RIB2021.146 Raadsinformatiebrief t.b.v. extra raadsvergadering 20211020

RAADSINFORMATIEBRIEF Documentnummer Aan Kopie aan

Van Team

Datum Onderwerp

2021 Gemeenteraad N.v.t. Burgemeester N.v.t. 20 oktober 2021 RIB t.b.v. extra raadsvergadering

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 15 oktober 2021 is in NRC een artikel verschenen met de titel 'Undercover onderzoek naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties'. Naar aanleiding hiervan is er veel berichtgeving in de media verschenen over dit onderwerp. In deze raadsinformatiebrief informeer ik uw raad over de gang van zaken in Veenendaal omtrent een krachtenveldanalyse die in 2018 door NTA in opdracht van de gemeente in Veenendaal is uitgevoerd. Allereerst wil ik benadrukken hoe zeer ik het betreur dat er (grote) onrust is bij onze Islamitische gemeenschap. De gemeente investeert van oudsher in de goede relatie met de moskeebesturen in Veenendaal en we blijven dat doen. Ik begrijp dat door de berichtgeving van afgelopen dagen boosheid en emoties loskomen en er veel vragen zijn. Ik hoop uw raad met deze brief zo goed en transparant mogelijk al antwoorden en informatie te geven. Maximale inzet op herstellen van de relatie en het vertrouwen met de islamitische gemeenschap heeft nu prioriteit. Ik betreur de schade in de relatie die door de berichtgeving is ontstaan en doe er alles aan weer een transparante samenwerking op te bouwen. De gemeente heeft de taak binnen de mogelijkheden om zorg te dragen voor het welzijn en de veiligheid van alle Veenendalers. Zonder onderscheid.

Achtergrond van het onderzoek

Sinds maart 2013 is er landelijk veel aandacht voor radicalisering, extremisme en terrorisme. Op dat moment verhoogt de NCTV het dreigingsniveau van beperkt naar substantieel. Redenen daarvoor waren o.a. de enorme toename van het aantal uitreizigers vanuit ons land naar Syrië en verschillende landen in Afrika, signalen die duiden op toegenomen islamitische radicalisering van kleine groepen jongeren in ons land en bereidheid tot het gebruiken van geweld onder terugkeerders .

In de jaren daarna meldden NCTV en de AIVD dat zij grote zorgen hadden over toenemende salafistische invloed binnen de islamitische gemeenschap in Nederland. Ook in Veenendaal kregen we te maken met uitreizigers, de dreiging van aanslagen en met berichtgeving over salafistische predikers. Vanuit verschillende bronnen werden zorgen over het netwerk en de dynamiek in Veenendaal op dit punt met de burgemeester gedeeld. Rol van de gemeente bij de aanpak van radicalisering en polarisatie

In 2014 kwam het actieprogramma Integrale aanpak Jihad isme van de Rijksoverheid tot stand. Onderdeel van dat actieprogramma was ook een lokale aanpak; vooral gericht op het voorkomen van radicalisering, uitreizen en op de-radicalisering van inwoners van de gemeente. De VNG heeft een factsheet gemaakt over de rol van gemeenten in de aanpak van radicalisering (2015). Gemeenten werd geadviseerd eerst een scan van de lokale situatie te maken. In 2017 is vervolgens ook de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding in werking getreden die onder andere regelt dat informatie over personen gedeeld mag worden in lokaal casusoverleg. De burgemeester is als bestuursorgaan verantwoordelijk voor (het handhaven van) de openbare orde en veiligheid. Dat is vastgelegd in artikel 172 van de Gemeentewet. Hij is bevoegd bij verstoring van de openbare orde of bij de vrees voor het ontstaan daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk zijn voor de handhaving van de openbare orde (artikel 172 lid 3 Gemeentewet). Aanleiding voor het onderzoek

Sinds 2014 is in Veenendaal gewerkt aan een duurzame samenwerking met allerlei partners die een rol spelen bij het tegengaan van radicalisering en polarisatie. Desalniettemin gold ondertussen dat er in Veenendaal in de loop der tijd steeds meer zorgen ontstonden over een mogelijk salafistisch netwerk. Er was sprake van vertrouwelijke informatie vanuit politie en veiligheidsdiensten, maar ook uit de lokale gemeenschap werden zorgen over ontwikkelingen en de dynamiek die speelde geuit. In combinatie met de eerder geschetste maatschappelijke achtergrond leidde dit tot de behoefte een objectief beeld te vormen van het speelveld. Om zicht te krijgen op wat er speelde is in 2017 aan NTA de opdracht gegeven een lokale krachtenveldanalyse te doen en de lokale situatie in beeld te brengen. Deze opdracht is destijds uitbesteed, omdat expertise daarvoor niet in huis aanwezig was. Op advies van NCTV is gekozen voor NTA. Afgesproken is dat hun werkzaamheden binnen de kaders van de destijds geldende privacywetgeving zouden plaats vinden. De opdracht is verstrekt binnen de wettelijke verantwoordelijkheid van de burgemeester voor de openbare orde en veiligheid en op basis van aanbevelingen die uit de genoemde landelijke programma's voortkwamen. Doel van het onderzoek

Doel van het onderzoek was een onafhankelijk en betrouwbaar beeld van het lokale speelveld te creëren. Er is bewust een externe partij met kennis en kunde gevraagd daarin te voorzien.

Wat staat er in het rapport?

In het rapport van NTA staat het krachtenveld binnen de islamitische infrastructuur in Veenendaal centraal. Hierbij is gekeken naar islamitische organisaties die actief zijn in de stad, zowel formeel als informeel. Het is een foto en momentopname van de in 2017 aanwezige relevante netwerken, waaronder de Marokkaanse en Turkse organisaties. Vervolgens is er ingezoomd op de salafistische invloeden in Veenendaal. Hierbij worden zowel de lokale, regionale en landelijke omgeving, als de interne verhoudingen beschreven en geanalyseerd. Een dergelijke analyse heeft een gemiddelde houdbaarheid van 1 à 2 jaar.

Werkwijze krachtenveldanalyse

Met NTA is afgesproken dat het onderzoek en de onderzoekmethode voldoen aan de geldende privacywetgeving en juridische kaders. Bij uitvoering van het onderzoek is gebruik gemaakt van wetenschappelijke publicaties, perspublicaties, open bronnen en interviews met deskundigen, aangevuld met veldonderzoek. Daar waar sprake is geweest van interviews is volgens NTA de geïnterviewde altijd geïnformeerd over dat dit gebeurde in het kader van een onderzoek voor de gemeente. Op basis van anonimiteit en de toezegging dat het een besloten onderzoek blijft, is medewerking verleend. Daar waar wordt gesproken over veldonderzoek verklaart NTA dat van onderzoek in besloten kringen zonder toestemming geen sprake is geweest. Onderzoekers zijn volgens NTA niet in moskeeën geweest. Zij hebben wel deelgenomen aan openbare publieke activiteiten. Er zijn geen redenen te twijfelen aan de werkwijze van NTA. Op dit moment verklaart NTA dat de berichtgeving van de NRC in ieder geval op het punt van de werkwijze onjuist is. Wij nemen de signalen echter uiterst serieus, en begrijpen dat de berichtgeving tot veel vragen en onrust lijdt.

Waarom is het rapport van NTA geclassificeerd als vertrouwelijk?

De krachtenveldanalyse is eigendom van NTA. Om te voorkomen dat er als gevolg van openbaarmaking van het rapport personen, organisaties of de rechtsstaat in gevaar zouden komen is het rapport door NTA als geheim geclassificeerd en zijn de resultaten zo beperkt mogelijk gedeeld. Er staat informatie in die de veiligheid van de staat zou kunnen schaden. Daarnaast geldt dat er in de analyse personen zijn genoemd, informatie herleidbaar is naar personen en in het kader van bronbescherming informatie niet gedeeld kon worden.

Wat kan wel openbaar gemaakt worden?

Voor nu geldt dat ik zo transparant mogelijk wil zijn. In overleg met NTA is kritisch gekeken naar wat in het licht van de huidige gebeurtenissen maximaal deelbaar is. Als het gaat om algemene informatie, informatie uit open bronnen en gesprekken met deskundigen kunnen er een aantal zaken op dit moment onder oplegging van geheimhouding met de raad worden gedeeld.

Voor uw raad geldt dus dat er onder geheimhouding een versie van de offerte en een versie van het rapport ter inzage wordt gelegd bij de griffie. Deze versie is ontdaan van alle informatie die gaat over personen, informatie die herleidbaar is tot personen en informatie die de veiligheid van de staat zou kunnen schaden.

Opdrachtgeverschap en informatievoorziening

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de burgemeester. Het onderzoek is bekostigd uit de versterkingsgelden van het Rijk (NCTV). Het college is na afloop van het onderzoek in september 2018 mondeling op hoofdlijnen geïnformeerd over de uitkomsten ervan. Voor de raad geldt dat in 2019 tijdens een beeldvormende avond door NTA en medewerkers van de gemeente een bredere presentatie is gegeven over de aanpak van polarisatie en radicalisering. Specifiek over de krachtenveldanalyse bent u om de hiervoor genoemde redenen niet eerder geïnformeerd.

Waarvoor zijn de uitkomsten van de krachtenveldanalyse gebruikt?

De uitkomsten van de analyse hebben bijgedragen aan versterking van onze informatiepositie en zicht op lokale netwerken en dynamiek. Naast andere bronnen heeft de analyse geholpen beleid te vormen en de lokale aanpak verder vorm te geven. De aanbevelingen die uit het onderzoek naar voren kwamen zijn dan ook meegenomen bij invulling van de in het IVP 2019-2022 opgenomen prioriteit polarisering en radicalisering tegen te gaan. Dat doen wij aan de hand van drie doelstellingen: 1. informatiepositie en netwerken versterken en samenhang in de keten vergroten; 2. inzetten op signalering, bewustwording en weerbaarheid (preventief); 3. aanspreken, handelingsperspectief vergroten en handhaven en verstoren (repressief). In onze lokale aanpak volgen wij het drie sporen beleid van de Rijksoverheid (gesprek & dialoog, aanspreken & confronteren en verstoren & handhaven). De resultaten van de krachtenveldanalyse worden hierbij inmiddels niet meer gebruikt gelet op de beperkte houdbaarheid van het onderzoek.

Vervolgstappen

Het herstellen van de relatie en het vertrouwen met de betrokken moskeebesturen heeft nu onze grootste prioriteit. We betreuren de schade die als gevolg van de berichtgeving in de relatie is ontstaan en gaan er alles aan doen weer een transparante samenwerking op te bouwen.