6.a Bijlage RV GR AVU - Uittreding De Ronde Venen Eemnes

Uitvraag onderzoek toekomst AVU Aanleiding Met het oog op de vele veranderingen in de afvalwereld die effect hebben op de dienstverlening en huidige deelnemers van de Gemeenschappelijke Regeling Afvalverwijdering Utrecht (AVU), is het bestuur van de AVU op zoek naar mogelijkheden waarmee AVU zijn regionale functie kan blijven vervullen In deze offerteaanvraag vindt u een overzicht van de achtergrond en taken van de AVU, alsmede de samenwerkingsverbanden waarin AVU zich bevindt. Dit is niet uitputtend, maar biedt wel een beeld van het werkveld van de AVU. AVU beraadt zich op mogelijke scenario’s voor haar bestaan in de toekomst. Aan de hand van deze situatieschets willen wij u uitnodigen een plan van aanpak met offerte op te stellen. Dit moet uiteindelijk leiden tot een advies over de toekomst van AVU. Achtergrond AVU AVU is een Gemeenschappelijke Regeling (GR) en is opgericht in 1984 door de Provincie Utrecht en de Utrechtse gemeenten. Aan AVU zijn taken overgedragen op het gebied van afvalverwijdering. AVU zet zich in om afvalverwijdering te verzorgen met daarbij een goede balans tussen serviceverlening, kostenbeheersing en milieuzorg (duurzaamheid). In de bijlage is een beschrijving van de taken volgens de Gemeenschappelijke Regeling, alsmede een beschrijving van de netwerken en werkzaamheden die AVU tevens uitvoert.

Ontwikkelingen in de afvalwereld De voornaamste taak die uitgevoerd is door de AVU is het verzorgen van de aanbestedingen van het afval. Binnen de afvalwereld zijn grote ontwikkelingen geweest die de afgelopen jaren ook besproken zijn geweest in het bestuur van de AVU zoals lachgas, CO2heffing en samenwerkingsverbanden voor kennisontwikkeling binnen afval. Specifiek is de strategie rondom het aanbesteden van het (rest)afval veranderd, na jarenlange inzet op het uitoefenen van marktmacht middels het doen van een grote aanbesteding is de huidige strategie gericht op het aanbesteden van kleinere percelen. Hierdoor verschuift de meerwaarde van de samenwerking van het uitvoeren van marktmacht t.b.v. grote aanbestedingen maar naar prijsstabilisatie en overheadvoordelen. Eén van de taken van de AVU is het doen of laten doen van inzamelen van de afval- en grondstofstromen van de deelnemende gemeenten. AVU verzorgde de aanbesteding van de inzameling voor 11 gemeenten in de provincie. Deze gemeenten hebben geen eigen dienst, of vallen niet onder een vorm van een overheidsorganisatie. De afgelopen jaren is het aantal private inzamelaars dat geïnteresseerd is in de inzameling van huishoudelijk afval gedaald. De meeste inzamelaars hebben geen interesse meer in het sec inzamelen van het afval, zonder daarbij eigenaar van het afval te worden.

Als gevolg van deze ontwikkeling hebben de inzamelaars die actief zijn aangegeven na afloop van de lopende contracten te stoppen met hun inzamelactiviteiten. Onderstaande figuur laat zien welke partijen inzamelactiviteiten uitvoeren in ieder geval tot en met 2025. Prezero en Remondis zijn de private inzamelaars. Cyclus is geen private inzamelaar, maar heeft wel ingeschreven op de aanbesteding. Oudewater en Montfoort nemen daar wel de inzameling van af, maar zijn geen aandeelhouders.

1

Inzamelaars in AVU gebied huidige situatie

AVU heeft onderzoek gedaan naar de opties voor elk van de gemeenten met een private inzamelaar. Inmiddels is er voor elke gemeente een oplossing gevonden en worden ze ondergebracht bij publieke bedrijven die de inzameling voor deze gemeenten kunnen verzorgen. De gemeenten De Ronde Venen en Eemnes hebben daarbij ook besloten de verwerking van het afval bij hun publieke bedrijf onder te brengen en treden daarom uit AVU.

2

Utrecht en Nieuwegein HVC Utrecht en Nieuwegein bereiden het besluit voor om over te gaan tot aandeelhouderschap van HVC. HVC is een publiek energie- en afvalbedrijf van 52 gemeenten en 8 waterschappen. HVC verwerkt afval en beheert, exploiteert en legt warmtenetten aan. Als aandeelhouder van HVC zullen Utrecht en Nieuwegein het restafval, grof restafval en gft ter verwerking aan HVC overdragen. De voorgenomen datum daarvoor is 1 januari 2029. Door dit aandeelhouderschap onttrekken deze gemeenten de verantwoordelijkheid voor het aanbesteden en het beheren van de contracten voor deze stromen door de AVU. De gemeenten Utrecht en Nieuwegein hebben geen intentie om AVU te verlaten. AVU zal de contracten voor de verwerking van glas en papier blijven beheren, en de contracten voor textiel en milieustraatstromen als AVU ze al beheert.

3

Onderzoeksvraag Bovenstaande ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat AVU is gaan nadenken over de toegevoegde waarde voor de deelnemende gemeenten. Een deel van het takenpakket vervalt door het aandeelhouderschap van Utrecht en Nieuwegein bij HVC, en de gemeenten die nu aangesloten zijn bij een publieke inzamelaar, kunnen verwerkingscontracten ook door deze partijen laten verzorgen. Het uittreden van Eemnes en De Ronde Venen schetst het risico dat gemeenten op korte en middellange termijn keuzes zullen maken die invloed zullen hebben op de regionale ‘AVUcollectiviteit’. De leden van het algemeen bestuur hebben eind 2024 aangeven dat er een sterke voorkeur bestaat voor het behouden van de verwerkingscontracten bij de AVU. Veel vertegenwoordigers spreken hun tevredenheid uit over de huidige werkwijze van de AVU en benadrukken dat de organisatie vooral op dezelfde manier moet doorgaan. De collectieve aanpak wordt breed gedragen: men vindt het belangrijk om samen te blijven werken in regionaal verband, omdat dit de positie van de gemeenten versterkt en de betrokkenheid bij zowel de uitvoering als de besluitvorming borgt. De bestuursleden zien echter dat de wereld om hen heen veranderd is. Het totaal bundelen van de aanbesteding lijkt niet langer een (financieel) voordeel op te leveren.

Daarnaast zijn meerdere gemeenten aan het wisselen van inzamelaar wat soms ook gepaard gaat met wensen voor een andere verwerker. Daarnaast zijn er gemeenten die er, bijvoorbeeld vanwege warmte, om het restafval elders naar toe te brengen. Het bestuur acht deze ontwikkelingen in relatie tot het blijven aanbieden van de diensten door de organisatie van de AVU in toenemende mate kwetsbaar. In het kader van de ontwikkelingen zoals hierboven beschreven vindt het Bestuur het verstandig om verschillende scenario’s te verkennen en mogelijke samenwerkingen met andere partijen in beeld te brengen. Daarom vragen wij een onafhankelijk onderzoek om in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn voor AVU om toegevoegde waarde en collectiviteit in de regio te onderzoeken. De volgende vragen staan daarvoor centraal: • • • • • •

Welke toekomstscenario’s zijn mogelijk voor AVU en wat zijn de voor- en nadelen (strategisch, financieel, bestuurlijk) van elk scenario? Wat zijn de gevolgen van de scenario’s voor de dienstverlening, kosten en betrokkenheid van gemeenten? Wat is/Is er een de blijvende toegevoegde waarde van provincie brede intergemeentelijke samenwerking op het gebied van huishoudelijk afval in de AVU-regio? Met welke rol en taken biedt de AVU als samenwerkingsverband meerwaarde aan de deelnemende gemeenten? Welke balans wordt gewenst door de gemeenten ten aanzien van verbondenheid, collectiviteit en individualiteit van de deelnemende gemeenten? Welke vormen van samenwerking die AVU aan zou kunnen gaan met andere publieke partners, biedt meerwaarde? En heeft dit een meerwaarde in combinatie met een rol van AVU als aanbestedende dienst van verwerkingscontracten?

Offerteaanvraag Wij vragen u een plan van aanpak op te stellen op welke wijze u dit onderzoek wenst uit te voeren. Hierbij wordt in ieder geval gedacht aan interviews met alle deelnemende gemeenten (bestuur met ambtelijke ondersteuning) en de huidige samenwerkingspartners.

4

Het plan van aanpak wordt aangevuld met een kostencalculatie. Beiden zullen 50%/50% worden gewogen in de beoordeling van het bureau waar de opdracht aan gegund wordt. We willen u vragen rekening te houden met oplevering van het conceptrapport uiterlijk in maart 2026. Het eindrapport dient uiterlijk in mei 2026 gereed te zijn.

5

Bijlage Inhoud GR en taken Op dit moment zijn 25 Utrechtse gemeenten deelnemer in de GR AVU. Volgens de Gemeenschappelijke regeling zijn er uitvoeringstaken op het gebied van afvalverwijdering aan AVU overgedragen. AVU heeft tot doel in het belang van de deelnemers een doelmatige en uit oogpunt van milieuhygiëne verantwoorde wijze van overslag, transport en verwerking van huishoudelijke afvalstoffen en grondstoffen en andere categorieën van afvalstoffen te verzorgen. De taken van de AVU zijn volgens de GR: - Het uitvoeren van landelijk beleid betreffende de verwerking van huishoudelijke afvalstoffen en grondstoffen en andere categorieën van afvalstoffen; - Het ondersteunen en adviseren aan deelnemers op het gebied van afvalstoffen- en grondstoffenbeleid, alsmede met betrekking tot duurzaamheid en de circulaire economie; - Het (doen) inzamelen en/of het (doen) transporteren van de afvalstoffen en/of grondstoffen - Het aangaan van overeenkomsten met betrekking tot de verwerking van de afvalstoffen en/of grondstoffen; - Het (doen) exploiteren van inrichtingen en installaties die noodzakelijk zijn voor een doelmatige verwerking van de afvalstoffen en/of grondstoffen; - De overslag en het transport naar de verwerkingsinrichting van de afvalstoffen en/of grondstoffen; - Het afstemmen van het transport tussen de gemeente van inzameling en de plaats van overslag dan wel de plaats van

een inrichting voor de verwerking van de afvalstoffen en/of grondstoffen - Het vaststellen van tarieven voor verwerking van de afvalstoffen en/of grondstoffen; AVU geeft uitvoering aan deze taken door voor alle gemeenten de verwerkingscontracten voor fijn en grof restafval te verzorgen, gft, glas en papier. Gemeenten die dat willen hebben ook de afvalstromen van de milieustraten en textiel door AVU laten aanbesteden. Elf gemeenten maken gebruik van de diensten van AVU om de inzameling te verzorgen. Hier geeft AVU invulling aan door inzamelcontracten aan te besteden. AVU beheert zelf geen inrichtingen of installaties voor de verwerking, maar heeft wel een belang in een overslaglocatie. Overslag en transport van de afvalstromen verzorgt AVU op verschillende manieren. Een deel van de overslag en transport is aanbesteed. Hiervoor is een contract aangesloten met AVR voor de overslag op Lage Weide in Utrecht en het transport naar de verwerkingsinstallatie. Daarnaast zijn er nog twee overslaglocaties in de provincie, in Amersfoort en Ede. Daarvoor hebben Rova en BV Afvaloverslag met AVU een dienstverleningsovereenkomst gesloten en wordt dit niet aanbesteed.

Naast deze hoofdtaken zet AVU zich in om de belangen van de gemeenten te vertegenwoordigen, voorziet gemeenten van advies op het gebied van afval- en grondstoffenbeleid en ondersteunt ze taken op het gebied van circulaire economie. Samenwerkingen AVU heeft verschillende samenwerkingen. Cirkelwaarde

6

Cirkelwaarde is een samenwerking tussen AVU, Circulus en Rova. Ze vormen een grondstoffenalliantie die zich inzet voor de circulaire economie. Deze samenwerking strekt zich uit over 57 gemeenten, met gezamenlijk ongeveer 2,5 miljoen inwoners. Cirkelwaarde bestaat uit een Expertisecentrum en een Handelshuis. In het Expertisecentrum wordt kennis ontwikkeld op het gebied van verduurzaming van verwerkingsmogelijkheden. In het Handelshuis wordt deze kennis in de praktijk gebracht. De verwerking van de huishoudelijke afvalstoffen wordt zo duurzaam en hoogwaardig mogelijk aanbesteed, met de laagst mogelijke kosten. Zodra AVU de verwerking van afvalstromen gaat aanbesteden, doen ze dat in samenwerking met Cirkelwaarde. De personele bezetting van Cirkelwaarde wordt bekostigd door Rova, Circulus en AVU. AVU financiert haar bijdrage door een opslag op de verwerkingskosten aan de gemeenten. RMN AVU is gehuisd in het kantoor van RMN. De personele administratie is aan RMN uitbesteed. Rova Rova is een publieke dienstverlener en werkt ten behoeve van 23 gemeenten in de regio’s Zwolle, Twente, Achterhoek en Eemland. Ze voert inzamelwerkzaamheden uit en verzorgt de verwerking voor deze gemeenten. Vanwege de contracten met verwerkers en de spreiding van de gemeenten, was het voordelig voor ROVA en AVU om een deel van het GFT uit te ruilen.

Zo gaat een deel van het AVU GFT naar de verwerker die ROVA gecontracteerd heeft (HVC in Purmerend), en een vergelijkbaar deel van ROVA naar de verwerker die AVU gecontracteerd heeft (Attero). Daardoor wordt op transport bespaard, wat weer milieuwinst met zich meebrengt. Rova verzorgt voor AVU voor de regio Amersfoort-gemeenten het overslaan en transporteren van het restafval, grof huishoudelijk restafval, het gft-afval en het pmd afval. Daarvoor hebben ze een DVO gesloten. AVU is aandeelhouder van Rova. Rova is een partner in Cirkelwaarde. Rova BV Afvaloverslag: BV Avaloverslag is een gezamenlijke BV van AVU en ACV Ede. BV Avaloverslag verzorgt in Ede en de regio Veenendaal gemeenten de overslag van het restafval, grof huishoudelijk restafval, het gftafval en het pmd afval. Daarvoor hebben ze een DVO gesloten. Stadsbedrijven Utrecht AVU heeft met Stadsbedrijven een DVO voor het inzamelen van medicijnen en het inzamelen van glas in de provincie. Alliantie Cirkelregio Utrecht Sinds 2024 financiert AVU via een opslag op de verwerkingskosten de Coalitie Circulaire Ambachtscentra, onderdeel van de Alliantie Cirkelregio. Een netwerk waarin kennis en ervaring gedeeld wordt rondom de ontwikkeling van circulaire ambachtscentra. Landelijke netwerken Medewerkers van de AVU bevinden zich in verschillende gremia van landelijke samenwerkingen.

Zoals bijvoorbeeld de ‘Expertgroep textiel’ die vanuit de NVRD georganiseerd wordt. Hierin wordt samengewerkt om alle ontwikkelingen op het textieldossier te volgen en hier vanuit de branche van afvalinzamelaars/gemeenten op te reageren. 7

AVU wordt in meerdere expertroepen of kennisgroepen vertegenwoordigd vanuit Cirkelwaarde. Kostenverdeling AVU wordt gefinancierd door de gemeenten. De beheerskosten die in rekening worden gebracht zijn gerelateerd aan de hoeveelheden afval die de gemeenten ter verwerking aanbieden. Daarmee financieren Utrecht en Nieuwegein het bureau van AVU voor een belangrijk deel. Er zijn nog geen afspraken gemaakt over de verdeling van de kosten als Utrecht en Nieuwegein deze taken niet meer afnemen. Verdeling zeggenschap Volgens de Gemeenschappelijke Regeling bestaat er een stemverdeling tussen de bestuursleden op basis van grootte van de gemeente. De wethouder van de gemeente Utrecht heeft zitting in zowel het Algemeen als het Dagelijks Bestuur. De wethouder van Nieuwegein heeft zitting in het Algemeen Bestuur. In de praktijk wordt de stemverdeling niet toegepast en wordt er alleen in unanimiteit besluiten genomen. Er zijn nog een afspraken gemaakt over de verdeling van het zeggenschap wanneer deze gemeenten hun afval niet meer door AVU laten verwerken. Maar ook over het meebesturen over de onderwerpen die de gemeenten Utrecht en Nieuwegein niet aangaan, zoals een volgende aanbesteding voor restafval, zijn nog geen afspraken gemaakt. Mogelijke toekomst: AVRI-HVC GFT verwerking De regio Utrecht ontbreekt het aan een verwerkingslocatie voor GFT.

Ook is de markt voor de verwerking van GFT erg krap. Dat terwijl gemeenten sinds 2024 de verplichting hebben om GFT bij alle huishoudens in te zamelen. Er is te verwachten dat er steeds meer gescheiden GFT ingezameld gaat worden. AVU onderzoekt daarom de mogelijkheid om samen met AVRI en HVC een nieuwe verwerkingsinstallatie te ontwikkelen. Dit zal dan een vorm van een publiek publieke samenwerking kunnen zijn.

8