LIS2022.210 Rekenkamercommissie Veenendaal - Brief inzake Rekenkamer voor de gemeente Veenendaal

nr. LIS2022.210 Cat. B

Team Behandeld door Telefoonnummer

Documentnummer Verzenddatum

Datum Onderwerp

Rekenkamercommissie Veenendaal Bertha Achterberg (0318) 538 538 2022\43128 10 november 2022

Raad gemeente Veenendaal

10 november 2022 Rekenkamer voor de gemeente Veenendaal

Geachte raads- en commissieleden,

Het wetsvoorstel versterking decentrale rekenkamers is op 31 mei 2022 aangenomen in de Tweede Kamer. De Eerste Kamer heeft op 27 september 2022 ingestemd met het wetsvoorstel. De gewijzigde wet treedt per 2023 in werking. Daarna heeft iedere gemeente een jaar de tijd om indien nodig de verordening over de lokale rekenkamer aan te passen. De wetswijziging betekent kort gesteld (1) de verplichting voor iedere gemeente om een onafhankelijke rekenkamer in te stellen ofwel hiervoor een regionale samenwerking aan te gaan en (2) uitbreiding van de bevoegdheden van de rekenkamer. De lokale rekenkamer is belangrijk voor de publieke verantwoording. In de Memorie van toelichting bij het wetsvoorstel staat: ‘Deze wetswijziging onderstreept het belang dat de regering geeft aan het rekenkamerwerk als essentieel onderdeel van het stelsel van checks and balances binnen het gemeentebestuur en als belangrijk hulpmiddel van de raad voor het uitvoeren van zijn controlerende taak. De regering meent dat het voor de controlefunctie van de raad van groot belang is dat er in elke gemeente gedegen rekenkameronderzoek plaatsvindt naar de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur.’ In deze brief gaat de rekenkamercommissie in op enkele aspecten rond de wetswijziging, de noodzakelijke omvorming en belichten wij ons standpunt in deze.

U kunt deze betrekken bij de behandeling van de memo over dit onderwerp, die u door de griffe in de raadscommissie ter consultatie wordt voorgelegd. Puntsgewijs wordt hierna ingegaan op de volgende aspecten: A. De decentrale lokale rekenkamer B. Regionale rekenkamer / regionale samenwerking C. Omvang van de lokale rekenkamer en zittingstermijn D. Middelen voor de rekenkamer A. De decentrale lokale rekenkamer De rekenkamer is een instrument van en voor de raad ter ondersteuning van met name de controlerende rol. Bij invoering van de rekenkamer(functie) in 2005 heeft de raad besloten dat een lokale rekenkamer past bij het (duale) bestuur in de gemeente Veenendaal en de ambities van de raad. Een decentrale lokale rekenkamer staat dichtbij het bestuur van de gemeente.

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

Kenmerk 2022\43128 Pagina 2

De rekenkamercommissie pleit er voor om bij de omvorming vast te houden aan een lokale rekenkamer voor Veenendaal. Deze keuze vergroot de directe betrokkenheid van de raad bij het werk van de rekenkamer en kan daarmee in belangrijke mate bijdragen aan de relevantie c.q. toegevoegde waarde van het uit te voeren rekenkameronderzoek. In de direct omliggende gemeenten Wageningen, Ede en Rhenen functioneert een decentrale lokale rekenkamer. Een rekenkamer dichtbij het bestuur en de samenleving vormt daarbij de belangrijkste reden voor die keuze door de raad. Het plaatsnemen van interne (raads)leden in de rekenkamer, zoals nu het geval is, is na de wetswijziging niet langer mogelijk. Elke decentrale lokale rekenkamer kent straks uitsluitend externe leden. In de huidige vorm met drie externe en twee interne leden vervullen de interne leden, naast een gelijkwaardige rol binnen de rekenkamer, ook een belangrijke rol als klankbord en reflectie vanuit de raad. Hun (veelal historische) beleidskennis en inzicht in de relevantie van onderwerpen is voor het werk van de rekenkamer evident en helpt ons actueel te zijn, waarmee de raad vanzelfsprekend is gediend. In verband met het vorenstaande pleiten wij ervoor dat de raad bij de omvorming van de rekenkamer een klankbordgroep instelt die de ontstane leemte opvult1. In de gemeenten Rhenen en Zeist functioneert een soortgelijke vorm.

Een omvang van twee (2) vaste leden vanuit de raad gedurende de raadsperiode heeft daarbij onze voorkeur. Een directe link met de actualiteit enerzijds en betrokkenheid anderzijds is daarmee naar onze mening goed gewaarborgd. De klankbordgroep vormt een eerste aanspreekpunt voor de rekenkamer en is op uitnodiging aanwezig, maar neemt uiteraard niet deel aan de besluitvorming: besluitvorming behoort tot de bevoegdheid van de onafhankelijke lokale rekenkamer. B. Regionale rekenkamer / regionale projectmatige samenwerking Regionale rekenkamer Het is aan de raad om te bepalen of hij een lokale rekenkamer wenst of samen met een of meer andere gemeenten een gemeenschappelijke rekenkamer wil instellen. Diverse gemeenten in de regio hebben de rekenkamer ondergebracht bij de rekenkamer Vallei en Veluwerand, gehuisvest bij de gemeente Barneveld. Als argumenten voor een regionale rekenkamer worden de professionaliteit van de leden en de ondersteuning/secretariaat genoemd evenals een mogelijk kostenvoordeel 2. Daar staat tegenover dat de betrokkenheid van de leden en het secretariaat afneemt doordat de afstand tot een gemeente groter is; de aandacht moet worden verdeeld over alle deelnemende gemeenten.

Regionale projectmatige samenwerking door zelfstandige lokale rekenkamer Rekenkamers kunnen ook incidenteel de krachten bundelen en onderzoek doen naar de publiek- of privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden waar de decentrale besturen in participeren. Samen met de rekenkamers van Wageningen, Rhenen en Ede is dit door ons eerder al gedaan. Het rekenkamerrapport ‘Zicht op Foodvalley’ (2018) is daarvan een voorbeeld. Met de toename van regionale belangen op het gebied van Jeugdzorg (inkoop) en ontwikkelingen als de RES, Verstedelijkingsstrategie (VS) en Regionaal Programma Landelijk Gebied (RPLG) bestaan er voldoende aanknopingspunten voor de lokale rekenkamer om die samenwerking op onderwerpen ook daadwerkelijk op te zoeken. De uitbreiding van de bevoegdheden voor rekenkamers biedt daarvoor ook de nodige mogelijkheden. C. Omvang en van de rekenkamer en zittingstermijn De omvang van de huidige rekenkamer(commissie) is door de raad bepaald op vijf (5) leden; drie externe en twee interne leden. Met het wegvallen van de twee interne leden werpt zich de vraag op hoe de raad de omvang van de rekenkamer ziet en wil vaststellen. Bij een lokale rekenkamer met een 1 Dit staat los van de andere momenten waarop de rekenkamer invulling geeft aan zijn zichtbaarheid voor de raad en naar

buiten tijdens de reguliere momenten in de jaarplanning en voorafgaand aan de onderzoeksopzet. 2 De praktijk leert dat het vooraf verwachte kostenvoordeel minder of niet optreedt.

2

Kenmerk 2022\43128 Pagina 3

omvang van tenminste drie leden kan de kwaliteit van de werkzaamheden en de relevantie van de keuzes daarin naar onze mening voldoende gewaarborgd worden. Daarmee kunnen de verschillende invalshoeken en achtergronden van zowel de onderzoeksopzet als rapportage grondig overwogen worden. Benoemingstermijn wijzigt Bij de omvorming moet de benoeming van de leden door de raad (opnieuw) plaatsvinden en wel voor een termijn van zes (6) jaar; nu is dat vier (4) jaar. Om te voorkomen dat over zes jaar alle te benoemen leden van de rekenkamer tegelijk aftredend zijn, is het zinvol reeds bij hun benoeming een in de tijd gespreid rooster van aftreden te regelen, waardoor de continuïteit van de het werk van de lokale rekenkamer beter blijft gewaarborgd. De benoemingstermijn van alle drie zittende externe leden loopt af (op verschillende momenten) in het jaar 2023; zij zijn alle 3 herbenoembaar op grond van de huidige verordening. De drie zittende leden staan open voor een nieuwe benoemingstermijn (met een gespreide looptijd). Met de wetswijziging berust ook de bevoegdheid voor het aanwijzen van de voorzitter bij de raad; aanwijzing gebeurt nu vanuit de leden op grond van het bepaalde in de geldende verordening. D. Middelen voor de rekenkamer Uitbreiding bevoegdheden De bevoegdheden van de rekenkamer worden met de wetswijziging uitgebreid.

Zo kunnen wij straks onderzoek instellen naar de contracten met privaatrechtelijke rechtspersonen waarmee bijvoorbeeld zorg of maatschappelijke ondersteuning in het sociale domein wordt ingekocht. Ook de mogelijkheden om onderzoek te doen naar subsidies, garanties en leningen worden verruimd. Tenslotte krijgen rekenkamers meer mogelijkheden om onderzoek te doen bij privaatrechtelijke rechtspersonen waarin verschillende overheidsorganen samenwerken. De regering komt hiertoe omdat taken van gemeenten, en daarmee ook de uitgaven, door de decentralisaties in het sociale domein en binnenkort vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet, zijn toegenomen en deels overgenomen door andere partijen. Onafhankelijke controle door de rekenkamer acht de regering daarbij van groot belang. Budget en werkwijze Jaarlijks stelt de raad bij de begroting een budget beschikbaar waarmee de rekenkamer(commissie) onafhankelijk rekenkameronderzoek uitvoert. Met dit budget streven wij naar het uitvoeren van twee rekenkameronderzoeken per jaar en daarnaast het uitbrengen van een of enkele rekenkamerbrieven danwel een quickscan.

De rekenkamer selecteert voor het uitvoeren van een onderzoek3 veelal een extern bureau die op het betreffende beleidsvlak geen eerdere connectie met de gemeente heeft gehad. Dit als waarborg voor de onafhankelijkheid. Het secretariaat wordt vanuit de griffie ondersteund door een raadsadviseur. Die kosten vallen onder de loonkosten van de griffie. 3 Kosten rekenkameronderzoek gemiddeld € 25.000

3

Kenmerk 2022\43128 Pagina 4

Voor een passend budget voor de rekenkamer zijn geen vaste normgetallen bekend. De minister heeft aan de Tweede Kamer toegezegd binnenkort met een richtlijn te komen. Vergoeding werk rekenkamerleden De externe leden ontvangen momenteel presentiegeld per bijgewoonde vergadering van de commissie. De werkzaamheden voor een extern lid omvatten naast het bijwonen van de vergadering tal van andere essentiële werkzaamheden; denk aan het bijwonen van interviews, (start)bijeenkomsten met de raad en ambtelijke organisatie, presentatie rekenkamerrapport aan de raad, bezoeken raadsfracties etc. In veel gemeenten geldt voor de leden dan ook een vaste vergoeding per maand voor het rekenkamerwerk al dan niet gebaseerd op een percentage van de raadsvergoeding. Voor het werk dat wordt verricht achten wij een maandvergoeding passend4. Tenslotte In deze brief zijn enkele aanbevelingen opgenomen. Wij verzoeken u deze mee te nemen in uw afwegingen bij de behandeling van de Consultatiememo in de raadscommissie over het omvormen van de lokale rekenkamer als gevolg van de wetswijziging. Onze aanbevelingen zijn: - Een lokale rekenkamer voor Veenendaal met een omvang van tenminste drie leden. - Het instellen van een klankbordgroep vanuit de raad met twee leden gedurende de raadsperiode als 1e aanspreekpunt vanuit de raad en voor reflectie.

- Voldoende onderzoeksbudget voor tenminste jaarlijks twee rekenkameronderzoeken. - Een vaste maandvergoeding voor de leden. Vragen? Heeft u nog vragen, neemt u dan contact op met de secretaris van de rekenkamercommissie, Bertha Achterberg, bereikbaar op telefoonnummer 0318-538256.

Met vriendelijke groet, Rekenkamercommissie Veenendaal,

Prof. dr. J. Telgen, voorzitter

4 Dit staat los van het doen van onderzoek in eigen beheer; hiervoor geldt (via de verordening) een uurtarief.

4