LIS2026.163 Inwoner-Brief aan de raad Groenzone Zuiderkruis

nr. LIS2026.163 cat. B

Betreft: Behoud van de waardevolle zwarte populier en bestaande groenstructuur bij besluitvorming IKC Studio-D en Groene Zone Zuiderkruis 17 juni 2026 Geachte leden van de gemeenteraad, Mede namens vele bewoners van het Zuiderkruis vraag ik u om bij de besluitvorming over IKC StudioD en de Groene Zone Zuiderkruis, zoals beschreven in het raadsvoorstel Groene Zone Zuiderkruis, te kiezen voor behoud van de bestaande waardevolle groenstructuur, en in het bijzonder voor behoud van de waardevolle zwarte populier die op deze locatie staat. Een unieke boom die niet vervangbaar is De kern van onze boodschap is eenvoudig: sommige bomen zijn niet vervangbaar. De zwarte populier op het Zuiderkruis is zo'n boom. Deze boom staat niet voor niets op de waardevolle bomenlijst van de gemeente Veenendaal (onder boomnummer 5631). Het gaat om een uitzonderlijk exemplaar dat behoort tot de grootste bomen van de gemeente en ook landelijk opvalt door zijn omvang. Uit een voor ons uitgevoerde meting met een LiDAR-scanner blijkt dat de boom een hoogte heeft van 34,5 meter, een stamomtrek van 493 centimeter, een kroonoppervlak van ruim 570 m² en een kroonvolume van meer dan 15.000 m³. Zelfs de Bomenstichting is onder de indruk van deze boom. Deze indrukwekkende afmetingen vertegenwoordigen veel meer dan alleen een grote boom.

Deze boom vertegenwoordigt tientallen jaren aan groei, natuurontwikkeling en ecosysteemdiensten die niet op korte termijn kunnen worden vervangen. De boom levert schaduw en verkoeling tijdens warme perioden, slaat grote hoeveelheden CO₂ op, zuivert de lucht, vangt regenwater op en biedt leefruimte aan vogels, insecten en andere soorten. Daarnaast heeft de boom een belangrijke sociale en landschappelijke functie. Voor bewoners vormt hij een herkenningspunt en een essentieel onderdeel van de leefomgeving. De betekenis van deze groenstructuur voor de wijk Juist de locatie van deze boom maakt zijn waarde extra groot. De boom staat midden tussen hoge flatgebouwen in een relatief versteende omgeving. Hier is groen geen luxe, maar een noodzakelijke voorziening voor leefbaarheid, gezondheid en klimaatadaptatie. De bestaande bomenstructuur voorkomt overmatige opwarming van de openbare ruimte en maakt het gebied aantrekkelijk om te verblijven, spelen en ontmoeten. Het verdwijnen van deze structuur betekent een aanzienlijke achteruitgang van de kwaliteit van de leefomgeving voor omwonenden. Compensatie is geen gelijkwaardig alternatief Hoewel in de huidige plannen sprake is van groencompensatie, kan compensatie niet gelijkgesteld worden aan behoud. Een jonge aanplant kan de ecologische, landschappelijke en maatschappelijke waarde van een volwassen boom van deze omvang niet vervangen.

Zelfs wanneer nieuwe bomen direct worden aangeplant, duurt het vele tientallen jaren voordat vergelijkbare waarden zijn opgebouwd. Wat in één dag wordt gekapt, heeft decennia nodig gehad om te ontwikkelen. Daar komt bij dat de voorgestelde compensatie niet direct beschikbaar zal zijn voor bewoners. Wanneer de bestaande groenstructuur wordt verwijderd ten behoeve van de bouw van het IKC, verdwijnen niet alleen bomen, maar ook een veelgebruikte groene verblijfs- en speelomgeving tussen de flats. Volgens de huidige planning zal de aanleg van de nieuwe Groene Zone pas op zijn vroegst

rond 2030 plaatsvinden. Dat betekent dat bewoners en kinderen (uit de buurt en van De Windroos) gedurende meerdere jaren verstoken blijven van het bestaande groen en de aanwezige speelvoorzieningen. Zelfs als de nieuwe Groene Zone uiteindelijk wordt gerealiseerd, ontstaat er dus eerst een periode van ten minste drie jaar waarin de wijk een belangrijk deel van haar groene leefomgeving verliest. Boomkroonbedekking en de 3+30+300-regel Juist in een wijk als Dragonder-Zuid is dit verlies relevant. De bestaande bomen dragen in belangrijke mate bij aan de boomkroonbedekking van de wijk. Uit berekeningen blijkt dat de wijk momenteel ongeveer 21% boomkroonbedekking heeft. Dat is weliswaar hoger dan het gemiddelde binnen de bebouwde kom van Veenendaal, maar aanzienlijk lager dan de 30% boomkroonbedekking die wordt nagestreefd binnen de internationaal erkende 3+30+300-regel. Deze richtlijn stelt dat iedere inwoner vanuit zijn woning ten minste drie bomen zou moeten kunnen zien, in een buurt zou moeten wonen met minimaal 30% boomkroonbedekking en binnen 300 meter toegang zou moeten hebben tot een kwalitatieve groene ruimte. De bestaande groenstructuur op het Zuiderkruis levert een belangrijke bijdrage aan deze doelstellingen.

Door de voorgenomen kap van dertien bomen neemt de aanwezige boomkroonbedekking in de wijk verder af, terwijl juist op deze locatie – midden tussen de flatgebouwen – grote bomen van bijzondere betekenis zijn voor schaduw, verkoeling, biodiversiteit en leefbaarheid. Behoud van bestaande volwassen bomen levert daarom een veel grotere bijdrage aan een toekomstbestendige wijk dan vervanging door jonge aanplant, op een andere locatie, die pas na tientallen jaren een vergelijkbare functie kan vervullen. De rol van waardevol groen in eerdere besluitvorming Daarom vinden wij het zorgelijk dat in eerdere besluitvorming de aanwezigheid van deze waardevolle boom en de bestaande waardevolle groenstructuur onvoldoende zichtbaar lijkt te zijn geweest. Uit de stukken die sinds 2023 aan de raad zijn voorgelegd blijkt dat verkeerskundige argumenten een belangrijke rol hebben gespeeld om het IKC niet in Veenendaal-Oost te plaatsen. Tegelijkertijd komt nergens duidelijk naar voren dat de gevolgen voor één van de meest waardevolle bomen van Veenendaal expliciet zijn meegewogen in de afweging tussen verschillende locaties. Bij latere besluitvorming over de uitbreiding van het programma voor IKC Dragonder-Zuid lijkt er geen vuiltje aan de lucht voor de waardevolle bomen.

Vanuit de stedenbouwkundige verkenning waarin zaken als waardevolle bomen zijn meegenomen, wordt aangegeven dat het voorgestelde programma past op de locatie. Inmiddels blijkt dat juist deze keuzes het behoud van de zwarte populier steeds verder onder druk hebben gezet. Daarnaast roept de voorgestelde compensatie vragen op. In de stukken wordt gesproken over het compenseren van groen, terwijl het in werkelijkheid mede gaat om het verdwijnen van een uitzonderlijk waardevolle boom. Door deze boom als onderdeel van een algemene groencompensatie te beschouwen, dreigt de unieke betekenis ervan uit beeld te raken. Behoud sluit aan bij gemeentelijk en Europees beleid Wij wijzen er bovendien op dat behoud van deze boom aansluit bij het eigen beleid van de gemeente. In de Omgevingsvisie van Veenendaal staat expliciet dat waardevolle oude bomen worden beschermd en dat waar nodig de standplaats wordt verbeterd. Ook het gemeentelijke kapbeleid kent een zwaar

gewicht toe aan de beeldbepalende waarde, natuurwaarde, cultuurhistorische waarde en bijdrage aan de leefbaarheid van bomen. De zwarte populier voldoet aan al deze criteria. De boom is beeldbepalend, heeft een hoge natuurwaarde, draagt bij aan het karakter van de wijk en levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid van de directe omgeving. Juist daarom verwachten bewoners dat het uitgangspunt behoud is. Ook in het licht van de Europese opgaven rond natuurherstel en vergroening van stedelijke gebieden is behoud logischer dan vervanging. De bestaande boomkroonbedekking vertegenwoordigt een waarde die direct aanwezig is. Het kappen van grote volwassen bomen en het vervangen daarvan door jonge aanplant leidt, zelfs bij compensatie, tot een langdurig verlies van klimaat- en natuurwaarden. Ons verzoek aan de gemeenteraad Wij begrijpen de noodzaak van goede onderwijshuisvesting en erkennen dat de huidige situatie voor de betrokken scholen verbetering vraagt. Wij zijn niet tegen een nieuw IKC. Wel vragen wij ons af of het noodzakelijk is dat deze ontwikkeling ten koste gaat van een van de meest waardevolle bomen van Veenendaal. Het lijkt ons gerechtvaardigd om alternatieven serieus te onderzoeken, zoals een tijdelijke huisvestingsoplossing voor één van de scholen, zodat zowel de onderwijsopgave als het behoud van deze unieke boom mogelijk blijven.

Wij verzoeken u daarom om bij de besluitvorming niet uit te gaan van de vraag hoe deze boom gecompenseerd kan worden, maar van de vraag hoe deze boom behouden kan blijven. Dit vraagt om een koerswijziging, maar wij hopen dat u het maatschappelijke belang van het aanwezige waardevolle groen, de speelgelegenheid en deze unieke zwarte populier begrijpt na ons pleidooi. Want een nieuwe boom kan worden geplant. Een boom van deze omvang, leeftijd en betekenis kan niet worden vervangen. Wij vragen u daarom om te kiezen voor behoud van de waardevolle zwarte populier en de bestaande groenstructuur van het Zuiderkruis, en deze waarden nadrukkelijk mee te wegen in uw verdere besluitvorming. Wij nodigen de gemeenteraad graag uit voor een afspraak op locatie. Met vriendelijke groet, namens bewoners van het Zuiderkruis

P.S. Een petitie voor behoud van de waardevolle groenstructuur en de bijzondere zwarte populier heeft op dit moment al 185 handtekeningen opgeleverd van belanghebbende bewoners en gebruikers van dit gebied. P.S. In de Bijlagen staat enige aanvullende informatie.

Bijlage 1 Boomwaarde EuroTrees van het Norminstituut Bomen EUROTREES - DE WAARDE VAN BOMEN, NU EN IN DE TOEKOMST De waarde van ecosysteemdiensten van stadsbomen Een stadsboom die 60 jaar mag groeien, vertegenwoordigt gedurende zijn leven tienduizenden euro's aan ecosysteemdiensten. We berekenen de waarde op basis van boomkroonvolume. Hoe groter de boom, hoe meer diensten en dus hoe meer waarde hij levert. Daarmee ontstaat een directe relatie tussen ruimtelijke keuzes en maatschappelijke opbrengsten. Jarenlang leek vergroenen een opgave die geld kostte. Door de integrale waardering van de ecosysteemdiensten die bomen leveren, wordt vergroenen een investering. Dit biedt nieuwe handelingsperspectieven voor beleidsmakers en beheerders.

Inzichten in waarden van bomen Rebel Group berekende op basis van bestaand onderzoek de waarde van de ecosysteemdiensten die één kubieke meter boomkroon per jaar oplevert. Wereldwijd zijn negentig ecosysteemdiensten vastgesteld. Twaalf hiervan zijn relevant voor diensten die stadsbomen leveren; voor zes is momenteel een financiële onderbouwing beschikbaar. Deze waarden vormen de basis voor de EuroTrees rekenmethode. Verwachte waardeontwikkeling Op dit moment zijn nog niet alle baten te onderbouwen, omdat óf het wetenschappelijk onderzoek óf het causale verband ontbreekt. Belangrijke baten, zoals bijvoorbeeld biodiversiteit, kunnen nog niet in geld worden uitgedrukt. Dit betekent dat de huidige berekeningen een ondergrens vormen: naarmate kennis en data verbeteren, groeit ook het inzicht in de werkelijke waarde van bomen. De verwachting is dat de waarde per m3 boomkroonvolume de komende jaren zal toenemen. Vooral bijdragen aan gezondheid Rebel Group becijferde de waarde van de diensten die een boom levert per kubieke meter boomkroon per jaar: dit omvat 2,52 euro. Meer dan de helft van het bedrag wordt onderbouwd door de bijdrage die bomen leveren aan verkoeling van de stad, gevolgd door de bijdrage aan het stimuleren van fysieke beweging, afvang luchtverontreinigende stoffen, koolstofvastlegging,

wateropvang en beleving van natuur. In totaal heeft 96% van de waarde een connectie met de gezonde leefomgeving. Van aantallen naar volume; sturen op effect De driedimensionale omvang van bomen verklaart waarom bomen substantieel meer bijdragen per vierkante meter dan ander groen. De omvang van bomen gaat letterlijk de hoogte in. Jarenlang hebben we stammen geteld in onze steden en gestuurd op aantallen. De totale aanwezigheid van boommassa en de kwaliteit van onze leefomgeving zijn daarmee afgenomen. Door de komst van de 3+30+300-vuistregel is er oog gekomen voor boomkroonoppervlak. Boomkroonvolume gaat nog een stap verder en blijkt een goede maat voor de omvang van de ecosysteemdiensten die bomen leveren. Ondergrondse ruimte Boomkroonvolume is relatief eenvoudig vast te stellen, doet recht aan de derde dimensie van bomen en kent een modelmatige koppeling met het benodigd ondergrondse groeiplaatsvolume. Zo kun je sturen op toekomstig boomkroonvolume door de benodigde ondergrondse groeiruimte te reserveren. Boomwortels hebben deze ruimte nodig om de boom van vocht, voedsel en zuurstof te voorzien én om de boom stabiel overeind te houden. Dit maakt het instrument goed bruikbaar voor integrale afwegingen voor de verdeling van schaarse ruimte in de overvolle ondergrond. Leefbare steden Bomen spelen een cruciale rol bij het vergroten van de leefbaarheid in steden.

Jarenlang werd vergroenen gezien als een luxe. Inmiddels weten we dat een groene leefomgeving, voorzien van bomen, onmisbaar is voor onze gezondheid. Stadsbomen bieden een oplossing voor de uitdagende problematiek in gebieden met een hoge stedelijkheidsgraad, waar extreme hittestress en wateroverlast bij piekbuien groot zijn. Van inzicht naar toepassing De komende jaren blijft de druk op de leefbaarheid in onze steden toenemen. De omgeving waarin we wonen, werken of verblijven heeft direct invloed op onze gezondheid. We kunnen nu kiezen om onze leefomgeving zo in te richten, dat deze voor onszelf en generaties na ons, betaalbaar en leefbaar wordt en blijft. Kortom: we weten nu dat bomen per stuk tienduizenden euro’s opleveren, vooral aan gezondheidsvoordelen. Met EuroTrees kunnen de baten van bomen op een eenduidige manier worden berekend. Voor het uitvoeren van EuroTrees berekeningen werkt Norminstituut Bomen samen met partners. De EuroTrees waarde van de zwarte populier op het Zuiderkruis zijn te vinden op: https://www.bomenrouteveenendaal.nl/waardevolle-bomen/populus-nigra-zuiderkruis

Bijlage 2 Manifest Groene Ruimte, Koele Steden NOS Nieuws 16-6-2026 Versteende buurten worden steeds heter, bijna miljoen Nederlanders de dupe Ruim 800.000 Nederlanders wonen in sterk versteende buurten met te weinig groen, waardoor ze extra kwetsbaar zijn voor hitte. Volgens een brede coalitie van maatschappelijke organisaties zijn landelijke maatregelen nodig om die wijken beter bestand te maken tegen steeds warmere zomers. De coalitie presenteert vandaag het manifest Groene ruimte, koele steden tijdens een hittesymposium van de Hogeschool van Amsterdam. Daarin roepen zij het kabinet op om landelijke minimumnormen voor openbaar groen en bomen vast te leggen. Ook zouden gemeenten meer financiële steun moeten krijgen om straten, pleinen en buurten te vergroenen. Aan het manifest doen onder meer Natuur & Milieu, Aedes, de Woonbond, Vereniging Eigen Huis, de ANWB, FNV en IVN Natuureducatie mee. Tegelijkertijd starten de organisaties een landelijke petitie waarmee inwoners hun steun kunnen uitspreken voor meer groen in de openbare ruimte. Groen is geen luxe Volgens de coalitie wordt de urgentie steeds groter. Nederland krijgt vaker te maken met langdurige hittegolven en juist in dichtbebouwde buurten lopen de temperaturen hoog op. In binnensteden kan het volgens cijfers van de Atlas voor de Leefomgeving tot 8 graden warmer zijn dan in het buitengebied.

Op straat kan de gevoelstemperatuur tijdens hete dagen oplopen tot 45 graden Celsius. De gevolgen zijn niet alleen merkbaar in het dagelijks leven, maar ook voor de gezondheid. Volgens cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) veroorzaakt hittestress momenteel ongeveer 250 extra sterfgevallen per jaar. Zonder aanvullende maatregelen kan dat aantal volgens prognoses oplopen tot ongeveer 3800 per jaar in 2050. "Groen is geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor gezonde en leefbare buurten", zegt Rob van Tilburg van Natuur & Milieu. Volgens hem ontbreken in veel versteende wijken schaduwrijke plekken, grote bomen en toegankelijke groene ruimtes, waardoor bewoners minder bescherming hebben tegen hitte en schadelijke uv-straling. Hulp vanuit regering Naast gezondheidsrisico's heeft hitte volgens de organisaties ook gevolgen voor de leefbaarheid van buurten. Openbare ruimtes worden minder aantrekkelijk om te verblijven en bewoners blijven vaker binnen. Ook neemt de kans op schade door droogte, hitte en extreme neerslag toe. De coalitie wil dat het kabinet landelijke normen vastlegt voor de hoeveelheid groen en boomkroonbedekking in buurten. Met boomkroonbedekking wordt de hoeveelheid oppervlakte bedoeld die wordt overschaduwd door bladeren en takken.

Daarnaast willen de samenwerkende instantie dat er een actieplan komt om uiterlijk in 2035 de meest versteende wijken aan te pakken. Volgens de initiatiefnemers kunnen gemeenten die opgave niet alleen uitvoeren. Zij willen daarom dat het kabinet landelijke normen vastlegt en gemeenten financieel ondersteunt bij de vergroening van buurten. https://natuurenmilieu.nl/app/uploads/Manifest_Groene-Ruimte-Koelen_NM.pdf

Bijlage 3 Gezond Groen Wijzer Op pagina 15 van de Gezond Groen Wijzer als keuzehulp voor gemeenten staat: ‘Behoud oude bomen. Oude bomen die nog gezond zijn, al dan niet monumentaal, bieden vaak meer schaduw, dragen positief bij aan de beleving en identiteit van een omgeving en zijn waardevol om te behouden voor mens, plant en dier.’ https://www.rivm.nl/sites/default/files/2026-01/Gezond-Groen-Wijzer-als-keuzehulp-voorgemeenten.pdf

Bijlage 4 Infographic over belang van bomen https://bomenzijnbelangrijk.nl/app/uploads/2022/10/20220927_Poster_BzB_digitaal-1.pdf