect

Géén sticker

Geen reclame, wel huis-aan-huis bladen

JA/JA-sticker of JA-sticker

Wel reclame, wel huis-aan-huis bladen

NEE/NEE-sticker

Geen reclame, geen huis-aan-huis bladen

NEE/JA-sticker

Geen reclame, wel huis-aan-huis bladen. Deze situatie komt overeen met een situatie zonder sticker.

Het is goed om te benadrukken dat huis-aan-huis bladen niet onder ongeadresseerd reclamedrukwerk vallen. Inwoners moeten dus actief een Ja/Ja-sticker op de brievenbus plakken als zij ongeadresseerd drukwerk willen ontvangen. Uit een onderzoek van Milieu Centraal blijkt dat degenen die nu geen sticker hebben en wel reclamefolders willen blijven ontvangen het minst positief zijn over het ‘opt-in’ systeem. (Bron: Onderzoek Reclamefolders, Milieu Centraal, 2020). De verwachting is dat een aantal inwoners dat wel ongeadresseerd drukwerk wil ontvangen, geen sticker plakt omdat zij daar of niet van de hoogte zijn of het plakken van een sticker te veel gedoe vinden. Standpunt betrokken partijen  De Rijnpost BDU Media (uitgever van De Rijnpost) is voor handhaving van het huidige opt-out systeem met de Nee/Ja en Nee/Nee-stickers. Bij het opt-in systeem mogen reclamefolders alleen bij mensen met toestemming bezorgd worden. Daarmee verdwijnt een belangrijk deel van de dekking van de

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

bezorgkosten van de huidige combinatie van huis-aan-huis bladen en folders. Dit leidt tot hogere bezorgkosten en bemoeilijkt werving van bezorgers. Het gevolg is dat het voortbestaan van huis-aanhuis bladen onder druk komt te staan, lokale ondernemers een minder groot bereik hebben voor hun producten en vacatures, en dat inwoners slechter geïnformeerd raken over wat er in hun gemeente gebeurt.  BOV De BOV vindt het vooral heel erg belangrijk dat zowel de huis-aan-huiskrant (i.e. De Rijnpost) én de stadsglossy van Veenendaal ook op de bedrijventerreinen worden verspreid. Zo blijven ook ondernemers die niet in Veenendaal wonen, redelijk op de hoogte van hetgeen in Veenendaal gebeurt. Natuurlijk is de Rijnpost gericht op de consument, maar dat maakt de krant juist erg belangrijk voor veel ondernemers. De BOV heeft zich niet uitgesproken voor een van de varianten, maar denkt niet dat ondernemers een sticker gaan plakken. Maar dit is bij beide varianten ook niet nodig om de huis-aan-huiskrant en de stadsglossy te blijven ontvangen.  Winkelstad Veenendaal Winkelstad Veenendaal denkt dat het niet verstandig is om op korte termijn over te gaan tot de invoering van de Ja/Ja-sticker. Winkelstad Veenendaal zou veel liever samen met gemeente Veenendaal tot een betere benutting van het huidige systeem komen.

Voor veel (lokale) ondernemers is er nog steeds een grote commerciële afhankelijkheid ten aanzien van reclamefolders e.d. Ook de communicatie over activiteiten, cultuur en evenementen is afhankelijk van dergelijke media, zoals artikelen voor #ditisveenendaal in Rijnpost, de Stadsglossy, etc. De verwachting van Winkelstad Veenendaal is dan ook dat de nieuwe situatie, waarin mensen moeite moeten doen om het ongeadresseerde drukwerk te ontvangen, zal leiden tot een enorm daling van communicatiebereik voor lokale ondernemers, cultuur en evenementenorganisatoren.  Verspreidingsorganisatie Spotta/MailDB Spotta/MailDB is geen voorstander van het opt-in systeem: a. Door de invoering van de Ja/Ja-sticker verliest Spotta veel bereik en moet Spotta de bedrijfsvoering aanpassen, met als gevolg een reorganisatie waarbij bezorgers (89 in Veenendaal) en medewerkers in de keten hun baan zullen verliezen. b. Door de invoering van de Ja/Ja-sticker verliezen lokale ondernemers veel bereik. Folders verspreiden is een relatief goedkope manier voor de Veenendaalse ondernemer om met zijn folder en naam op de mat te vallen. Concurreren met e-commerce is ontzettend kostbaar en lokale ondernemers hebben weinig kans om online op te bieden tegen de grote tech-giganten. c.

Voor de meerderheid van de Nederlandse huishoudens zijn aanbiedingen erg belangrijk en de papieren reclamefolder speelt een primaire rol in de informatievoorziening rondom aanbiedingen, zeker nu met de hoge inflatie. Dit scheelt een huishouden 30 tot 40 euro per week. d. 59% van de respondenten maakt gebruik van supermarktfolders bij het doen van boodschappen (Bron: Consumentenonderzoek, Branchegroep Retail van Deloitte, 2022). e. 87% van de mensen die nu geen sticker hebben wil de reclamefolders wél blijven ontvangen (Bron: Onderzoek Reclamefolders, Milieu Centraal, 2020). De papierdruk neemt dan ook niet persé af. f. Effect op het milieu is meer te verwachten van innovaties en nieuwe, aanvullende manieren om de Nederlandse consument te informeren en de lokale ondernemers hun aanbiedingen bekend kunnen laten maken, zoals met folderpakketten op maat.

2

Pilot Ede en Utrecht Dit najaar houdt Spotta/MailDB pilots in Ede en in Utrecht om zo ervaring op te doen over hoe we consumenten kunnen blijven informeren over voor hen zo belangrijke aanbiedingen; ondernemers de mogelijkheid blijven bieden hun klanten te bereiken om voor hen zo belangrijke omzet en klantrelatie te kunnen blijven onderhouden; en een slim en blijvend effect te kunnen realiseren op het gericht en intelligent verminderen van papierafval door bezorging uit en aan te kunnen zetten, wanneer en hoe de consument dit wil.

Aandachtspunten gemeente Voor de invoering van de Ja/Ja-sticker kan de Handreiking introduceren ‘Ja/Ja-sticker’ van VANG worden gebruikt. Hierin worden ook de randvoorwaarden voor invoering beschreven. Uit deze handreiking volgen voor Veenendaal de volgende aandachtspunten a. Verordeningen voldoen nog niet De Afvalstoffenverordening en APV zijn nog niet ingericht om te kunnen handhaven op het nieuwe opt-in systeem. Hiervoor moet in de Afvalstoffenverordening een artikel worden toegevoegd, namelijk: Artikel 15a. ‘Ongeadresseerd drukwerk’ en in de APV moet het Artikel 2:6 ‘Verspreiden geschreven of gedrukte stukken of afbeeldingen’ worden aangepast. Als wordt overgegaan naar het nieuwe systeem wordt het raadzaam geacht inspraak te organiseren om het draagvlak, dat op dit moment beperkt is, te vergroten. b. Handhaving gemeente nog niet ingericht In het huidige opt-out-systeem is handhaving op onjuiste bezorging een taak van de reclamebranche en in het nieuwe opt-in systeem is handhaving een taak van de gemeente. De gemeenten kiezen hierbij tot nu toe allemaal voor bestuursrechtelijke handhaving. Veenendaal is hierop nog niet voorbereid. Dit betekent dat voor handhaving een meldingssysteem voor overtredingen moet worden opgezet en dat er formatie moet komen voor het afhandelen van meldingen en het opleggen van waarschuwingen en sancties.

Ook moet de wijze van handhaven worden vastgelegd in een beleidsregel. c.

Communicatie en monitoring noodzakelijk Invoering van het opt-in systeem met de Ja/Ja-sticker en wat dit betekent voor de inwoners moet goed worden gecommuniceerd en gemonitord. De communicatiemiddelen zijn nog niet beschikbaar en de monitoring moet ook worden belegd (in combinatie met handhaving?).

d. Kosten invoering en uitvoering nog niet gedekt De kosten voor invoering en uitvoering van het opt-in systeem zijn niet begroot.  Algemene voorbereidingskosten (pm)  Kosten stickers (€ 0,30 tot € 0,50 per stuk)  Kosten handhaving (0 – 1 fte op jaarbasis)  Verminderde papieropbrengst en vermeden verbrandingskosten restafval (pm) e. Planning introductie Ja/Ja-sticker De doorlooptijd voor de invoering bedraagt minimaal 26 weken.

3

Samenvatting 1. De betrokken partijen in Veenendaal zijn geen voorstander van de invoering van de Ja/Ja-sticker en zien veel liever een betere benutting van het huidige systeem met de Nee/Ja en Nee/Neestickers. 2. Er lopen nog pilots in Ede en Utrecht voor de verbetering van het gebruik van de Nee/Ja en Nee/Nee-sticker voor ongeadresseerd reclamedrukwerk. 3. De invoering en uitvoering heeft voor de gemeente financiële en personele consequenties waarvoor nog geen dekking is.

Vervolgaanpak 1. De uitkomsten en aanbevelingen van de pilots in Ede en Utrecht worden afgewacht. In het 1e kwartaal van 2023 maakt het college een afweging: handhaven huidige systeem (opt-out) of overgaan op de Ja/Ja-sticker (opt-in). De uitkomsten en aanbevelingen van de pilots worden hierbij meegenomen. 2. Als wordt besloten de Ja/Ja-sticker (opt-in) in te voeren: a. Zal de raad worden gevraagd hiervoor middelen ter beschikking te stellen. b. Zal bij de invoering het planningsschema uit de Handreiking introduceren ‘Ja/Ja-sticker’ worden gebruikt en uiterlijk in het 2e kwartaal van 2023 worden gestart met de invoering, zodat het opt-in systeem met ingang van 1 januari 2024 in werking kan treden.

4