LIS2025.162b VAD 2025

nr. LIS2025.62b cat. B

1

Martijn Beek Alzheimer en dementie komen helaas steeds vaker voor. Ook in Veenendaal. Persoonlijk omdat iedereen, ook naarmate je ouder wordt, wel iemand kent met alzheimer of dementie. Ik ook. Met alle medische ontwikkelingen worden we steeds ouder. En daardoor worden juist ook ziektes als alzheimer en dementie een steeds meer voorkomende doodsoorzaak. Voor mij is op dit onderwerp “Kleine dingen” van Nielson een tot de verbeelding sprekend nummer. Het geeft aan hoe belangrijk het is te genieten van de kleine dingen in het leven. Het hoeft niet altijd grootst te zijn. Juist bij mensen met dementie zijn de kleine genietmomenten, herinneringen die er nog zijn,

Belangrijke adressen: 

dementie.nl



dementieveenendaal.nl



veens-welzijn.nl



sociaalstartpuntveenendaal.nl



alzheimer-nederland.nl



stichtinghetgoudenuur.nl

Kijk voor andere adressen of video's op bit.ly/info-vad2025

2

21 september 2025 – Wereld Alzheimer Dag: Samen Muziek Maken  Op zondag 21 september 2025 is het weer Wereld Alzheimer Dag, ook wel bekend als de Veense Alzheimerdagen. Deze dag staat wereldwijd in het teken van bewustwording rondom dementie, een aandoening die steeds meer mensen treft. Alleen al in Nederland leven ruim 300.000 mensen met een vorm van dementie. Ook in onze regio is de impact groot – de lokale cijfers vindt u verderop in deze uitgave. Elk jaar kiezen de vrijwilligers van Alzheimer Nederland een thema voor deze dag. In 2025 is dat “Samen Muziek Maken” – een thema dat draait om de helende en verbindende kracht van muziek. Muziek speelt een bijzondere rol in het leven van mensen met dementie. Vaak zijn muzikale herinneringen lang intact, zelfs wanneer andere vormen van geheugen vervagen. Liedjes uit het verleden kunnen emoties oproepen, rust geven en de deur openen naar communicatie, contact en plezier. Veel mensen met dementie hebben hun hele leven naar muziek geluisterd of zelf muziek gemaakt, en dat draagt bij aan herkenning en verbondenheid. In de week rondom deze Wereld Alzheimer Dag organiseren we diverse activiteiten rondom dit muzikale thema. We hopen daarmee een prettige sfeer te creëren en mensen met dementie én hun naasten te laten genieten van samen muziek maken en beleven.

In deze speciale uitgave vindt u meer informatie over dementie en de rol die muziek daarin kan spelen. Daarnaast delen bekende Veenendalers wat dementie voor hun betekent en hun favoriete liedjes, die we hebben samengebracht in een speciale Spotify-afspeellijst – makkelijk thuis af te spelen. Ook hebben we een overzicht van nuttige websites en links voor u klaargezet. Deze zijn te vinden door de QR-code te scannen met uw telefoon. Samen maken we van Wereld Alzheimer Dag 2025 een warme, muzikale en verbindende dag.

3

Alle nummers zijn te vinden door deze QR code te scannen of ga naar:

https://bit.ly/vad2025 Voor extra info:

https://bit.ly/info-vad2025

De kracht van muziek

Muziek is meer dan een melodie. Het raakt ons op een diep emotioneel niveau en stimuleert verschillende delen van de hersenen tegelijkertijd. Voor mensen met dementie kan muziek: •

Herinneringen oproepen

•

Rust en structuur bieden

•

Contact bevorderen met naasten en zorgverleners

•

Zingeving en plezier geven

Samen zingen, een instrument bespelen of simpelweg luisteren: muziek schept verbinding, ook als woorden moeilijk worden. Muziek stopt dementie niet, maar helpt om de mens achter de ziekte te blijven zien. Op Wereld Alzheimer Dag 2025 laten we met elkaar zien hoe muziek harten opent. Want niemand zou zich alleen moeten voelen — en zeker niet in stilte.

Samen muziek maken = samen herinneringen maken. 4

Nico van Wakeren

Nico prijst zich gelukkig dat het hem en zijn omgeving niet heeft getroffen. Het is een ontzettend vervelende ziekte misschien voornamelijk wel voor de omgeving. De muziek die hij vooral luistert zijn Nederlandstalige meezingnummers, maar ook Andre Rieu weet zijn hart te beroeren. Foto: Anne Slok / De Rijnpost

5

Wat is dementie? Dementie is een verzamelnaam voor ruim vijftig hersenziektes. Het is de naam voor een combinatie van symptomen (een syndroom), waarbij de hersenen informatie niet meer goed kunnen verwerken. Dementie is een moeilijke en heftige hersenziekte die veel vragen oproept. Hoeveel komt het voor in onze regio? Hieronder vindt u een overzicht van het aantal mensen met dementie in de gemeenten Veenendaal, Rhenen, Ede, Renswoude, Wageningen en Renkum, evenals de leeftijdsopbouw per gemeente Bron: Alzheimer Nederland

Gemeente

2022

2030

2040

2050

Veenendaal

1.000

1.400

1.900

2.400

Rhenen

390

570

730

870

Ede

1.600

2.300

3.100

3.800

Renswoude

50

90

130

150

Wageningen

470

650

800

900

Renkum

720

1.000

1.200

1.300

Leeftijdsopbouw per gemeente: Gemeente

Percentage 65+ (2022)

Veenendaal

18%

Rhenen

20%

Ede

17%

Renswoude

15%

Wageningen

14%

Renkum

22%

Bron: CBS StatLine

6

Relatie tussen leeftijdsopbouw en aantal mensen met dementie Dementie komt voornamelijk voor bij mensen van 65 jaar en ouder. Gemeenten met een hoger percentage ouderen hebben doorgaans een hoger aantal mensen met dementie. Bijvoorbeeld, Renkum heeft het hoogste percentage 65-plussers (22%) en ook een relatief hoog aantal mensen met dementie (720 in 2022). Wageningen heeft daarentegen een lager percentage ouderen (14%) en een lager aantal dementiegevallen (470 in 2022). Conclusie De vergrijzing in deze gemeenten leidt naar verwachting tot een aanzienlijke stijging van het aantal mensen met dementie in de komende decennia. Gemeenten met een hoger percentage ouderen moeten zich voorbereiden op een grotere toename van dementiegevallen. Het is essentieel voor beleidsmakers en zorgverleners om hierop voorbereid te zijn door passende zorg- en ondersteuningsstructuren te ontwikkelen.

Sanne Heyman Bij dementie verlies je langzaam de puzzelstukjes die jou met jezelf en de geliefden om je heen verbinden. Dit is een verdrietig proces van verlies en loslaten. Toch verdwijnt liefde niet zomaar en openbaart het zich soms ineens in een aanraking, een geur of de herkenning van een lied. Dan herinnert het lichaam of het hart wat het hoofd vergeten is. 'Voor mij is Als de liefde niet bestond, van Toon Hermans, gezongen door Wende Snijders een lied dat onvergetelijk is. Omdat het in alle eenvoud heel raak zegt waar het in het leven uiteindelijk allemaal om draait: de liefde.'

7

Gouden momenten: De impact van muziek op dementie Het is gebleken dat muziek een diepgaande en positieve invloed heeft op mensen met dementie, wat vaak leidt tot opmerkelijke verbeteringen in hun humeur, cognitieve functie en algeheel welzijn. Verschillende redenen dragen ertoe bij dat mensen met dementie zo goed op muziek reageren: 

Emotionele connectie: Muziek heeft het unieke vermogen om emoties en herinneringen op te roepen. Zelfs personen met gevorderde dementie kunnen nog steeds emotionele herinneringen behouden die verband houden met muziek uit hun verleden. Luisteren naar bekende deuntjes kan positieve emoties, nostalgie en een gevoel van vertrouwdheid oproepen.



Neurologische voordelen: Muziek heeft een krachtige invloed op de hersenen en stimuleert verschillende gebieden die betrokken zijn bij geheugen, emotie en cognitie. Zelfs als andere cognitieve functies worden aangetast, kunnen sommige neurale paden die verband houden met muziek intact blijven. Dit kan leiden tot een verbeterd cognitief functioneren, humeur en communicatieve vaardigheden bij mensen met dementie.



Non-verbale communicatie: Muziek biedt een vorm van nonverbale communicatie die toegankelijk is voor mensen met beperkte verbale vaardigheden. Zelfs wanneer verbale communicatie een uitdaging wordt, kunnen individuen zich uiten, contact maken met anderen en hun emoties overbrengen via muziek.



Ritmische en melodische elementen: De ritmische en melodische elementen van muziek kunnen een kalmerend effect hebben, waardoor angst en opwinding bij mensen met dementie worden verminderd. Bepaalde soorten muziek met een langzamer tempo kunnen ontspanning bevorderen, terwijl vrolijke en ritmische deuntjes energie kunnen geven en betrokken kunnen zijn. 8



Sociale interactie: Muziek vergemakkelijkt vaak sociale interactie. Groepsmuziekactiviteiten, zoals zingen in een koor of deelnemen aan muziektherapiesessies, bieden mogelijkheden voor sociale betrokkenheid. Deze sociale verbinding is van cruciaal belang voor mensen met dementie, omdat het gevoelens van isolatie kan helpen bestrijden en hun algehele welzijn kan verbeteren.



Routine en structuur: Muziek kan worden gaeïntegreerd in dagelijkse routines, waardoor structuur en vertrouwdheid ontstaat. Het opzetten van een routine met muziek kan mensen met dementie helpen zich veiliger te voelen en controle te krijgen over hun omgeving.



Vermindering van gedragssymptomen: Het luisteren naar muziek is in verband gebracht met een vermindering van gedragssymptomen die vaak voorkomen bij dementie, zoals agitatie, agressie en rusteloosheid. Het kalmerende effect van de muziek draagt bij aan een positievere en comfortabelere omgeving. Bron: stichting het gouden uur

Gerald Troost Ik weet uit ervaring hoe het proces van afscheid nemen al begint als iemand lijdt aan dementie. De herkenning die steeds minder wordt en de verwarring des te meer. Wat is het belangrijk om naast mensen met dementie te blijven staan. Ze hebben onze zorg en liefde nodig. Het lied Welkom thuis van mijn nieuwe cd Reisgenoten vind ik mooi, omdat de tekst een hemelse uitnodiging omschrijft. Wie je ook bent en wat je ook gedaan hebt, er is een plek waar je je echt thuis mag weten! 9

De oude zeeman en de zee in zijn hoofd Elke nacht, als de lichten in het verpleeghuis doofden, begon meneer De Groot te dwalen. Hij sloop door de gangen op blote voeten, alsof hij op een dek liep. Zijn handen tilden onzichtbare touwen, zijn ogen zochten de horizon. De verpleging wist het: meneer De Groot was ooit zeeman. Zijn hoofd, inmiddels vertroebeld door dementie, was blijven varen – zelfs nu hij allang aan wal was. De nachten waren onrustig. Hij liep, fluisterde, klopte op deuren, wilde naar buiten. "Het anker moet los," zei hij dan, "de storm komt op." Tot een jonge verzorgster op een avond een idee kreeg. Ze zette in zijn kamer een kleine luidspreker neer. Geen muziek, geen nieuws, maar het geluid van kabbelende golven, krijsende meeuwen en een verre scheepshoorn. Die nacht bleef meneer De Groot liggen. Zijn handen rustten, zijn adem werd langzaam. In zijn kamer spoelde de zee zachtjes aan. En in zijn hoofd, misschien, voer hij eindelijk weer uit – veilig, kalm, in zijn eigen wereld van water en wind. Sindsdien dwaalt hij niet meer. Elke nacht brengt de zee hem thuis.

10

Muziek en dementie: wat is de kracht? Muziek heeft een unieke invloed op het brein, en bij mensen (met dementie) kan het herinneringen, emoties en reacties oproepen die met gewone communicatie moeilijk te bereiken zijn. Wetenschappelijk en praktisch is aangetoond dat: 

Muziek het geheugen activeert, zelfs in vergevorderde stadia van dementie.



Het emoties losmaakt en rust kan brengen.



Muziek het sociale contact stimuleert, ook als taalvermogen afneemt.



Herkenbare klanken mensen terug kunnen brengen naar betekenisvolle momenten uit hun verleden.

Bijvoorbeeld: zoals het verhaal van de een oud-zeeman met dementie die rust kan vinden als hij het geluid van de zee hoort, of bekende (zeemans) liederen – het roept herkenning en veiligheid op. Dit sluit perfect aan bij het werk en de filosofie van een andere bekende Veenendaler die benadrukt dat muziek meer is dan noten: het is een emotioneel geheugen, een brug naar wie iemand is, of was. André Heuvelman Voor mij is ‘I’ll Be Over You’ van Toto onvergetelijk omdat het nu, terugkijkend, de periode met mijn vader weerspiegelt. Hij overleed twee jaar geleden na een intens mantelzorgtraject tijdens zijn Alzheimer. Toen was het geen troost. Maar nu hoor ik in dit lied de weemoed, het loslaten – en iets van de liefde die bleef. "Muziek is adem, klank, gevoel – het raakt waar woorden niet meer reiken."

11

Alies Katerberg Je ziet iemand verdwijnen – de impact van Alzheimer Mijn oma was er altijd, maar tegelijk ook niet. In mijn herinnering was ze niet de spelende oma, maar een stille vrouw in een rolstoel, levend in haar eigen wereld. Soms een glimp van herkenning, vaak alleen stilte. Elke week fietste mijn opa van Grijpskerk naar Zuidhorn om haar te bezoeken in het Zonnehuis. Eerst op een open afdeling, later achter gesloten deuren. Ook mijn ouders gingen trouw. Dat ritueel werd deel van ons leven. Als kind dwaalde ik rond tussen zwijgende mensen, op zoek naar kleur – een aquarium, een glimlach. Maar langzaam verdween oma. Eerst het contact, dan het besef. Uiteindelijk bleef alleen haar lichaam nog over. Alzheimer ontneemt je iemand stukje bij beetje. Het is rouw terwijl iemand nog leeft. Mijn opa bleef komen, uit liefde. Niet in woorden, niet in aanrakingen, maar in aanwezigheid. Soms hoor ik in mijn hoofd The Sound of Silence. Die titel zegt alles. De blik. De tafel. De herinnering die wegdrijft. Maar ook: de liefde die blijft. Dementie is niet alleen een ziekte, het is een breuk in relaties, in leven. Daarom: blijf delen. Blijf zorgen. Voor wie verdwijnt – en voor wie blijft.

Praktische tips Gebruik voorkeursmuziek, selecteer muziek die past bij de persoon met dementie, ga samen zingen, luisteren of meebewegen op muziek, en laat de persoon met dementie zelf muziek uitkiezen als dat mogelijk is. Muziektherapie: Een professionele muziektherapeut kan helpen bij het selecteren van de juiste muziek en het ontwikkelen van muziekactiviteiten die passen bij de behoeften van de persoon met dementie. Samen muziek maken en bewegen: Combineer muziek met beweging, zoals dansen of zingen, om de activiteit aantrekkelijker te maken. Gebruik van technologie: Gebruik een tablet met muziek en video's, of een bluetooth speaker voor een betere geluidskwaliteit.

12

Jan Davelaar

Elke keer als ik What a Wonderful World hoor, denk ik aan het afscheid van een van mijn beste vrienden. Het werd live gespeeld op zijn uitvaart, zijn favoriete nummer. Sindsdien ís dat lied hem: zijn lach, zijn stem, zijn kracht. Wat me het meest bijbleef, is zijn positiviteit. Zelfs ziek gaf hij ons mee: de wereld is nog steeds mooi. Dat lied was zijn boodschap – vol hoop, liefde en moed. En elke keer als ik het hoor, luister ik opnieuw… met mijn hart. Zolang dementie je niet raakt, lijkt het iets van anderen. Tot het iemand treft die je lief is. Dan zie je iemand langzaam verdwijnen, terwijl je niets kunt doen. Dementie is meer dan vergeten – het is het verlies van wie iemand was. Gelukkig wordt er steeds meer over gepraat. En hoe meer aandacht, hoe beter we kunnen begrijpen, steunen en misschien ooit genezen!

13

Hoe doe je dat? Samen muziek maken met mensen met dementie kan op allerlei manieren en hoeft niet ingewikkeld te zijn. Hier zijn een aantal toegankelijke en doeltreffende voorbeelden:

1. Samen zingen Bekende liedjes uit hun jeugd: Zoals volksliedjes, kerkliederen, liedjes van artiesten uit de jaren ’40’70. Klassiekers zoals:

“Het Dorp” (Wim Sonneveld) “Tulpen uit Amsterdam” “Que Sera, Sera”

“Aan de Amsterdamse grachten” Zelfs mensen die weinig spreken kunnen soms nog moeiteloos meezingen met liedjes die ze al tientallen jaren kennen. 2. Ritme-instrumenten gebruiken Trommels, shakers, sambaballen of ritmestokjes. Ritmes klappen of meespelen met de muziek. Samen een ritme nadoen of zelf iets verzinnen.

Dit kan structuur geven én actief betrekken, ook als iemand niet wil of kan zingen. 14

3. Meespelen op eenvoudige instrumenten Een keyboard waarop iemand wat toetsen kan indrukken. Een xylofoon of klokkenspel. Een handharmonica (voor begeleiders of familieleden). Je hoeft geen muzikant te zijn – het gaat om beleving en contact. 4. Muziek combineren met beweging Zittend of staand meebewegen op de maat van de muziek. Simpele gebaren of dansjes doen op een liedje (“hoofd, schouders, knie en teen”). Samen een soort mini-optreden doen. 5. Een lied “op maat” maken Samen teksten bedenken op een bekende melodie (bijv. “Lang zal ze leven” of “Vader Jacob”). Bijvoorbeeld een verjaardagsliedje, een lied over hun woonplek of een liedje over vroeger. Belangrijk om te onthouden: Het gaat niet om goed zingen of het "juist" doen – het gaat om plezier, herkenning en verbinding. Zelfs een kleine muzikale ervaring kan grote emotionele impact hebben.

15

Ton Valkenburg Ruim 18 jaar geleden ging ik met pensioen, na een loopbaan als hoofd activiteitenbegeleiding, maatschappelijk werker en uiteindelijk directeur van verzorgingsen verpleeghuizen. In mijn werk heb ik veel te maken gehad met mensen met dementie, vooral Alzheimer, en zag ik wat dat doet met henzelf én hun naasten. Destijds kregen deze ouderen vooral liefdevolle zorg en deden zij soms mee aan handenarbeid-activiteiten. Muziek speelde helaas een ondergeschikte rol, zowel thuis als in verpleeghuizen. Daarom is het goed om, op Wereld Alzheimer Dag, stil te staan bij de waarde van muziek. Muziek kan mensen met dementie houvast, veiligheid en geborgenheid geven. Zelfs wie apathisch lijkt, kan via muziek weer contact maken met de omgeving — een glimlach, een meebewegende voet, of herkenning in een neuriënde toon. Dat vraagt wel betrokkenheid van de luisterpartner. De juiste muziekkeuze – vaak uit het verleden van de persoon – kan herinneringen en emoties oproepen en gedeeld plezier brengen. Persoonlijk hoop ik, mocht ik ooit zelf Alzheimer krijgen, dat er mensen om mij heen zijn die samen met mij willen luisteren naar muziek die mij dierbaar is: klassieke muziek en opwekkende geestelijke liederen.

Ik zing regelmatig “Ga met God en Hij zal met je zijn” (Liedboek 416) en prent de tekst in mijn hoofd omdat ik hoop dat als ik Alzheimer zou krijgen dat deze tekst mij dan in herinnering zal blijven bemoedigen. Er zit een duidelijke boodschap in dit lied en ik ben er vast van overtuigd dat als ik nu met God ga, Hij dan ook bij mij zal zijn in een moeilijke periode.

16

Muziek vergeet niet

Als woorden vervagen en dagen verdwijnen, Kan één oud liedje harten weer laten schijnen. Een glimlach breekt door stilte en mist, Omdat muziek weet wat het hoofd soms wist.

Een melodie opent wat was gesloten, Raakt iets zachts in zielen die verstoten. Muziek vergeet niet, zelfs als wij dat doen — Ze spreekt in stilte, en maakt het even toen.

17

Kees Kraayenoord Ik had eerst niet zoveel met dit onderwerp, tot mijn moeder steeds vaker verhalen herhaalde en dingen vergat. Het verdrietigste was dat ze het zelf ook merkte. Als haar kinderen, die altijd op haar konden rekenen, was het pijnlijk om haar dat besef te zien hebben. Ze overleed plotseling, eigenlijk nog vóór het echt uit de hand liep. Gelukkig kon ze, op een ziekenhuisopname na, thuisblijven. Dat is helaas niet voor iedereen weggelegd. Ik ben dankbaar dat zoveel mensen zich inzetten voor mensen met alzheimer en dementie.

Welk lied raakt mij persoonlijk? Zoveel! Mijn leven heeft een soort soundtrack van liederen die met me meereizen. Maar in mijn top 3 staat zeker Fragile van Sting. Het herinnert me eraan hoe kwetsbaar we allemaal zijn — en juist die gedeelde kwetsbaarheid zou ons moeten verbinden.

Arjanne Holsappel Voor mij betekent dementie niet het einde van wie iemand is, maar voor mij is het een uitnodiging om anders te kijken. Met Stichting Het Gouden Uur probeer ik mensen te bereiken op een plek waar woorden soms verdwijnen, maar muziek en liefde blijven spreken. ‘Mag ik dan bij jou’ van Claudia de Breij raakt me, omdat het zingt wat ik hoop dat mensen voelen: je bent niet alleen, ook als je het zelf even niet meer weet. 18

Doe jij ook mee met de Veense Alzheimerdagen 2025? Neem iemand mee die met dementie leeft, een buurvrouw, vriend, vriendin, familielid of kennis. Activiteiten

Waar

Wanneer

Aanmelden

Kosten

Uitzending op 1 VALLEI

Radio

Woensdag 10 september 20 – 22 uur





Uitzending XON

Televisie

Vrijdag 12 september









15 – 16.30 uur Alzheimer Café, gast De Engelenis Ludger Stuijt mu- burgh ziek-therapeut Kerkewijk 77

Dinsdag 16 september

Lunch concert door Michiel Mostert

Gemeentehuis





Raadhuisplein

Donderdag 18 september

Lunch

Het Perron

Vrijdag 19 september

1

€ 10, pinnen op loca-





Inloop 19 uur - 21.30 uur

Sportlaan 11-13 12:30 – 14 uur Optreden Veenendaalse Harmonie Caecilia

In het centrum van Veenendaal

Zaterdag 20 september

Film Robot & Frenk

Ontmoetingshuis

Zaterdag 20 september 19:30—21 uur

2

DIY knutseltafel: Bibliotheek herrineringsballon Kees Stipplein maken en voorlezen 74

Zondag 21 september 14-16 uur





Soos voor Senioren Petra Kerk Turfzangers Chanty- Kerkewijk 135 koor

Maandag 22 september 14 - 15:30 uur





Buurthuis De Vrijdag 26 september Driehoek, 10:30 - 11:45 uur Zuiderkruis 742

3



Spiesheem 54

Zingen in de Wijk

14 – 16 uur

€ 5,-

¹ Aanmelden via: www.veens-welzijn.nl ² Aanmelden via: www.ontmoetingshuis.nl/activiteiten 3 Aanmelden via:0318zing@gmail.com of 06-47153974

De Veense Alzheimerdagen zijn een initiatief van: Alzheimercafé Veenendaal, de Gemeente Veenendaal, Veens Welzijn, Stichting het Gouden Uur en vele anderen. Kijk voor meer informatie en voor alle activiteiten tijdens de Veense 19 Alzheimerdagen 2025 op de website: http://bit.ly/info-vad2025