LIS2024.202d Bijlage 4 Handreiking oude bosgroeiplaatsen provincie Utrecht 23 april 2024

nr. LIS2024.202 cat. B

Handreiking oude bosgroeiplaatsen Handreiking bij de instructieregel oude bosgroeiplaatsen Datum: 23-04-2024 Referentie: UTSP-389271259-4947

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

1

Inhoud Handreiking bij de instructieregel oude bosgroeiplaatsen ..................................................................1 Handreiking oude bosgroeiplaatsen ....................................................................................................1 Inleiding ..............................................................................................................................................3 Wat is een oude bosgroeiplaats? .....................................................................................................3 Waarvoor deze handreiking? ...........................................................................................................3 Voor wie is de instructieregel? .........................................................................................................3 Onderzoek naar oude bosgroeiplaatsen ......................................................................................... 4 Andere beschermingsregels ........................................................................................................... 4 Bescherming van oude bosgroeiplaatsen ....................................................................................... 5 Instructieregel bescherming oude bosgroeiplaatsen .......................................................................

5 Toepassing instructieregel .................................................................................................................. 7 Check kaartmateriaal ...................................................................................................................... 7 Uitvoeren onderzoek naar aanwezige waarden .............................................................................. 8 Oude bosgroeiplaatsen in het omgevingsplan ................................................................................... 14 Voorbeelden van planregelingen ................................................................................................... 15 Doeleindeomschrijving in de regels in een Omgevingsplan ............................................................ 15 Gebruiks-, en bouwregels .............................................................................................................. 15 Regels betreffende werken en werkzaamheden ............................................................................16 Ontheffing instructieregel en ontheffing voor experimenten ......................................................... 17 Samenhang met overig beleid en regelgeving ...............................................................................

17 Bescherming NNN ........................................................................................................................ 17 Activiteitenregels houtopstanden ................................................................................................. 17

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

2

Inleiding Handreiking instructieregel

◼ Wat is een oude bosgroeiplaats? Een oude bosgroeiplaats is een plaats waar sinds het begin van de 19 e eeuw bos aanwezig is. Deze bossen zijn waardevol vanwege de daar aanwezige bijzondere natuurwaarden, de bovengrondse maar ook juist de ondergrondse biodiversiteit die kenmerkend is voor deze plaatsen. Deze natuurwaarden zijn onvervangbaar door de lange ontwikkelingstijd. Er zijn vaak soorten aanwezig die in jongere bossen ontbreken. Het gaat dus niet om de leeftijd van de aanwezige bomen maar om de duur dat ter plekke zo goed als onafgebroken bos aanwezig is geweest. In de provincie Utrecht zijn oude bosgroeiplaatsen beschermd: bos op oude bosgroeiplaatsen moet bos blijven. In de omgevingsverordening is de volgende definitie opgenomen voor oude bosgroeiplaatsen. “Oude bosgroeiplaats: gronden met actueel bos waarop in 1832 een bosgroeiplaats met bos, dennenbos of heide met struiken aanwezig was en waarop sindsdien een bosgroeiplaats aanwezig is geweest, dan wel locaties met actueel bos waarop al meer dan 150 jaar een bosgroeiplaats aanwezig is en die in het informatiebestand als oude bosgroeiplaats zijn aangewezen.” Oude bosgroeiplaatsen zijn de laatste refugia voor boshabitatsoorten en vormen daarmee het tijdsvenster naar meer complete bosecosystemen uit het verleden.

Daarbij moet niet alleen aan bomen, hogere planten en mossen worden gedacht, maar aan alle planten en diergroepen, ook die niet direct zichtbaar zijn (bodemfauna). De oude bosgroeiplaatsen zijn in de afgelopen eeuw in oppervlakte steeds verder afgenomen en gefragmenteerd geraakt. Daarom dragen de nog resterende oude bosgroeiplaatsen allereerst bij aan het veiligstellen van populaties van karakteristieke soorten van bosecosystemen. Op het Omgevingsloket is de begrenzing van de oude bosgroeiplaatsen weergegeven.

◼ Waarvoor deze handreiking? De handreiking is een praktisch hulpmiddel voor de toepassing van de instructieregel bescherming waardevolle houtopstanden – oude bosgroeiplaatsen die is opgenomen in de omgevingsverordening van de provincie Utrecht. Hoe bepaal je of je bij een ruimtelijke ontwikkeling rekening moet houden met de provinciale regelgeving rondom oude bosgroeiplaatsen? En hoe moet je in het omgevingsplan rekening houden met de bijzondere waarden van oude bosgroeiplaatsen? Kan de ontwikkeling zoals de aanleg van een fietspad op die plaats doorgaan? Of moet worden uitgeweken naar een andere plek?

◼ Voor wie is de instructieregel? Deze handreiking is bestemd voor gemeenten, initiatiefnemers en hun adviseurs. De gemeente is het bevoegd gezag voor het vaststellen van het omgevingsplan. Als er overleg gewenst is, is voor de initiatiefnemer de gemeente het aangewezen loket. Bij het voornemen nieuwe activiteiten in oude bosgroeiplaatsen mogelijk te maken of toe te staan, nemen gemeenten contact op met de provincie in het kader van het vooroverleg. In de handreiking bij de omgevingsverordening staat beschreven wanneer dit kan plaatsvinden en op welke wijze.

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

3

Figuur 1 Oude bosgroeiplaatsen in de Provincie Utrecht

Onderzoek naar oude bosgroeiplaatsen In opdracht van de Provincie Utrecht is ten behoeve van het Strategisch bosbeleid in 2021 door Wageningen Environmental Research (WENR) onderzoek gedaan naar de oude bosgroeiplaatsen in de provincie Utrecht. Dit onderzoek is gebaseerd op oud kaartmateriaal en de laatste bosstatistiek. Daarnaast is aangegeven wat de te beschermen waarden zijn in oude bosgroeiplaatsen en zijn aanbevelingen gedaan voor het beheer. Resultaten van dit onderzoek, onder andere een geactualiseerde kaart en criteria voor de ecologische beoordeling, zijn neergelegd in het rapport “Oude bosgroeiplaatsen in de provincie Utrecht” van Bijlsma en Koop, uit 2022, dat ten grondslag is gelegd aan de nieuwe instructieregel. Andere beschermingsregels Vanuit de bescherming van natuurwaarden kunnen ook andere beschermingsregels van toepassing zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om de bescherming van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), van Natura-2000 gebieden, en van beschermde dier- en plantensoorten. Naast deze handreiking voor de oude bosgroeiplaatsen is door de provincie Utrecht ook een handreiking uitgewerkt voor de bescherming van het NNN en is er een handreiking voor beschermde weidevogelkerngebieden. Daarnaast is er een meer algemene handreiking bij de omgevingsverordening geschreven voor gemeenten.

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

4

Bescherming van oude bosgroeiplaatsen Via de houtopstandenregels die gelden voor de kap en herbeplanting (activiteitenregels) zijn oude bosgroeiplaatsen al langere tijd beschermd. Deze regels zijn vastgelegd in de beleidsregels natuur en landschap (Bnl). Zo is bepaald dat er bij een oude bosgroeiplaats niet met een maatwerkvoorschrift wordt afgeweken van de verplichting tot herbeplanting en ook niet voor der verplichting tot herbeplanting op dezelfde grond. Ook is er op deze locaties in beginsel sprake van bijzondere natuurwaarden waarvoor een maatwerkvoorschrift met een kapverbod kan worden gesteld. Kort gezegd: wat bos is, moet op die plek bos blijven. Het op 11 mei 2022 door Provinciale Staten vastgestelde Strategisch bosbeleid constateert een gat in de bescherming van oude bosgroeiplaatsen. Zowel de regels over houtopstanden, kleine landschapselementen en het NNN bieden geen of onvoldoende bescherming tegen aantasting van de bijzondere aan oud bos gebonden waarden van oude bosgroeiplaatsen, vooral als het gaat om relatief kleine ingrepen. Ook werd geconstateerd dat initiatiefnemers vaak in een vrij laat stadium aanlopen tegen de beschermingsregels uit de Bnl. In het Strategisch bosbeleid is opgenomen dat oude bosgroeiplaatsen beschermingswaardig zijn. Het gaat dan om de aan oude bosgroeiplaatsen gebonden waarden, zoals boven- en ondergrondse biodiversiteit.

Deze bescherming wordt geregeld via het ruimtelijk spoor, door het opnemen van een instructieregel opgenomen in de 1e wijziging van de Omgevingsverordening. Deze instructieregel is per 1 maart 2024 in werking getreden. De instructieregel vraagt bij de voorbereiding van een plan een aantal zaken van de gemeenten: 1. Een check te doen op het kaartmateriaal om de leeftijd en langdurige aanwezigheid van de bosgroeiplaats te bevestigen. 2. Het nader onderzoeken en in beeld brengen van de oude bosgroeiplaats en de daar aanwezige waarden. 3. Aan de hand van dit onderzoek een deugdelijk gemotiveerde planregeling vast te stellen door de gemeenteraad die strekt tot bescherming en instandhouding van die bosgroeiplaats. Instructieregel bescherming oude bosgroeiplaatsen Instructieregels zijn regels aan gemeenten en waterschappen over de manier waarop een bestuursorgaan taken en bevoegdheden kan uitoefenen. Provinciale instructieregels worden opgenomen in de omgevingsverordening en sturen op de inhoud en motivering van een omgevingsplan. De gemeenteraad moet bij het vaststellen van een omgevingsplan aan de instructieregels in de omgevingsverordening voldoen. Ook bij een projectbesluit of bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, moet aan de instructieregels worden voldaan.

Dit komt doordat in de zogenoemde schakelbepaling in artikel 1.4 van de omgevingsverordening, is bepaald dat op de plekken in de omgevingsverordening waar “omgevingsplan” staat ook een projectbesluit of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit moeten worden gelezen. Artikel 1.4 Schakelbepaling In deze verordening en de daarop berustende bepalingen wordt onder een omgevingsplan mede verstaan: a. b.

een projectbesluit; en een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit.

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

5

De instructieregel is opgenomen in de omgevingsverordening van de provincie Utrecht in art 6.13 en luidt als volgt. Artikel 6.13 Instructieregel bescherming waardevolle houtopstanden - oude bosgroeiplaatsen 1.

2.

Een omgevingsplan dat betrekking heeft op locaties binnen Waardevolle houtopstanden oude bosgroeiplaatsen bevat regels die strekken tot bescherming en instandhouding van op de locatie van die oude bosgroeiplaats aanwezige waarden. De motivering van een omgevingsplan bevat een beschrijving van de op de oude bosgroeiplaats aanwezige waarden én een beschrijving van de wijze waarop in het plan met deze waarden rekening is gehouden.

Deze instructieregel vraagt van gemeenteraden bij de voorbereiding van het plan dat betrekking heeft op een oude bosgroeiplaats, deze oude bosgroeiplaats en de daar aanwezige waarden nader te onderzoeken en in beeld te brengen. Aan de hand van dit onderzoek wordt, deugdelijk gemotiveerd, een planregeling vastgesteld die strekt tot bescherming en instandhouding van die oude bosgroeiplaats.

Handreiking instructieregel oude bosgroeiplaatsen

6