8.e1 Integraal beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 - Advies Jeugdbelang

College van burgemeester en wethouders van de gemeente Veenendaal Postbus 1100 3900 BC Veenendaal

Veenendaal, 28 augustus 2023

Betreft: Adviesaanvraag (concept) Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 Geachte leden van het college, Naar aanleiding van uw adviesaanvraag op 18 juli 2023 jl. treft u hierbij ons advies aan. Gezien de algemene vragen reeds beantwoord zijn in een gezamenlijk advies, zullen wij in dit schrijven alleen ingaan op vraag 4, aangevuld met overige aandachtspunten die wij u ter overweging willen meegeven. Voordat wij ons advies zullen geven, willen wij eerst onze waardering uitspreken. Het concept IBK 20242027 is een uiting om het Sociaal Domein zo goed mogelijk te willen vormgeven voor de inwoners van Veenendaal. In het concept IBK 2024-2027 wordt gesproken om het beleidsdomein ‘jeugd’ te verbinden met andere beleidsdomeinen, zoals gezondheid, welzijn, onderwijs, kinderopvang, cultuur en sport. Wij zijn van mening dat deze doelstelling positief is. Om deze intentie adequaat vorm te geven, is het van belang om aan inwoners en professionals helderheid te scheppen over de taken en bevoegdheden van instanties/zorgaanbieders. Het gebeurt in onze ogen nog te vaak, dat taken en bevoegdheden van instanties/zorgaanbieders niet of onvoldoende helder zijn. Hierdoor worden inwoners van het kastje naar de muur gestuurd en blijft de hulpvraag (deels) onbeantwoord.

In het concept IBK 2024-2027 wordt het optimaliseren van de samenwerking met andere domeinen, zoals de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg amper benoemd, terwijl deze voor de dagelijkse praktijk zeer relevant is. Wij adviseren dan ook deze alsnog toe te voegen en nader uit te werken. Daarnaast hebben wij nog wat aanvullende opmerkingen/vragen over het concept IBK 2024-2027: ➢ In paragraaf 4.5 wordt de term ‘normaliseren’ omschreven. De uitleg van de term ‘normaliseren’ dient volgens ons te worden herzien. De huidige uitleg betreft een beoogde doelstelling en een omschrijving hoe deze beoogde doelstelling bereikt wordt. Daarnaast wordt in het concept IBK 2024-2027 beoogt dat inwoners zelf verantwoordelijkheid nemen om hun welzijn te vergroten in moeilijke periodes in het leven. Dit is volgens ons een te smalle betekenis van het nemen van eigen verantwoordelijkheid. Immers, zorg/ondersteuning vragen is een vorm van het nemen van eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Ons advies is dan ook om de termen ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘zelfredzaamheid’ te herzien. Tevens gaat de gemeente Veenendaal ervan uit dat er onnodig gediagnosticeerd wordt bij gedrag dat afwijkt van de ‘norm’. Dit roept bij ons vragen op.

Immers, momenteel is alleen een professional bevoegd een diagnose te stellen als er al dan niet sprake is van ‘afwijkend’ gedrag, zodat er gerichte zorg/ondersteuning geboden kan worden. Kunt u nader specificeren wat u bedoelt met onnodig diagnosticeren? Daarnaast zijn wij van mening dat incidenten een

achterliggende oorzaak hebben en dienen in het kader van preventie onderzocht te worden als de situatie daarom vraagt. ➢ De term ‘positieve gezondheid’ (zie paragraaf 4.7) betreft een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Het nuttigen van gezonde voeding ligt ten grondslag aan gezonde lichaamsfuncties, mentaal welbevinden en het hebben van voldoende energie om dagelijks te functioneren (dagactiviteit & vrijetijdsbesteding), waardoor de kwaliteit van leven toeneemt. Het stimuleren en mogelijk het beschikbaar stellen van gezonde voeding is een preventieve maatregel welke, zeker gezien de huidige inflatie, een plek dient te hebben bij preventieve beleidsvoering en dus opgenomen dient te worden in het IBK 2024-2027. ➢ Naast gezonde voeding is het noodzakelijk dat personeel van alle loketten (en overig personeel zoals onderwijs, kinderopvang en sport) op de hoogte zijn van de oorzaken en de (preventieve) aanpak van neurodiversiteit (en neurodegeneratieve aandoeningen). Neurodiversiteit ontstaat door allerlei factoren en kan leiden tot leer- en gedragsproblematiek en allerlei gezondheidsklachten (het zenuwstelsel stuurt alle organen aan). Door deze kennis, verandert de aanpak. Immers, bepaalde vormen van begeleiding/ondersteuning komen pas tot hun recht als het zenuwstelsel gekalmeerd is.

Praktische en holistische scholing over neurodiversiteit is onzes inziens essentieel en dient te worden opgenomen in het IBK 2024-2027. ➢ In paragraaf 4.10 wordt de term ‘fysiek welzijn’ breed omschreven. Hierbij wordt aangegeven dat het onder andere de afwezigheid van ziekte en letsel omvat. Deze uitleg komt niet overeen met de uitleg van ‘positieve gezondheid’ welke beschreven staat in paragraaf 4.7. Een aanpassing van de betekenis ‘fysiek welzijn’ en ‘positieve gezondheid’ achten wij wenselijk. ➢ Kunt u duidelijkheid geven hoe en met welk doel wordt onderzocht; welke invloed bestaanszekerheid heeft bij het aanvragen van voorzieningen, zoals Jeugdhulp of WMO (zie paragraaf 5.3.1.1)? ➢ In paragraaf 5.3.4.3 staat dat wanneer een hulpvraag ontstaat, deze niet altijd een professioneel antwoord vanuit zorg nodig behoeft, maar dat eerst naar mogelijke oplossingen binnen het gezin, het netwerk van het gezin, de school/kinderopvang en de sociale basis wordt gezocht (5.3.4.3). Onzes inziens is bij het merendeel van de hulpvragers al een beroep op het eigen netwerk gedaan, voordat zij de (grote) stap zetten richting het aanvragen van professionele hulp. Daarnaast kan het niet zo zijn dat iemand gedwongen wordt om een beroep te doen op het (te ontwikkelen) ‘eigen netwerk’, zonder dat daar enige vorm van professionele begeleiding en/of financiering tegenover staat.

Een professional heeft – ten opzichte van een mantelzorger – kennis en ervaring om de zorgvrager te begeleiden naar zelfstandigheid. Tevens heeft een professional meer kennis, waardoor de intensiviteit van de hulpvraag (mogelijk) meer beperkt blijft. Dit is volgens ons een waardevolle toevoeging bij preventief beleid voeren. ➢ In paragraaf 6.3.2.1 (en in paragraaf 3.1) wordt aangegeven dat motivering van besluiten in begrijpelijke taal opgesteld dienen te worden, zodat de lezer begrijpt hoe tot een besluit is gekomen en wat het besluit voor de lezer betekent. Wij adviseren deze doelstelling te verbreden. Immers, bij de uitvoering van het sociaal domein (en andere beleidsterreinen) is het essentieel om toetsingscriteria en afwegingskaders (eveneens in begrijpelijke taal) op te stellen en vooraf te communiceren. Momenteel zijn (bijna) alle verordeningen in juridische taal

geschreven en worden toetsingscriteria en afwegingskaders - van triagecommissies - (veelal) niet vooraf gecommuniceerd. Ter voorkoming van willekeur is ons advies dan ook; stel in begrijpelijke taal uniforme toetsingscriteria en afwegingskaders op en communiceer deze naar aanvragers. Daarnaast staat in deze paragraaf een opmerking dat het denkvermogen wordt bevorderd door procedures begrijpelijker te maken. Deze zin dient onzes inziens aangepast te worden. Immers, door procedures begrijpelijker te maken vormt denkvermogen geen belemmering meer om gebruik te maken van de voorzieningen binnen het Sociaal Domein. ➢ In het verlengde van bovenstaande opmerkingen over de communicatie is het raadzaam om de algehele informatievoorziening te verbeteren: •

•

•

Zorg dat ingekochte jeugdzorgaanbieder beter vindbaar zijn voor ouders/opvoeders en professionals, zodat zij in overeenstemming met het CJG/de gemeente Veenendaal tot een passende aanbieder kunnen komen. Op de website van de gemeente Veenendaal, het sociaal startpunt Veenendaal en het CJG staat geen link naar het productenboek van regio FoodValley. Zorg dat beleidsdocumenten en verordeningen beter vindbaar zijn voor inwoners en professionals. Momenteel staan deze documenten niet op de website van de gemeente Veenendaal onder het tabblad ‘kinderen en jongeren’. Ook staan deze documenten niet vermeld op de website van het CJG. Stimuleer het gebruik van cliëntondersteuners. Veel inwoners weten niet dat zij gebruik kunnen maken van cliëntondersteuning.

➢ In paragraaf 6.3.3.3 is opgenomen dat de meest kwetsbare jeugdigen tijdige en passende hulp krijgen en dat wordt gestreefd om zoveel mogelijk kinderen thuis dan wel nabij thuis opgroeien. Onzes inziens dient iedere jeugdige die hulp of zorgt vraagt, tijdige en passende hulp te krijgen. Kunt u daarom de criteria geven van de ‘meest kwetsbare jeugdigen’? ➢ Kunt u nader uitleggen wanneer en op basis van welke gegevens de gemeente Veenendaal discussies voeren over de afbakening en het afwijken van de wet met de gemeenteraad (zie paragraaf 7.3.2)? ➢ Kunt u meer duidelijkheid verschaffen wat de gemeente Veenendaal gaat doen wat betreft de controle op ingekochte zorgaanbieders; hoe ziet de gemeente Veenendaal toe of inwoners daadwerkelijk de toegezegde ondersteuning (hebben) ontvangen en zorgaanbieders de daadwerkelijk gemaakte uren declareren? Deze aanpak dient opgenomen te worden in het IBK 2024-2027. ➢ Hoewel volgens de Jeugdwet zorg in natura (ZIN) ten opzichte van een persoonsgebonden budget (pgb) gelijkwaardig is, ontvangen wij signalen dat ZIN meer wordt gestimuleerd dan zorg/ondersteuning ontvangen middels een pgb (bij geschikte pgb-vaardigheid). In het concept IBK 2024-2027 wordt niet gesproken over zorg/ondersteuning ontvangen via een pgb, terwijl dit wel past bij de doelstellingen van concept IBK 2024-2027.

Wij zijn van mening dat een pgb veel voordelen ten opzichte van ZIN heeft. Autonomie verhoogt de cliënttevredenheid en zorgt voor een daling van de werklast van de interne organisatie; de inwoner krijgt zelf de regie. Wij zouden graag willen weten waarom pgb ten opzichte van ZIN in de praktijk minder wordt gestimuleerd. Daarnaast zouden wij graag willen dat het gebruik van een pgb wordt gestimuleerd en dat dit wordt opgenomen in het IBK 2024-2027.

Gezien de vele maatschappelijke ontwikkelingen die gaande zijn, zouden wij graag betrokken willen worden bij de uitwerking van de uitvoeringsplannen en de verordening (en de nadere regels) welke voortkomt uit het IBK 2024-2027. Tevens willen wij graag adviseren bij de implementatie van de: • • • •

Hervormingsagenda Jeugd Gezond en actief leven akkoord (GALA) Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Focusagenda Onderwijs – Jeugdhulp

Zoals u kunt lezen, hebben wij veel vertrouwen in het gemeentelijke beleid en zijn onze adviezen gericht om de gang van zaken verder te optimaliseren. Wij kijken uit naar jullie reactie. Met vriendelijke groeten,

Frederike van Odijk Namens Jeugdbelang Veenendaal