LIS2026.76 Burgemeestersbrief 2026

Datum Onderwerp

18 maart 2026 Burgemeestersbrief 2026

Beste lijsttrekker, beste Allereerst feliciteer ik je van harte met je verkiezing tot raadslid. Met het vertegenwoordigen van de inwoners, maar ook maatschappelijke organisaties en ondernemers in Veenendaal krijg je een eervolle en verantwoordelijke taak. Artikel 125 van de Grondwet (“Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad”) en artikel 7 van de Gemeentewet (“De raad vertegenwoordigt de gehele bevolking van de gemeente”) geven de bijzondere positie van de gemeenteraad aan. Je gaat namelijk deel uitmaken van het hoogste gemeentelijke bestuursorgaan. Vanuit mijn rol als voorzitter van zowel de raad als van het college stuur ik je deze brief. Overigens doe ik dat met gepaste terughoudendheid, omdat de politiek in het komende proces van onderhandelingen en collegevorming haar eigen agenda bepaalt. Aan de vooravond hiervan geef ik je graag het onderstaande mee. Het is mijn bedoeling met ieder van jullie in de komende weken, samen met de griffier, persoonlijk nader kennis te maken. Verder nodig ik je alvast uit voor de tweedaagse op 4 en 5 september a.s. Deze tweedaagse bouwt voort op de bevindingen van de conferentie raad, college en organisatie van 3 oktober jl.

We willen in september met elkaar in gesprek gaan over onder meer de werkafspraken die in of bij het akkoord 2026-2030 worden gemaakt, de belangrijkste kenmerken van de bijbehorende politieke en bestuurlijke cultuur, de samenwerking tussen raad-collegeorganisatie, het voeren van een goed debat, het functioneren van de Lange Termijn Agenda, etc. Ik wil je alvast meegeven dat ik de bevindingen van de evaluatie om te werken met een raadsakkoord onderschrijf. Ik heb ervaren dat dit de gemeenteraad beter in positie brengt, dat het bijdraagt aan een open cultuur, ruimte biedt voor een debat en ervoor zorgt dat een raadslid meer impact kan maken. Naar een nieuwe bestuursperiode De huidige geopolitieke situatie wordt gekenmerkt door aanhoudende internationale spanningen, onder meer door de oorlog in Oekraïne en nieuwe conflicten in het Midden-Oosten die invloed hebben op o.a. energieprijzen en inflatie. Daarnaast nemen hybride dreigingen en geopolitieke rivaliteit tussen grootmachten toe, wat ook voor Europese landen nieuwe veiligheids- en economische onzekerheden veroorzaakt. Ontwikkelingen zijn complexer en doen zich steeds sneller en op grote schaal voor. Dit vraagt van het gemeentebestuur in de periode 2026-2030 om flexibiliteit, financiële en maatschappelijke

1

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

weerbaarheid. Daarnaast vraagt dit om veerkracht van inwoners en vitale en sterke gemeenschappen in onze wijken en buurten. Een veranderde wereld vraagt bovendien om een robuuste inrichting van de veiligheidsregio. De opgaven waarvoor de veiligheidsregio gesteld staan, nemen in risico’s, zwaarte en complexiteit toe. De zorg voor veiligheid vraagt om effectieve samenwerking tussen de gemeente en de regio. Om de taakuitvoering goed te kunnen blijven doen, is het dan ook nodig dat we blijven investeren in de veiligheidsregio. Ook wil ik het belang benadrukken van inzet voor de openbare orde en veiligheid, waaronder de aanpak van ondermijning en criminaliteit. Door toezicht, handhaving en preventieve maatregelen werken we aan een veilige leefomgeving voor inwoners. Toekomstperspectief Tegelijkertijd staat Veenendaal voor een aantal majeure uitdagingen. De kernuitdaging voor Veenendaal is het balanceren tussen groei en leefbaarheid: meer woningen en inwoners, maar tegelijkertijd voldoende ruimte voor groen, economie, mobiliteit en sociale voorzieningen. En dit alles binnen het beschikbare gemeentelijk budget. Om dit pakket aan nieuwe en majeure uitdagingen aan te kunnen, is het belangrijk dat we blijven inzetten op de oriëntatie op ‘buiten’; onze omgeving, samen met meer ‘voorwaarts denken’.

Het document ‘Toekomstperspectief Veenendaal 2040’ schetst de ontwikkelingen op een vijftiental thema’s. Dit document bevat geen terugblik op de afgelopen bestuursperiode, maar kijkt vooruit. Het doel van het visiedocument is om inzicht te bieden in diverse thema’s, trends, ontwikkelingen, uitdagingen en de vraagstukken, die de komende bestuursperiode op de gemeente afkomen en het faciliteren van de besprekingen na de verkiezingen over de ambities voor de nieuwe bestuursperiode. De gesignaleerde uitdagingen en vraagstukken kunnen evenals de inhoud uit de verschillende verkiezingsprogramma’s als leidraad worden gebruikt bij het opstellen van een politiek programma voor de komende vier jaar. Dit perspectief vormt daarmee een aanvulling op diverse andere documenten, zoals de kadernota, de programmabegroting, verschillende bestuursrapportages en de jaarrekening. Bij de start van een nieuwe bestuursperiode ontstaat al snel de reflex om nieuw beleid te formuleren of bestaand beleid aan te passen. Mijn advies is om dat terughoudend te doen en aandacht te hebben voor adequate uitvoering van het beleid. Een zorgvuldige uitvoeringstoets helpt om realistische keuzes te maken en te voorkomen dat ambities en praktijk uit elkaar gaan lopen. Tegelijk vraagt goede uitvoering om blijvende aandacht, voldoende capaciteit en passende middelen.

Nationale ontwikkelingen en regionale samenwerking Ontwikkelingen op nationaal niveau zijn steeds nadrukkelijker voelbaar in het lokaal bestuur. Van gemeenten wordt een belangrijke rol gevraagd bij vraagstukken als woningbouw, de energietransitie, de opvang van vluchtelingen en de groeiende druk in het sociaal domein. Dat vraagt veel van onze organisatie en van de keuzes die we lokaal maken. Tegelijkertijd zie ik dat het belang van samenwerking in de regio steeds groter wordt. Veel van de opgaven waar we voor staan houden immers niet op bij de grenzen van onze gemeente. Vraagstukken rond wonen, economie, bereikbaarheid, arbeidsmarkt, duurzaamheid en energietransitie spelen op regionale schaal en vragen om gezamenlijke oplossingen. Door samen te werken met gemeenten in onze regio kunnen we kennis bundelen, onze uitvoeringskracht vergroten en sterker optrekken richting het Rijk en andere partners. Het Rijk maakt in toenemende mate

2

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

afspraken met regio’s in plaats van individuele gemeenten. Ook daarom is steun voor een krachtige Regio Foodvalley van belang. Een weloverwogen, flexibel, en krachtig optreden van bestuur en organisatie in de relevante bestuurlijke en maatschappelijke omgeving van gemeente Veenendaal (public affairs) is van groot belang. Bestuur en organisatie - van de derde gemeente van de provincie qua inwoneraantal -moeten meer strategisch opereren in de Regio Foodvalley, de provincies Utrecht en Gelderland en op landelijk niveau. Hierbij is bovendien inzet op promotie en het profileren van Veenendaal relevant. Dit vraagt, naast een krachtig bestuur, om een realistische inrichting van de gemeentelijke organisatie, zowel in mensen als in middelen. Je zult op 8 september a.s. op de raadsavond worden bijgepraat over ontwikkelingen op de volgende thema’s: •

Ruimte (o.a. fysieke leefomgeving, groei en bloei, de verstedelijkingsstrategie, duurzaamheid, omgevingswet, grote projecten en ontwikkelingen);

•

Samenleving (o.a. sociaal domein en sociale leefomgeving, economie en werkgelegenheid);

•

Bedrijfsvoering (o.a. gemeentelijke organisatie, regionale samenwerking, planning en control cyclus, kennismaking met de Auditcommissie en de Rekenkamer).

Ook worden afzonderlijke bijeenkomsten georganiseerd over de werkwijze van de gemeenschappelijke regelingen, waaronder Regio Foodvalley.

Verkennen nieuwe coalitie Het is een goede politieke gewoonte en ook in Veenendaal gebruik, dat de partij die als grootste uit de verkiezingen is gekomen het initiatief neemt voor de eerste en verkennende (informatie)fase. In voorgaande procedures is daarvoor steeds een verkenner of informateur aangetrokken. De keuze daarvoor berust bij de partij die bedoeld initiatief neemt. Na afronding van deze verkenning of informatiefase kan dan de daadwerkelijke formatie volgen, waarin gekomen wordt tot het opstellen van een programma voor de komende bestuursperiode en de kandidaat-wethouders worden gezocht. Het is uiteindelijk aan de raad om de wethouders te benoemen. De kaders voor het aantal wethouders en hun tijdsbestedingsnorm volgen uit artikel 36 Gemeentewet (minimaal 2, maximaal 7 bij voltijd, maximaal 8 bij deeltijd). De praktijk van de afgelopen jaren wijst uit dat het besturen met vier wethouders (naast de burgemeester) voor de omvang en opgaven van Veenendaal afdoende en realistisch is. Daarom adviseer ik om de nieuwe periode ook weer vier wethouders te benoemen. Van belang hierbij is een goede balans in de verdeling van onderwerpen in de verschillende portefeuilles. Of voor deze fase een formateur wordt aangetrokken is aan de onderhandelende partijen.

Het is geen wettelijke verplichting, maar ervaringen uit de praktijk leren dat onderhandelende partijen er wel baat bij kunnen hebben. Zowel vanuit de griffie als vanuit de ambtelijke organisatie staat men klaar om de onderhandelende partijen en de eventuele verkenner of (in)formateur van dienst te zijn. Daarnaast is aan de raad in januari jl. de ‘gespreksnotitie formatieproces’ aangeboden ter ondersteuning van het proces.

3

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

Tijdens het zogenoemde constituerend beraad, de eerste collegevergadering na de benoeming van de wethouders door de raad, stelt het college zijn onderlinge portefeuilleverdeling vast en worden afspraken gemaakt over het loco-burgemeesterschap. Rol burgemeester tijdens onderhandelingen en formatie Ingevolge artikel 35, 2e lid, Gemeentewet, wordt de burgemeester geïnformeerd over de uitkomsten van de collegeonderhandelingen en in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken. Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het bevorderen van de eenheid van het collegebeleid (artikel 53a Gemeentewet) en voor een goede besluitvorming (artikel 170 Gemeentewet) zal ik daar invulling aan geven. Integriteit In artikel 170, 2e lid, Gemeentewet is bepaald dat de burgemeester de bestuurlijke integriteit van de gemeente bevordert. Hijzelf, raadsleden, wethouders, commissieleden en ambtenaren zijn ten principale zelf verantwoordelijk voor het naleven van de regels betreffende integriteit. Het is daarnaast van belang daarover met enige regelmaat met elkaar in gesprek te zijn. Ten aanzien van de kandidaat-wethouders is ervoor gekozen om BING (Bureau Integriteit BV) te Amersfoort een zogeheten risicoanalyse integriteit te laten uitvoeren voor de te benoemen wethouders.

De uitkomsten daarvan zijn beschikbaar voordat de benoeming door de raad plaatsvindt. Integraliteit Integraliteit van bestuur is voor mij een belangrijk thema. Gemeenteraad en college zijn samen verantwoordelijk voor het totaal van de gemeente Veenendaal. Hoewel opvattingen, bijvoorbeeld tussen college en raad of binnen de raad tussen fracties kunnen verschillen, hecht ik er waarde aan dat het gezamenlijk belang van de Veense samenleving in het oog wordt gehouden. De uitdagingen die op Veenendaal afkomen, betreffen zelden één specifiek domein. De vraagstukken van de toekomst staan in verbinding met elkaar of kennen soms tegengestelde belangen. Dit vraagt om een integrale blik, koers en samenwerking om te komen tot duurzame en daadkrachtige besluiten. Tot slot De komende weken wordt de politiek-bestuurlijke basis gelegd voor de raadsperiode 2026-2030. Het is onze taak om in goede samenwerking, ieder vanuit zijn eigen rol, ons in te zetten voor de inwoners en ondernemers van Veenendaal. Ik reken op je visie en vaardigheden om in goed overleg tot een goede basis te komen. Uiteraard ben ik tijdens het komende proces voor advisering en klankborden beschikbaar. Ik wens je veel wijsheid en succes. Met vriendelijke groet,

Gert-Jan Kats, Burgemeester

4

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag