LIS2025.56a Onderzoeksplan Rekenkamer Veenendaal 2025

nr. LIS2025.56 cat. B

Rekenkamer Veenendaal

Onderzoeksplan 2025

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Inhoud Voorwoord

3

Onderzoeken in 2025

4

Werkwijze

6

Budget

7

Afgeronde onderzoeken

7

Bijlage: Groslijst onderwerpsuggesties 2025

8

Onderzoeksplan 2025 | 2

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Voorwoord De Rekenkamer ondersteunt de gemeenteraad bij het uitvoeren van haar wettelijke rollen als vertegenwoordiging van de burgers van Veenendaal. Om dat te doen voert de Rekenkamer onderzoeken uit en rapporteert daarover. Getracht wordt bij de selectie van onderwerpen voor onderzoek een zekere spreiding over verschillende beleidsterreinen te realiseren. Ook wordt bij die selectie niet alleen aangesloten bij de controlerende rol van de gemeenteraad, maar ook wordt getracht de kaderstellende rol van de raad te versterken. Voor 2025 staan nu onderzoeken op de planning die gezamenlijk die spreiding bewerkstelligen. Als we ook de in 2024 gestarte en in 2025 afgeronde en de (waarschijnlijk) in 2026 af te ronden onderzoeken meenemen is die spreiding nog duidelijker. Van groenbeheer tot financiële techniek en van ICT tot governance zijn de onderwerpen breed. En onderzoeken leiden soms vooral tot uitleg, waar anderen grote projecten evalueren of beleidsopties aanreiken. Via onze Nieuwsbrief publiceren we tussentijds de voortgang en ontwikkeling van de onderzoeken en andere nieuwsfeiten. Wij kijken er naar uit ook dit jaar weer bij te dragen aan kwaliteit van de lokale democratie en het vertrouwen van de burger in het bestuur. Namens de Rekenkamer Veenendaal

Jan Telgen, voorzitter

Onderzoeksplan 2025 | 3

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Onderzoeken in 2025 Beheer openbaar groen De rekenkamer heeft het onderzoek naar het Groenbeheer in Veenendaal begin 2025 afgerond. De resultaten van het onderzoek zijn in een rekenkamerbrief gepubliceerd. In deze rekenkamerbrief informeert de rekenkamer de raad, het college van B&W en inwoners over de actuele aandachtspunten in het beheer van het groen in de openbare ruimte van Veenendaal. Ook geeft de rekenkamer een aantal overwegingen mee. Dit doet de rekenkamer vanuit het perspectief dat de raad in de (nabije) toekomst keuzes zal moeten maken om een meer biodiverse en klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte mogelijk te maken. Hierbij hoort ook een aangepaste aanpak van het groenbeheer. De rekenkamerbrief is voor een reactie voorgelegd aan het college van B&W van de gemeente Veenendaal. De bestuurlijke reactie is toegevoegd aan de rekenkamerbrief. De rekenkamerbrief is geplaatst op de Lijst van Ingekomen stukken voor de raad van 20 februari. Daarop heeft een raadsfractie verduidelijkende vragen gesteld aan het college. De rekenkamerbrief wordt door het college betrokken bij de raadsavond over groenbeheer op 8 mei 2025.

ICT Campus Het profileren van Veenendaal als 'ICT-Centrum' en als "het ICT-Centrum van Foodvalley" is sinds 2010 het beleid van de gemeente Veenendaal. Begin 2016 is dit beleid voortgezet en uitgewerkt in een nieuwe “Strategische ICTVisie”.

In 2017 heeft de toenmalige rekenkamercommissie een onderzoek gedaan naar (1) de realisatie van de doelstellingen uit 2010 en (2) de mate waarin het beleid aansluit bij de behoeften en ambities van de ICT-sector in de regio Foodvalley. De gemeente Veenendaal heeft over deze hele periode aanzienlijke investeringen gedaan in “ICT Centrum Veenendaal”. Dit alles vormt voor de rekenkamer aanleiding om een vervolgonderzoek in te stellen naar de doeltreffendheid van het beleid om Veenendaal te profileren als ICT-Centrum. Door de beleidsdoelstellingen en de gerealiseerde resultaten af te zetten tegen de totale investeringen sinds 2010 kan het gewenste inzicht ontstaan. Het rekenkameronderzoek is sinds eind januari 2025 in uitvoering. Een extern bureau ondersteunt de rekenkamer hierbij. Het onderzoek wordt naar verwachting in het 3e kwartaal van 2025 door de rekenkamer afgerond en aangeboden aan de raad.

Onderwijsachterstandenbeleid De Rekenkamer doet onderzoek naar het Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) van de gemeente Veenendaal. Het onderzoek heeft de vorm van een quickscan. Zowel gemeenten als schoolbesturen met basisscholen krijgen OAB-middelen van het Rijk. Gemeenten en basisscholen hebben dezelfde missie en dezelfde doelgroep: het bieden van kansen voor kinderen die vanwege hun achtergrond minder goed ‘presteren’ dan zij in gunstiger omstandigheden zouden doen.

Onderzoeksplan 2025 | 4

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Het doel van het rekenkameronderzoek is: • Inzicht krijgen in hoe de gemeentelijke OAB-middelen worden ingezet in de gemeente Veenendaal t.a.v. de wettelijke en bovenwettelijke taken van OAB en welke inhoudelijke beleidskeuzes hier ten grondslag aan liggen. • Inzicht in op welke wijze hierop door de gemeenteraad wordt gecontroleerd. Het onderzoek start in maart/april 2025. Een extern bureau ondersteunt de rekenkamer hierbij. Naar verwachting wordt de rapportage van de resultaten in het 1e kwartaal 2026 aangeboden en besproken in de raad.

‘De waarde van de begroting’ De rekenkamer is voornemens onderzoek te doen naar de begroting, een van de onderdelen van de Planning & Controlcyclus. De P&C-stukken, waaronder de programmabegroting, zijn voor een raadslid vaak moeilijk te doorgronden. Bijvoorbeeld wat er wel en niet te beïnvloeden is door de gemeente(raad) of hoeveel beleidsvrijheid er nog is om eigen keuzen te maken. Gedurende het boekjaar worden er bestuursrapportages (beraps) opgesteld door het college om te bespreken in de raad. Een berap geeft inzicht in de begrotingsuitvoering en in de bijbehorende financiële mutaties. In de berap wordt een eventueel tekort of overschot met de algemene reserve verrekend om zo een sluitende begroting te laten zien. De structurele afwijkingen werken door naar de begroting van de volgende jaren. Kortom: de afwijkingen zijn bekend en de begroting wordt bijgesteld, maar dit leidt vrijwel nooit tot een bijstelling van het toegepaste gemeentelijke beleid. Bij de jaarrekening blijkt er repeterend over de afgelopen jaren een fors overschot te bestaan. Voor de raad is in de jaarrekening moeilijk te begrijpen waarom de begroting van dat boekjaar vooraf zo behoudend is geweest. De rekenkamer wil met dit onderzoek inzicht krijgen in hoe we ervoor kunnen zorgen dat de begroting een doeltreffend

Werkwijze

Budget

instrument voor de raad is om concrete doelen te behalen. De voorverkenning van dit onderzoek vindt plaats in maart. De rekenkamer laat zich voor het onderzoek ondersteunen door een extern bureau. Het onderzoek start in april 2025. Naar verwachting wordt de rapportage van de resultaten eind september 2025 aangeboden aan de raad.

‘De invloed van de raad’ Zoals ook bij andere gemeenten in Nederland, realiseert de gemeente Veenendaal een deel van haar maatschappelijke opgaven en wettelijke taken in samenwerking met anderen. Zo kan er sprake zijn van een opdrachtgeveropdrachtnemer relatie, een subsidierelatie, een gezamenlijke eigenaarsrelatie in publiekrechtelijke organisaties et cetera. Overkoepelende factor in deze relaties is dat de gemeente enige vorm van invloed heeft. In al die verschillende verbanden kan de invloed op verschillende manieren (juridisch) worden vormgegeven:

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

deelname in besturen, benoemen van bestuurders, subsidie voorwaarden, opdrachtomschrijvingen en benoemen van toezichthouders. In deze context vraagt de rekenkamer van de gemeente Veenendaal zich af of en op welke wijze de raad binnen dit complexe speelveld zijn kaderstellende en controlerende rol waar kan maken en of zij dat ook doet. Als eerste stap in een dergelijk onderzoek wordt nu geïnventariseerd om welke relaties het gaat. Daarbij is wel een beperking aangebracht: deelname in regionale samenwerkingsverbanden en puur financiële relaties (subsidie, inkoop, aanbesteding) worden vooralsnog buiten beschouwing gelaten. Maar ook met die beperking zijn zo al een tiental relaties geïdentificeerd. Verwacht wordt dat de inventarisatie tot de zomer zal lopen en dat de rapportage over het eigenlijk onderzoek in het eerste kwartaal van 2026 kan verschijnen.

Onderzoeksplan 2025 | 5

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Werkwijze Rekenkamer De rekenkamer is door de raad ingesteld op grond van de Gemeentewet. Het is belangrijk dat de raad goed op de hoogte blijft van de activiteiten van de rekenkamer. Door de raad is daarom een klankbordgroep van twee raadsleden ingesteld als aanspreekpunt en sparringpartner voor de rekenkamer. De klankbordgroep inventariseert jaarlijks samen met de rekenkamer onderzoeksonderwerpen vanuit de raadsfracties.

december 2024 geactualiseerd en aan de raad ter informatie aangeboden. De actualisatie houdt in dat: - in het proces van het rekenkameronderzoek meer flexibiliteit is ingebracht, door de mogelijkheid op te nemen om een onderzoeksopzet aan te passen als blijkt dat het niet mogelijk (meer) is of niet (meer) opportuun is deze in de bestaande

vorm uit te voeren. voor een rekenkamerbrief is de werkwijze uitgebreid in die zin dat, voordat de rekenkamerbrief aan de raad wordt gestuurd, het college om een reactie wordt gevraagd. De eventuele reactie van het college wordt als addendum aan de rekenkamerbrief toegevoegd en kan van een nawoord door de rekenkamer worden voorzien.

Verzamelen van onderzoeksonderwerpen Om tot onderwerpen te komen verzamelt de rekenkamer naast de suggesties vanuit de raadsfracties ook ideeën van inwoners, ondernemers, gemeentelijke adviesraden en de gemeentelijke organisatie. In oktober 2024 zijn de raadsfracties via de ‘Klankbordgroep rekenkamer’ in de gelegenheid gesteld om onderzoeksuggesties aan te leveren. Er zijn meerdere suggesties voor nieuw rekenkameronderzoek opgehaald en besproken. Het uitwisselen van onderzoeksuggesties voor de rekenkamer in een gezamenlijke bijeenkomst wordt als effectief ervaren; het reageren op elkaar en stellen van verdiepende vragen, de nabijheid en uitwisseling met de voltallig aanwezige rekenkamer draagt daaraan bij.

Start en uitvoering rekenkameronderzoek De rekenkamer hanteert bij het starten, uitvoeren en publiceren van haar onderzoeken het zogeheten onderzoeksprotocol. Het onderzoeksprotocol is in

Onderzoeksplan 2025 | 6

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Budget Voor de rekenkamer is een budget beschikbaar gesteld door de gemeente Veenendaal. In onderstaande tabel vindt u het beschikbare budget en de begrote kosten voor de werkzaamheden van de rekenkamer in 2025.

Begroting 2025 Totale budget

€ 94.258,00

Uitgaven Onderzoekskosten

€

63.592,00

Deskundigheidsbevordering

€

1.541,00

Vergoedingen en diverse kosten

€

29.125,00

Afgeronde onderzoeken Een overzicht van recent afgeronde onderzoeken is te vinden op veenendaal.nl/rekenkamer. Publicaties die niet direct via deze link te raadplegen zijn, kunt u opvragen via rekenkamer@veenendaal.nl.

Onderzoeksplan 2025 | 7

Voorwoord

Onderzoeken in 2025

Werkwijze

Budget

Afgeronde onderzoeken

Bijlage(n)

Bijlage: Groslijst onderwerpsuggesties 2025 Begrotingsprogramma

Onderwerp

Begrotingsprogramma

Onderwerp

Fysieke leefomgeving

Aanpak ruimtelijke Ordening-projecten

Burger en Bestuur

Effectiviteit Boa’s

Woonvisie 2022-2025

Meting vertrouwen in de overheid

Review ontwikkeling Veenendaal Oost (2007-2026)

Gemeenschappelijke regelingen (ambities en risico’s)

Vastgoedbeleid

Subsidioloog effectiviteit

Woningstichting Veenvesters

Invloed van de raad op externe samenwerkingsrelaties (in voorbereiding)

Effectiviteit Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2024 Afvalbeleid Participatie bouwprojecten

Amendementen/ moties en toezeggingen Algemene dekkingsmiddelen

Groenrealisatie bouwprojecten

ICT-Campus (in uitvoering)

Sociale Leefomgeving

Armoedeaanpak (+ VeenendaalPas)

Economisch beleid

Geen knaken, geen taken (bijdrage Gemeentefonds) Bedrijfsvoering

Dienstverlening burger Gebruik van AI-hulpmiddelen binnen de gemeentelijke organisatie

Model Veenendaal / Integraal Beleidskader Sociaal domein Diversiteit / Inclusie in beleid

Evaluatie uitbestede werkzaamheden (parkeercontrole, parkeervergunning, leerlingen vervoer, laadpaal aanvragen)

Bijstandsgerechtigden (benchmark)

Inkoopbeleid / aanbestedingen (afwijkingen)

Kostenontwikkeling Jeugdhulp

Maatschappelijk vastgoed (bijv. Ontmoetingshuis/Spectrum)

ICT-projecten (ambtelijke samenwerking) Ambtelijke organisatie (effectiviteit ‘ja mits’/cultuur)

Vrijwilligersbeleid

Maatschappelijk vastgoed betrekken bij/opnemen in nieuwbouwplannen

Kansen en missers financieel Kosten wijkcentrum Veenendaal Oost

Fietsbeleid en realisatie Economie, Werk en Ontwikkeling

Woonlasten benchmark

Algemeen

Doorwerking aanbevelingen rekenkameronderzoek Analyse van P&C-documenten vooraf aan raadsbehandeling Rechtmatigheid verklaring

Voorschoolse educatie (in uitvoering)

Onderzoeksplan 2025 | 8

De rekenkamer van de gemeente Veenendaal bestaat uit drie leden en wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris. Leden: Em. prof. dr. J. (Jan) Telgen (voorzitter) Drs. M.J.J. (Marjo) Gruisen Ir. A.J. (Arnoud) Janson Secretaris: L. (Bertha) Achterberg (tot 8 april 2025) Postadres: Rekenkamer Veenendaal Postbus 1100 3900 BC Veenendaal Telefoon: (0318) 538538 E-mail: rekenkamer@veenendaal.nl Website: Rekenkamer van Veenendaal | Gemeente Veenendaal