9.e 2025-02-11 Consultatie Koersdocument Omgevingsvisie - SGP - De groei van Veenendaal in balans
Tekst van het document
De groei van Veenendaal in balans. Veenendaal groeit. Dat zeker. Er liggen plannen klaar voor 5000 extra woningen. Deels zijn die al gebouwd zelfs. Moeten er daarna nog 5000 woningen bij? Of focussen we ons eerst op het op peil brengen van basisvoorwaarden voor een gezonde, duurzame en veilige stad? Met veel interesse volgt de SGP-fractie de totstandkoming van de nieuwe omgevingsvisie. We denken dat het goed is dat de visie wordt geactualiseerd tot een concreter en explicieter document zodat we echt keuzes maken voor de toekomst van Veenendaal. We kunnen ons ook goed vinden in de keuze om de omgevingsvisie te specificeren per deelgebied. Verschillende gebieden/wijken hebben een verschillend karakter en dat verschillende karakter behoudt (of versterkt) de SGP graag. We vragen ons wel af of de raad de antwoorden moet geven op alle consultatievragen die gesteld zijn. Veel vragen zijn gedetailleerd en moeten beantwoord worden door specialisten, of door de Raad als er een grondige analyse van het gebied aan ten grondslag ligt. Een voorbeeld hiervan is de vraag: ‘Hoe kunnen we de functies die Veenendaal vitaal maken een plek geven?’ Ook zijn er vragen die niet-politiek zijn, zoals: ‘welke uitdagingen in een gebied moeten worden aangepakt’.
Visie op groei Een vraag die wel politiek is (maar niet wordt gesteld) is: ‘Willen we in Veenendaal ruimte maken voor 5000 extra woningen bovenop de 5000 die al in plannen zijn opgenomen?’ Dit lijkt niet een vraag te zijn in de inleiding op de consultatievragen, maar een genomen besluit. Een vastgestelde ambitie of opgave. De SGP ziet dit anders. Durven we te erkennen dat niet alles kan? De opgave lijkt nu te zijn: we moeten 10.000 woningen bouwen en hoe kunnen we dat binnen Gezond, Duurzaam, Vitaal en Sociaal doen. En dat schrijven we op in onze omgevingsvisie. Dat is het paard achter de wagen spannen. Naar onze mening moeten we visie ontwikkelen op Veenendaal, op onze wijken, op de thema’s gezond, duurzaam, veilig, klimaat, mobiliteit, groen, water etc. en volgt daaruit hoeveel ruimte er is voor o.a. woningbouw. Want gezondheid, bereikbaarheid, duurzaamheid, veiligheid zijn basisrandvoorwaarden voor goede woningbouw en dat zijn al forse uitdagingen. Wij vragen ons op dit moment af of er dan, binnen de context van Veenendaal nog ruimte is voor 5000 extra woningen. Dit moet blijken uit de visieontwikkeling in de volgorde van redeneren zoals hierboven beschreven. Voor de SGP met verbetering van - en op zijn minst met behoud van - de omgevingskwaliteit voor alle Veenendalers. Een aantal bedenkingen m.b.t. ‘bouwen als opgave’: -
-
1
Veenendaal zit vol, zoals ook benoemd in consultatievraag 4: ‘Echter, de gemeente is al behoorlijk stedelijk en bouwt op het moment tegen haar grenzen’. 70.000 inwoners op 19 km2 is ca. 3500 inw/km2. (Ede: 395 inw/km2, Wageningen: 1300 inw/km2, Amersfoort: 2500 inw/km2, Rotterdam: 2080 inw/km2, Utrecht: 3900 inw/km2) Klimaatbestendig bouwen is bouwen op de hoge zandgronden. Zie ook onderzoek WUR Nederland in 20211. Veenendaal valt binnen de op 1 na hoogste categorie voor overstromingsrisico’s en de hoogste categorie van gevolgen bij overstroming2. Terughoudendheid in bouwen zou gepast zijn.
Informatie over dit onderzoek en het rapport is te downloaden via: https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/dossiers/dossier/nederland-in-2120.htm 2 Informatie hierover en een kaart van overstromingsrisico en -gevolgen is te raadplegen via: https://www.risicokaart.nl/risicosituaties/overstroming/
-
Veenendaal is met ruim 55% verhard oppervlakte in de buitenruimte, de meest versteende gemeente van Utrecht3 en 1 van de meest versteende gemeenten van Nederland4. Er is dus werk aan de winkel qua water en groen.
-
Bereikbaarheid en toegankelijkheid van Veenendaal is een serieus thema en oplossingen lijken ingewikkeld. Dus op voorhand ‘bouwen’ als opgave opnemen is niet verstandig. Een belangrijk ontwerpprincipe van Food Valley is (zoals ook benoemd in de consultatievragen): houdt groene buffers tussen de kernen!5 Met de ideeën van zowel uitbreiding bij De Klomp, als uitbreiding richting Rhenen, komt dit belangrijke ontwerpprincipe in gevaar. Het binnenveld wordt geïsoleerd van de omgeving wat de robuustheid van het gebied in gevaar brengt. Dit heeft nadelige effecten op biodiversiteit en de klimaatrobuustheid van de regio.
-
3
https://www.ad.nl/veenendaal/buitenruimte-veenendaal-meest-versteende-van-heelutrecht~af255646/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F 4 https://steenbreek.nl/hoe-is-het-met-de-verstening-van-de-tuinen-in-mijn-gemeente-gesteld/ 5 Zie ook pagina 25 van ‘Opgavebeschrijvingen verstedelijkingsstrategie, onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen, 12-01-2023’ https://verstedelijkingsstrategie.nl/wp-content/uploads/2023/01/Deel-IIOnderzoeksagenda-Verstedelijkingsstrategie-Arnhem-Nijmegen-Foodvalley.pdf
Dat betekent niet dat de SGP de ontwikkeling van Veenendaal op slot wil zetten. De SGP stelt voor de visie om te draaien. Niet: ‘Veenendaal gaat groeien, deze groei vraagt ruimte, hoe gaan we dat doen?’ Maar: Hoe blijft en/of wordt Veenendaal een Gezonde, Duurzame en Veilige stad? Wat is daarvoor nodig? Welke ruimte vraagt dat? Hoeveel groeiruimte kunnen we daarin inpassen? En daarin kunnen we uiteraard creatief zijn. Meervoudig ruimtegebruik, andere woonvormen, etc., etc. Zie ook verderop. Daarbij vindt de SGP voorop staan dat de integrale kwaliteit van Veenendaal omhoog moet. Op het gebied van gezond, duurzaam, veilig, klimaat, mobiliteit, groen, water etc. Laten we daar voortvarend mee aan de slag gaan. Tegelijk kunnen we bouwen aan de 5000 woningen die al gepland zijn. Ontwikkeling genoeg. In de loop van de komende jaren gaan we dan ook ontdekken hoeveel ruimte er wellicht nog meer is en voor welke functies dat kan worden benut. Bouwen is niet leidend, maar volgend, nadat we andere zaken op orde hebben.
Visie op Gezond, Duurzaam, Veilig, Vitaal en Sociaal De SGP houdt het liever bij Gezond, Duurzaam, Veilig. Veiligheid blijft een belangrijk issue voor inwoners. We moeten laten zien dat daar aandacht voor is. Voor elke opdeling in thema’s zijn ‘voors’ en ‘tegens’ te bedenken. Maar wat betekent de wijziging precies voor de inhoud van de omgevingsvisie? In Gezond, Vitaal en Sociaal zitten ook veel overlappen. Ons voorstel: laten we vasthouden aan de thema’s Gezond, Duurzaam, Veilig, die met uitgebreide participatie tot stand gekomen zijn.
Naar een integrale visie Om te komen tot een goede invulling van de thema’s Gezond, Duurzaam en Veilig, zal een goede analyse gedaan moeten worden van de specifieke situatie in de wijken. Daaruit volgen de sterke en zwakke kanten van een wijk, de kansen die er zijn en de risico’s die er liggen. Hieruit volgen aandachtspunten met bijbehorende maatregelen. Dat vormt onze visie per wijk. Per wijk kan die verschillend zijn. De SGP ziet het wel zitten om per wijk een karaktertypering te beschrijven in de omgevingsvisie waarvan we de keuze kunnen maken of en hoe we die gaan versterken, uitbouwen of juist verminderen. Daar horen keuzes bij op thema’s groen, mobiliteit, etc. en die kunnen dus per wijk verschillend zijn. Per wijk kunnen we de focus bepalen voor de komende jaren. Die moet zijn afgestemd op het type inwoner (en het gewenste type inwoner). Mensen gaan zich dan nog meer thuis voelen in de wijk. Dat geeft verbinding, vitaliteit, gezondheid, tevredenheid, eigenaarschap, etc. Per wijk kan ook bepaald worden of woningbouw mogelijk is. Is er ruimte? Is de woon- en werkkwaliteit op orde en kan die gehandhaafd blijven? Hoogbouw kan bijdragen aan goede kwaliteit door meer openbare ruimte. Alleen in wijken/gebieden waar het past in het karakter. Bij het opstellen van de visie is omdenken vereist. Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg, zie Albert Einstein al.
Als we Veenendaal blijven ontwikkelen zoals we het altijd deden, dan is Veenendaal te klein voor al onze ambities. Het is moeilijk maar nodig om visie te maken op toekomstige ontwikkelingen. In de consultatiememo wordt terecht gewezen op de noodzaak om ook economie meer aandacht te geven zodat een integraal kader ontstaat voor toekomstige initiatieven. We zien het thema
‘economie’ echter niet terug in de consultatievragen. Een visie op economie is belangrijk, zeker gezien veranderingen als digitalisering en automatisering. Dat heeft ook effect op de leefomgeving. We zien daarom uit naar verdere uitwerking van dit onderwerp in het koersdocument.
Gezondheid Gezondheid (vraag 2) wordt een steeds belangrijker thema. Dat zou wat ons betreft het vertrekpunt kunnen zijn voor de omgevingsvisie. Gezondheid is allesbehalve vanzelfsprekend. En dicht stedelijke gebieden hebben een verhoogd risico op negatieve gezondheidseffecten. Wij zien het als onze primaire taak om de juiste voorwaarden te creëren voor een gezonde leefomgeving. Eén van de belangrijkste pijlers van een gezonde stad (wat betreft de fysieke omgeving) is een robuuste groenblauwe structuur. Laten we de koe bij de horens vatten en de hoofdgroenstructuur en waterstructuur vastleggen in de omgevingsvisie en zorgen dat we actief bouwen aan de verbetering ervan. Binnen de hoofdstructuur wordt gewerkt aan een verfijnde structuur in de wijken. In wijken waar meer gezondheidsissues zijn moet meer geïnvesteerd worden in een betere groenstructuur. De focus moet liggen op kwaliteitsgroen (boven kwantiteit). Voorzieningen in het kader van gezondheid en welzijn moeten op peil zijn. Uit de analyse van de wijken zal moeten blijken om welke voorzieningen het gaat en hoe die moeten worden ingepast kan opgenomen worden in de omgevingsvisie en/of de onderliggende (nog op te stellen) programma’s.
Duurzaamheid Duurzaamheid (vraag 3) is een randvoorwaarde voor ontwikkeling. Het is niet of – of, maar en – en. Vaak moet de keuze gemaakt worden tussen of kabels en leidingen of bomen of water. Maar we hebben het allemaal hard nodig. Hoe kunnen we het allemaal naast elkaar toch voor elkaar krijgen? Daarbij kunnen we nadenken over elementen die nu veel ruimte vragen. Hoe kunnen we dat in de toekomst anders vormgeven? Dat kan vragen om gedragsverandering bij gebruikers, ontwerpers en beheerders van de fysieke leefomgeving. Een aantal ideeën die we best een plek zouden willen geven in de omgevingsvisie: -
Werk vanuit de bodem: de juiste functie op de juiste plek. Zinloze verharding omvormen naar groen en water; Autoluw waar het kan, maar mobiliteit verbeteren waar het nodig is; 1-richtingsverkeer in wijken geeft ruimte voor groen; Meervoudig ruimtegebruik; Waterberging op daken en diepte-infiltratie i.p.v. kratten nabij boomwortels; Groene gebouwen; Passief huis concept stimuleren (verminderen energieverbruik); Energiegebruikers en energie-opwekkers (bedrijven) bij elkaar in de buurt; Energie en water: voorkeur voor lokale aanpak. Wijkgerichte oplossingen, of zelfs op kavel; Centraliseren van functies in wijken, zoals pakketjes/afval/parkeren geeft meer ruimte, meer beweging en meer sociaal contact; Deelmobiliteit en wellicht andere voorzieningen die gedeeld kunnen worden zijn mooie initiatieven, maar moeten reëel worden ingezet; Kwalitatief groen; groen inzetten om haar functie: verkoeling, biodiversiteit, waterberging, sociale verbinding; de waarde van groen meewegen;
Veiligheid Veiligheid is lastiger te vangen in fysieke maatregelen. Maar de fysieke leefomgeving heeft wel degelijk impact op (het gevoel van) veiligheid. Groen en een verzorgde leefomgeving hebben positieve invloed. Veiligheid heeft ook te maken met overstromingsrisico, zekerheid van energie, drinkwater en hoe zelfvoorzienend we zijn als Veenendaal.
Sociaal en vitaal De leefomgeving heeft zeker effect op hoe sociaal/vitaal/gezond onze stad is. Het verdient een plek in de omgevingsvisie hoe sociale cohesie bevorderd kan worden door ruimtelijke keuzes. Zomaar wat ideeën. Woonvormen met gedeelte ruimtes beperken het ruimtegebruik en stimuleren sociale contacten. Meer mensen per woning beperkt ruimtegebruik. Gedeelde functies in wijken verminderen anonimiteit en stimuleren ontmoeting. Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de fysieke leefomgeving (ander beheer?) geeft eigenaarschap en sociale controle. Gemeenschappen vormen, mogelijk zelfs met bepaalde taken/verantwoordelijkheden in de fysieke leefomgeving.
Tot slot Kortom, de SGP vindt dat we in de omgevingsvisie moeten focussen op de basisrandvoorwaarden voor een Gezond, Duurzaam en Veilige Veenendaal, zoals: gezond, duurzaam, veilig, klimaat, mobiliteit, groen, water etc. Door de verschillende wijken en gebieden te analyseren ontstaat een beeld van de sterke en zwakke punten, kansen en risico’s per wijk. Per wijk wordt een karakter omschreven en een visie hoe we dat willen ontwikkelen. Wat zijn de doelen per wijk? Welke strategie hoort daarbij? Hoe landt dit in de programma’s? Zoveel mogelijk mensen huisvesten is geen doel op zich voor Veenendaal. Mensen kunnen ook naar Ede of andere omliggende plaatsen waar meer ruimte is (qua m2). Waar met de juiste basisrandvoorwaarden ruimte is voor woningbouw kan dat worden ingepast, op basis van de visie op de karakters van de verschillende wijken en gebieden. Een gezonde stad met per wijk zijn eigen aantrekkingskracht. We roepen het college en de organisatie op om de regie te pakken in dit proces. Daarbij is het essentieel dat bij het koersdocument door de raad een duidelijke keuze gemaakt wordt over de insteek van de omgevingsvisie i.r.t. de groei van Veenendaal. Dan kan op basis daarvan een goede analyse gedaan worden van de wijken t.b.v. de wijkgerichte omgevingsvisie. We vragen ons af of de 3 consultatiemomenten nodig zijn in het proces om te komen tot een omgevingsvisie.
Sterker nog: we pleiten voor een heroverweging van het proces omdat consultatie in onze optiek onvoldoende tot politieke scherpte en keuzes leidt. Wij zien een rol weggelegd voor de dialooggroep wat betreft het proces. Voor de inhoud en politieke thema’s zien we een (thematische) aanpak met beeldvorming voor ons.
Namens de fractie van de SGP Veenendaal