4. Begroting 2024–2027 en Jaarrekening 2022 Regio Foodvalley - Jaarrekening 2022

Regio Foodvalley

JAARSTUKKEN 2022

JAARSTUKKEN 2022 REGIO FOODVALLEY

Versie 0.3, 21-02-2023 Vastgesteld in de vergadering van het algemeen bestuur van Regio FoodValley op dd. 06 April 2023 Vastgesteld in de vergadering van het dagelijks bestuur van Regio FoodValley op dd. 05 April 2023

2 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

INHOUD Inhoud

3

Voorwoord

4

Jaarverslag

5

Programmaverantwoording Regio Foodvalley Kaders werkprogramma’s Vennootschapsbelasting Paragrafen

5 5 9 28 28

Jaarrekening

33

Grondslagen voor waardering- en resultaatbepaling Balans Wet Normering Topinkomens Taakvelden Overzicht baten en lasten 2022

33 34 39 42 43

Controleverklaring

47

Kerngegevens

51

3 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

VOORWOORD Het begrotingsjaar 2022 is een opmerkelijk jaar geweest voor Regio Foodvalley. Een uitermate intensieve periode waarin samen met de regiogemeenten en provincies is gewerkt aan een verstedelijkingsakkoord met het Rijk. Bij het aangaan van dit akkoord kwam meteen boter bij de vis: toezeggingen vanuit het Rijk om 67 miljoen te steken in het goed bereikbaar maken van een aantal grote woningbouwlocaties in de regio. Ook is het na zeer intensieve lobby voor, maar hoofdzakelijk achter de schermen gelukt om het Rijk en beide provincies de noodzakelijke financiële toezeggingen te laten doen voor de verbreding van de Rijnbrug bij Rhenen. De komende jaren zal de regio, samen met de regiogemeenten regelmatig nieuwe afspraken maken met het Rijk over verdere investeringen. Hoewel hier erg veel capaciteit en tijd in is gaan zitten, leidt het ook de aandacht af van andere regionale onderwerpen waar in 2022 aan is gewerkt. Zo begint de Regio Deal de eerste mooie resultaten op te leveren, is met onderwijsinstellingen en ondernemers de laatste hand gelegd aan een ambitieuze gezamenlijke Human Capital Agenda, is gewerkt aan een regionaal perspectief voor het landelijk gebied waar we grote veranderingen zien aankomen en is het initiatief van Regio Foodvalley om te komen tot een Network for Insect Knowledge inmiddels landelijk uitgerold.

Immers: deze regio is niet alleen ‘wereldkampioen eiwitten produceren’ én het internationale kenniscluster rond eiwitten, maar wil dat in de komende decennia blijven. Ook als de eiwitten die geproduceerd worden deels zullen veranderen. In deze jaarrekening legt het regiobestuur en de regiodirectie verantwoording af over de gedane inspanningen, behaalde inhoudelijke en financiële resultaten. Net als het voorgaande jaar sluit de regio het jaar af met een kleine plus, waarvoor het regiobestuur voorstelt dit in de algemene reserve op te nemen. Dit is nodig, omdat voor de al vaker aangekondigde verhuizing van het regiokantoor in 2023 een eenmalige investering moet worden gedaan voor de inrichting van het nieuwe kantoor. Hiervoor wil het regiobestuur geen extra bijdrage van de gemeenten vragen, maar dit vanuit de beperkte reserve van de regio dekken.

Ede, maart 2023 Arjen Droog, Secretaris-directeur Regio Foodvalley

4 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

JAARVERSLAG PROGRAMMAVERANTWOORDING Op grond van art. 25, lid 1 onder a moet Regio Foodvalley verantwoording afleggen over de realisatie van de programma’s. Daarover rapporteren wij hieronder in de context van de ambitie van de Regio Foodvalley om een Europese (economische) topregio op het terrein van food te zijn.

REGIO FOODVALLEY Organisatie Het regiokantoor van Regio Foodvalley bestaat uit een klein team van mensen dat het secretariaat voert, zicht houdt op de uitvoering van projecten en programma’s en nieuwe programma’s helpt opzetten. Het regiokantoor leunt daarbij op capaciteit die door gemeenten beschikbaar wordt gesteld. Daarnaast wordt rond een aantal inhoudelijke onderwerpen afstemmingsoverleg gevoerd, denk hierbij aan internationalisering/Europa en marketing en communicatie. De capaciteit van gemeenten wordt met name geleverd op projectniveau. Deze projecten vinden plaats binnen de programma’s van Regio Foodvalley. In 2022 waren dat: Programma Landbouwtransitie Programma Voeding voor gezond leven Programma Energietransitie Programma Human Capital Programma Innovatie, Clustervorming en Circulaire Economie Programma Fysieke randvoorwaarden Programma Quality of living De programma’s zijn thematische programma’s, die in veel gevallen meerdere beleidsprogramma’s raken. Uit de thematische programma’s vallen de bijzondere accenten in de ambities van de regio op te maken. De uitvoering van de projecten onder deze programma’s liggen bij gemeente of andere partners uit de Economic Board. Het regiokantoor voert zelf meestal geen projecten uit. Het regiokantoor vormt de uitvalsbasis van programmamanagers.

Inzicht in lasten en baten De jaarrekening 2022 is uitgesplitst in lasten en baten die betrekking hebben op bedrijfsvoering en baten en lasten op het gebied van de programma’s. Het grootste deel van de programma’s van Regio Foodvalley worden financieel via de trekkende gemeenten verrekend. Regio Foodvalley hanteert een toelichtingsgrens van € 40.000 bij de toelichting van afwijkingen in de jaarrekening.

5 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Uitvoerende afdeling

Uitgaven/Inkomsten Budget primitief Budget wijziging Budget defintief

Kosten Regiokantoor

Werkelijk

Vrije ruimte

0

0

0

-76.655

76.655

-1.863.000

0

-1.863.000

-2.278.400

415.400

-45.000

-75.004

30.004

-1.908.000 -2.353.404

445.404

001 Regiokantoor

Inkomsten

002 Economic Board

Inkomsten

-45.000

0 0

001 Regiokantoor

Inkomsten Uitgaven

-1.908.000 1.863.000

0

1.863.000

2.082.079

-219.079

002 Economic Board

Uitgaven

45.000

0

45.000

194.670

-149.670

Uitgaven

1.908.000

0

1.908.000

0

0

0

Eindtotaal Programmakosten 003 Landbouwtransitie

0

0

0

0

-319.789

-359.971

40.182

Uitgaven

319.789

0

319.789

359.971

-40.182

0

0

0

0

0

Inkomsten

-232.800

0

-232.800

-288.080

55.280

Uitgaven

232.800

0

232.800

288.080

-55.280

0

0

0

0

0

Inkomsten

-217.900

0

-217.900

-551.126

333.226

Uitgaven

217.900

0

217.900

551.126

-333.226

0

0

0

0

0

Inkomsten

-353.900

0

-353.900

-158.283

-195.617

Uitgaven

353.900

0

353.900

158.283

195.617

0

0

0

0

0

Inkomsten

-203.900

0

-203.900

-460.391

256.491

Uitgaven

203.900

0

203.900

460.391

-256.491

0

0

0

0

0

Inkomsten

-299.800

0

-299.800

-538.877

239.077

Uitgaven

299.800

0

299.800

538.877

-239.077

0

0

0

0

0

Inkomsten

-238.900

-115.000

-353.900

-440.439

86.539

Uitgaven

440.439

-201.539

005 Energietransitie 006 Human Capital 006 Human Capital 007 Innovatie,clusterv.en circ.economie 007 Innovatie,clusterv.en circ.economie 008 Fysieke randvoorwaarden 008 Fysieke randvoorwaarden 009 Quality of living

76.655

-319.789

004 Voeding voor gezond leven 005 Energietransitie

-76.655

Inkomsten

003 Landbouwtransitie 004 Voeding voor gezond leven

2.276.749 -368.749

0 -115.000

238.900

0

238.900

009 Quality of living

0

0

0

0 -115.000

Eindtotaal

0

0

0

-115.000

Algemeen Op het moment dat een begroting voor Regio Foodvalley wordt opgesteld duurt het nog een jaar voordat dat begrotingsjaar start. In die tussentijd gebeurt er veel, en ook gedurende het begrotingsjaar zijn er volop ontwikkelingen. Door de actualiteit worden soms nieuwe projecten ingegeven, of komen partners met waardevolle initiatieven die bij het opstellen van de begroting nog niet bekend waren. Door deze onvoorspelbaarheid zijn de afwijkingen in de werkprogramma’s van nature wat groter dan de bedrijfsvoering, die een veel voorspelbaarder verloop kent. Bij een aantal programma's zijn de werkelijke lasten hoger dan de definitief begrote lasten voor 2022. Deze begrotingsoverschrijdingen worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten

Verschillenanalyse Begroot 2022 Realisatie 2022 Resultaat 2022

Regiokantoor €0

Werkprogramma’s €0

Totaal €0

€ 76.655

-€0

€ 76.655 voordelig € 76.655 voordelig

Het verschil tussen de begroting 2022 en het resultaat bedraagt € 76.655 voordelig. In onderstaande verschillenanalyse wordt (afgerond) zichtbaar hoe dit resultaat tot stand is gekomen.

6 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Regiokantoor Vorming en opleiding Reis-en verblijfkosten Accountant Rente Overige diensten en werkzaamheden Bijdragen derden

€ € € € € €

25.000 (voordelig) 17.000 (nadelig) 13.000 (voordelig) 18.000 (voordelig) 31.000 (nadelig) 69.000(voordelig)

TOTAAL

€ 77.000 (voordelig)

Regiokantoor Vorming en opleiding € 25.000 V Mede door de coronacrisis zijn er weinig opleidingen en cursussen gevolgd. Reis- en verblijfskosten € 17.000 N In deze kosten zitten onder andere de kosten voor de buitenlandse studiereizen en de bijeenkomst in het kader van de regiodagen. Accountantskosten € 13.000 V Het is niet meer toegestaan om de kosten van de accountant transitorisch op te nemen, maar in het jaar dat de werkzaamheden gedaan worden in de exploitatie te nemen. Rente € 18.000 V Door het Rijk is in 2022 weer rente vergoed op het tegoed inzake schatkistbankieren Overige diensten en werkzaamheden € 31.000 N De factuur voor jaarlijkse bijdrage aan Foodnl 2021 is pas in 2022 ontvangen Bijdragen derden € 69.000 V De inzet van een van de medewerkers hebben we deels ten laste kunnen brengen aan een van de programma’s.

7 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Beleidsindicatoren 1. Formatie De toegestane formatie voor 2022 is 0,035 fte. Er hebben in 2022 geen mutaties plaatsgevonden op de toegestane formatie. De indicator is gerelateerd aan het aantal inwoners deelnemende gemeenten gedeeld door 1000. 2. Bezetting De werkelijke bezetting op 1-1-2022 was 9,39 fte, op 31-12-2022 13,42 fte. De gemiddelde bezetting over 2022 was 11,41 fte. 3. Apparaatskosten De totale apparaatskosten zijn € 2.646.749. 4. Externe inhuur De indicator externe inhuur wordt uitgedrukt in het % van de kosten van de externe inhuur ten opzichte van de kosten van de totale loonsom + totale kosten van de inhuur externen. De totale salariskosten zijn € 2.051.488. Hiervan is € 963.787 te relateren aan externe inhuur. Dit betreft 46,98%. 5. Overheadskosten De indicator Overhead wordt uitgedrukt in het % van de kosten van de overhead ten opzichte van de totale begroting. De totale lasten van de overhead bedragen € 2.015.443. De totale realisatie bedraagt € 5.443.917. Dit betekent dat de overheadskosten 37,02% bedragen in het totaal.

8 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

KADERS WERKPROGRAMMA’S Landbouwtransitie Het programma Landbouwtransitie en Vitaal Platteland wordt ingevuld op basis van de ambitie van de Strategische Agenda 2020 – 2025: Regio Foodvalley gaat voor een toekomstbestendige AgriFood keten en een vitaal platteland. We werken aan een transitie van het voedselsysteem waarbinnen de agrarische sector gezond is, circulair werkt en in verbinding is met ketenpartners en de maatschappij. Regio Foodvalley wil de komende 10 jaar een proeftuin zijn en blijven met innovatieen experimenteerruimte. Door middel van zes (sub)programma’s wordt uitvoering gegeven aan de realisatie van de doelstellingen. Sommige (sub)programma’s dragen bij aan alle hoofddoelen, andere aan één of enkele hoofddoelen.

Landbouwnetwerk Regio Foodvalley Regio Foodvalley heeft ook in 2022 bijgedragen aan de organisatie van het Landbouwnetwerk. Met die bijdrage hebben de netwerkregisseurs hun werk kunnen voortzetten t.b.v. het organiseren van bijeenkomsten, het bemensen van het Agroloket en het actueel houden van de bijbehorende informatie-website.

Regio Deal Foodvalley Spoor 1 van de Regio Deal, versnelling Landbouwtransitie Foodvalley, valt inhoudelijk onder het programma Landbouw. In 2022 draaide de proeftuin m.b.t. emissiereductie, circulair veevoer en verbetering van bodem- en waterkwaliteit volop. Daarnaast is hard gewerkt aan het verzamelen en verspreiden van kennis over verdienmodellen. Het beoogde meetnetwerk is in 2022 helemaal uitgerold en opgestart, waarmee over een groot deel van 2022 al meetresultaten zijn verzameld. Meer inhoudelijke toelichting is beschikbaar via de voortgangsrapportages van de Regio Deal.

Schone luchtakkoord In 2022 is opdracht verleend voor de uitvoering van de pilot Fijnstof Emissie Plan (FEP) in de pluimveesector. Dat gaat om het ontwikkelen van bedrijfsspecifieke emissiereductieplannen, wat een voorstel is uit het sectorplan pluimvee van de pluimveesector. Een dergelijk FEP voor alle bedrijven past bij de opgave in onze regio m.b.t. het Schone Lucht Akkoord. In de pilot wordt onderzocht of dit werkbaar is en wat een goede methode is om tot een dergelijk FEP te komen. De eerste verkenning voor deze pilot is in 2022 gestart.

Interbestuurlijk programma Vitaal platteland / Gebiedsgerichte aanpak stikstof Met het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland (IBP VP) werken rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samen aan een regiospecifieke benadering van onder meer landbouw, natuur, milieu, kwaliteit van leefomgeving en water. Onder andere door middel van gebiedsprocessen in De Valk, Veenhuizerveld en het Binnenveld wordt via een integrale gebiedsaanpak met betrokken partijen gezocht naar een optimale mix aan maatregelen binnen de doelen voor het landelijk gebied.

Vrijkomende Agrarische Bebouwing In 2022 zijn de activiteiten opgestart om te komen tot een actualisatie van het functieveranderingsbeleid, in afstemming met het opstellen van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied. 9 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) Regio Foodvalley Ten tijde van het opstellen van het jaarplan was sprake van een ‘Landbouwperspectief’. Mede vanwege de komst van het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de opdracht aan provincies om een Provinciaal Programma Landelijk Gebied op te stellen, is begin 2022 besloten ons perspectief ook de breedte van het landelijk gebied te geven. De eerste uitwerking hiervan is een contourennotitie die in de gemeenteraden is behandeld, waarbij wensen en bedenkingen zijn meegegeven. Daarnaast heeft de Economic Board een advies gegeven voor de uitwerking naar het RPLG. Voor de Contourennotitie is een dialoogsessie gehouden met partners van het Landbouwnetwerk en andere stakeholders. In de tweede helft van 2022 is gewerkt aan de uitwerking, waarbij onder meer een werkatelier is gehouden met de stakeholders.

Voeding voor een gezond leven Wat hebben we bereikt in 2022? ·

Interventies op gezonde voeding, beschikbaarheid van alternatieve (groene) eiwitbronnen, gezonde voedselomgeving en tegengaan voedselverspilling worden uitgevoerd en uitgerold. We hebben houten boxen ontwikkeld die tijdens de Floriade in Almere op het paviljoen van de provincie Gelderland hebben gestaan om de thema’s van de Regio Foodvalley rondom voedsel toe te lichten. Doel van de boxen is het creëren van bewustwording over de noodzaak van een verandering in ons voedselsysteem en wat iedereen daar zelf aan kan doen en wat daarvoor aanwezig is (in de regio). Na afloop van de Floriade zijn de boxen beschikbaar om in de gemeenten te gebruiken, soms gekoppeld aan bepaalde evenementen. Diverse gemeenten hebben hiervan al gebruik gemaakt, anderen gaan dat in 2023 nog doen. In November 2022 is de VeggieChallenge in de regio gehouden. Bedrijven en hun medewerkers konden hieraan meedoen om meer plantaardig te eten met een handige app en een spelelement. Negen organisaties (bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden) hebben hieraan meegedaan met in totaal meer dan 250 werknemers. Er is in 2022 ook een start gemaakt met het voorwerk voor een mogelijk internationaal project om te kijken hoe de keten van plantaardige eiwitten in elkaar zit en waar de barrières zitten voor opschaling van het aantal producten op basis van plantaardige eiwitten.

De voorbereidingen voor dit mogelijke project lopen nog door in 2023. Er is een studentenonderzoek uitgevoerd i.s.m. gemeenten en het programma rondom o.a. gezonde schoolomgeving (genomineerd voor een award binnen de WUR) en op dit moment heeft de gemeente Ede ook een afstudeerstudent op dit thema. Samen met de AgriFoodCapital regio in N-Brabant en Greenport Venlo in Limburg is het project Keukenkanjers opgestart. Dit is een educatief programma voor basisschoolleerlingen rondom gezond, duurzaam en regionaal voedsel. Gebaseerd op wetenschappelijke basis zijn lespakketten ontwikkeld waar leerlingen op boerderijen kijken, samen koken en kennis opdoen. Op 5 scholen (waarbij 1 in Regio Foodvalley, in de gemeente Scherpenzeel) is dit jaar een pilot gedraaid die na evaluatie in 2023 wordt opgeschaald. Uiteindelijk moet dit een landelijk traject worden. · ·

De proeftuin Voedselverspilling voert haar actielijnen uit i.s.m. partners. Geleerde lessen uit interventies worden gedeeld en uitgedragen.

10 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

·

We weten bij welke lokale initiatieven we kunnen aansluiten om voedselverspilling, lokaal geproduceerd voedsel en de beschikbaarheid van alternatieve eiwitbronnen onder aandacht te brengen bij inwoners

De korte keten initiatieven in de regio hebben hun krachten gebundeld in het Platform korte keten. Hier wordt met name gekeken naar gezamenlijke behoefte en er is een agenda met acties opgesteld. Tweemaal is een bijeenkomst gehouden met ondernemers en lokale/regionale initiatieven (zoals Eerlijk Eten uit de Streek, Bakkersgrondstof, Vallei Groenten, de Groenerie). Er is een communicatiecampagne opgestart onder de naam ValleiProefLokaal waar zo’n 30 ondernemers hun korte keten producten beter vermarkten, sociale mediatraining krijgen en gezamenlijke marketing uitvoeren. Daarnaast zijn op het gebied van voedselverspilling en aanbod van plantaardige (alternatieve) eiwitbronnen het met name ondernemers die hiermee bezig zijn. We hebben daar inmiddels goede contacten mee. We participeren in een project om businessmodellen te creëren voor plantaardige eiwitbronnen in de korte keten, samen met lokale ondernemers. De proeftuin Voedselverspilling is eind 2021 afgerond en de geleerde lessen zijn in 2022 in een eindrapport vervat en uitgedragen binnen de gemeenten van de Regio Foodvalley en daarbuiten. ·

Er is goede samenwerking in de regio op de vier thema’s met bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden.

Deze contacten zijn er, maar moeten zeker nog verder uitgediept worden. Dan kan de samenwerking ook nog verder versterkt worden. Door inzet van studenten bij onderzoeken, het lerend netwerk van gemeenten rondom gezonde voeding en preventie, frequente verbinding met de regiodealonderzoekers en bijeenkomsten met bedrijven en overheden is er een sterk netwerk in ontwikkeling. De thema’s lenen zich soms voor cross-overs (bv. circulaire bedrijfsmodellen en korte ketens) en soms wordt er in kleinere groepen dieper ingegaan op projecten. · ·

We hebben een beeld van welke partijen zich landelijk bezighouden met het promoten van het gebruik van (alternatieve) plantaardige eiwitbronnen. We onderhouden het netwerk van aanbieders en kijken met hen welke rol we daar als regio in kunnen spelen en wat we voor elkaar kunnen betekenen.

We hebben diverse landelijke partijen in beeld, die zich bezighouden met het promoten van het gebruik van plantaardige eiwitten. Deze zijn voornamelijk gericht, via verschillende kanalen, op de consument. Voorbeelden zijn, de Green Protein Alliance (GPA), Transitie Coalitie Voedsel (TCV), Proveg en Greendish. Met alle partijen hebben we samengewerkt en zal in de toekomst in meer of mindere mate ook nog verder samengewerkt gaan worden. ·

De eerste acties vanuit het HIK zijn verankerd en we bepalen nu samen met de stakeholders een duurzaam sturingsmodel voor het HIK

Allereerst is de naam van het HIK veranderd in NIK (Network for Insect Knowledge), omdat dit de lading van wat het NIK doet beter dekt. De eerste acties zijn verankerd. Er is duidelijk wat we hebben gedaan, gaan doen en welke partners daarbij betrokken zijn. Ook is met een aantal partners gekeken welke rol zij hebben ten opzichte van het NIK. Verder is er in eerste instantie tijd geïnvesteerd in het opzetten van een reële financieringsstructuur.

11 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

·

Het is binnen de insectensector duidelijk wie welke rol heeft en hoe we de sector verder kunnen laten ontwikkelen.

De insectensector blijft in ontwikkeling en omdat de sector nog jong is, blijven rollen en participanten veranderen. Het zal de komende jaren nog een zoektocht blijven wat nodig is en wat uiteindelijk niet nodig is, met vallen en opstaan. Dit is ook geen rol (meer) van Regio Foodvalley, maar van het NIK, dat onafhankelijk opereert en aan het eind van 2023 zelfstandig moet zijn. ·

De coalitie preventie in Regio Foodvalley is versterkt (in partners en financiën) en verdiept (in thema’s en impact)

Het activiteitenplan van de coalitie preventie is uitgevoerd, met nadruk op tegengaan overgewicht en bijbehorende ziekten. Preventie levert veel gezondheidswinst op en legt minder beslag op de zorg, daarvoor zullen veel partijen moeten samenwerken. Er wordt gewerkt aan training van preventiepartijen zoals wijkteams, ouderenzorg, sportbedrijven etc. Er wordt gekeken naar de invloed van voeding op zorgbehoefte (bijvoorbeeld ziekenhuis Gelderse Vallei eten a la carte en het aantal ligdagen van patiënten), gezonde leefomgeving (kinderopvang, sport, wijk etc.) en vitale werknemers. De coalitie is bezig met een visie voor de komende jaren. Belangrijk voor Regio Foodvalley is dat er een lerend netwerk van gemeenten is opgezet, waarbij ambtenaren van sociale thema’s, jongeren etc. bij elkaar komen rondom thema’s die zij zelf aandragen.

Energietransitie De gemeenten in Regio Foodvalley hebben in 2021 een ambitie neergezet om in 2050 een energieneutrale regio te zijn. Deze ambitie sluit aan bij de afspraken die gemaakt zijn in het kader van het Klimaatakkoord, waarbij o.a. in 2030 komt 70 procent van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zal komen. In de Strategische Agenda is de energietransitie een van de thema’s met een eigen programma. Bij het vaststellen van de strategische agenda is afgesproken dat we in 2050 energieneutraal zijn: evenveel energie opwekken als gebruiken. Alle woningen en bedrijven zijn aardgasloos. Inwoners en bedrijven gebruiken 30% minder energie ten opzichte van 2015. Als grote stap op weg daarnaartoe willen wij in 2030, 55% minder CO2 uitstoten ten opzichte van 1990. Daarom werken we samen aan energiebesparing, het grootschalig opwekken van duurzame energie en nieuwe manieren om onze huizen te verwarmen. In de Strategische Agenda is het volgende opgenomen: 1. Regio Foodvalley heeft in 2020 een Regionale Energiestrategie (RES). In de RES wordt – op basis van een breed opgezet stakeholdersproces – concreet inzichtelijk gemaakt hoe de regionale klimaatambitie kan worden gerealiseerd: · Inzicht in mogelijkheden regionale opwek en besparing en keuzes daarin, · Verdeling van bronnen voor warmte: uiterlijk in 2021 heeft Regio Foodvalley een regionaal warmteplan.

· Consequenties voor de benodigde energie-infrastructuur. 2. Regio Foodvalley heeft in 2021 een vijfjarig Energieprogramma. Het Energieprogramma is ondersteunend aan de energiedoelstellingen van Regio Foodvalley en werkt concreet uit welke projecten, acties en activiteiten in de periode tot 2025 worden ondernomen om deze ambities te realiseren. Daarnaast bevat het programma afspraken over middelen, rollen en verantwoordelijkheden. Het programma wordt stapsgewijs opgebouwd, onder andere met bestaande acties.

12 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Inmiddels is in de zomer van 2021 de RES 1.0 vastgesteld en hebben we daarmee een kader voor de uitvoering tot 2030. Er is daarmee inzicht gekomen in de mogelijkheden voor regionale opwek. De regio heeft een ambitie van 0.96TWh en er is een formeel RES-bod gedaan van 0.75TWh. Dit is door de gemeenteraden vastgesteld. In de RES1.0 is ook een bespringsopgave opgenomen. Ten aanzien van de regionale warmte is in de RES1.0 tevens de RSW (Regionale Structuur Warmte) opgenomen, die ingaat op de bovengemeentelijke warmtebronnen en structuur. De consequenties voor de benodigde energie-infrastructuur worden geleidelijk aan steeds zichtbaarder en pregnanter. Door de ontstane netcongestie op zowel terug-levering alsook afname is een primaire focus op netcongestie en daarmee op het energiesysteem in d regio noodzakelijk. Er dient in nauwe samenwerking met de provincies via het PMIEK-aandacht te zijn voor een snellere uitbreiding van het netwerk, voor het programmeren en prioriteren en voor het bedenken van slimme oplossingen zoals flexibiliteit en de mogelijkheden van Smart Energy Hubs. Deze hierboven genoemde onderdelen hebben een nauwe samenhang. In het regionaal energieprogramma 2022/2023 hebben we de verschillende activiteiten geïntegreerd om zo de inzet te focussen en te beperken.

We hebben ervoor gekozen om geen programmaplan voor de komende 5 jaar te ontwikkelen omdat (1) de focus nu eerst uitgaat naar het uitvoeren van de RES en (2) het energiedomein hoog dynamisch is, zoals afgelopen periode door o.a. netcongestie en stijgende prijzen vanwege de Oekraïne-oorlog is gebleken. Het regionaal Energieprogramma 2022/2023 geeft onder meer inzicht in proces naar Regionale Energie Strategie (RES) 2.0. Hierbij wordt de leidraad van NPRES (RES Advies-planmer) gevolgd, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen een Voortgangsrapportage RES 2.0 en een Herijking RES2.0. Vooralsnog wordt door regio Foodvalley een Voortgangsrapportage RES 2.0 opgesteld. In de Voortgangsrapportage RES 2.0, die per juli 2023 aan NPRES dient te worden opgeleverd, wordt een overzicht worden toegevoegd t.a.v. de bijdragen aan de vermindering van de CO2-uitstoot. De lokale gemeenten hebben allen per december 2021 een Transitie Visie Warmte (TVW) opgesteld. Daarin zijn de stappen opgenomen voor de wijkuitvoeringsplannen in het kader van de Warmtetransitie. Het Energieprogramma 2022/2023 heeft geen acties ondernomen richting de wijkuitvoeringsplannen, omdat dit - mede op voordracht van alle acht de gemeenten - als een duidelijke lokale taak wordt beschouwd.

In zes opdrachten zijn de beoogde werkzaamheden en activiteiten beschreven die nodig zijn ter ondersteuning van de uitvoering van de opgave op lokaal niveau. In deze uitwerking zijn RES 1.0, de Handreiking RES 2.0 van NP RES, de evaluaties en moties en amendementen bij vaststelling van de RES 1.0 betrokken. Naam

Thema’s

1: Grootschalige opwek en clusters

• • •

2: Zon op dak & Duurzaam ondernemen

• • • •

Bewaking realisatie bod RES 1.0 Afstemmen in uitvoering waar nodig Leren van elkaar

Zon op dak grootschalig versnellen Energiebesparing bedrijven[1] Isoleren bedrijven en instellingen Warmte en andere transities zoals industrie en circulariteit

[1]

Scope opdracht regionale ondersteuning • Monitoren voortgang (kwantitatief op bod (wind, zon land, zon restgrond, zon dak), kwalitatief op beleid (waaronder oa. lokaal eigendom) en samenwerking) • Bestuurlijke gesprek voorbereiden, ook in relatie tot planuitval • Gezamenlijk verkennen en uitwerken van mogelijkheden om bestaande (gemeentelijk) inzet extra impuls te geven waaronder energieloketten met bedrijvenloket of eventueel expertisecentrum • Kennisdelen (ambt. & best.) • Stand van zaken restgronden

De cursieve thema’s zijn geen primair onderdeel van de regionale opdracht maar hebben nadrukkelijk wel een relatie in de uitvoering die lokaal wordt uitgevoerd.

13 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

3: Netinfra

•

• •

Afstemming publieke partijen met netbeheerders over volgorde, kansen en knelpunten Monitoren ruimtelijke uitbreiding infrastructuur Provinciale en landelijke aanpak netcongestie (REIS, GEIS)

• • • • •

4: Warmte & duurzaam wonen

• •

5: Maatschappelijke betrokkenheid

• • • •

•

•

6: RES proces

•

• • •

Doorvertaling TVW’s en concretiseren naar RSW Energiebesparing & energieloketten Isoleren woningen Zon op dak (kleinschalig) Energiearmoede Ondersteunen in divers en inclusief communiceren en betrekken van inwoners van beleid tot uitvoering van projecten Stimuleren kwaliteit en navolgbaarheid besluitvorming irt participatie Signaleren en bundelen maatschappelijke thema’s die spelen bij inwoners, maatschappelijke partners en volksvertegenwoordigers Strategisch gesprek ontwikkelingen die uitvoering RES beïnvloeden Invloed van lange termijn Strategische Agenda FV Opstellen Kadernotitie RES 2.0 Opstellen document RES 2.0 (incl RSW)

14 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

• • • • •

•

•

•

•

Kennisdelen (ambtenaren. & bestuurders) Inzicht in consequenties congestie voor uitvoering. Inzicht in handelsperspectief regio Programmeren, prioriteren, faseren/planning Keuzes nav congestie en programmeren Afstemmen inzet bovengemeentelijke warmtebronnen Afstemmen planning en fasering TWV’s in relatie tot netinfra Kennisdeling positiebepaling eigenaarschap warmte-infrastructuur. Ondersteuning van energieloketten Kennisdeling en gemeenten ondersteunen bij lokale participatie en communicatie Ondersteunende campagnematige of communicatiemiddelen, met aandacht voor isoleren en consuminderen (lokaal maatwerk) Gezamenlijk onderzoeken of regionale participatie gewenst is.

Ophalen en monitoren van ontwikkelingen bij provincie, GEA, NP RES, Rijk, gemeenten, etc Kennisdeling organiseren

Human Capital Ontwikkeling meerjaren Human Capital Agenda In 2022 is het zwaartepunt binnen het programma Human Capital gaan liggen in de ontwikkeling van de meerjaren Human Capital Agenda 2022-2025. De Human Capital Agenda is bedoeld om activiteiten zo in te richten, dat ze bijdragen aan de doelstellingen van de grote variëteit aan organisaties en de gezamenlijke ambitie van Regio Foodvalley. De CHE is hier ondersteunend aan geweest. Met deze agenda brengen wij focus aan op concrete doelen. Eind 2022 is de ontwikkeling van de Human Capital Agenda voltooid, zodat begin 2023 de beoogde projecten en interventies opgestart kunnen worden.

Communicatieopgave Om tot een regionaal breed gedragen Human Capital Agenda te komen zijn er met name eind 2021, maar deels ook in 2022 activiteiten ontwikkeld om dit voor elkaar te krijgen. Denk aan het organiseren van bijeenkomsten en het ontwikkelen van communicatie uitingen zoals een nieuwsbrief. In april 2022 is door de Stuurgroep Human Capital besloten om de communicatie rondom de Human Capital Agenda pas weer op te pakken, zodra de ontwikkeling van de agenda afgerond is.

Elk talent telt: Onderzoek Onbenut Arbeidspotentieel In 2022 is het onderzoek Onbenut Arbeidspotentieel uitgevoerd. Dit onderzoek is opgezet als onderdeel van de doelstelling ‘Elk talent telt’ om een aantal doelgroepen te identificeren waar naar verwachting relatief snel winst te halen is richting de arbeidsmarkt. Concrete acties voortvloeiend uit dit onderzoek, met name bedoeld om belemmeringen voor geïdentificeerde groepen onbenut arbeidspotentieel weg te halen of te verminderen zodat de stap richting de regionale arbeidsmarkt gezet wordt, worden in 2023 verder opgezet.

Leven Lang Ontwikkelen (LLO) In 2022 heeft Provincie Gelderland een subsidie opengesteld waar Regio Foodvalley vanuit het programma Human Capital een aanvraag ter waarde van € 435.000 voor heeft ingediend voor het financieren van projecten. Een van de twee pijlers binnen de regeling is het stimuleren van Leven Lang Ontwikkelen. Om deze aanvraag te organiseren (projectbegeleiding en ontwikkeling projectvoorstel) is ondersteuning vanuit de CHE en Debby Heltzel ingezet. Bij goedkeuring van de aanvraag worden de projecten in 2023 en deels 2024 uitgevoerd.

Toptalent kiest voor de regio Om een duurzame verbinding van met name jong talent aan Regio Foodvalley te stimuleren, is in 2022 ingezet op ondersteuning van een aantal initiatieven voor jongeren. Deze vinden deels in 2023 plaats, maar ook in 2022 zijn voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd. Specifiek gaat het om de volgende platforms / evenementen: · Techniekdag 2023 · Digital days 2023 · The Boardroom

15 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Innovatie clustervorming en circulair Experttafels Het hoofddoel van het organiseren van experttafels is het tot stand brengen van kennisinteractie tussen ondernemers in de Maakindustrie en Food industrie en Food gerelateerde bedrijven in de regio. Experttafels worden door en voor ondernemers geïnitieerd en georganiseerd. De thema’s variëren van procesoptimalisatie in de maakindustrie tot inzet van data voor het creëren van nieuwe verdienmodellen (servitization). Bij de experttafels zoeken we naar thema’s die overkoepelend zijn. Binnen het project experttafels worden verschillende expertises uit de regio bij elkaar gebracht. De experttafels worden georganiseerd en financieel mogelijk gemaakt door Regio Foodvalley, provincie Gelderland en RCTGelderland. In 2022 jaar zijn vijf experttafels georganiseerd: Thema

Spreker

Datum

Strategic Design Thinking

Merijn Neeleman (Neeleman Innovation) Bart van As (Ultimaker) Marcel Vroom (H2arvester)

14-06-2022

Aantal deelnemers 31

21-07-2022

12

Wilko van Kampen (XINTC)

06-09-2022

31

Doede Scherphof (Legendary Learning) Luuk Wissink (K3D) Sander Feuler (Plastic Solutions)

12-11-2022

1

24-11-2022

22

H2arvester op sportvelden (op bezoek bij Boerderij van de Toekomst (WUR) Lelystad) ‘Kleinschalige' productie van waterstof voor (agrarische) industrie Spelend Leren 3D-metaalprinten

NEON Food In 2018 is op initiatief van de gemeente Ede het netwerk NEON Food gelanceerd: een netwerk voor en door agrofood ondernemers. Jaarlijks worden zo’n 4 bijeenkomsten georganiseerd die raken aan wat de food-ondernemers bezighoudt en inspireren we hen om te innoveren. Daarnaast worden nieuwsbrieven met ondernemersverhalen uitgebracht en is er een actieve LinkedIn community. Inmiddels is er een database van ca 250 foodondernemers vanuit Ede en Wageningen en (nog) een klein deel uit de hele regio. Uniek is dat alle foodondernemers afkomstig uit de hele voedselketen uit de Regio Foodvalley worden uitgenodigd voor het deelnemen aan fysieke inspiratie/ netwerk bijeenkomsten. Iedere bijeenkomst vindt plaats op een relevante locatie van één van de ondernemers, die past bij het thema. Elkaar ontmoeten en leren kennen is de basis om zaken te kunnen doen en te innoveren. Het netwerk werkt op basis van hálen en brengen. Tijdens de bijeenkomsten voor en door agrofood ondernemers staan vragen rondom samenwerken aan een duurzame voedseltoekomst en een sterke lokale economie centraal. NEON Food is gestart in het kennishart van de Foodvalley: Ede en Wageningen met de wens om te groeien naar een netwerk voor de hele regio. Ook wordt dit brede netwerk verbonden met meer specifieke netwerken zoals Salentein en de WFC-community.

De ambities van NEON Food sluiten naadloos aan bij de ambitie van Regio Foodvalley om in 2030 een topregio te zijn op het gebied van landbouw en voeding. 2022 is het laatste jaar dat wij participeren in de staande netwerkorganisatie NEON Food. Deelname van Regio Foodvalley betekent voor NEON Food dat het netwerk verbreed kan worden naar de hele regio waardoor het een groter effect sorteert.

Innovatiemonitor De uitreiking van de innovatieprijs Regio Foodvalley op 29 september 2021 was het moment van lancering van de innovatiemonitor Regio Foodvalley. Het doel van de innovatiemonitor is om jaarlijks innovatie binnen Regio Foodvalley in kwalitatieve zin in kaart te brengen, te inspireren en 16 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

samenwerking te bevorderen. Eens in de 4 jaar (in 2023) voegen we daar een kwantitatieve analyse aan toe. Onderzoekers van de Christelijke Hogeschool Ede en Berenschot Klimaattalent hebben verschillende ondernemers gesproken, deze verhalen zijn gebundeld in inspirerende onlinemagazines. Door te kijken naar de regio als innovatie-ecosysteem kan de Regio Foodvalley zien waar ondernemers worden ondersteund in hun innovatiereis en waar het ecosysteem kan worden verbeterd om ondernemers in hun kracht te zetten. Dit doen de onderzoekers door ondernemers te interviewen en via meetups met grotere groepen in gesprek te gaan. In 2022 zijn 2 meet-ups georganiseerd: · Meetup circulaire bouw · Meetup Gezond Leven en Mentaal Welbevinden In 2022 zijn er 2 online magazines uitgebracht met verhalen over innovatie in de regio, zie: https://innovatiemonitor.regiofoodvalley.nl/

Kenniscirculatie aanjagers en verbinders We constateren dat initiatieven in de regio die gericht zijn op het stimuleren van kennisuitwisseling tussen kennisinstellingen en ondernemers aan kracht kunnen winnen. In eerste plaats wanneer ze meer in onderlinge samenhang worden gebracht. Daarom brengen we partijen en personen die zich bezighouden met het stimuleren van innovatie en het verbinden van ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen regelmatig bij elkaar. Dit gebeurt via periodieke bijeenkomsten met intermediairs en aanjagers. Deelnemende organisaties en partijen zijn: RCT Gelderland, Knooppunt Techniek, Poultry Expertise Centre, LTO Geldersevallei, Oost NL, ICT-campus Regio Foodvalley, Aeres Hogeschool, Christelijke Hogeschool Ede, WUR, Rijn IJssel, FOV en provincies.

Innovatieprijs Regio Foodvalley 2022 Op 19 oktober 2022 vond de feestelijke uitreiking van de innovatieprijs Regio Foodvalley plaats. De innovatieprijs zet innovaties en ondernemers in de spotlights, met als doel ondernemers te inspireren en samenwerking te stimuleren. Een avond met een podium voor innovatieve ondernemers, maar ook veel inspiratie en nieuwe ontmoetingen. Uit tientallen aanmeldingen heeft de jury de 5 meest impactvolle innovaties geselecteerd. Deze innovaties scoorden het beste op hun bijdrage aan circulaire economie, crossover samenwerking en hun bewezen impact: · No Palm Ingrediënts (Ede) · Sieplo (Lunteren) · Thermoware (Barneveld) · Unbrick (Ede) · XINTC (Kootwijkerbroek) NoPalm Ingrediënts, heeft de innovatieprijs Regio Foodvalley 2022 gewonnen. Het bedrijf is onlangs verhuisd van Ede naar Wageningen en ontwikkelt een duurzaam en lokaal alternatief voor palmolie. Deze palmolievervanger wordt gewonnen uit gefermenteerde voedselresten. Dat biedt een oplossing voor tal van producten, want in maar liefst 60 procent van de supermarktproducten is palmolie verwerkt. “De innovatie heeft een enorme impact op de voeding-, cosmetica- en schoonmaakindustrie”, oordeelde de jury dan ook. “Deze innovatie uit Regio FoodValley helpt ontbossing te voorkomen, redt orang-oetangs in Zuidoost-Azië en handhaaft de biodiversiteit in ZuidAmerika.

17 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

De Young Talent Award, de innovatiewedstrijd voor studenten / studententeams tijdens de Innovatieprijs Regio Foodvalley 2022, werd dit jaar gewonnen door StatieHeld. De winnaars van de Young Talent Award willen met hun innovatie bijdragen aan een duurzame toekomst door het recyclen van statiegeldflesjes gemakkelijker te maken.

Human Capital initiatieven Met inzet van de MKB-deal versterken en verbinden we Human Capital initiatieven in de regio, zoals: Barneveld Tomorrow, Food Academy Nijkerk, Digilab, Barneveldse Techniek Opleiding en ICT Campus. Dit doen we door de samenwerking en zichtbaarheid van de verschillende Human Capital initiatieven te vergroten, talent door te verwijzen naar het juiste initiatief, de inzet van een verbinder die de bestaande lokale initiatieven aan elkaar weet te verbinden om zo het bereik van die initiatieven te vergroten en nieuwe initiatieven verder te ontwikkelen en het stimuleren van digitale transformatie van mkb bedrijven. Vanuit de verbinding tussen de verschillende Human Capital initiatieven zijn nieuwe structurele samenwerkingen ontstaan die elkaar versterken in de regio. Daarnaast worden ideeën ontwikkeld om jong talent nog beter te binden aan de regio.

Living Lab Regio Foodvalley Circulair Het Living Lab is een netwerk van ca. 60 partijen uit bedrijfsleven, onderwijs en overheid (de 8 gemeenten van de Regio Foodvalley). Door samenwerking stimuleren we in een lerende omgeving circulariteit. Kernthema’s zijn Bouw, Circulaire Voedselsystemen, Waterstof, Industrie en Meetbaarheid. Binnen deze thema’s organiseren we werkplaatsen, zorgen we voor verbinding, inspireren we, delen we kennis en werken we aan projecten.

Verbinden en versnellen van bedrijven Sinds juni 2021 is Wicha Benus aangesteld als verbinder voor zowel de human capital initiatieven als voor het Living Lab Circulair. Zijn taak is om MKB-ondernemers te bezoeken en zowel interesse te wekken voor circulair ondernemen als behoeften op te halen waar het Living Lab Circulair mee aan de slag kan. Belangrijk hierbij is het fijnmazige netwerk dat Wicha en het team van het Living Lab Circulair heeft bij onderwijs, bedrijven, ondersteunende programma’s, overheden etc. Daardoor kunnen ondernemers snel worden doorverwezen naar de juiste personen of kennis, kunnen ze worden verbonden aan relevante programma’s en projecten en kan een echte versnelling tot stand worden gebracht. Het blijft niet bij alleen een bedrijfsbezoek, ook het formuleren en begeleiden van studentenopdrachten, het organiseren van themabijeenkomsten en het verzorgen van presentaties over circulaire economie hoort binnen de taken van de verbinder. Een van de voorbeelden is het bedrijf GreenSide dat als Wageningse startup begon en notitieboekjes maakt van eenzijdig beschreven papier en werkbladen van basisscholen. Door de verbindingen die Wicha kon leggen, worden dit papier nu opgehaald en de notitieboekjes gemaakt bij de sociale werkplaats ‘Ons Bedrijf’ in Barneveld, waardoor GreenSide een snelle opschaling kon realiseren.

Er zijn diverse verbindingen gelegd met bedrijven rondom de thema’s van het Living Lab Regio Foodvalley Circulair (Bouw, Voedselketens, Industrie, Waterstof, Meetbaarheid). De Innovatieprijs Regio Foodvalley is voor het tweede jaar georganiseerd met een sterke circulaire component. Dit is ook een uitstekende methode om bedrijven te interesseren, met 18 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

elkaar te verbinden en projecten verder te helpen. Regelmatig is er overleg met de verschillende onderwijsinstellingen op MBO, HBO en WO niveau binnen de regio om studentenprojecten te initieren en relevante ontwikkelingen in het curriculum te verwerken. Hiervoor is o.a. meegedaan aan de City Deal Kennismaken in Wageningen en Ede. Op het gebied van Circulaire Economie hebben we in samenwerking met het Living Lab Circulair diverse verbindingen gelegd met het bedrijfsleven. Een belangrijk onderdeel is de aansluiting van het Living Lab bij de innovatieprijs en de nieuwe contacten die hieruit zijn ontstaan. Ook de contacten met het onderwijs zijn verstevigd en hebben geresulteerd in verschillende studentenprojecten voor en met ondernemers in de regio op het gebied van circulair ondernemen. In totaal zijn er 14 onderwijsmatches gemaakt (met vaak meerdere studenten). Er zijn verschillende projecten van bedrijfskunde studenten van de Christelijke Hogeschool Ede begeleid rondom criteria voor circulaire economie, tevredenheid over het Living Lab Regio Foodvalley Circulair, voedselverspilling in de binnenstad van Nijkerk en de betonketen (doorlopend in 2023). Daarnaast heeft een groep studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen zich gebogen over waterstof bij agrarische toepassingen.

Een aantal Academic Consultancy Trainingsgroepen van de Wageningen Universiteit (WUR) hebben onderzoek gedaan naar reststromen van de voedings- en genotmiddelenindustrie, naar circulariteit en gezondheid op middelbare scholen en een drietal afstudeerstages van studenten van die universiteit hebben een doorgaande praktijkanalyse gemaakt van voedselverspilling in de binnenstad van Rhenen en wat de horeca en winkelondernemers daar kunnen initiëren. Het onderwijs kwam ook aan bod via challenges en opdrachten rondom Voedselverspilling (Technasia, MBO en dit jaar ook voor het eerst HBO), deze worden landelijk ingezet op ons initiatief. We organiseerden workshops voor leerlingen van het VO en MBO op het Floriade waar ze met koks en ondernemers keken naar gebruik van reststromen en ‘verspild’ voedsel. Ook op de Floriade (omdat deze in 2022 plaatsvond en de Regio Foodvalley daar vertegenwoordigd was op de Gelderland-stand) vond de finale van de Technasia opdracht plaats, waar meer dan 150 leerlingen van 6 scholen hun oplossingen tegen voedselverspilling presenteerden. Samen met de CHE en de HAN ontwikkelt het Living Lab Regio Foodvalley een mastercourse voor bedrijven. Deze zal in 2023 worden uitgevoerd, de werving is recent gestart.

In 4 avonden krijgen ondernemers kennis overgedragen over verschillende aspecten van de circulaire economie (ketens, meervoudige waardecreatie, business case etc.) en werken ze aan een eigen project en ook aan samenwerkingskansen. We hopen op deze manier ook een groep MKB-ondernemers te bereiken die nog niet met circulair ondernemen bezig zijn of niet goed weten hoe te starten.

Werkplaatsen Werkplaatsen zijn er in 2022 op de vaste vijf thema’s geweest: Bouw, Circulaire Voedselketens, Industrie, Waterstof en Meetbaarheid. Elk heeft een of meerdere bijeenkomsten georganiseerd, die goed bezocht waren. Het ging om 3x voedsel, 1x meetbaarheid, 1x bouw, 4x waterstof, 1x industrie. In juni is een speciale bijeenkomst georganiseerd voor de deelnemers van Bouw, Industrie en Meetbaarheid samen. We hebben daar samen met de stichting 100 Month to Change gekeken naar een film over de reis van Interface naar duurzaamheid en met elkaar doorgepraat over de kenmerken van innovatie. Voor alle deelnemers aan de werkgroepen hebben we een excursie naar de Floriade georganiseerd die zeer succesvol was. Een presentatie van het project van 19 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Bakkersgrondstof (hergebruik van brood) leerde lessen over de aanpak van circulaire projecten en veel ondernemers raakten met elkaar in gesprek over circulair ondernemen. Specifiek voor industrie is er een bijeenkomst over kansen op bedrijventerreinen geweest waar de gemeenten en ondernemers elkaar vonden op het idee om begin 2023 concrete kansen via zgn. symbioseworkshops te gaan opsporen. De werkplaats Waterstof behandelt elke sessie een ander aspect van de ontwikkeling van een mobiliteitsketen op groene waterstof. Zo ging het over wet- en regelgeving, toepassingen bij kleinere voertuigen (bv. tractoren), de inbreng van onderwijs en nieuwe vaardigheden en financiering. Innovatieve ketenprojecten Het Living Lab Regio Foodvalley Circulair heeft als doel om ketenprojecten te versnellen en te ondersteunen. Samenwerking tussen bedrijven onderling in de keten en tussen bedrijven, overheden en onderwijs is daarin essentieel. Het Living Lab Circulair biedt gelegenheid voor inspiratie, kennisdeling en projectsamenwerking in de werkplaatsen en andere (thema)bijeenkomsten. Maar we werken ook gericht aan ketens als we daar kansen zien of als 1 of meer bedrijven aangeven dat ze projecten willen starten of opschalen. Zo hebben we in 2022 Bakkersgrondstof geholpen om hun businessmodel van het hergebruik van brood verder te brengen. Dit leidde o.a.

tot een rapportage op het NOSjournaal in december. We zijn bezig met een samenwerking in de betonketen om hergebruikt beton te benutten (dit loopt door in 2023). We ondersteunen een groep horecaondernemers in Rhenen om samen hun voedselafval te reduceren, slim te benutten en minder vrachtwagenbewegingen in de binnenstad te veroorzaken. In 2023 zetten we dit door door Orbisk (een slimme weegschaal) in te zetten in Rhenen, Nijkerk en andere regiogemeenten. Ook zijn er circulaire voedselketens gevormd bij cateringbedrijven, restaurants en boerderijen. Door waterstofprojecten en initiatieven op een interactieve kaart te zetten en door bijeenkomsten is een goed beeld van vraag- en aanbod ontstaan voor de mobiliteitssector. Binnen Veenendaal en Ede zijn er concrete plannen voor een waterstofvulpunt, in Barneveld wordt in 2023 een vrachtwagen op waterstof (geproduceerd uit eigen zonnepanelen) in gebruik genomen en gaat ook de Milkrun rijden die vorkheftrucks gaat aftanken. Het waterstofconvenant van de provincie Utrecht en de samenwerking binnen het programma waterstof in Gelderland zorgt voor kennisopbouw en het verkleinen van drempels. Dit geldt ook voor bedrijventerreinen waar we een eerste stap naar samenwerking tussen buren hebben gemaakt.

De werkplaats meetbaarheid heeft een methode ontwikkeld waar bedrijven inzicht krijgen in hun grondstof- en afvalstromen en circulariteit bij hun strategische besluiten meeweegt. Dit heeft voor 2 bedrijven zeer positieve resultaten en meer inzicht opgeleverd. We werken dit nu nader uit om te komen tot een bedrijfsscan die voor veel meer bedrijven toepasbaar is.

Fysieke randvoorwaarden Mobiliteit Verbeteren externe bereikbaarheid De regio heeft bijgedragen aan de OAO spoorcorridor onderzoeken (OAO staat voor: Opgave, Afbakening en Omgeving) Utrecht - Arnhem-Duitse grens (UAD) en Amsterdam-Twente- Duitse grens (ATD. Beide zijn vastgesteld door de Landelijke OV- en Spoortafel in december 2022. Resultaten zijn onder meer dat de toekomstige bediening van station Ede-Wageningen van 6x per uur niet meer ter discussie staat. En in de vervolgonderzoeken van de spoorcorridor ATD dat de gevolgen van de woningbouwopgave goed wordt meegenomen én dat de mogelijkheid van nieuwe 20 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

stations + bediening (IC of regiosprinter) Barneveld Noord en Stroe als bouwsteen / productstap worden meegenomen in de corridorstudie voor de middellange termijn (2030 - 2035). In 2022 is een vervolg gegeven aan lobbyactiviteiten ten aanzien van het versterken van knooppunt Barneveld-Noord, een oplossing voor de aansluiting A1/A30 en een betere treinverbinding tussen Regio Amersfoort, Regio Foodvalley en de Stedendriehoek. In verband met de knelpunten op de A1 corridor hebben zowel Regio Foodvalley als de Stedendriehoek in het Vervoerberaad met provincie Gelderland afgesproken om intensiever te gaan samenwerken aan het adequaat inbrengen van de problematiek en oplossingsrichtingen, met name richting de Rijksoverheid. Het eerdere besluit over het verbreden van de Rijnbrug bij Rhenen stond op losse schroeven. In 2021 bleek het project fors duurder en ontbrak bij provincie Gelderland de investeringsruimte voor de aanvullende kosten. Dat was aanleiding voor GS om het project verbreden Rijnbrug Rhenen te stoppen. Een succesvolle lobby van alle partners met een stevige rol voor Regio Foodvalley heeft ertoe geleid dat het Rijk € 40 miljoen bijdraagt. Met een reservering van beide provincies van ruim € 50 miljoen kan het project weer voortgang vinden.

Verbeteren interne bereikbaarheid Op het gebied van OV is vanuit de regio geparticipeerd in de voorbereidingen voor het verlenen van nieuwe concessies en gelobbyd voor de regio belangrijke uitgangspunten. Beide provincies Gelderland en Utrecht werken aan nieuwe concessies voor bus en trein binnen onze regio. Binnen Gelderland gaat het om de concessies IJssel-Vecht, Veluwe zuid (noodconcessie) en Valleilijn (noodconcessie), in Utrecht om de concessie Utrecht (stad en rest provincie). Op het gebied van knooppunten heeft Regio Foodvalley een visie ontwikkeld voor mobipunten/hubs voor slimme en duurzame mobiliteit in de regio. Ook is gewerkt aan het uitvoeren en/of van implementatieplannen (op de locaties Veenendaal- De Klomp, Wageningen busstation, Station Rhenen, Nijkerk Corlaer en Harskamp en A12 / poort Ede). Op een mobipunt worden diverse vormen van vervoer aangeboden. Het openbaar vervoer is er vaak vlak in de buurt en er staan deelfietsen en deelauto's. Mobipunten dragen bij aan een betere verbinding tussen auto, openbaar vervoer (spoor en bus) en fiets in de regio. Mobipunten doorbreken de autoafhankelijkheid. Ze zijn nodig om de groei van het (tweede) autobezit te doen afnemen. Door mobipunten daalt het autogebruik en groeit het lopen, fietsen en ov-gebruik. Dit draagt bij aan gezondere inwoners, minder uitstoot en groenere straten.

In Regio Foodvalley werken de gemeenten en provincies samen aan een sluitend netwerk van snelfiets- en doorfietsroutes. In het kader van het Nationaal Toekomstbeeld Fiets is een regionale uitwerking gemaakt. Na het opstellen van een plan van aanpak om de situatie voor fietsers in het Binnenveld te verbeteren is gewerkt aan het verbeteren van de bewegwijzering. Binnen het project werkgeversbenadering is een uitgebreide fietscampagne uitgevoerd met o.a. een ebike uitprobeer actie. De bestuurders van Renswoude, Rhenen en Veenendaal hebben met de provincie een intentieovereenkomst getekend voor het realiseren van fietsinfrastructuurprojecten.

Slimme mobiliteit In het najaar van 2019 is in Regio Foodvalley het convenant duurzame mobiliteit ondertekend met zo’n 20 partijen bestaande uit overheidsinstanties, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Het doel is het stimuleren dat meer werknemers kiezen voor duurzaam vervoer, want dat is goed voor het milieu en de bereikbaarheid van de regio. In het kader van de daaruit voorgekomen werkgeversbenadering heeft de mobiliteitsmakelaar de werkgevers ondersteund met een mobiliteitsanalyse, een Regelingen- en voorzieningen-analyse, een 2-minuten-reisscan en met advisering over thuiswerken. Verder is een fietsstimuleringsprogramma gestart dat uit drie onderdelen bestaat. Promotiemateriaal om werkgevers en medewerkers te overtuigen om mee te doen. Een app om medewerkers te

21 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

registeren en enthousiasmeren via competitie-achtige aanpak. Een ebike-probeerpool om medewerkers te laten ervaren hoe het is om met een ebike naar het werk te gaan. Tot slot is in het kader van kennisdeling een collegetour fiets georganiseerd. Hier konden werkgevers aan deelnemen en werden ze in 3 online-sessies van 2 uur meegenomen in visie, beleid, fiscale regelingen, voorzieningen, communicatie en gedrag. De insteek is dat werkgevers in 6 weken tijd een fietsplan op maat kunnen ontwikkelen om daarna direct uit te rollen. Bij de eerste collegetour hebben 4 werkgevers enthousiast deelgenomen. Naast de werkgeversbenadering werken de gemeenten in Regio Foodvalley in het kader van slimme mobiliteit aan het project Verkeersdesk. Om de vele opgaven het hoofd te bieden is een mobiliteitstransitie nodig. We moeten met z’n allen ons slimmer gaan bewegen, zodat we minder ruimte nodig hebben en minder impact hebben op milieu en omgeving. Verkeersdesk helpt ons daarbij. Het is een instrument waarin allerlei mobiliteit-gerelateerde open data wordt samengebracht - zoals gegevens rondom sluipverkeer, verkeerstellingen, verkeersborden, reistijden en fietspotentie - en verwerken deze tot kaarten en indicatoren die ons nieuwe, snelle informatie geven.

Verkeersdesk draagt bij aan rationeler, pro-actiever en samenhangender mobiliteitsbeleid, waarbij we optimaal gebruiken maken van de mogelijkheden die de digitalisering ons biedt. De verkeersdesk is daarmee een belangrijke bouwsteen voor onze samenwerking. In 2022 zijn zogenaamde use cases uitgewerkt op het gebied van verkeersveiligheid, regionaal sluipverkeer en de potentie van de fiets in relatie tot autostromen. Daarnaast werken we met elkaar aan de digitaliseringsopgave die ten doel heeft dat in 2023 90% van de mobiliteitsdata op orde moet zijn.

OV onder druk Het openbaar vervoer (OV) bevindt zich in zwaar weer. Niet alleen zijn reizigersaantallen nog onder het niveau van voor corona. Ook speelt personeelstekort en oplopende kosten. Het OV heeft kortom te maken met zowel inkomstenverlies als kostenstijging. Hierdoor is het niet meer mogelijk om het bestaande niveau aan OV uit te voeren (dienstregeling bus, trein en serviceniveau aan de reizigers) en is Regio Foodvalley afgelopen jaar geconfronteerd met versobering van de dienstverlening in het OV. Zo rijdt NS minder treinen tussen Arnhem en Utrecht en zijn spitstreinen geschrapt op de lijnen Veenendaal Centrum - Utrecht en Harderwijk - Amersfoort. Ook zijn buslijnen geschrapt of gestrekt en is dienstregeling voor Veluwe Zuid zo’n 6% minder dan voorheen. Regio Foodvalley heeft grote zorgen over de mogelijkheden voor een robuust OV. Niet alleen omdat het landelijk gebied steeds moeilijker bereikbaar wordt, maar ook in het licht van de grote opgaven (verstedelijking en klimaat). Daarom is intensief gelobbyd om de OV budgetten op peil te houden en de dienstverlening niet nog verder te versoberen.

Mobiliteitsmaatregelen verstedelijkingsstrategie De bereikbaarheid van Regio Foodvalley wordt de komende jaren verbeterd. Dat is nodig als tot 2040 zo’n 40.000 nieuwe woningen in Regio Foodvalley worden gerealiseerd. Het Rijk draagt daar met meer dan € 100 miljoen aan bij. Het gaat in ieder geval om een bijdrage voor het verbreden van de Rijnbrug bij Rhenen (€ 40 miljoen) en maatregelen om nieuwbouwlocaties in Barneveld, Ede en Veenendaal beter bereikbaar te maken. De Tweede Kamer wees Regio Foodvalley vóór de zomervakantie aan tot ‘Grootschalig Woningbouwgebied’. Met deze aanduiding heeft de regio plannen uitgewerkt om de bereikbaarheid van vier woningbouwlocaties, waar vóór het jaar 2030 wordt gestart met bouwen, te verbeteren. Het gaat om locaties in Ede (Kernhem-Noord, EdeZuidoost), Barneveld (Bloemendal) en Veenendaal (Veenendaal-Spoorzone). Deze maatregelen zijn bijvoorbeeld het aanleggen/verbeteren van snelwegaansluitingen en het versterken van fiets- en OVverbindingen. Het Rijk heeft hiervoor in totaal € 67 miljoen gereserveerd.

22 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023

Economie Actueel beleid In 2022 hebben we de visie werklocaties en het Regionaal programma Werklocaties (RPW) geactualiseerd. De gemeenteraden hebben de beleidsuitgangspunten uit het RPW vastgesteld. Het doel van de visie werklocaties en het RPW is voldoende toekomstbestendig aanbod van bedrijventerreinen van de juiste kwaliteit hebben, waarbij de toekomstige marktbehoefte (volgens de prognoses) het uitgangspunt is. In het RPW staan de opgaven van de toekomst centraal staan. De omvang en het soort ruimtevraag verandert daarbij, denk aan een circulaire economie, energietransitie, robotisering en digitalisering. Het goed begrijpen en kunnen vertalen van de impact van deze trends op de ruimtevraag van bedrijven is cruciaal voor een toekomstbestendige voorraad werklocaties. Ten aanzien van perifere detailhandel en kantoren is het vigerende beleid actueel.

Monitor bedrijventerreinen In 2022 hebben we de jaarlijkse monitor bedrijventerreinen opgesteld. De monitor heeft betrekken op het jaar 2021. Het doel van de monitor bedrijventerreinen is om de regiopartners inzicht te geven in de recente uitgifte van kavels op bedrijventerreinen. We gaan zorgvuldig om met de schaarse ruimte mede daarom hebben we in Regionaal Programma Werklocaties Foodvalley opgenomen dat we jaarlijks de ontwikkeling van de werklocaties/bedrijventerreinen monitoren. Monitoring is noodzakelijk om de uitwerking van onze ambities inzichtelijk te maken en tijdig interventies te kunnen doen op beleid naar toekomstbestendige werklocaties. De monitor bevat onder andere informatie over de uitgifte per bedrijventerrein in het voorgaande jaar, over de herkomst van de betreffende bedrijven, over de economische sectoren waarin ze actief zijn en over de gemiddelde kavelomvang. Zo geeft de monitor een onderbouwd kwantitatief en kwalitatief inzicht in de recente uitgifte. In het kader van duurzame verstedelijking en toekomstbestendige bedrijventerreinen geeft de monitor ook inzicht in de status van de locaties die bedrijven achterlaten en de plannen die er zijn om daarnaartoe te werken (door o.a. revitalisering en herstructurering).

Leegstand In 2022 hebben we geparticipeerd in een onderzoek naar verborgen leegstand kantoren van de provincie Gelderland uitgevoerd door Cushman en Wakefield. Daarin zijn 2 onderzoeksvragen beantwoord. Gaat de leegstand in de Geldersekantorenmarkt toenemen? Ofwel, in hoeverre is de Gelderse kantorenmarkt toekomstbestendig? En indien dit het geval is, kan het transformeren van kantoren die niet toekomstbestendig zijn bijdragen aan het realiseren van de Gelderse woonopgaven? De uitkomsten nemen we mee bij de uitwerking van de verstedelijkingsstrategie en het te actualiseren kantorenbeleid.

Zomerondernemer Sinds een aantal jaar neemt Regio Foodvalley deel aan het project Zomerondernemer. Het doel van Zomerondernemer met betrekking tot het ondernemerschap is het toe leiden en begeleiden van jongeren, in de leeftijd van 15-22 jaar, naar een toekomstbestendige, zelfstandige bron van inkomsten uit het ondernemerschap. De vaardigheden die aangeleerd worden in dit traject kunnen door de jongeren ook gebruikt worden bij het vinden van een (parttime/fulltime) baan of het gericht kiezen van een vervolgstudie om meer kennis te vergaren. Bovenal hebben ze het ondernemerschap ervaren door het te doen en zijn ze zich beter bewust of het ondernemerschap bij ze past. Vanwege het tegenvallende aantal deelnemers in 2022 hebben we de samenwerking met het Rijk van Nijmegen gezocht. Hierdoor konden jongeren uit Regio Foodvalley toch een volwaardige training volgen. 23 | jaarstukken 2022 | 6 april 2023