Rapportage informateur coalitievorming Veenendaal
Tekst van het document
Coalitievorming gemeente Veenendaal Rapportage informateur
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Inleiding Op woensdag 16 maart 2022 (en de twee dagen daarvoor) konden de stemgerechtigde inwoners van de gemeente Veenendaal hun stem uitbrengen voor een nieuwe gemeenteraad. De definitieve uitslag van de gemeenteraadsverkiezing is vastgesteld op maandag 21 maart 2022.
Bij deze verkiezingen werden de meeste stemmen uitgebracht op de ProVeenendaal, die hiermee de grootste partij is geworden en evenveel zetels als de ChristenUnie (7) heeft behaald. Vanuit deze positie heeft ProVeenendaal na de verkiezingen het initiatief genomen om het proces te starten om te komen tot een coalitie. Namens de fractie van ProVeenendaal hebben Martijn Beek en Ronald van der Weerd mij gevraagd of ik als informateur wilde optreden en een coalitie voor de komende bestuursperiode wilde verkennen. Die vraag heb ik positief beantwoord. In deze rapportage geef ik verslag van het proces en deel ik mijn bevindingen. Ik sluit af met mijn aanbevelingen voor de coalitievorming, het formatieproces en een bestuurscultuur die nodig is voor een goede samenwerking in de gemeenteraad, met het college en in goede verbinding met inwoners, ondernemers en instellingen in de gemeente Veenendaal.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 2
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
2. Opdracht Alle fracties hebben op uitnodiging van de fractie van ProVeenendaal gelegenheid gehad input te leveren voor de opdracht aan de informateur. In een overleg op vrijdag 18 maart 2022 met de vertegenwoordigers van alle fracties is het startschot voor het proces gegeven. Dit heeft geresulteerd in de volgende opdracht die door ProVeenendaal aan mij is verstrekt:
We verzoeken de informateur om de verschillende mogelijkheden te verkennen om tot een stabiele en realistische coalitie voor Veenendaal te komen voor de komende vier jaar. In deze verkenning worden in ieder geval de volgende aspecten geïnventariseerd: a. De thema’s die de komende periode bestuurlijk centraal moeten staan; b. Programmatische overeenkomsten en verschillen tussen partijen; c. Prioritering van (welke) bestuurlijke keuzes (en mogelijke heroverweging van genomen besluiten) als gevolg van financiële beperkingen nodig is; d. Eventuele ‘no go’-onderwerpen, zwaarwegende thema’s; e. Vorm, omvang en karakter van het akkoord; f. Moment en wijze van een gesprek met en betrokkenheid van de Veenendaalse samenleving (inwoners, organisaties en bedrijven); g. Eventuele betrokkenheid van de (politieke) partijen lopende het formatieproces; h. Ideeën over de politieke bestuursstijl van raad en college in de nieuwe raadsperiode en de betekenis daarvan voor de organisatie. Afgesproken is om vrijdag 25 maart 2022 te starten met de gesprekken en op 13 april 2022 de uitkomst in een openbare vergadering te presenteren.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 3
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
3. Aanpak Nadat ik op maandag 21 maart 2022 de opdracht heb ontvangen en aanvaard, heb ik (digitaal) kennis kunnen maken met de vertegenwoordigers van bijna alle fracties. De korte kennismaking was bedoeld om elkaar even gesproken te hebben en te weten wie aan de gesprekken gaat deelnemen.
Op vrijdag 25 en zaterdag 26 maart 2022 zijn afzonderlijke gesprekken gevoerd met de tien delegaties van alle fracties. De gesprekken liepen langs de lijnen van de opdracht en waren verdeeld in vier blokken: 1. Belangrijke thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Mogelijke coalities; 4. Proces van formatie. Van deze gesprekken zijn verslagen gemaakt die ter goedkeuring aan de delegaties zijn voorgelegd (zie bijlagen). Bij de gesprekken was de griffier de heer Peter van Vugt aanwezig voor de ondersteuning en verslaglegging. Op maandag 28 maart 2022 heb ik een gesprek gevoerd met burgemeester Gert-Jan Kats. In de week van 28 maart waren de bijzondere raadsvergaderingen van afscheid en installatie. Deze week heb ik benut om de verschillende opbrengsten van de gesprekken met elkaar te vergelijken. Tussentijds heb ik de opdrachtgever geïnformeerd over de stand van zaken. In die week heb ik alle delegaties laten weten dat ik uit de gesprekken een aantal duidelijke lijnen kon halen die voor de te trekken conclusies voor de komende bestuursperiode van belang zijn. Ik heb die week benut ik om over het vervolg na te denken. Op maandag 4 en woensdag 6 april 2022 heb ik enkele delegaties nader gesproken om mijn eerste bevindingen en conclusies van de gespreksronde met alle delegaties te verifiëren.
De bevindingen en conclusies in deze rapportage zijn gebaseerd op de informatie die ik heb gekregen tijdens de gesprekken. Deze rapportage wordt aangeboden aan mijn opdrachtgever, de lijsttrekker van ProVeenendaal, de heer Martijn Beek. De aanbieding zal plaatsvinden tijdens een openbare presentatie van mijn bevindingen op woensdag 13 april 2022.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 4
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
4. Bevindingen De uitslag De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in zetels en percentages in de gemeente Veenendaal:
Aantal uitgebrachte stemmen
ProVeenendaal heeft een grote winst geboekt en is in stemmenaantal de grootste partij geworden in de gemeenteraad. De ChristenUnie heeft verlies geleden in stemmenaantal en is daardoor de tweede partij geworden. Met elk zeven zetels zijn beide partijen even groot in de gemeenteraad. De andere grote winnaar is de SGP die met bijna 600 stemmen meer nu zes raadszetels bezet. Hiermee zijn deze drie partijen de drie grootste fracties in de gemeenteraad.
Opkomstpercentage
2022
2018
2022
2018
29.812
30.958
56,65%
63,75%
Percentage van de stemmen
Aantal stemmen
Aantal zetels
2022
2018
2022
2018
2022
2018
Lijst nummer
Partij
1
ChristenUnie
19,27%
21,54%
5725
6629
7
8
2
VVD
7,92%
13,32%
2354
4097
3
5
3
SGP
15,6%
13,13%
4635
4041
6
4
4
ProVeenendaal
20,37%
11,65%
6053
3586
7
4
5
CDA
8,76%
8,85%
2601
2722
3
3
6
Lokaal Veenendaal
8,58%
8,52%
2549
2623
3
3
7
D66
4,12%
5,93%
1223
1826
1
2
8
DENK
2,01%
4,04%
597
1243
0
1
9
SP
3,46%
3,94%
1028
1212
1
1
10
GroenLinks
4,54%
3,77%
1348
1160
1
1
11
PvdA
2,95%
2,63%
876
809
1
1
12
JouwVeenendaal 2,42%
2,29%
719
706
0
0
Dan zijn er drie partijen, CDA, Lokaal Veenendaal en VVD, die elk drie zetels hebben behaald. CDA en Lokaal Veenendaal hebben een gering aantal stemmen verloren t.o.v. 2018. De VVD heeft het grootste verlies geleden en zijn daardoor van vijf naar drie zetels gegaan. Tot slot zijn er vier partijen, GroenLinks, D66, SP en PvdA, die elk een zetel hebben behaald. GroenLinks en de PvdA hebben winst behaald, maar zijn niet gegroeid in zetelaantal. D66 en SP hebben beide stemmen verloren, waarvan D66 een behoorlijk aantal stemmen minder heeft gekregen en daardoor van twee naar een zetel is gegaan, maar de SP heeft de zetel kunnen behouden. DENK heeft de zetel verloren en JouwVeenendaal heeft geen zetel behaald. Beide partijen zijn niet vertegenwoordigd in de gemeenteraad van Veenendaal.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 5
1. Inleiding
2. Opdracht
Thema’s voor de komende bestuursperiode In de gespreksronde van 25 en 26 maart hebben de delegaties de gelegenheid gekregen om thema’s te benoemen die van belang zijn voor de komende bestuursperiode. De thema’s zijn op hoofdlijnen toegelicht om zicht te krijgen op programmatische overeenstemming of verschillen tussen partijen. In de verslagen van de gesprekken (zie bijlagen) zijn de genoemde thema’s opgenomen. Zonder conclusies te trekken over de ambities en wijze waarop het beleid ingevuld moet gaan worden, zijn de volgende thema’s als belangrijk voor de komende bestuursperiode door de meeste partijen genoemd. Sociaal domein. Op dit terrein zijn er vele opgaven. Vrijwilligerswerk, mantelzorg jongerenwerk, lokale inclusieagenda, jeugdzorg, aanpak van de wachtlijsten, ouderen, etc. Van belang is om het huidige beleid voort te zetten. Veel genoemd is de financiële beheersbaarheid en het niet tornen aan de extra structurele inzet die nu in de begroting is opgenomen. Aandacht is er nodig om regie te blijven houden op de uitvoering. Daarin is een belangrijk onderdeel de wijze van benadering waar het gaat om de menselijke maat en het denken in mogelijkheden. Duurzaamheid. Hier is de opgave groot en kunnen er verschillende standpunten zijn t.a.v. de investeringen die nodig zijn, de ambities en de snelheid waarmee doelen gehaald moeten worden.
Neemt niet weg dat alle partijen dit een belangrijk thema vinden die samen met de inwoners opgepakt moet worden en waarin ook concrete stappen gezet moeten worden. Wonen. De ruimte is schaars en vraagt om goede oplossingen om woningbouw mogelijk te maken voor alle doelgroepen in Veenendaal en om invulling te geven aan de groeiopgave.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
Economie. Er is aandacht nodig voor de positie van de binnenstad. Dit is een belangrijke pijler om de economische waarde en aantrekkelijkheid van Veenendaal in te vullen. De andere pijler is de inzet die nodig is voor de bedrijventerreinen. Cultuur. Hier zijn in de komende periode afwegingen te maken die het voorzieningenniveau en cultuuraanbod in Veenendaal moeten bepalen. Daar zal een besluit over het nieuwe theater een belangrijke rol in spelen. Financiën. In alle onderwerpen die genoemd zijn, spelen de financiële mogelijkheden naar de toekomst een belangrijke rol. Daarbij is een meerjarenperspectief nodig om te bepalen of en waar de keuzes gemaakt moeten worden. De financiële beslisboom is hierin een goed instrument. Het is niet uitgesloten dat er financiële keuzes gemaakt moeten worden om investeringen mogelijk te maken, beleid voort te kunnen zetten of financiële tegenvallers op te vangen. Verschillende onderwerpen zijn door de partijen genoemd die dan mogelijk aan de orde komen om te heroverwegen qua investering en fasering: het nieuwe theater, Duivenweide, scholenbouw, het stadspark, rondweg Oost en OZB. Betrouwbare overheid en bestuursstijl. Tot slot is dit als belangrijk onderwerp voor de komende periode door alle partijen benoemd.
Inzet moet zijn dat het gemeentebestuur, raad en college, en de ambtelijke organisatie beter in verbinding is met de inwoners, organisaties en ondernemers. Meer in de wijken, extern gericht waarbij participatie voorop staat. Denken en werken vanuit het principe “hoe kunnen wij het mogelijk maken dat”. Dat vraagt een toegankelijke en transparante bestuursstijl. Alle partijen vragen aandacht voor een betere positie van de raad, geen vooraf dichtgetimmerde besluiten en voorstellen in de coalitie. Meer debat in de raad en vooraf op basis van scenario’s richting bepalen. De raad meer in positie betekent ook minder tegenstelling tussen coalitie en
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
oppositie. Geen keurslijf meer van een raadsprogramma. Door de partijen zijn er nog diverse andere onderwerpen genoemd (zie bijlagen). Uiteraard zijn deze ook van belang om in de komende periode uit te voeren of beleid op te ontwikkelen. Maar de genoemde onderwerpen zijn verschillend in prioriteit. Nagenoeg alle partijen geven aan geen echte breekpunten te hebben.
Coalitievorming Voor het vormen van een coalitie zijn, gezien mijn opdracht, de volgende uitgangspunten van belang: • een stabiele en realistische coalitie; • programmatische verbinding en een gemeenschappelijke visie op besturen; • een coalitie die recht doet aan de uitslag van de verkiezingen; • voldoende mate van vertrouwen tussen de partijen. Aan alle partijen is gevraagd naar hun voorkeurscoalitie. De meeste partijen zijn bereid deel te nemen aan een college. Zoals de uitslag van de verkiezingen laat zien, zijn er enkele mogelijkheden voor combinaties. In de gesprekken zijn de volgende combinaties genoemd: 1
ProVeenendaal
ChristenUnie
SGP
2
ProVeenendaal
ChristenUnie
SGP
VVD
3
ProVeenendaal
ChristenUnie
CDA
VVD
4
ProVeenendaal
ChristenUnie
CDA
LokVeenendaal
5
ProVeenendaal
ChristenUnie
SGP
LokVeenendaal
6
ProVeenendaal
ChristenUnie
CDA
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 6
1. Inleiding
2. Opdracht
In alle combinaties worden ProVeenendaal en ChristenUnie gezien als het vaste deel van de coalitie waar andere partijen aan toegevoegd zouden kunnen worden. Een groot deel van de delegaties zien de SGP, ook winnaar in deze verkiezingen, als logische partner in de coalitie. Deze combinatie heeft een meerderheid. Een breed gedragen uitgangspunt is de wenselijkheid om in de coalitie balans te hebben tussen confessionele en nietconfessionele partijen. Met dat gegeven is er een coalitie van vier partijen wenselijk, waarbij naast het vaste deel van ProVeenendaal en ChristenUnie nog een confessionele en een niet-confessionele partij gevoegd worden. Hierdoor blijven er vier mogelijke coalities over die benoemd zijn. Om recht te doen aan de verkiezingsuitslag zal een coalitie met de SGP realistisch zijn. Dan ligt het voor de hand om nog twee genoemde mogelijkheden te beoordelen. Vanuit de uitgangspunten voor het beoordelen van een realistische en stabiele coalitie heb ik goed geluisterd welke partijen programmatisch wel of niet dicht bij elkaar staan en welke partijen aangegeven hebben of ze wel of niet met elkaar aan een coalitie kunnen deelnemen en of ze wel of niet met elkaar kunnen samenwerken.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
Akkoord en formatieproces Door alle partijen is aangeven dat de coalitie moet werken met een akkoord op hoofdlijnen waarbij optimaal ruimte wordt gecreëerd voor een open debat en voldoende inbreng vanuit de raad. Daarnaast is voor het versterken van de lokale democratie aangegeven dat de verbinding tussen het gemeentebestuur (en de ambtelijke organisatie) en de Veenendaalse samenleving van groot belang is. Een akkoord, dat aan de voorkant inbreng vanuit de alle partijen en de samenleving kent en dat in dialoog is opgesteld, open en betrokken is, moet leiden tot een keuze van onderwerpen die in het hoofdlijnenakkoord een plek krijgen en welke onderwerpen in een proces met de gemeenteraad tot een definitieve richting en besluit komen. Het resultaat mag geen raadsprogramma worden dat uiteindelijk een keurslijf wordt waardoor er minder ruimte is voor de fracties. Dat voorkomt dat er aan het begin van de raadsperiode onderwerpen worden vastgesteld waar niet meer over gesproken kan worden omdat dit al is vastgelegd. Hier ligt een grote uitdaging om een brede betrokkenheid te krijgen. Alle partijen hebben voorgesteld dit proces zo in te vullen en hiermee een verandering in bestuursstijl te bewerkstelligen.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 7
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
5. Aanbevelingen Op basis van mijn bevindingen kom ik tot de volgende aanbevelingen. Coalitiesamenstelling Ik constateer dat ProVeenendaal en ChristenUnie als grootste fracties programmatisch een goede verbinding hebben en samen een belangrijk deel van de coalitie kunnen vormen. Daar is een breed draagvlak voor en beide partijen worden in alle mogelijke combinaties genoemd. Er is ook draagvlak voor, dat gelet op de verkiezingsuitslag, de SGP hieraan wordt toegevoegd. Ondanks het feit dat deze drie partijen een meerderheid vormen, is het wenselijk dat er een nietconfessionele partij wordt toegevoegd. Hiermee wordt recht gedaan aan de wens om balans te hebben in de coalitie van twee confessionele en twee niet-confessionele partijen. Gelet op de programmatische verbinding, stabiliteit en ervaringen adviseer ik om de VVD hieraan toe te voegen. Dat brengt mij tot het advies dat ProVeenendaal, ChristenUnie, SGP en VVD met elkaar in gesprek gaan en het formatieproces starten om te komen tot een coalitie en een akkoord op hoofdlijnen voor de nieuwe bestuursperiode. Hierbij is het van belang de aanbevelingen voor het formatieproces, het akkoord en de bestuursstijl nadrukkelijk mee te nemen en in te vullen. Het is een voortzetting van de huidige coalitie.
Als de huidige wethouders zitting blijven nemen in het college, geef ik het advies om door wisseling in de portefeuilleverdeling ook een nieuwe bestuursperiode te markeren.
Formatieproces en akkoord Om te komen tot een akkoord op hoofdlijnen, adviseer ik om gezamenlijk met de formerende partijen een formatieproces in te richten. Dit formatieproces te starten met een open dialoog met alle partijen in de gemeenteraad en de samenleving om inbreng te hebben op de onderwerpen en ambities die een plek moeten krijgen in het akkoord. Deze dialoog is in verschillende vormen te organiseren. Uitgangspunt daarbij moet zijn dat participatie en betrokkenheid serieus wordt genomen. Dat er verbinding is en de dialoog in de samenleving plaatsvindt. Zorg dat het akkoord geen preambule kent. Neem in het akkoord alleen de onderwerpen op waarover de coalitie een gezamenlijke ambitie en te bereiken doelen wil afspreken en spreek af welke onderwerpen open worden gehouden voor een proces en keuzes in de gemeenteraad. Hiermee kan het akkoord op hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende elementen bevatten: Korte beschrijving van het onderwerp of de opgave. Duiding van het knelpunt en de ambitie. Wat het doel is dat bereikt moet worden. Hoe dat doel bereikt gaat worden en wat daarvoor nodig is. Daarnaast adviseer ik om vast te leggen op welke wijze de coalitie in raad en college wil gaan besturen. Hiervoor kunt u uw conferentie op 26 en 27 augustus 2022 heel goed benutten. De bestuursstijl is een belangrijk thema.
Daarom past het ook om helder te maken waarop het gemeentebestuur aanspreekbaar is. Er zullen nadrukkelijk afspraken op het
gebied van burgerparticipatie en wijkgericht werken aan de orde moeten komen om invulling te geven aan de bestuursstijl. Hierin speelt ook de wijze van werken vanuit de ambtelijke organisatie een belangrijke rol. Deze moet aansluiten op de bestuursstijl die wordt voorgestaan en die inhoudt hoe het gemeentebestuur met inwoners, organisaties en ondernemers wenst om te gaan. Tot slot is het aan te bevelen afspraken te maken over de financiële beheersbaarheid en uitgangspunten. Hiertoe kan de financiële beslisboom herijkt worden op basis van het nieuwe akkoord. Als het akkoord is opgesteld en ermee gewerkt wordt, is het aan te bevelen om dit regelmatig te toetsen. Zo kan er bijvoorbeeld na twee jaar, halverwege de bestuursperiode, door raad en college een evaluatie gehouden worden, een zgn. mid-term review. En wat is het dan mooi om dat dan ook in open dialoog met de samenleving te doen, aansluitend en in lijn met het proces dat in de formatie wordt gelopen.
Bestuursstijl De bestuursstijl is raadsbreed een belangrijk thema. Daarom breng ik het in de aanbevelingen extra onder de aandacht. In diverse bestuurslagen in ons land worden daar vele woorden aan gewijd en beloftes gedaan om het anders te doen. In de praktijk blijkt dat dit het meest lastige thema is. Want het gaat om menselijk handelen hierin, hoe mensen onderling met elkaar omgaan, welke woorden er worden gekozen en vanuit welke intentie het gesprek of het debat wordt gevoerd.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 8
1. Inleiding
2. Opdracht
Werk in de komende bestuursperiode vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid als gemeentebestuur en denk niet vanuit de verhouding coalitie versus oppositie. Denk ook niet in gescheiden werelden van college en raad. Er zijn wel verschillende verantwoordelijkheden, maar er is een gezamenlijk belang. U bent er allen voor de inwoners van Veenendaal!
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
in de gemeenteraad, maar ook in het college is het belangrijk elkaar hierop scherp te houden. Alles staat of valt met een open cultuur en onderling vertrouwen.
Breng de gemeenteraad als hoogste bestuursorgaan goed in positie. Dat betekent dat de gemeenteraad aan de voorkant moet kunnen sturen en richting bepalen (kaderstelling). Als dan vervolgens het college de gemeenteraad goed weet mee te nemen in de complexiteit van de afwegingen, kan de gemeenteraad ook komen tot een weloverwogen besluit. Maak het besluitvormingsproces transparant. Participatie en communicatie zijn in de bestuursstijl cruciaal. Het gemeentebestuur moet naar buiten gericht zijn. Actief de samenleving betrekken is niet alleen maar uitnodigen om mee te doen en mee te spreken, maar ook actief de samenleving op te zoeken. In de gesprekken heb ik alle partijen horen spreken over hoe belangrijk het is dat de lokale overheid er is voor haar inwoners. Dat we doen wat we zeggen. Dat we de inwoner vooropstellen en meedenken met wat mogelijk is. Immers de overheid is er om de samenleving te laten functioneren. Dan gaat het om de menselijke maat, het menselijke gezicht en de dienstbaarheid. Het mag dan niet gaan over “zo doen wij dat altijd” of dat het systeem of het proces heilig is, maar dat de inwoner en de samenleving als geheel centraal staat. Voer hierover regelmatig het gesprek om elkaar daarop te blijven aanspreken. Niet alleen
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 9
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
6. Tenslotte In de gesprekken heb ik bij alle partijen de grote betrokkenheid bij de Veenendaalse samenleving gemerkt en gezien hoe iedere fractie op een constructieve wijze wil samenwerken in de gemeenteraad. Alles in het belang van de inwoners, ondernemers en instellingen om de Veenendaalse samenleving te laten functioneren. Dit is een belangrijke basis om samen te werken aan een krachtige gemeente. Ik wens de gemeenteraad en het toekomstige college van de gemeente Veenendaal veel succes en plezier bij het besturen van deze mooie gemeente! Tot slot wil ik de delegaties van alle partijen bedanken voor de goede sfeer waarin de gesprekken hebben plaatsgevonden, hun openheid en constructieve opstelling in deze informatieronde. In het bijzonder wil ik de griffier Peter van Vugt bedanken voor de fijne samenwerking en de professionele ondersteuning. Klaas Tigelaar 9 april 2022
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 10
1. Inleiding
2. Opdracht
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
Gespreksverslagen
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 11
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
Pro Veenendaal Fractie: ProVeenendaal Martijn Beek en Ronald van der Weerd Datum: 25 maart 2022 In het gesprek zijn de vier volgende onderwerpen de revue gepasseerd: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Belangrijke thema’s voor de komende periode zijn: Zorg en welzijn. Geen verdere bezuinigingen; borgen menselijke maat. Aandacht voor mantelzorg en jongeren- en vrijwilligerswerk. De reeds in begroting verwerkte 3,6 miljoen extra budget blijft beschikbaar voor SD, van daaruit in de basis verder aan de slag op de reeds ingezette weg. Dit wel met meer flexibiliteit, budgettaire speelruimte en innovatie binnen SD. Doorontwikkeling van de ambtelijke organisatie, waarbij niet de nadruk ligt op de kwantitatieve benadering, maar de kwalitatieve. De ambtelijke organisatie moet meer een slag naar buiten maken. Wonen (aandacht voor doelgroepen). Op participatie en wijkgericht werken wordt nog meer ingezet. Uitgangspunt: van centraal, tenzij naar wijkgericht, tenzij. Energietransitie: betaalbaarheid gaat voor snelheid. Verkeersveiligheid en digitale veiligheid en vaardigheid. Financiën moeten op orde zijn. De vanaf 2026 onzekere financiële situatie vraagt om keuzes die in een breed kader en in samenhang beoordeeld moeten worden. Op basis daarvan kan een nadere prioritering gemaakt worden.
Punten van aandacht: winnaars en grootte. Winnaars zijn ProVeenendaal en SGP. ProVeenendaal ziet zich met ChristenUnie als centrum van de coalitie; wil daarnaast een confessionele en niet-confessionele partij met het oog op de balans, met name in het college. Punt van aandacht hierbij is de stabiliteit, kennis en ervaring van de fractie en kandidaat wethouder.
4. Proces Uitgangspunt is een thematisch raadsprogramma/-akkoord op hoofdlijnen, zonder een preambule. Inwoners kunnen breed betrokken worden in het kader van de opstelling van een akkoord (bijv. een stadsgesprek; burgerpanel). Voorafgaand aan die uitvraag (of zelfs voorafgaande aan het opstellen van het akkoord) zou aan de niet aan de onderhandeling deelnemende fracties gesteld kunnen worden welke thema’s onderdeel van het akkoord moeten vormen.
2. Bestuursstijl De inzet: de raad meer in positie. Dat vraagt om een akkoord op hoofdlijnen, waarin met name thema’s benoemd worden en waarmee gewerkt wordt. De uitkomsten worden vooraf niet ingevuld, maar vrijgelaten. De ambtelijke organisatie zoekt meer de verbinding met de inwoners. Er wordt meer ingezet op bewonersparticipatie. Niet ‘nee, tenzij’, maar ‘ja, mits’, waarbij in kansen gedacht wordt en nieuwe tools gezocht.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 12
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
ChristenUnie Fractie: ChristenUnie Sanny Brunekreeft en Engbert Stroobosscher Datum: 25 maart 2022 In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Onderwerpen die de komende bestuursperiode prioriteit hebben, zijn: Sociaal domein: jeugdzorg, minimabeleid, armoedebeleid (samenhang in beleid; schuldenproblematiek; gevolgen laaggeletterdheid). Wat betreft de 3,6 mln. op het sociaal domein wordt niet verder bezuinigd. Betrouwbare overheid is van belang: hoe winnen we het vertrouwen terug? Denken vanuit mogelijkheden en niet alleen vanuit de regels. Zie ook bestuursstijl. Duurzaamheid/energietransitie. Kijken naar balans betaalbaarheid, snelheid en betrokkenheid van inwoners. Er moeten echter wel stappen gezet worden. Wonen. Zelfbewoningsplicht is een aandachtspunt. Bij bouwen ook belangrijk: betaalbaarheid en leefbaarheid. Hoogte geen ‘no go’ (moet passend zijn); leefbaarheid is van belang. Samenwerking in regio is van belang. Informatiesamenleving en digitalisering: hoe daarmee om te gaan. Een financieel meerjarenperspectief is noodzakelijk, zodat een kader aanwezig is waarbinnen afwegingen en keuzes gemaakt kunnen worden. Denk aan onderhoud openbare ruimte, investering theater (wat kan wel/niet). Hoe ziet het beeld er bijv. na 2026 uit? Er zijn in principe geen ‘no go’-onderwerpen.
ChristenUnie en ProVeenendaal liggen dicht bij elkaar. Met SGP zijn er ook veel raakvlakken; afgelopen jaren goed samengewerkt met de VVD en eveneens raakvlakken met het CDA en programmatisch ook wel met LV of combi GL/PvdA. De drie grote partijen kunnen samenwerken maar drie wethouders lijkt te weinig. Wie erbij als vierde partij? VVD, CDA, LV, combi GL/PvdA? Punt van aandacht verder is: balans confessioneel en niet-confessioneel; is tevens een goede afspiegeling van de samenleving. Kleinere partijen liggen dichtbij elkaar.
4. Proces Een akkoord op hoofdlijnen (op onderwerpen/thema’s); liever geen preambule. Van sommige onderwerpen de richting aangeven; raad krijgt de ruimte in positie te komen en richting te geven. Bij het akkoord inwoners breed betrekken (niet alleen ‘usual suspects’); vraagt creativiteit en actieve benadering van inwoners. Inbreng van inwoners op het akkoord moet zichtbaar zijn.
2.Bestuursstijl De raad mag meer in positie komen, o.a. door deze eerder te betrekken. De raad kan op thema’s (op hoofdlijnen) meer de lead nemen. Dat betekent iets voor afspraken over de rollen tussen raad en college; vraagt iets van de organisatie. Raad, college en de organisatie moeten meer extern gericht zijn (zichtbaarheid in de wijken, raad collectief naar buiten; betrokkenheid inwoners vergroten). Denk in mogelijkheden en integraal denken vanuit de opgaven. Participatie is van belang (zie bijv. het stadspark).
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 13
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
SGP Fractie: Datum:
SGP Dick Both en Marco Verloop 25 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
2.Bestuursstijl
De volgende speerpunten verdienen de aandacht in de komende periode. Sociaal domein: de volgende 3 zaken moeten tegelijkertijd op orde zijn: kwaliteit van de zorg, de organisatie van de zorg, financiën van de zorg. Als dat niet zo is, dan is onze hulpbehoevende medemens er de dupe van. Dat betekent dat we het sociaal domein niet (financieel) uitkleden ten koste van de mensen en van zorg; dat mag geld kosten en dit kan betekenen dat die € 3,6 mln. niet verder teruggebracht wordt. Duurzaamheid: ambitie mag hoog zijn, maar wel realistisch, haalbaar en betaalbaar. Streefjaar 2050 niet vervroegen. De urgentie van duurzaamheid en circulariteit is hoog! Evenementen: afspraak over aantal grote buitenevenementen op zondag is blijvend waardevol en het zou goed zijn deze te verlengen. Economie: de binnenstad is belangrijk speerpunt (gevolgen online winkelen; tegengaan van versnippering qua openingstijden). Gemeente én ondernemers zetten samen de schouders onder de economie, in de binnenstad en op de bedrijventerreinen. Financiën: hoogspanning ondergronds, stadspark en sociaal domein vragen investeringen. Ook de buitenruimte en riolering vragen aandacht. De hoge uitgaven theater vragen heroverweging. Financiële situatie vanaf 2026 vraagt financiële beheersbaarheid, dus het maken van keuzes. Gedegen financieel beleid is van groot belang voor een financieel gezonde Veense samenleving.
Er worden geen zgn. breekpunten benoemd.
De raad is dualer gaan werken met wisselende meerderheden en dat verdient een vervolg. Een akkoord op hoofdlijnen past daarbij, zodat de politiek haar werk kan doen (binnen financiële kaders). Participatie is belangrijk en wordt belangrijker de komende periode; moet vast onderdeel van besluitvorming zijn. Relatie gemeente en inwoners/ondernemers moet verbeteren, zo ook het vertrouwen in de overheid (waaronder betere communicatie en dienstverlening). Dit vraagt (nog) meer externe gerichtheid van raad, fracties, organisatie.
3.Coalitie Huidige coalitie kan worden voortgezet. Twee partijen ook flinke verkiezingswinst behaald, wat voor hen deelname aan coalitie nog extra rechtvaardigt. Deze coalitie is stabiel, wethouders zijn ervaren, de voortzetting doet recht aan verkiezingsuitslag, is representatief en zorgt voor continuïteit. In deze coalitie is ook sprake van balans confessioneel en niet-confessioneel. Die balans is van belang.
4.Proces Een raadsprogramma is het streven, met als inzet steun door iedereen, maar wel kort en krachtig. Niet bij de onder handelingen betrokken partijen moeten tijdens het proces geconsulteerd worden. Een stadsgesprek over een serieus conceptakkoord met als doel die input ook te verwerken. Thema’s in het akkoord niet tot in detail uitwerken; ambities op hoofdlijnen en ruimte voor de raad. Maak gebruik van de kracht van de collectiviteit; denk niet in de verhouding coalitieoppositie, maar geef gezamenlijk vorm aan grote thema’s.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 14
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
CDA Fractie: Datum:
CDA Harold Schonewille en Marc Dorst 25 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
In een brief heeft het CDA de informateur over een voor de fractie aantal relevante onderwerpen geïnformeerd. (Zie bijlage.) In het gesprek zijn nog de volgende onderwerpen benoemd: Energie en duurzaamheid. De gemeente moet regie nemen; geeft goede voorbeeld, faciliteert en maakt vaart. Daarbij aandacht voor netwerkcapaciteit (stroom). RES en Warmtevisie vragen om een realisering die financiële keuzes vraagt. De leefomgeving, fysiek en sociaal. Groei moet gaan in balans met bereikbaarheid en leefbaarheid. Sociaal domein: gemeente voert meer regie (op aanbieders). Scherp zijn op kosten in sociaal domein, waar kan kosten drukken/besparen; toekomst ondersteuning door vrijwilligersorganisaties vraagt aandacht. Aandacht voor gevolgen stapeling van maatregelen. Bij het maken van keuzes ook kijken naar de gemeentelijke organisatie. Niet inzetten op kwantiteit, maar op een kwalitatieve verandering. Cultuurbeleid: Veenendaal verdient een theater (huis voor de Veenendalers), maar over de omvang van de investering mag goed gesproken worden.
De partijen die programmatisch het dichtst bij het CDA liggen, zijn ProVeenendaal en ChristenUnie. Met SGP wordt prettig samengewerkt, maar staat programmatisch verder van het CDA af (school in Veenendaal-Oost; theater). Voor de noodzakelijke verandering van de bestuurscultuur ziet CDA perspectief in samenwerking met ProVeenendaal en ChristenUnie. Participatie van òf de VVD òf Lokaal Veenendaal past daarbij.
4. Proces Het CDA gaat voor een beknopt raadsakkoord. Op een aantal hoofdpunten/grote opgaves wordt een lijn afgesproken. Een belangrijk uitgangspunt naar inwoners, ondernemers en organisaties is: ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’. Betrek de samenleving breed bij het akkoord en voer een transparant proces. De niet bij onderhandeling betrokken partijen worden eveneens vroegtijdig betrokken; doe het gezamenlijk. Bijlage CDA Brief aan de informateur
2. Bestuursstijl Participatie is van belang (inzet participatieladder); krijgt tijdig in het (begin van het) proces een plaats. Gemeente voert met ondernemers en inwoners het gesprek als gelijkwaardige partners. Processen en procedures in het gemeentehuis gaan niet voor mensen. Inwoners moeten zich gehoord voelen zodat het vertrouwen in de politiek toeneemt. De raad pakt grote onderwerpen en thema’s gezamenlijk op en wacht niet op input vanuit het college. Een breed gedragen raadsprogramma is uitgangspunt; daarbij zijn ondernemers en inwoners betrokken. Debatteren is ook luisteren naar elkaar; raadsleden moeten respectvol met elkaar gaan.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 15
1. Inleiding
2. Opdracht
Veenendaal, 25 maart 2022 Geachte heer Tigelaar, beste Klaas, Dank voor uw uitnodiging om in gesprek te gaan over de formatie van een college in Veenendaal. In deze brief geven wij u graag enkele punten mee die wij in dit proces van belang achten. Kijkend naar de komende jaren, staat Veenendaal voor een aantal zeer grote uitdagingen. Sinds begin van de jaren '60 is Veenendaal gegroeid (van 20.000 naar bijna 70.000 inwoners) en het 'bestuursmodel' (bedrijfsvoering, begroting, bestuurscultuur, etc.) is hierop ingericht. Inmiddels bereikt Veenendaal de grenzen van de groei, in fysieke zin. Naast dit gegeven staat ons een flink aantal andere uitdagingen te wachten: 1. Energie, klimaat en duurzaamheid: doorontwikkelen van de RES (naar 2.0), nieuwe vormen van energieopwekking, capaciteit van het stroomnet, vergroten van de leefbaarheid, klimaatadaptatie in de stad (meer groen en water), in dit geheel voldoen aan de eisen van klimaatneutraliteit in 2050, etc. 2. Fysieke leefomgeving: verwachte invoering van de omgevingswet, het woningtekort, met daarbij de groeiopgave vanuit het rijk (afspraken op regioniveau), samenwerking met buurgemeenten i.h.k.v. het programma groei en bloei, demografische verschuivingen (vergrijzing, vergroening), uitvoering van grote herstructurerings opgaven zoals het Franse Gat, herinvesteringsopgaven m.b.t. groot onderhoud, etc. 3.
Sociale leefomgeving: blijvend beheersen van de uitgaven jeugdzorg, voorzieningenniveau op peil houden met groeiende vraag, meer aandacht voor het maatschappelijk middenveld, aandacht voor vrijwilligers, etc. Het bestuursmodel van Veenendaal is tot op heden gebaseerd op de vanzelfsprekende groei van de stad. Deze groei was een gegeven en gaf grond voor een bestuurscultuur die zich kon richten op het beheersen van processen (en daarmee de
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
financiën). Wat betreft het sociaal domein werd daarbij zwaar gerust op de bereidwilligheid van het sociaal middenveld (kerken, vrijwilligersorganisaties, verenigingen, etc.). Wat het CDA betreft zijn de toekomstige uitdagingen van zodanige omvang dat deze vragen om een verandering van aanpak ten opzichte van de afgelopen jaren. Daarvoor is een visie nodig die verder reikt dan tot 2026 alleen. De gemeentelijke organisatie is zich inmiddels aan het voorbereiden door meer opgave gericht te gaan werken. Dat is een verandering in de organisatiestructuur en de processen. De volgende stap is een verandering in bestuursstijl. CDA staat voor een mensgerichte aanpak, zowel in de wijze van aansturing van de organisatie als omgang met de inwoners, ondernemers en buurgemeenten. Daarbij hoeven we de nuchtere, noem het zakelijke, houding die Veenendalers eigen is niet te verliezen. Wel kan deze aanpak Veenendaal verder brengen in de grote uitdagingen die voor ons liggen. Wij zijn van mening van het niet alleen de verantwoordelijkheid van de gemeentelijke overheid is, maar die van onze samenleving in zijn geheel. De gemeente kan en mag hier het voortouw in nemen of de regie voeren, maar vooral in gezamenlijkheid. Die gezamenlijke aanpak vertaalt zich, want het CDA betreft, ook naar de samenwerking binnen regio FoodValley.
Het goed managen en versterken van deze samenwerkingsvormen met andere gemeentes met wederkerigheid als uitgangspunt ziet het CDA als cruciaal voor de komende periode en dit verdient wat het CDA betreft dan ook aandacht. De grote uitdagingen brengen ook nieuwe keuzes in de financiën met zich mee. Deze keuzes hebben zich in verkiezingstijd soms gemakkelijk laten vertalen naar "wel of niet een nieuw theater", "wel of niet een nieuwe school in de wijk", etc. Wat het CDA betreft gaat het om meer fundamentele keuzes, aangezien het huidige 'bestuursmodel' hier onvoldoende antwoord op kan geven.
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
Het CDA zou graag zien dat het college onze inwoners, ondernemers en de Raad in een eerder stadium betrekt. Zoek betrokkenen op. Ga in gesprek. Vertel welk probleem je gaat oplossen en toets of dit probleem ook zo wordt ervaren door betrokkenen. Vertel wat je met de uitkomsten van een gesprek gaat doen en laat zien dat je dit dan vervolgens ook doet. Werk aan vertrouwen. Wij zoeken daarom bij voorkeur een college dat zich kenschetst als proactief en coöperatief. Vanuit het CDA zien wij ons in staat een belangrijke bijdrage te leveren aan die verandering in bestuursstijl die wij voor Veenendaal noodzakelijk achten. Wij zijn in staat om die verbinding te maken tussen de mensgerichte aanpak en de noodzakelijk beleidsmatige- en procesgerichte maatregelen die nodig zijn. Wij kunnen ons voorstellen dat ook in de formatie al gesprekken worden gevoerd met betrokken inwoners, verenigingen, kerken, ondernemers, scholen en directeuren van gemeentelijke samenwerkingsverbanden om te bezien op welke wijze dit vorm en inhoud kan krijgen. Wij zouden willen streven naar breed gedragen raadsakkoord. In de formatie zelf ligt het voor het CDA voor de hand dat op inhoud door ProVeenendaal en ChristenUnie (als grootste partijen) wordt gesproken. Als vierde partij van Veenendaal en eerste van de middelgrote partijen zijn wij, indien wenselijk, beschikbaar om aan te schuiven.
Het CDA kan een wethouder leveren met expertise op het gebied van samenwerking, cultuur en sociaal domein, onderwijs, economische zaken en/of financiën (andere portefeuille is bespreekbaar). Met vriendelijke groet, namens CDA Veenendaal Harold Schonewille
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 16
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
Lokaal Veenendaal Fractie: Datum:
Lokaal Veenendaal Jaap Pottjewijd en Kees Lochtenberg 25 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Voor Lokaal Veenendaal zijn voor de komende periode de volgende thema’s van belang: Economie met aandachtspunten bedrijventerreinen, het winkelhart en kantorenvisie. Sociaal domein met gesprekspunten als coördinatie werk vrijwilligers, wachtlijsten jeugdzorg voorkomen, financiële beheersbaarheid met als belangrijk punt: ieder verdient de zorg die hij/zij nodig heeft. Cultuursector: verdient aandacht en investering. Als er als gevolg van de financiën een keuze gemaakt moet worden, een nieuw theater is belangrijk, maar geen breekpunt als het huidige plan financieel niet passend is en het theater met minder budget gerealiseerd moet worden. Rondweg-Oost: vooruitlopend op de verbreding van de rondweg moet op korte termijn een oplossing bedacht worden voor het gebrek aan ontsluitingswegen vanuit de wijk Veenendaal-Oost Kwaliteit buitenruimte: moet op orde worden gebracht (denk ook aan groene long Duivenweide). Wonen: voor iedereen belangrijk. Schaarse ruimte beter benutten: naast de hoogte, kan ook gedacht worden aan de diepte in, Denk hierbij aan dubbelgebruik parkeervelden.
Lokaal Veenendaal ziet ProVeenendaal en ChristenUnie als centrum van de coalitie. SGP staat programmatisch ver van de andere partijen af. Naast dat centrum zouden daarom twee partijen van elk drie zetels gekozen kunnen worden. Dan is er tevens een opener positie in de raad. Lokaal Veenendaal en CDA zouden toe kunnen treden tot het college. Met een dergelijke grootte van het college, is er een opener positie in de raad. Een belangrijke voorwaarde hierbij is een niet dicht getimmerd akkoord. Een coalitie met SGP wordt daarbij niet uitgesloten, wel dient dan op voorhand duidelijk te zijn, of met SGP goede afspraken te zijn, over het theater, onderwijshuisvesting en de financiering van het sociaal domein.
4. Proces Een akkoord moet op hoofdlijnen gesloten worden en niet dichtgetimmerd. De hoofdthema’s benoemen en dan vervolgens tussentijds de samenleving (inwoners, ondernemers, organisaties) betrekken en reactie vragen. Met de niet onderhandelende partijen kan in een vroegtijdig stadium in openbaarheid worden gesproken om ook bij hen voor de thema’s input op te halen.
2. Bestuursstijl De overheid is er voor de inwoners en niet andersom. Raad, college en organisatie moeten meer naar buiten gericht zijn; ook minder vergaderingen. Onderwerpen moeten niet vooraf dichtgetimmerd worden, maar voor een open behandeling aangeboden aan de raad. Een open, positieve cultuur is hiervoor belangrijk. Daarvoor is vertrouwen nodig; vertrouwen dat het een transparante besluitvorming is. Zorg voor zo weinig mogelijk coalitie-oppositie verhoudingen. De raad moet meer regie krijgen bij (grote) thema’s, waarbij onder meer scenario’s aan de raad worden voorgelegd. De betrokkenheid van de ambtelijke organisatie moet omhoog en meer extern gericht zijn.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 17
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
VVD Fractie: Datum:
VVD Dylan Lochtenberg en Leo Nooteboom 26 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
1. Thema’s Financiële beheersbaarheid met het oog op de financieel zware jaren vanaf 2026. Aan de ozb wordt niet getornd. Hoog in het vaandel: veiligheid en economie. Investeren in cultuur (bruisend Veenendaal). Sociaal domein: Ingezette lijn van de afgelopen periode voortzetten. Organisatie, kwaliteit zorg en kosten in balans houden. Het streven is te blijven binnen het Rijksbudget, maar dit moet wel realistisch zijn; kwaliteit van zorg moet op peil blijven. Bij het maken van keuzes vanuit het financieel perspectief wordt dat in breed overleg met gemeenteraad en gemeenschap gedaan. In dit verband is het theater een aangelegen punt voor de VVD (is van betekenis voor Veenendaal); gesprek hierover zodra het onderzoek naar mogelijkheden is afgerond (geen breek-, maar bespreekpunt).
2. Bestuursstijl De afgelopen periode zijn te vaak coalitie en oppositie tegenover elkaar komen te staan. In de raad moet het vrije debat plaatsvinden, zodat de relevantie en aantrekkelijkheid van de raad toeneemt. Betere raadsvoorstellen kunnen daarbij faciliteren (meer realistische keuzemogelijkheden); debatten moeten open zijn. In een debat wordt op de bal, niet op de man gespeeld. De raad kan in wisselende meerderheden tot een afweging komen, zonder afspraken vooraf, maar wel binnen financiële afspraken (hanteren financiële beslisboom). Het zorgt er ook voor dat het college op basis van argumenten in plaats van afspraken vooraf voorstellen door de raad moet loodsen. Mits de raadsfracties ervoor open staan om zich constructief-kritisch op te stellen en zich door argumenten te laten overtuigen, komt dit de kwaliteit van de besluitvorming ten goede. Dit soort debatten maakt een raadsvergadering -ook voor inwoners- interessanter. Alle partijen, coalitie, oppositie en het college, hebben hierin een verantwoordelijkheid.
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
De ingezette lijn om inwoners meer te betrekken wil de VVD voortzetten, meer aan de voorkant van een proces (wegen van ieders belangen), zodat ook inzichtelijk wordt wat de verschillen zijn. Dat kan ook op een meer digitale en innovatiever manier.
3. Coalitie De VVD past gezien haar verkiezingsuitslag een terughoudende rol. Zij vindt het vooral van belang dat er weer een stabiele coalitie tot stand komt. De coalitie van de afgelopen vier jaren is stabiel gebleken en er zijn op de inhoud mooie resultaten behaald. Mocht het zover komen dat zij gevraagd wordt een rol in de coalitie te vervullen, dan zal dit door haar op de inhoud worden beoordeeld. VVD is een stabiele partner (geweest).
4. Proces Het is een raadsprogramma op hoofdlijnen, niet dichtgetimmerd. In akkoord de thema’s benoemen en daarover afspraken maken (bijv. financiële beslisboom); veel zaken echter vrij laten, zodat de raad verschillende afwegingen kan maken. Tijdens het opstellen van het akkoord in gesprek gaan met de samenleving (Raad op Straat weer terugbrengen), maar ook met de niet aan de onderhandeling deelnemende partijen. In de raad zou er ruimte moeten zijn om het akkoord aan te passen, ook voor de oppositie. Vraag is hoe om te gaan met zaken die niet te voorspellen zijn en plotseling oppoppen.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 18
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
GroenLinks Fractie: Datum:
GroenLinks Tijs van der Weele en Kim Faber 26 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Wonen: woningen die er zijn moeten bewoond kunnen worden door de mensen voor wie het bedoeld is (betaalbaar, sociale huur en middenhuur; zelfbewoningsplicht). Energietransitie: om 2050 te halen, zijn investeringen nodig. Niets bij voorbaat uitsluiten (zoals windmolens); veel overleg met buurtbewoners. Een goede communicatie is belangrijk; hoe kun je inwoners mee krijgen? Het moet voor iedereen betaalbaar zijn, maar betaalbaar is niet goedkoop. Cultuur (en theater) is waardevol en voor GroenLinks van belang. Verbreding van de culturele sector is eveneens een belangrijk punt: bioscoop en mogelijkheden voor amateurkunst realiseren. Bij het maken van (financiële) keuzes krijgt de energietransitie prioriteit boven -bijvoorbeeld- de verbreding van de rondweg-oost. De energietransitie is een zwaarwegend punt voor GroenLinks.
GroenLinks werkt samen met PvdA; zijn officieel twee fracties (wel woordvoerderschappen namens elkaar). GroenLinks ziet op dit moment geen rol voor hen weggelegd in een coalitie. Een mogelijke coalitie is ProVeenendaal, ChristenUnie, VVD en CDA. Voortzetting van de huidige coalitie zou een te groot blok vormen.
2. Bestuursstijl De lage opkomst vraagt actie. Inwoners moeten meer meegenomen worden; participatie. Met de inbreng van burgers moet wat worden gedaan. Communiceer helder en begrijpelijk. Organiseer participatiemomenten op goede momenten. Wees duidelijk in de verwachtingen, geef aan welke rol men heeft en neem inbreng serieus. Geef de oppositie meer ruimte; geef de raad meer ruimte en bindt hem niet (teveel) aan een akkoord. Het raadsprogramma voelt nu als een keurslijf, waardoor er minder ruimte is voor discussie. De coalitie nu vormt teveel een blok.
4. Proces Het nieuwe akkoord op hoofdlijnen moet meer ruimte voor discussie laten. Geen uitsluitingen van onderwerpen; geen preambule. Het gesprek met de samenleving is belangrijk. De opkomst was laag. Dat vraagt meer inzet. Bovendien wordt het nieuwe programma een mix van de samenwerkende partijen. Dan is het goed de samenleving te betrekken, ook buiten de vaste doelgroep. Overleg met de andere fracties tussentijds is eveneens nodig, zodat zij gelegenheid krijgen om punten mee te geven voor het akkoord.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 19
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
D66 Fractie: Datum:
D66 Maud Veraar en Coby van den Heuvel 26 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
2. Bestuursstijl
Thema’s die voor D66 van belang zijn, zijn klimaat/ duurzaamheid, wonen en onderwijs. Topprioriteit krijgt de verbetering van het klimaat/milieu (vermindering afhankelijkheid van fossiele brandstof; vermindering uitstoot, meer groen en aandacht voor biodiversiteit). Heroverweging van streefjaar 2050 noodzakelijk? Snelheid staat voorop. Acteren vanuit kans, niet vanuit angst. Participatie is van belang. Bijv. ten aanzien van windmolens: wat is wel mogelijk? Hoe profiteren inwoners ervan? Wonen: aandacht voor studenten en starters, senioren tbv doorstroom; aandacht voor groen en bouwen met karakter. Creatief kijken naar leegstaande panden en omgevingen. Deze periode komen met een goed plan voor de Klomp. Onderwijs: Veenendaal studentenstad (dependance universiteit – studentenhuisvesting - regionale samenwerking vereist). Aandacht voor talenten en kinderen die extra aandacht nodig hebben; inzet coronagelden voor bijvoorbeeld gratis huiswerkbegeleiding. Belangrijk: kansen voor iedereen, bijvoorbeeld goede scholing voor alle kinderen, regenboogakkoord is door zeven partijen ondertekend; aandacht hiervoor in akkoord. Economie: liever geen grote magazijnen, maar wel creatieve hubs met veel arbeidsplaatsen per m2. Aantrekkelijk voor vakmensen / bedrijven die energietransitie bevorderen. ICT stad.
Verkeer: bereikbaarheid Veenendaal-Oost (rondweg-oost); ja verbreding, met (innovatieve) maatregelen om aanzuigende werking te voorkomen. Mobiliteitsvisie voor de toekomst, hoe krijgen wij mensen uit de auto? Cultuur: theater draagt bij aan economie; bovendien culturele verrijking (goede bioscoop). Is aan vulling op de winkelstad. Erfgoed, niet alleen zeggen dat je het belangrijk vindt, ook laten zien. Bij sociaal domein: aandacht voor jeugdzorg. Hulp aan vluchtelingen.
Er moet voor de (oppositie)partijen voldoende ruimte zijn; aandacht voor het dualisme. Dit betekent een niet al te dichtgetimmerd akkoord; niet alleen tekenen bij het kruisje. In de raad moet met wisselende meerderheden gewerkt worden, dus minimale afspraken in een akkoord. Durf dingen te doen. D66 hoopt op een progressief geluid, met ruimte voor innovatie. En: hanteer de regel ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’; kijk naar wat mogelijk is, niet alleen naar regels kijken.
3. Coalitie D66 staat voor een progressief geluid, ook vanuit college. Dan is (minimaal) een balans tussen confessionele en nietconfessionele partijen in een college een must, en doet het meeste recht aan de samenstelling van de inwoners van Veenendaal. Vraagt zich af: gaat het college op de winkel passen? Of grote problemen nu écht aanpakken? Het is bovendien een wens dat er diversiteit in het college komt.
4. Proces Is voor een raadsprogramma op hoofdlijnen, waarbij veel aan de raad wordt overgelaten. De partijen krijgen in het akkoord de ruimte. Probeer een raadsprogramma met iedereen op te stellen, of doe een eenvoudig, maar beknopt akkoord. In ieder geval moeten de andere partijen die niet aan de onderhandelingen deelnemen de ruimte krijgen om hun inbreng te leveren (open attitude).
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 20
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
SP Fractie: Datum:
SP Jan Breur en Sietse van der Bij 26 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Sociale woningbouw is een topprioriteit; 40% sociale huur. Hoogte en dichtheid bespreekbaar; participatie van belang en moet passen in omgeving; leefbaarheid en levendigheid behouden. Op gebied zorg/sociaal domein zijn nog stappen te zetten. Bijv. per huishouden één contactpersoon. Ruimhartigheid is belangrijk uitgangspunt; minder vanuit de financiën denken. Bij tekorten ook geld uit andere domeinen betrekken; begroting ontschotten/integraal benaderen. Participatie en inspraak moet meer vorm krijgen; meer ruimte voor burgerinitiatief. Betrek inwoners eerder (vanaf begin) en meer. Goed voorbeeld: Stadspark. Afspraken in het kader van Omgevingswet (meer naar het college) maken het spannender; inspraak inwoners moet geborgd. Gemeente moet naar inwoners; inwoners moeten makkelijk weg vinden naar gemeente (gefaciliteerd). Energietransitie kan (financiële) keuzes vragen. Dit mag echter niet ten koste gaan van sociaal domein. Ozb in principe niet verhogen; tenzij belangrijke voorzieningen aangetast dreigen te worden. Als er incidentele meevallers zijn, deze niet direct uitgeven aan pret-uitgaven. Tijdelijke dekking van structurele kosten uit incidenteel geld moet mogelijk zijn terwijl er gezocht wordt naar structurele dekking. Ingezoomd op het theater: Veense cultuurmakers moeten een plek hebben (beschikbaarheid kleine zaal en popzaal).
Als bioscoopzalen en een grote zaal nodig zijn om dit te bedruipen zijn die welkom; als ze juist voor extra kosten zorgen kunnen ze geschrapt worden.
Kijkend naar de verkiezingsuitslag zijn voor de SP de grote fracties van ProVeenendaal, ChristenUnie en SGP als eerste aan zet. Een vierde partij erbij is niet nodig en onwenselijk. Wethouders hoeven niet per se volledige fte’s te zijn.
4. Proces De SP is voor een akkoord op hoofdlijnen, dat zo open mogelijk is en dat aangeeft wat de doelen zijn, hoe daar te komen is en wat daarvoor nodig is. Ga tijdens het proces naar inwoner toe; betrek hen bij het opstellen van (de basis van) het akkoord. Ga een stadsgesprek aan, organiseer een ideeënmarkt. Laat de onderhandelende partijen bij de niet-deelnemende partijen de nodige info ophalen. Zorg in ieder geval voor een open sfeer en laat daadwerkelijk zien dat ideeën van fracties en inwoners meegenomen worden.
2. Bestuursstijl Wens is om niet op een ieder punt een afspraak te maken en daarmee zaken te regelen. Het akkoord moet een open akkoord zijn. Bijvoorbeeld het akkoord van 2006: dat was meer een agenda. Openheid vraagt om zo min mogelijk coalitieoverleg. Wisselende meerderheden zorgen voor een betere sfeer dan de gebruikelijke coalitie-oppositieverhouding.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 21
1. Inleiding
2. Opdracht
Gespreksverslag met informateur
PvdA Fractie: Datum:
PvdA Hans van de Braak en Jos Schilte 26 maart 2022
In het gesprek staan de vier volgende onderwerpen centraal: 1. Thema’s; 2. Bestuursstijl; 3. Coalitie en 4. Proces.
3. Aanpak
4. Bevindingen
5. Aanbevelingen
6. Tenslotte
Gespreksverslagen
1. Thema’s
3. Coalitie
Sociaal domein: de kwetsbaarste inwoners blijven steunen (armoede), zorg en jeugd. Betaalbaarheid zorg is belangrijk, maar denk niet teveel vanuit de financiën en niet teveel vanuit de regels (empathie!). Hulpvraag inwoner staat centraal (maatwerk) en mag wat kosten. Wat ons betreft willen we graag opgenomen zien dat we meer werk maken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Armoedebeleid is een breekpunt. Een eerlijke samenleving is uitgangspunt. Bij duurzaamheid/klimaat is voortgang noodzakelijk en betaalbaarheid belangrijk. Moeten er (financiële) keuzes gemaakt worden, dan kan de ozb worden verhoogd. In cultuur mag geïnvesteerd worden (meer cultuur in wijken; mogelijkheden amateurclubs), maar daarbij wel goed kijken wat het mag kosten. Bij grote investeringen kan gekeken worden naar een temporisering ervan (bijv. Stadspark). Wonen is een belangrijk onderwerp. Bij inbreiding mag het de hoogte in. Verder aandacht voor starters en doorstroming.
Als we ertoe doen, wil PvdA meedoen. Er is al een samenwerking met GroenLinks; de komende periode zullen beide partijen gezamenlijk optreden. PvdA (met GroenLinks) staat dichter bij ProVeenendaal en ChristenUnie. En ertoe doen betekent een coalitie van 17/18 zetels! En een 2e voorkeurscoalitie (zonder ons): ProVeenendaal (7), CU (7), CDA (3) dus met maar 3 wethouders.
4. Proces Zie ook ‘Bestuursstijl’. PvdA wil een akkoord op hoofdlijnen, met een beperkt aantal punten, waarbij veel vrijheid aan de partijen gegeven wordt. Het akkoord moet niet dichtgetimmerd worden. Tijdens het proces van opstellen van het akkoord moet de samenleving al betrokken worden (door middel van bijv. een speeddate om input voor het akkoord). Start met een coalitieakkoord; dat kan mogelijk een raadsakkoord worden.
2. Bestuursstijl Transparantie en openheid naar inwoners zijn belangrijk, evenals een serieuze participatie (bijv. bij het Stadspark). Bij de uitvoering van de participatieladder moet de gemeente de regie nemen. Geef ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving (co-creatie, right-to-challenge, burgerbegroting). Een raadsprogramma moet alleen speerpunten bevatten, zodat raad (coalitie en oppositie) de ruimte krijgen. De verhoudingen in de raad moeten dualer met veel (meer) onderlinge debatten. Het mag scherper op de inhoud, zonder dat bij voorbaat de uitslag vaststaat.
Coalitievorming gemeente Veenendaal | Rapportage informateur | 22
Adres: Raadhuisplein 1 Veenendaal Telefoon: (0318) 538 538 Postadres: Postbus 1100 3900 BC Veenendaal Website:
www.veenendaal.nl