LIS2023 233 gedeputeerde - bijlage vragen webinar netcongestie 25-10-2023

nr. LIS2023.233, bijlage \ Cat. B.

Gestelde vragen via de CHAT tijdens Webinar netcongestie 25-10-2023 Vraag Hoe komt het dat het nu pas als echt proberen wordt gezien, terwijl we dit al jaren hebben zien aankomen

Antwoord De plotselinge versnelling in de energietransitie, mede door de hoge gasprijzen, heeft ertoe geleid dat netten sneller vollopen dan dat de netbeheerders dat kunnen bijhouden. Zo was in de provincie Utrecht de groei van aangevraagd transportvermogen in 2022 ruim 4 keer hoger dan de jaren daarvoor. De energietransitie is een zeer ingrijpende en complexe verandering van het gehele energiesysteem. Netbeheerders zijn sinds het klimaatakkoord al vol aan de bak om deze verandering vorm te geven. Dit jaar investeren de netbeheerders hiervoor al ruim 5 miljard en dit wordt de komende Wat is invoeding? ‘Invoeding’ is een gangbare term voor het (terug)leveren van elektriciteit aan het net. Wind- en zonne-energie produceren elektriciteit en voeden dit in op het net. Maar ook een energiecentrale voedt elektriciteit in. Invoeden is het tegenovergestelde van afnemen en geeft de richting van de elektriciteitsstroom aan: het net in of het net uit. In welke mate is het helpend als we op Gelijktijdigheid in vraag en aanbod van energie is een oplossing voor het vraagstuk van lokaalniveau streven naar een gelijktijdigheid de netcongestie, mits dit ook dezelfde locaties betreft. Als hierbij nog veel transport van vraag en aanbod van energie. In de vereist is, wordt het elektriciteitsnet er alsnog mee belast. Met de invoering van een Achterhoek streven ze zelfs naar 75%.

En als het energietoets wordt ernaar gestreefd om de energievraag van ruimtelijke ontwikkelingen helpt hoe kunnen we dit voor elkaar krijgen? tijdig in beeld te krijgen, zodat vraag en aanbod beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Op de kortere termijn zijn we betrokken bij slimme oplossingen voor netcongestie waarbij o.a. door samenwerking tussen bedrijven, aanbieders/afnemers en de inzet van batterijen, vraag en aanbod beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Voor de woningbouw kijken we naar netneutrale oplossingen. Tot slot is ook gedrag Ik hoor bouwen, bouwen. Graag concreet maken Bij de bouw van energieinfrastructuur is vooral de tijd die nodig is voor procedures erg omdat ik het beeld heb dat gemeentes hard lang; bijvoorbeeld voor het vinden van de locatie, de ruimtelijke inpassing en het meewerken. Dus waar laten we het liggen? verkrijgen van de benodigde grond. Hierin moeten netbeheerders samen optrekken met het bevoegd gezag. De vraag hierbij aan gemeenten betreft de benodigde ruimte om de infrastructur snel en goed gerealiseerd te krijgen. Dat is lastig en daar treden vertragingen op. Dit proces kan versneld worden door pro-actief op zoek te gaan naar deze ruimte. Netbeheerders weten wat de sleutelprojecten zijn. Denk aan BreukelenKortrijk (www.tennet.eu/nl/projecten/gebieden/utrecht/uitbreiding-breukelen-kortrijk).

Hier heeft de provincie in samenspraak met de gemeente het bevoegd gezag op zich genomen. Maar zo zijn er nog meer locaties in de provincie. En met bouwen alleen zijn we er nog niet, want er zullen ook kabels de grond in moeten om de aansluitingen mogelijk te maken. De urgentie staat op het netvlies, maar de vraag is hoe je

Overbelasting van het net kan tot schade leiden. Als overbelasting van het net optreedt dan loopt er meer stroom door het net dan waar Hoe komt dat? Kan het helpen hoogspanning, het voor ontworpen is. Daardoor ontstaat het risico dat een component van het net middenspanning en laagspanning te scheiden? Zo ‘oververhit’ raakt en uitvalt. Het net is zo ontworpen dat een storingsreserve het ja, is dat mogelijk? automatisch overneemt waardoor er geen onderbreking van stroomlevering plaatsvindt (leveringszekerheid), maar er dient snel gehandeld te worden omdat de storingsreserve zelf ook overbelast kan raken. Leveringszekerheid is een kernwaarde voor Stedin, waardoor dreigende overbelasting met alle mogelijke maatregelen voorkomen moet worden. De schade die kan optreden bestaat uit de te vervangen componenten van het net zelf, maar ook de schade die alle aangeslotenen mogelijk ondervinden indien toch tijdelijke uitval van elektriciteit plaatsvindt (hiervoor bestaat storingscompensatie). De spanningsniveau’s van het net zijn hiërarchisch aan elkaar gekoppeld en vormen onlosmakelijk één geheel. Hoe lager in het net, hoe kleiner het voedingsgebied dat van stroom voorzien wordt. Als in het LS-net een component uitvalt kan één straat in een woonwijk tijdelijk zonder stroom zitten, maar zal de rest van de wijk daar geen last van hebben.

Maar wat hoger in de hiërarchie kan uitval een hele woonwijk omvatten, Stel Tennet/stedin krijgt de ruimte, over welke Bij het bouwen van energie-infra projecten kan grofweg rekening gehouden worden termijn hebben we het om uit te breiden? Dus nu met een verhouding 6 jaar procedures en 2 jaar realisatie (bouwen). Onder procedures ruimte, wanneer voldoende capaciteit? verstaan we alles wat gaat over locatiekeuze, vergunningverlening, eventuele rechtelijke procedures (RvS). Dit zal nooit helemaal naar 0 gebracht kunnen worden, maar alle winst die daar te behalen valt is welkom. Aan de kant van het bouwen zelf, is typisch veel minder tijdswinst te behalen. In de kamerbrief van EZK (zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/10/18/nieuwemaatregelen-netcongestie) worden wel openingen geboden om de de procedures meer in elkaar te schuiven door bijvoorbeeld al te gaan bouwen voordat de formele procedure helemaal doorlopen is.

Veel aandacht voor bouwen, maar waarom geen Er wordt gehandhaafd op de energiebesparingsplicht. Naast budgetten die provincie en aandacht voor energiebesparing bij bedrijven, gemeenten hier standaard voor vrijmaken heeft het Rijk nog extra SPUK-gelden b.v. betere controle energiebesparingplicht? (SPecifieke UitKering) hiervoor beschikbaar gesteld. De uitvoering ligt bij de omgevingsdiensten. RUD Utrecht controleert ook bedrijven die onder het bevoegd gezag van de Provincie liggen, maar veruit de meeste bedrijven vallen onder bevoegd gezag van gemeenten. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen gemeenten, provincie en omgevingsdiensten hoe de uitvoering verbeterd kan worden. Veel maatregelen gericht op energiebesparing en verduurzaming van bronnen gaan gepaard met een transitie van aardgas of (motor)brandstoffen naar elektriciteit. Energiebesparing zorgt daarmee overall voor een stijging van de vraag naar elektriciteit. Dat is ook wat we zien na de grote prijsstijgingen met de oorlog in Oekraïne. In de wet staat dat de energiebesparingsplicht alleen geldt voor alle bedrijven die meer dan 50.000 kWh en/of 25.000 m3 gas per jaar verbruiken. Aangezien over een beschikken bedrijven dit zijn,kunnen kost het ze In hoeverre kunnen we als overheden het goede omgevingsdiensten •Gemeenten hebbenniet weet van bijlijst welke bedrijvenwelke flexibiliteit zit.

Daarin voorbeeld geven om spits te mijden? Sommige overheden zijn grootverbruikers

Het is toch wel treurig dat inwoners nu zelf verantwoordelijk worden gemaakt voor het overeind houden van de infrastructuur…

gemeenten helpen het gesprek hierover met de bedrijven te voeren. •Ook voor loca es voor ba erijen is ruimte nodig; daarvoor zijn ook de gemeenten nodig. •Publiekscampagnes kunnen helpen om bedrijven en inwoners te s muleren, bijvoorbeeld zoals in de gemeente Amersfoort. •Kijk naar eigen vastgoed en hoe je daar stroomverbruik kunt verminderen op Netcongestie is een breed, maatschappelijk vraagstuk dat ons allemaal raakt en dat we alleen samen kunnen oplossen. Dus netbeheerders, grootverbruikers, overheden en inwoners gezamenlijk. De aanpak in de Energy Board is erop gericht om er alles aan te doen om de gevolgen van netcongestie te beperken; door uitbreiding van de netinfrastructuur, een betere afstemming van onze ruimtelijke plannen op de investeringsplannen van de netbeheerders (p-MIEK) en door samen met de netbeheerders, bedrijven, projectontwikkelaars en overheden op zoek te gaan naar netbewuste oplossingen voor bedrijven, woningbouw en mobiliteit. Inwoners zijn onderdeel van de oplossing, maar worden hier niet voor verantwoordelijk gemaakt.

Waarom wordt er zoveel druk gezet op plaatsen Stedin blijft uitdragen dat de capaciteit van het net veel effectiever en efficiënter benut van hoge windturbines terwijl het net het niet wordt met wind t.o.v. zon. Effectiever omdat wind 3x zo veel elektriciteit per MW aan kan? produceert dan zon. En efficiënter omdat wind veel gelijkmatiger en in alle seizoenen stroom produceert, wat gunstiger is (dan zon) voor de balans in het net en daarmee de zwaarte van de netcongestie in de winterperiode kan helpen reduceren. Het Stedin net heeft technisch gezien nog netcapaciteit beschikbaar voor duurzame opwek, maar doordat het bovenliggende net van TenneT dat niet meer heeft (congestie) kan de ruimte binnen het net van Stedin nu niet hiervoor gebruikt worden. Zodra TenneT haar netuitbreidingen heeft gerealiseerd kan ook de capaciteit van het Stedin net weer ingezet worden. Op basis van de RES plannen in de provincie Utrecht blijkt de balans tussen wind en zon zeer scheef, met overwegend zon. En om, zodra weer netcapaciteit beschikbaar komt, een resultaat te behalen is het belang de wind/zon balans te verbeteren. Hoe gaat de provincie en/of Tennet/Stedin Vooroptimaal het lokaal eenvoudig koppelen van van vraag en aanbod zit vooral de weten ervoor zorgen dat er geen formele/procedurele drempels zijn, zodat vraag en aanbod lokaal eenvoudig aan elkaar kunnen worden gekoppeld?

regelgeving in de weg. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) die toezicht houdt op de energiemarkt is bezig om de regels hieromtrent te versoepelen in het licht van de netcongestie. In een recente brief aan de 2e Kamer van Rob Jetten (zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/10/18/nieuwemaatregelen-netcongestie) worden hier wel uitspraken over gedaan, die we nauwgezet zullen volgen. De oplossing voor dit juridische vraagstuk ligt in mindere mate bij de provincie en netbeheerders zelf. De provincie heeft samen met gemeenten aan de voorkant wel input geleverd voor het nieuwe prioriteringskader van de ACM via IPO/VNG. De netbeheerders passen het prioriteringskader toe. Vanuit de rol van de

Q&A vanuit gemeenten en provincie- ter voorbereiding op webinar netcongestie 25-10-2023 Vraag Wat betekent dit voor de energietransitie?

Antwoord Het risico bestaat dat netcongestie zorgt voor vertraging van de energietransitie. Een belangrijke component van de energietransitie is elektrificatie, waarbij fossiele energiebronnen worden vervangen door elektriciteit. Denk hierbij bijvoorbeeld aan elektrische auto's en warmtepompen. Dat vraagt veel van het netwerk. Netcongestie ontstaat als gevolg van de snelle verduurzaming, maar het gaat nu een blokkade worden voor diezelfde verduurzaming. In navolging van de lijn van EZK, is onze inzet met het

Netbewust laden is laden buiten 16.00 en 20.00 Iedereen die een elektrische auto heeft zal moeten wennen aan het feit dat ze slimmer uur, een tijd waarop er veel verkeer op de weg is. moeten laden. Als het kan opladen voor 16.00 uur of na 20.00 uur. De beschikbaarheid Wat als mensen moeten laden om naar huis te van laadpalen onderweg tijdens de spits is een punt van aandacht dat nader moet komen en er is geen werkende laadpaal? Is dat worden uitgewerkt. Wat betekent dit voor de RES-ambities? Stedin heeft aangegeven dat zij verwacht, ondanks de netcongestie, het aanbod voor zon en wind vanuit de drie RES regio’s op tijd kan worden aangesloten op het net. De netbeheerder heeft daarbij aangegeven dat de juiste mix van wind en zon, de netcongestie problematiek kan helpen verminderen. De RES-ambities alleen invullen met zonne-energie vraagt te veel van het netwerk, daarom is een mix nodig. Zeker met Wat betekent dit voor de warmtetransitie? Nee, dat is niet nodig. We moeten wel versneld duidelijkheid bieden aan inwoners, Moeten we inwoners ontmoedigen over te gaan wanneer zij van het gas af gaan en hoe. We moeten hen goed informeren over de opties op een warmtepomp of vooralsnog geen die er zijn en wat in het kader van het algemeen belang de voorkeur heeft, zodat zij de elektrische auto te nemen? juiste keuzes kunnen maken.

Een huishouden dat nu al weet dat de woning straks alleen met elektrische warmtepompen wordt verwarmd, kan nu beter starten met het isoleren van de woning en later elektrificeren. Een huishouden dat weet dat de woning straks wordt aangesloten op een warmtenet, hoeft niet te investeren in een warmtepomp.

Wat betekent dit voor de elektrificatie van bedrijven?

Wat betreft het laden van elektrische auto’s, dit gaan we niet ontmoedigen, maar mensen zullen geïnformeerd moeten worden over slimmer met behulp van Het is niet meergoed mogelijk om vermogen voor een nieuwe of extraladen vermogen voor een bestaande aansluiting te krijgen. Elektrificatie moet dus binnen het huidige transportvermogen van de huidige aansluiting gebeuren. Dat is o.a. mogelijk als een bedrijf zelf duurzame energie opwekt en die energie ook zelf gebruikt. Een bedrijf zal dan het energiegebruik moeten verschuiven en/of energie moeten opslaan bijvoorbeeld https://www.energiet ransitieutrecht.nl/ond met behulp van flexibele oplossingen, zoals een batterij. Kijk voor tips op erwerpen/innovatiewww.energietransitieutrecht.nl/zonprojecten-bij-netcongestie. energietransitie/aanp Bedrijven kunnen ook gaan samenwerken in een energiehub. Zij gaan dan gezamenlijk ak-energiehubs-opbedrijventerreinen op zoek naar mogelijkheden om elektriciteitsverbruik op elkaar af te stemmen en

Wat betekent dit voor bedrijventerreinen die in ontwikkeling zijn?

Hoe werken we samen om dit onder controle te hebben?

Wie gaat dit allemaal betalen? Proces Energy Visie/ Proces P-Miek wanneer worden gemeenten betrokken?

Nieuwe bedrijventerrein, die nog geen aansluiting hebben, komen op de wachtlijst te staan. Die moeten geduld hebben tot er nieuwe capaciteit is op het netwerk. https://www.energiet Bedrijven op bestaande bedrijventerreinen kunnen gaan samenwerken in een ransitieutrecht.nl/zon energiehub. Zij gaan dan gezamenlijk op zoek naar mogelijkheden om projecten-bijelektriciteitsverbruik op elkaar af te stemmen en daarmee het net te ontlasten. De netcongestie provincie ondersteunt bij het realiseren van energiehubs. Kijk voor meer info De Energyboard (provincie Utrecht, TenneT, Stedin, de regio's U10 en Amersfoort, Foodvalley en de gemeenten Utrecht en Amersfoort) werkt samen met het Rijk, het Landelijk Actieplan Netcongestie (LAN) en de RESregio's om het probleem van netcongestie onder controle te krijgen. Maar uiteindelijk is het ook belangrijk dat bedrijven en consumenten netbewust gaan handelen. De kosten voor netuitbreiding en inzet van flexibiliteit komen voor rekening van de overheid en netbeheerders, maar zal uiteindelijk ook zijn doorwerking hebben op iedereen in de samenleving. De gemeenten worden via de regionale energietafels betrokken. De startnotitie van de Energievisie zal snel naar de energietafels gaan. De startnotitie van de PMIEK zal ook breed besproken worden.

De regionale energietafels zijn betrokken bij de Energy Board en daarmee met het schrijfproces van beide documenten.