3. Visie Recreatie en Toerisme 2024-2028

Visie Recreatie en Toerisme 2024-2028 Gemeente Veenendaal

Inhoud 1. Inleiding

3

2. Het verhaal van Veenendaal

6

3. Trends en ontwikkelingen

15

4. Resultaten enquête inwoners

21

5. Samenwerkingsverbanden op het

2

INHOUDSOPGAVE

gebied van recreatie en toerisme

27

6. Toeristisch recreatieve infrastructuur

33

7. Veenendaal Beleven

46

8. Financiën

56

Bijlage 1: Overzicht ambities visie recreatie en toerisme

57

Bijlage 2: SWOT-analyse toerisme en recreatie in veenendaal

58

Bijlage 3: Verdeling aantal werkplekken per toeristische deelsector in veenendaal

59

Bijlage 4: Relevante punten uit bestaand beleid

60

Bijlage 5: Opbrengst enquête inwonerspanel

62

1. Inleiding Voor u ligt de visie recreatie en toerisme Veenendaal. Tot dusver heeft Veenendaal geen integrale beleidsvisie recreatie en toerisme opgesteld. Dat we niet eerder een integrale visie hebben opgesteld, wil niet zeggen dat de gemeente zich afzijdig heeft gehouden op dit beleidsveld. De reden dat nu wel een visiedocument is opgesteld heeft te maken met veranderende omstandigheden.

We constateren dat het aantal regionale samenwerkingen, waarin Veenendaal participeert, inclusief daaronder liggende overeenkomsten groeit, waardoor overlap op thema’s, inzet en middelen kan ontstaan. Tegelijktijdig verandert de wijze waarop we naar recreatie en toerisme kijken. Waar een aantal jaren geleden binnen het domein van recreatie en toerisme vaak nog het economische belang voorop stond - waarbij het aantrekken van meer bezoekers als een goede ontwikkeling werd beschouwd - staan de laatste jaren steeds vaker duurzame belangen voorop. Met name als het gaat om recreatie in de natuur staan de duurzame belangen steeds meer voorop, waarbij het aantal bezoekers in natuurgebieden in balans moet zijn met aanwezige flora en fauna. Tenslotte zien we ook kansen voor onze binnenstad, door het voeren van een actief beleid op recreatie en toerisme, juist meer bezoekers naar onze binnenstad te trekken. Het aandachtsveld dat kan worden gerekend tot recreatie en toerisme is breed. In deze visie zal de focus met name liggen op de volgende aspecten: bewegingen voor plezier of zakelijk bezoek naar aantrekkelijke plekken en of voorzieningen in en rondom Veenendaal. Recreatieve voorzieningen in Veenendaal enkel bedoeld voor de eigen inwoners, zoals sportlocaties en of speelveldjes in en rondom de wijken rekenen we niet tot het aandachtsveld van deze visie.

3

INHOUDSOPGAVE

De sectoren cultuur, sport, mobiliteit, retail en leisure (inclusief horeca) raken het beleidsveld van recreatie en toerisme. Bij het opstellen van deze visie is in samenhang met deze sectoren gekeken naar de onderdelen waarop de beleidsvelden elkaar raken. Door in samenspraak met deze sectoren naar de beleidsvisie recreatie en toerisme te kijken en een plan van aanpak op te stellen, is een integraal samenhangende visie ontstaan. Voor de visie recreatie en toerisme zijn de volgende beleidsstukken kaderstellend: - Strategische visie Veenendaal richting 2040: aantrekkelijk wonen en werken in een innovatieve topregio - Provinciaal beleid Utrecht: Omgevingswetprogramma recreatie & toerisme 2022-2025 - Omgevingsvisie Veenendaal 2030 Strategische visie Veenendaal In de strategische visie zijn vier kernambities opgenomen die relevant zijn voor recreatie en toerisme. Veenendaal wordt gezien als een verbindende schakel in de regio op de grens van twee provincies. Veenendaal heeft een regionale functie voor de omliggende kernen, waarin alle inwoners en toeristen gebruik kunnen maken van elkaars voorzieningen, die verbonden zijn met goede (snel)fietspaden en ovverbindingen. In 2040 is het centrum van Veenendaal bruisend en multifunctioneel. Door in te spelen op de nieuwste technologieën blijft het centrum een trekpleister voor de regio.

Technologie wordt ingezet om van het centrum een echte beleving te maken. Winkelen wordt steeds meer vrijetijdsbesteding. De bevolkingsgroei wordt opgevangen door verdichting en inbreiding met behoud van de huidige dynamiek en het koesteren van natuurschoon. Veenendaal is in 2040 groener dan in 2017. In 2040 bestaan er goede verbindingen tussen de stad en het groene achterland. Het voet- en fietspadennetwerk is geoptimaliseerd, inclusief snelfietsverbindingen naar de omliggende gemeenten.

4

INHOUDSOPGAVE

Omgevingsbeleid Provincie Utrecht De Provincie Utrecht heeft het toerisme en recreatiebeleid (Programma Recreatie en Toerisme) gekoppeld aan de omgevingsvisie (OpU). Het omgevingsbeleid in de OpU is opgehangen aan zeven samenhangende beleidsthema’s. Recreatie en toerisme is onderdeel van het beleidsthema Stad en land gezond. Leefbaarheid, duurzaamheid en inclusie vormen samen de draad door het gehele vrijetijdsbeleid. Omgevingsvisie Veenendaal In de omgevingsvisie Veenendaal 2030 is op hoofdlijnen de visie op recreatie en toerisme vastgelegd. In de omgevingsvisie staat de vitaliteit en de leefbaarheid van de leefomgeving centraal. Gezond, Duurzaam en Veilig zijn belangrijke toetsingskaders bij ruimtelijke ingrepen. De omgevingsvisie geeft vanuit verschillende invalshoeken kaders mee voor de visie op recreatie en toerisme. Zowel de omgevingsvisie als de bestaande samenwerkingsovereenkomsten met de regio vormen de basis waarop de beleidsvisie recreatie en toerisme verder is uitgewerkt. In deze visie worden de verschillende onderdelen van het beleidsveld nader verkend en in een 5-jarig actieplan integraal beleidsdocument samengebracht. Leeswijzer Het komende hoofdstuk omschrijft het verhaal van Veenendaal. Dit verhaal biedt de bouwstenen voor het vervolg van deze visie.

Hoofdstuk drie geeft inzicht in de belangrijkste trends en ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme. Hoofdstuk vier beschrijft de belangrijkste uitkomsten van enquête onder het inwonerspanel. Hoofdstuk vijf omschrijft de huidige regionale samenwerkingsverbanden waarin Veenendaal participeert. Tenslotte bevatten hoofdstuk zes en zeven de speerpunten met bijbehorende acties waarmee wij de komende jaren aan de slag gaan. Aanvullende achtergrondinformatie (zoals bijvoorbeeld de SWOT-analyse en specifieke resultaten van de enquête) is terug te vinden in de bijlagen bij deze visie.

Het verhaal van Veenendaal

5

INHOUDSOPGAVE

02

2. Het verhaal van Veenendaal De cultuurgeschiedenis van een plek en de huidige bebouwing bepaalt voor een groot gedeelte of een gebied als toeristisch aantrekkelijk wordt beschouwd. Veenendaal heeft geen naam als toeristisch trekpleister. Toch kent Veenendaal een aantal smaakmakende ingrediënten vanuit het verleden. Deze elementen zijn nog deels zichtbaar in het stedelijke landschap en kunnen meer zichtbaar en invoelbaar worden gemaakt door op verschillende plekken on- en offline het verhaal van Veenendaal te vertellen. De verhalen van Veenendaal zijn niet alleen interessant voor de eigen bewoners. Ze geven ook aanknooppunten om het DNA van Veenendaal voor bezoekers beter zichtbaar te maken. We nemen ze hier in deze visie op zodat niet allen wij, maar ook de andere partijen die actief zijn op het gebied van recreatie en toerisme, uit deze bouwstenen inspiratie kunnen halen.

Inspiratie: Het DNA van Veenendaal Door ingrepen in de tweede helft van de twintigste eeuw, is het oude centrum van Veenendaal van voor de tweede wereldoorlog grotendeels verdwenen. Het verhaal van Veenendaal bestaat bovenal in de verbeelding. Toch is het ook een verhaal, dat zodra je het kent, herkent in het straatbeeld. Tijdens de bijeenkomst met stakeholders recreatie en toerisme is aangegeven dat er behoefte is om Veenendaal met een aantal namen die getuigen van het DNA van Veenendaal op de kaart te zetten, waarbij het vooral om namen gaat die zowel voor bewoners als voor bezoekers resoneren. Waarom geven we wandel- en fietsroutes of andere toeristische producten geen naam per product of route?

6

INHOUDSOPGAVE

De website www.ditisveenendaal.nl kan vervolgens worden ingezet om extra aandacht te geven aan deze toeristische producten. Het verhaal van Veenendaal geeft een aantal goede aanknooppunten: Textielindustrie: Scheepjeswol, Hollandia, Tricotage Tabakindustrie: Ritmeester, Panter Grebbelinie: Grift, Valleikanaal, Slaperdijk, De Roode Haan, Fort aan de Buurtsteeg Architectuur: Oude Kerk, Bernard van Kreelpoort, Brouwersgracht, Cultuurfabriek Cultuurhistorie: Veen, Wol, Turf, Sigaren, Vaart Natuur: Kwintelooijen, Prattenburg, Binnenveld, Groene Grens, Blauwe Hel Bekende personen: Gilbert van Schoonbeke, Gerard Reve, Stef Bos, Nicky Romero, Kees Stip Wielerronde: Joop Zoetemelk, Dylan van Baarle, Wilco Kelderman

Waar het verhaal van Veenendaal begon Turfwinning is de basis van het ontstaan van Veenendaal. De afgegraven Grift en de vele turfvaarten bepalen nu nog steeds de ruimtelijke opbouw van onze gemeente. De Veenkolonie Veenendaal ontstond halverwege de 16e eeuw met het graven van de Grift en de daar haaks op aangesloten turfvaarten. Langs deze hoofdstructuur van waterwegen is Veenendaal ontstaan.

7

INHOUDSOPGAVE

Turfwinning is de basis van het ontstaan van Veenendaal. De afgegraven Grift en de vele turfvaarten bepalen nu nog steeds de ruimtelijke opbouw van onze gemeente. 8

INHOUDSOPGAVE

Turven en vaarten De radiaalstructuur van voormalige turfvaarten, die samenkomt in het centrum bij het Zwaaiplein, is nog steeds aanwezig in het Veenendaal van nu. Ook zijn in delen van Veenendaal nog steeds de lange smalle stroken, die zijn ontstaan door te turfwinning, herkenbaar, het aldus ontstane cultuurlandschap is nog goed zichtbaar in het zuidwesten van Veenendaal. Tot in de jaren 20 van de vorige eeuw was het water daadwerkelijk aanwezig in het centrum van Veenendaal: De Hoofdstraat en een deel van de Kerstraat waren al eerder gedempt en in de twintigste eeuw volgden het dempen van de huidige Hoogstraat, Zandstraat, Valleistraat, Prins Bernhardlaan en Stationsstraat. Ook de Fluiterstraat en de Tuinstraat zijn gedempte vaarten. Een groot deel van de gedempte vaarten zijn nu onderdeel van het winkelgebied van Veenendaal. Aan de breedte van onder ander de Hoofdstraat en de Hoogstraat kun je nog aflezen dat deze straten ooit door een vaart werd doorsneden.

De gegraven vaarten hadden met name een economische doel. Rond 1750 volgden nieuwe ingrepen in het landschap, maar nu als een potentieel instrument in oorlogsvoering. Rond 1750 werd de Grebbelinie aangelegd. Nog geen eeuw geleden werd een waterlint aan de verdedigingszone toegevoegd, het Valleikanaal. Dankzij deze waterwerken beschikt Veenendaal en regio over een aantal interessante recreatieve verblijfsgebieden. De Grebbelinie is tien jaar geleden tot Rijksmonument verklaard.

9

INHOUDSOPGAVE

Grebbelinie en Valleikanaal De Gelderse Vallei tussen Rhenen en Veenendaal werd in 1629 onder water gezet, door de toenmalige heersers, om Spaanse troepen tegen te houden. In 1744 start de Republiek der Zeven verenigde Nederlanden met de aanleg van de Grebbelinie, dit keer om de Fransen tegen te houden. De Grebbelinie ligt ten noordoosten van Veenendaal en raakt deels het grondgebied van de gemeente. Het principe van de waterlinie is de inundatie, het onder water zetten van een gebied om een vijand tegen te houden. De aanleg van de linie met daaraan een aantal verdedigingswerken heeft voor Veenendaal een aantal bijzondere plekken opgeleverd zoals het Fort aan de Buursteeg (deels grondgebied Veenendaal), de Slapersdijk en de stuw de Roode Haan (beiden direct grenzend aan Veenendaal maar grondgebied gemeente Utrechtse Heuvelrug). In de periode 1935-1941 werd het Valleikanaal toegevoegd, ter versterking van de Grebbelinie en ter verbetering van de afwatering in de Gelderse Vallei. Door de aanleg van het Valleikanaal kreeg Veenendaal een prachtig waterlint, dat tot op de dag van vandaag, dwars door de stad loopt. Het principe van inundatie is voor het laatst benut in de tweede wereldoorlog. Toen is het Binnenveld, het gebied tussen Wageningen, Rhenen en Veenendaal onder water gezet, waarbij ook delen van Veenendaal onder water kwamen te staan.

De Grebbelinie, gebouwd als een oorlogsinstrument is in 1952 opgeheven en een jaar later omgedoopt tot natuurreservaat. In 2011 is de Grebbelinie tot Rijksmonument verklaard.

10

INHOUDSOPGAVE

Voor bewoners houdt de grens van Veenendaal niet op daar waar de gemeentegrens formeel ligt. Wonen en leven in Veenendaal betekent directe toegang tot een prachtig snoer aan recreatiegebieden rondom Veenendaal. Zo brengt de statige Kerkewijk je al sinds jaar en dag rechtstreeks naar de Heuvelrug. Een snippertje groen van de Heuvelrug ligt nog net op het grondgebied van de gemeente zelf.

Zandafgraving en Kwintelooijen Voor bewoners van Veenendaal is het gebied Kwintelooijen – onderdeel van de Heuvelrug -onlosmakelijk met het beleven van vrije tijd verbonden. Kwintelooijen ligt strak tegen Veenendaal aan, het is de speelplek uit hun jeugd en het recreatiegebied dat ze als volwassenen het vaakst bezoeken. Het gebied Kwintelooijen is ontstaan door zandafgraving. Grote publiekstrekker is de trap met 169 treden, vanwaar je een prachtig uitzicht hebt over de Gelderse Vallei.

Dat groen in de directe omgeving was ook haar nodig voor de verpozing, want Veenendaal zelf groeide als kool. In de 18e en 19e eeuw speelde in eerste instantie de wol- en de tabaksindustrie een belangrijke rol. Een klein aantal gebouwen herinnert nog aan die tijd. Toen deze bedrijfstakken niet langer rendabel waren, zorgde de gemeente voor voldoende werkgelegenheid door de aanleg

11

INHOUDSOPGAVE

van grootschalige bedrijventerreinen en in het kielzog daarvan stroomden bewoners toe en werden woonwijken uit de grond gestampt. Veenendaal ging midden vorige eeuw heel snel van dorp naar stad en kreeg een regiofunctie. Deze functie werd versterkt door de bouw van Theater Lampegiet (1988) en de aanleg van een grootschalig winkelhart.

Veenendaal wordt Winkelstad Het is een bewuste keuze geweest, de aanleg van grootschalige winkelcentra in een voormalig dorpshart. En tegelijkertijd een gedurfde stap. Want het oude centrum van Veenendaal veranderde daarmee voorgoed. Het heeft Veenendaal geen windeieren gelegd. In de regio kwam Veenendaal bekend te staan als de Winkelstad. Grote overdekte winkelcentra (Passage Corridor en de Scheepjeshof) trokken van meet af aan bezoekers uit de regio. Winkelen in Veenendaal werd in de regio synoniem voor een dagje uit, waarbij er niet alleen gewinkeld wordt, maar ook bijvoorbeeld de horeca en de culturele voorzieningen worden bezocht.

En opnieuw zijn de afgelopen twee decennia flink in het centrum uitgepakt. De aanleg van de Brouwersgracht van noord naar zuid, de aanleg van het Keesstipplein en het Thoomesplein, de komst van de Cultuurfabriek, de realisatie van de Bernard van Kreelpoort. Grootse ingrepen die eigentijdse en tegelijkertijd grootstedelijke allure in het winkelhart van Veenendaal hebben gebracht. Kers op de taart is het Stadsstrand langs de Brouwersgracht. Een bijzondere plek; het leverde Veenendaal in 2023 de prijs voor het ‘Meest inspirerende binnenstadsproject’ op.

12

INHOUDSOPGAVE

Wielerronde en Fietsstad Fietsen hoort bij Veenendaal. Sinds 1985 heeft Veenendaal een wielerronde. De wielerlegende Joop Zoetemelk was prijswinnaar van de allereerste ronde van Veenendaal. De wielerronde veranderde een paar keer van naam maar heet sinds 2017 weer traditiegetrouw VeenendaalVeenendaal. In 2020 werd de stad opnieuw verkozen tot Fietsstad van het jaar. Dat was al eerder het geval in 2000.

Door de snelheid waarmee Veenendaal van dorp naar stad is gegroeid is een groot deel van het oorspronkelijke cultuurlandschap van Veenendaal verdwenen. Door de herstructureringen in het centrum is ook daar ook een groot deel van de historische bebouwing niet meer aanwezig.Tot eind 19e eeuw volgde de dorpsuitbreiding die eeuwenoude structuren: de oude linten langs waterwegen dienden als bouwlocatie. Ondanks het verdwijnen van de waterwegen zijn de oude ontginningsstructuren nog steeds herkenbaar aan de gevarieerde lintbebouwing. Door hun ligging en uitstraling vervullen ze vandaag de dag een belangrijke rol in de oriëntatie, ruimtelijke opbouw en verkeersstructuur. Hoewel niet alle bebouwing langs deze wegen oud is, spreken we over historische linten, omdat ze verwijzen naar het ontstaan van Veenendaal. De belangstelling voor de roots van Veenendaal en het cultuurlandschap is alom (weer) aanwezig. In het 2019 is het Gilbertjaar gevierd en in 2022 is het landschapspark Turfweide aangelegd.

Turfweide Om het veenlandschap van weleer opnieuw terug te brengen is het afgelopen twee jaar op de Turfweide, aan de rand van de bebouwing en de grens van Veenendaal een landschapspark ontstaan. Het park neemt je mee terug naar de ontstaansgeschiedenis van Veenendaal. Op de Turfweide is letterlijk zichtbaar gemaakt hoe Veenendaal door het aanleggen van vaarten en het afgraven van turf is ontstaan.

13

INHOUDSOPGAVE

Gilbert van Schoonbeke In 2019 heeft Veenendaal het Gilbert van Schoonbeke jaar gevierd. In 1519, zo gaan de verhalen, zou Gilbert van Schoonbeke aan de start van Veenendaal hebben gestaan door op de plek, waar Veenendaal nu ligt, te starten met het winnen van turf ten behoeve van de uitbreiding van Antwerpen. Dat was in 2019 op de kop af 500 jaar geleden. In naam van Gilbert zijn in 2019 een flink aantal festiviteiten door de Veenendaalse samenleving georganiseerd, een aantal daarvan met een regionale component. Zo is ook het Gilbert van Schoonbekepad ontstaan, een wandelroute van 244 km lengte, van Veenendaal tot Antwerpen om de band tussen de beide steden te herdenken.

Trends en ontwikkelingen

14

INHOUDSOPGAVE

03

3. Trends en ontwikkelingen De coronacrisis van de afgelopen jaren heeft een aantal trends en ontwikkelingen die reeds waren ingezet, versneld: De behoefte aan rust, stilte en accu opladen is substantieel toegenomen, waardoor wandelen, fietsen, varen, het ervaren van natuur en het beleven van erfgoed steeds belangrijker is geworden. Recreatie is niet langer een ‘nice to have’ maar een ‘must have’ geworden. Het aantal recreanten is fors toegenomen. Vooral dicht bij huis en in de natuur. Verwacht wordt dat de toename van de populariteit van buitenrecreatie van structurele aard is. De behoefte aan een kwalitatieve en kwantitatieve impuls, om het tekort aan recreatief groen in te lopen en evenwichtig mee te laten groeien met de verstedelijking, is zichtbaar geworden. Natuurgebieden rondom de grote steden kunnen de toestroom van recreanten niet goed aan.

15

INHOUDSOPGAVE

Landelijke en regionale trends en ontwikkelingen welke van invloed zijn op de ontwikkeling van recreatie en toerisme in en rondom Veenendaal:

Toename van het aantal inwoners binnen de provincie Utrecht. Het aantal inwoners neemt toe in Veenendaal. Er is een tekort aan woningen en er moet fors worden bijgebouwd (onderdeel 4 verstedelijkingsstrategie). 1 deel van de8 6 Een 5 4 zal in en rondom Veenendaal 1 6 nieuwbouw 8 5 worden gerealiseerd. Dat betekent enerzijds 4 6 extra1 ruimtebeslag8 ten behoeve van wonen 5 en anderzijds meer vraag naar recreatieve ruimte. Deze recreatieve ruimte zal met name in de schil rondom Veenendaal moeten worden gerealiseerd.

6

4 5

Toenemende vergrijzing, 4 6 de1 behoefte aan 8 waardoor diverse 5 typen van vrijetijdsbesteding 4 1 8 verandert. 5 Het aantal oudere inwoners in Veenendaal neemt toe. Het gebruik van elektrisch fietsen zal toenemen. De behoefte aan veilige fietspaden wordt groter. Er is meer ruimte nodig voor bewegen in de wijk en goede en veilige wandel en fietsvoorzieningen om vanuit Veenendaal gemakkelijk in het groene ommeland te komen.

8

16

INHOUDSOPGAVE

Toename belang dat men hecht aan een gezonde levensstijl en de rol van recreëren daarbij. De inwoners van Veenendaal gaan meer belang hechten aan goede recreatiemogelijkheden, zowel in de wijken zelf als in de natuur rondom Veenendaal.

De klimaat- en energiecrisis nopen tot versnelde inzet van duurzame mobiliteit. Inzetten op goede bereikbaarheid van de recreatieterreinen door veilige wandelen fietspaden vanaf Veenendaal naar de omringende natuurgebieden te realiseren. Het inzetten van deelfietsen vanaf de drie stations in Veenendaal. Het paal- en perk stellen aan het aantal parkeerplaatsen bij de natuurgebieden zelf in samenspraak met de buurgemeenten.

Het door elkaar lopen van werk en vrijetijd. De behoefte aan recreatie direct naast de deur neemt toe. Mensen werken steeds vaker vanuit huis. Het is belang om in de (oudere) woonwijken van Veenendaal meer plekken te creëren die uitnodigen tot bewegen, ontspannen en ontmoeten.

De behoefte naar koelte, water en schaduw. Vooral de binnenstad van Veenendaal is zeer versteend. In de zomermaanden warmt de stad te veel op. Dat is een bedreiging voor zowel de inwoners van de binnenstad, maar ook voor het functioneren van de binnenstad en het daarmee kunnen ontvangen van voldoende bezoekers gedurende de zomermaanden.

Duurzaam natuurbeheer neemt in belang toe en stelt paal en perk aan aantal bezoekers. De recreatiedruk op de Heuvelrug neemt toe. Zowel vanuit bewoners in de regio, als vanuit toeristen die in het gebied verblijven, maar ook vanuit de toevloeiing van bewoners uit de Randstad, die de overvolle recreatiegebieden aldaar ontvluchten. Op een aantal plekken op de Heuvelrug is het nu al te druk. Dat betekent dat bezoekers naar andere natuurgebieden moeten worden geleid. Het beter op de kaart zetten van de Grebbelinie is daarbij van belang.

De behoefte van bezoekers naar een levendige binnenstad: place to buy naar place to be. Veenendaal werkt aan een vitale binnenstad die aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers. Het inzetten op een goed aanbod aan culturele voorzieningen en aantrekkelijke openbare verblijfsruimte spelen daarbij een belangrijke rol. De behoefte aan diversiteit aan recreatievormen. Veenendaal is behoorlijk vol­gebouwd. Het reeds aanwezige groen (waaronder Stadspark) en de diverse waterpartijen kunnen worden benut om bij te dragen aan diverse vormen van recreatie.

Het aantal elektrische fietsen neemt toe en daarmee neemt ook de actieradius van fietsers toe. Er is behoefte aan meer en betere fietspaden in Veenendaal. Veenendaal is al eens verkozen 1 tot fietsstad. Veenendaal en de6 regio hebben de potentie om in te zetten op het thema thema fietsregio en het aanbieden van goede routes.

Digitalisering van informatie neemt toe. Dit is in volle4 gang en 6 1 6 8 5 speelt ook in Veenendaal. Er is een veelheid aan aanbieders. De informatie overlapt elkaar. Meer eenheid in naamgeving van routes en producten versterkt het aanbod van Veenendaal.

4 5

Het aantal overnachtingen in Airbnb-accomodaties bij particulieren. Dit speelt minder voor Veenendaal. Het aantal aanbieders is relatief constant en beperkt in verhouding tot andere steden.

17

INHOUDSOPGAVE

8

1

De populariteit van Nederland als vakantieland bij 4 Nederlanders. 8 De 5recreatieparken en overige verblijfsmogelijkheden rondom Veenendaal zijn relatief vaak volgeboekt. Steeds meer Nederlanders komen daardoor in de gelegenheid kennis te maken met Veenendaal.

Veenendaal werkt aan een vitale binnenstad die aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers. Inzetten op een goed aanbod aan culturele voorzieningen en aantrekkelijke openbare verblijfsruimte spelen daarbij een belangrijke rol. 18

INHOUDSOPGAVE

Toeristenbelasting per nacht

€1,18 Veenendaal

90.678

460

overnachtingen

€2,16

bedrijven in de toeristisch recreatieve sector1

Landelijk

€107.000,-

96,5%

Totale inkomsten uit toeristenbelasting 2022

van alle overnachtingen is in het Van der Valk Hotel

Grootste werkgevers

2.083

16 km

170 124

Arbeidsplaatsen

Fietsroutenetwerk in Veenendaal

1 6

19

INHOUDSOPGAVE

1

4 5

8

Fietsroutenetwerk Provincie Utrecht: 1.458km

Wandelroute netwerk:

44 km

Toerisme en recreatie in Veenendaal in cijfers - In 2022 hebben 90.678 overnachtingen plaatsgevonden. - Veenendaal kent 2 hotels: het Van der Valk Hotel en stadshotel de Koningsvlinder. Het Van der Valk Hotel is het grootste met 96,5% van de totale overnachtingen. - De belangrijkste reden van overnachting in Veenendaal is een zakelijke. - In Veenendaal betalen toeristen in 2023 €1,18 toeristenbelasting per nacht. Dit is flink lager dan het landelijke gemiddelde: €2,16. - De totale inkomsten uit toeristenbelasting waren in 2022: €107.000,- Veenendaal heeft 460 bedrijven in de toeristisch recreatieve sector, in totaal goed voor 2083 arbeidsplaatsen. Hieronder vallen ook alle horecagelegenheden. - McDonalds (170) en Het Van der Valk Hotel (124) zijn de grootste werkgevers in de toeristische sector. - Fietsroutenetwerk in Veenendaal (bestaand fietsknooppuntensysteem): 16 km - Fietsroutenetwerk in hele provincie Utrecht: 1.458 km - Wandelroutenetwerk in Veenendaal (ontwerp nieuwe netwerk): 44 km - Wandelroutenetwerk in hele provincie Utrecht, na realisatie wandelnetwerk Utrecht-oost: 3.825 km.

Resultaten enquête inwoners

20

INHOUDSOPGAVE

04

4. Resultaten enquête inwoners In juni 2023 is een enquête gehouden onder inwoners van Gemeente Veenendaal ten behoeve van het nieuwe evenementenbeleid en de toeristische visie. Dit hoofdstuk bevat de belangrijkste resultaten van deze enquête voor het onderdeel toerisme. Het onderzoek is uitgevoerd door Research 2Evolve. Onderzoekverantwoording Leden van het inwonerspanel van Veenendaal kregen per mail een uitnodiging om een enquête in te vullen met vragen over evenementen en toerisme. De enquête was in te vullen via een online openbare link die de ontvangers per mail ontvingen. De veldwerkperiode was tussen 21 juni en 9 juli 2023. Er is twee keer een herinnering aanTotaal de aantal leden deelnemers gestuurd en er is inwonerspanel via de communicatiekanalen van de Gemeente Veenendaal extra aandacht gevraagd voor het invullen van de vragenlijst. Niet-panelleden hadden ook de mogelijkheid om de vragenlijst online via een open link in te vullen. Respondenten via de open link

21

INHOUDSOPGAVE

Totaal aantal leden inwonerspanel

Respondenten via inwonerspanel

Responsoverzicht Totaal aantal leden inwonerspanel Respondenten via inwonerspanel

Totaal aantal respondenten

2120

42%

883 (42%)

Respondenten via de open link

15

Totaal aantal respondenten

898

Respondenten via de open link

87 322

Samenstelling respondenten Leeftijd

N

% van het totaal

87

10%

205 Totaal aantal 50 t/m 64 jaar 284 respondenten 42%65+ 322

23%

16 t/m 34 jaar Respondenten via 35 t/m 49 jaar inwonerspanel

32% 36%

205 Leeftijd

284

16 t/m 34 jaar 10% 35 t/m 49 jaar 23% 50 t/m 64 jaar 32% 65+ 36%

In de enquête zijn drie vragen opgenomen met betrekking tot recreatie en toerisme:

Naar welke natuurgebieden (rondom) Veenendaal gaat u regelmatig voor vrijetijd met een recreatieve/sportieve invulling?

80%

- Kwintelooijen wordt door 81% regelmatig bezocht. Hiermee is dit natuurgebied het populairst onder de inwoners. - Prattenburg (74%) en de natuur rondom Slaperdijk, Rode Haan en richting Ederveen (42%) worden ook veel genoemd als populaire natuurgebieden. - Er zijn duidelijke verschillen te zien als je inzoomt op de voorkeuren van leeftijdsgroepen. Kwintelooijen is bij de leeftijdsgroep t/m 35 jaar veruit het populairst (85%), terwijl dit bij de leeftijdsgroep 65+ wat minder populair is (75%). Prattenburg is daarentegen populairder bij de 50+ers (79% en 75%) dan bij de jongere doelgroep (68%).

77%

63%

west Noord West

80%

68%

62%

m Centru

79%

75%

63%

79%

75%

63%

st

oo Noord t

es Zuidw

t

s Zuidoo

80%

80%

53% 83%

- Het Henschotermeer is voor de doelgroep t/m 35 jaar een populaire plek (24%). Andere doelgroepen bezoeken deze locatie zelden tot nooit (15 tot 5% oudste doelgroep).

77%

36%

- Bij de resultaten op wijkniveau valt op dat men natuurgebieden bezoekt aan de kant van Veenendaal waar zij wonen. De meeste Veenendalers vinden het dus prettig om dichtbij te recreëren. - De Ginkelse hei is het populairst voor Veenenalers over de provinciegrens: gemiddeld 37% van de respondenten bezoekt regelmatig dit natuurgebied.

22

INHOUDSOPGAVE

Kwintelooijen

Blauwe kamer

Grebbeberg/Stadspark

Prattenburg

Groene Grens

Grebbeberg/Ginkelse hei

Slaperdijk/Ederveen

Bij de resultaten valt op dat men natuurgebieden bezoekt aan de kant van Veenendaal waar zij wonen. De meeste Veenendalers vinden het dus prettig om dichtbij te recreëren. 23

INHOUDSOPGAVE

Hoe vaak bezoekt u dit/deze natuurgebied(en)? - Opvallend is dat bij deze vraag een aantal andere natuurgebieden eruit springen: de dichtbij gelegen natuurgebieden worden het vaakst per week en het vaakst per maand bezocht. - De meeste natuurgebieden worden meerdere keren per jaar door de respondenten bezocht.

west Noord West

- Hoe verder het natuurgebied van Veenendaal afligt, hoe minder vaak het gebied per jaar bezocht wordt.

m Centru st

- Respondenten geven aan het stadspark, de groene grens, Prattenburg en de natuur rondom Slaperdijk, Roode Haan en richting Ederveen het regelmatigst te bezoeken in een jaar

oo Noord t

es Zuidw

t

s Zuidoo

De  natuur rondom Slaperdijk, Roode Haan en richting Ederveen

24

INHOUDSOPGAVE

Anders

Stadspark

Groene Grens

Prattenburg

Met welk vervoersmiddel bezoekt u dit/deze natuurgebied(en)? En waarom kiest u dit vervoersmiddel?

Gebruik vervoersmiddelen naar de vier meest bezochte natuurgebieden: Vervoer naar Kwintelooijen

Vervoer naar Prattenburg

1%

1%

- De meest gebruikte vervoersmiddelen zijn de auto en de fiets 8%

- Top 3 natuurgebieden die het meest bezocht worden met de fiets: 1. B lauwe Hel / Binnenveld & Rondom Ederveen, Renswoude, Scherpenzeel: 71% 2. Langs de Grebbelinie: 69% 3.  Prattenburg: 57%

19%

22% 40%

51%

- Top 3 natuurgebieden die het meest bezocht worden met de auto: 1. Henschotermeer: 84% 2. Ginkelse Hei: 70% 3. Overig Veluwe: 68%

57%

Vervoer naar de natuur rondom Slaperdijk, Rode Haan en richting Ederveen

Vervoer naar de Grebbeberg

1%

- Redenen om met de auto naar het natuurgebied te gaan, zijn met name de afstand (ver weg) en het gemak. - Redenen om met de fiets naar het natuurgebied te gaan, zijn met name graag willen fietsen, duurzaamheid en de afstand (dichtbij).

3% 1% 1%

20%

27%

41%

- De volgende gebieden worden vooral wandelend bezocht: ⋅ Stadspark inclusief surfvijver: 55% ⋅ De groene Grens: 47% - Redenen om wandelend naar het natuurgebied te gaan, zijn met name de afstand (dichtbij) graag willen wandelen en duurzaamheid. - Het openbaar vervoer wordt bij alle natuurgebieden niet tot nauwelijks gebruikt als vervoermiddel: gemiddeld 1%.

25

INHOUDSOPGAVE

54% 52%

Auto Fiets

Anders

Wandelend

Openbaar vervoer

Samenwerkingsverbanden op het gebied van recreatie en toerisme

26

INHOUDSOPGAVE

05

5. Samenwerkingsverbanden op het gebied van recreatie en toerisme De financiële en personele inzet die Veenendaal pleegt op het gebied van recreatie en toerisme is met name regionaal gericht. Het zijn immers de Veenendaal omringende gebieden waar de inwoner van Veenendaal grotendeels recreëert. De regionaal toeristische samenwerking uit zich door verschillende vormen van samenwerkingen en of werkafspraken.

Regionale projecten met een toeristische recreatieve component Zo werkt Veenendaal samen met de omliggende regio’s in de volgende projecten: - Routebureau Utrecht (Provincie breed netwerk) - Wandelknooppuntennetwerk Oost-Utrecht - Pakket Routes en paden en groen toezicht (samenwerking tussen gemeenten die voorheen in het inmiddels opgeheven recreatieschap Utrechtse Heuvelrug en Vallei waren verenigd). - Club Kwintelooijen (samenwerking tussen Rhenen en Veenendaal)

27

INHOUDSOPGAVE

- Regionaal Bureau Toerisme Heuvelrug en Vallei (samenwerking over marketing van het Heuvelrug en Vallei gebied) - Grebbelinie op de kaart zetten (samenwerking tussen gemeenten aan de Grebbelinie) - Het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug (Veenendaal heeft status agenda lid). - Groen Groeit Mee (regionaal programma over verstedelijkingsopgave en vergroening) - Food Valley (samenwerking tussen Gelderse en Utrechtse gemeenten, onderwerp toerisme speelt in deze samenwerking vooralsnog bescheiden rol).

Routebureau Utrecht Het Routebureau Utrecht is een samenwerking van alle 26 Utrechtse gemeenten en de provincie Utrecht. Het routebureau is gestart in 2018 en houdt zich bezig met het dagelijkse beheer, de ontwikkeling en profilering van bewegwijzerde routes en routenetwerken voor fietsen, wandelen en varen in de provincie Utrecht. Twee belangrijke producten van het routebureau voor Veenendaal zijn het beheer van het fietsknooppuntennetwerk en de aanleg van een wandelknooppuntennetwerk in het oostelijk deel van onze provincie. De samenwerking tussen Veenendaal en het Routebureau is vastgelegd in een convenant en een dienstverleningsovereenkomst.

Wandelknooppuntennetwerk Oost-Utrecht Een groot deel van Nederland en een deel van de provincie Utrecht is inmiddels aangesloten op het landelijke wandelknooppuntennetwerk. Ten behoeve van aansluiting van het gebied Oost-Utrecht zijn het Routebureau Utrecht, de provincie Utrecht en de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, De Bilt, Eemnes, Leusden, Renswoude, Rhenen, Soest, Utrechtse Heuvelrug, Woudenberg, Zeist en Veenendaal in 2019 gestart met een verkenning en zijn partijen in 2021 een realisatieovereenkomst aangegaan. In totaal wordt in Oost-Utrecht ruim 850 kilometer wandelnetwerk aangelegd, waarvan 43 kilometer in Veenendaal. De oplevering van het totale netwerk in het oostelijk deel van de provincie wordt verwacht in 2023/2024.

28

INHOUDSOPGAVE

Pakket routes en paden Via het pakket Routes en Paden voeren de voormalige UHVK-gemeenten (namen gemeenten nog toevoegen) in gezamenlijkheid het fysieke beheer en onderhoud van routes en paden in het gebied uit. Ook activiteiten als ‘groen toezicht’ en ‘boomveiligheid’ vallen onder dit pakket. De gemeenten hebben de werkzaamheden, vallend onder dit pakket uitbesteed aan Het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De betrokken gemeenten en het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug hebben daartoe een samenwerkingsovereenkomst een dienstverleningsovereenkomst afgesloten.

Club Kwintelooijen Veel inwoners van Veenendaal gaan graag naar Kwintelooijen om te recreëren. Jaren geleden werd dit gebied gebruikt voor zandafgravingen. Hierdoor is een bijzonder gebied ontstaan. Natuurgebied Kwintelooijen maakt onderdeel uit van de Utrechtse Heuvelrug. Een heel klein snippertje van dit natuurgebied ligt het grondgebied van de gemeente Veenendaal. Na het uiteenvallen van het recreatieschap UHVK hebben de gemeente Rhenen en de gemeente Veenendaal besloten het beheer van het gebied Kwintelooijen gezamenlijk op zich te nemen en is ‘Club Kwintelooijen’ opgericht. Afweging daarbij is geweest dat de bezoekers van Kwintelooijen voor het merendeel uit Veenendaal komen en het daarmee voor de hand ligt dat Veenendaal mede zorgt draagt voor het gebied. De samenwerkingsafspraken van Club Kwintelooijen zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst en een dienstverleningsovereenkomst.

29

INHOUDSOPGAVE

Het Regionaal Bureau Toerisme (RBT) Heuvelrug en Vallei Veenendaal heeft sinds 2018 een SLA (servicelevel agreement) met het RBT Heuvelrug en Vallei afgesloten met het RBT. De SLA met het RBT is in 2024 weer voor drie jaar verlengd tot en met eind 2026. Het RBT verzorgt voor de Heuvelrug- en Vallei gemeenten Woudenberg, Rhenen, Utrechtse Heuvelrug, Scherpenzeel, Baarn, Renswoude, Soest en Zeist en Veenendaal de marketing en promotie van het gebied als totaal. Het RBT richt zich op de rustzoeker die graag verblijft in de natuur (wandelen, fietsen) en tussendoor verpozing zoekt (winkelen, uitgaan, horeca) in de dorpen en steden van de bij het RBT aangesloten gemeenten. Het RBT zet de regio toeristisch op de kaart, maar daarbij specifieke aandacht voor de kwaliteit van het gebied als totaal, positioneert specifieke aandachtsgebieden binnen de Heuvelrug en Vallei en draagt zorg voor off en online communicatie zodat toeristen die verblijven in de ons omringende vakantieparken goed op de hoogte zijn van alle mogelijkheden die de regio als totaal heeft te bieden. Grebbelinie en het bezoekerscentrum De samenwerking van gemeenten langs de Grebbelinie vindt wel plaats maar heeft een meer incidenteel karakter en is minder goed georganiseerd dan de samenwerking zoals we die tussen de Heuvelruggemeenten zien.

Er is nog geen platform waarop gemeenten langs de Grebbelinie elkaar structureel treffen. Door middel van een subsidie vanuit het programma LEADER en een bijdrage van gemeenten gelegen

langs de Grebbelinie, is het RBT Heuvelrug en Vallei door betrokken gemeenten (waaronder Veenendaal) ingehuurd voor de marketing van het gebied. Het betreft een projectperiode voor twee jaar (2022-2023). Daarnaast dient het bezoekerscentrum Grebbelinie sinds een aantal jaren individuele subsidieaanvragen in bij Grebbeliniegemeenten ten behoeve van activiteiten in het bezoekerscentrum zelf. Het Nationale Park Utrechtse Heuvelrug In Het Nationale Park Utrecht Utrechtse Heuvelrug (NPUH) werken de eigenaren van natuurterreinen, de provincie Utrecht en gemeenten op en rond de Heuvelrug samen met andere organisaties en gebiedspartijen aan de bescherming en ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed. De samenwerkende partners zijn verenigd in het Heuvelrugoverleg. Het NPUH loopt dwars door het dwars door het zuidoostelijke deel van de provincie Utrecht, van Rhenen in het zuidoosten, tot en met de gemeenten Leusden en Zeist in het midden van de provincie. Over uitbreiding van het park met de noordelijk gelegen bossen en heidevelden wordt al enige tijd gesproken. Door de provincie Utrecht is in 2023 een verzoek voor uitbreiding van het huidige park bij het Rijk ingediend.

In dat geval zullen ook delen van de gemeenten Soest, Amersfoort, de Bilt, Baarn en Hilversum onder het Nationale Park gaan vallen (tot en met het Knooppunt Eemnes), waardoor het Park ook deels in de provincie Noord-Holland komt te liggen. Door de vergroting van het park kunnen er onder ander betere afspraken worden gemaakt over bezoekersstromen. De uitbreiding van het park zou betekenen dat ook

30

INHOUDSOPGAVE

de steden Utrecht, Amersfoort en Hilversum direct aan het Nationale Park gaan grenzen. Veenendaal is geen betalend lid van het Nationaal Park. Wel wordt Veenendaal gezien als een samenwerkingspartner en is het agendalid van het Heuvelrugoverleg. Door het NPUH is de wens uitgesproken dat ook de vier grote steden aan de randen van het park - waaronder Veenendaal - zich aansluiten als volwaardig lid van het Park. Regio Food Valley ligt deels in de provincie Gelderland en deels in de provincie Utrecht. De regio profileert zich als een topregio op het gebied van agrifood en is een samenwerking tussen gemeentelijke overheden, ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen. De regio omvat de volgende gemeenten: Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Wageningen en Veenendaal. Alhoewel samenwerking op het gebied van recreatie en toerisme geen topic is, zijn er wel raakvlakken in de belangen. Zoals goede fietsverbindingen in het buitengebied, met name tussen de steden Ede, Wageningen en Veenendaal. Groen Groeit Mee Samen met de omliggende gemeenten werkt Veenendaal aan het provinciale programma Groen Groeit Mee. Vanuit de opgave Groei en Bloei en het provinciale programma Groen Groeit Mee, worden voorbereidingen getroffen voor de realisatie van recreatieve en ecologische verbindingen te westen van Veenendaal (van Kwintelooijen tot Renswoude).

De totstandkoming van deze zone is door de

provincie als een pilotproject aangemerkt. Veenendaal is trekker van dit programma. Samen met Renswoude, Utrechtse Heuvelrug en Rhenen wordt aan deze pilot gewerkt onder de projectnaam Roode Haan.

Lokale projecten met een toeristische recreatieve component - Programma Vitale Binnenstad - De binnenstadorganisatie Stichting BIZ Winkelstad Veenendaal, - Branding en citymarketing Veenendaal breed via #DitisVeenendaal. Programma Vitale Binnenstad Sinds 2017 geeft Veenendaal uitvoering aan het programma Vitale Binnenstad. Via dit programma zijn tal van verbeteringen doorgevoerd in de binnenstad waardoor de binnenstad van Veenendaal aantrekkelijk op de kaart komt te staan. Belangrijke projecten uit de afgelopen jaren: realisatie Stadsstrand en Bernard van Kreelpoort, realisatie Downtown, herstructurering J.G. Sandbrinkstraat, herstructurering Horecaplein (inclusief lichtfontein), realisatie nieuwe overdekte fietsenstalling, vergroening Raadhuisplein en Zwaaiplein. Belangrijke lopende projecten: Brouwerspoort, aanpassing gebied Duivenwijde, (nieuw)bouwplannen Theater Lampegiet, Aanpassing Tuinstraat en verbouwing gebied Corridor. BIZ Winkelstad In de BIZ Winkelstad Veenendaal werken ondernemers en vastgoedeigenaren in het centrum van Veenendaal gezamenlijk aan de promotie van het centrum. De ondernemers zijn verenigd in een BIZ (Bedrijveninvesteringszone). Een BIZ wordt voor de duur van 5 jaar ingesteld. In 2022 hebben de ondernemers in de

31

INHOUDSOPGAVE

binnenstad er opnieuw voor gekozen om voor de periode 2023-2027 een BIZ in te stellen. De culturele instellingen nemen in deze nieuwe periode ook deel aan de BIZ. Daarmee zijn alle detaillisten, horecaondernemers, leisure partijen, kantoorhoudende organisaties en de cultuursector en alle pandeigenaren verenigd binnen de BIZ Winkelstad Veenendaal. De gemeente is als kantoorhoudende organisatie in de binnenstad deelnemer bij de BIZ. Als uitvoerder van BIZ-wetgeving, legt de gemeente de jaarlijkse BIZ-heffingen op aan alle deelnemers in de binnenstad en stelt de opbrengst daarvan als een subsidie beschikbaar aan de BIZ Winkelstad Veenendaal. Citybranding en marketing #DitisVeenendaal Sinds 2019 werken de gemeente, de Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal,

Winkelstad Veenendaal, de sportsector, de cultuursector, de woonsector en de toeristische sector samen binnen het samenwerkingsverband #DitisVeenendaal aan de branding van Veenendaal. In 2023 is besloten naast branding ook de citymarketing ter hand te nemen, het begin van het jaar 2024 te benutten om de plannen daarvoor uit te werken om later in 2024 te starten met citybranding. Naast bovengenoemde samenwerkingsverbanden, werkt de gemeente Veenendaal ook vanuit de aandachtsvelden cultuur, mobiliteit, sport en vergroening aan een aantrekkelijke stad voor bewoners en bezoekers en daarmee ook voor toeristen. Visie en beleid op deze onderdelen wordt vanuit de respectievelijke beleidsvelden ontwikkeld en zal daar waar ze ook recreatie en toerisme raken, in deze visie worden benoemd.

Toeristisch recreatieve infrastructuur

32

INHOUDSOPGAVE

06

6. Toeristisch recreatieve infrastructuur In hoofdstuk 5 hebben we de huidige samenwerkingsverbanden die voortkomen uit of een direct raakvlak hebben met taakveld recreatie en toerisme benoemd. In hoofdstuk 6 en 7 werken we onze visie op deze samenwerkingsverbanden uit, waarbij we tegelijkertijd op te pakken actiepunten benoemen voor de komende 5 jaar. We onderscheiden binnen de visie recreatie en toerisme twee thema’s: - Toeristische recreatieve infrastructuur - Beleven in Veenendaal. Elk thema is uitgewerkt in een aantal pijlers. In dit hoofdstuk wordt het thema Toeristische recreatieve infrastructuur uitgewerkt. In hoofdstuk 7 het thema Beleven in Veenendaal. Deze thema’s inclusief onderliggende pijlers zijn tot stand gekomen in samenspraak met een diverse groep van interne en externe stakeholders. Het thema Toeristisch recreatieve infrastructuur omvat alles wat te maken heeft met route gebonden recreatie en regionale samenwerking op dat gebied, de on- en offlinecommunicatie hierover en de (duurzame) mobiliteit richting de recreatiegebieden. Binnen het thema Toeristische recreatieve infrastructuur onderscheiden wij de volgende vier pijlers:

33

INHOUDSOPGAVE

01

Regionale Krachtenbundeling

02

 en kwalitatief goed fiets-, E wandel- en vaarnetwerk

03

Versterken duurzame mobiliteit richting recreatiegebieden

04

Goede on- en offline zichtbaarheid van alles wat speelt

Pijler

01 Regionale Krachtenbundeling Het aantal regionale samenwerkingsverbanden waaraan Veenendaal deelneemt is de laatste jaren gegroeid. In wisselende samenstellingen van gemeenten wordt gesproken over deels overlappende recreatief toeristische thema's. Met het groeien van het aantal samenwerkingsverbanden is de ambtelijke en bestuurlijke inzet mede gegroeid. Daarin zien we graag een verandering. We willen toe werken naar enkele krachtige samenwerkingsverbanden die het totale palet van samenwerking bestrijken.

Waar zetten wij de komende jaren op in? • Voortzetting samenwerking met Rhenen voor Kwintelooijen • Continuering van samenwerking met het Regionaal Bureau Toerisme Utrechtse Heuvelrug • Toewerken naar enkele krachtige samenwerkingsverbanden. Waar mogelijk regionale pakketten samenvoegen. • Samenwerking met het Nationaal Park versterken. • Verkennen recreatieve uitloopmogelijkheden o.a. gebied Roode Haan. • 1 of 2 momenten per jaar waarop regionale samenwerkingsverbanden elkaar tegelijk treffen/rol provincie.

34

INHOUDSOPGAVE

We hechten eraan de samenwerking met de gemeente Rhenen voor het recreatiegebied Kwintelooijen voort te zetten. En daarbij ook gezamenlijk te verkennen op welke wijze het bezoekerscentrum dat in de nieuwe horecavoorziening wordt gerealiseerd, optimaal kan functioneren. Ook hechten we aan een voortzetting van de werkzaamheden zoals we die nu samen met betrokken gemeenten binnen het pakket Routes en Paden en Groen Toezicht hebben ondergebracht. Wel kunnen we ons voorstellen dat dit pakket binnen niet al te lange tijd volledig wordt ondergebracht bij het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, zodanig dat we voor dit pakket niet langer een separate ambtelijke en bestuurlijke overlegstructuur in stand hoeven te houden. De jaarlijkse financiële bijdrage van Veenendaal aan Rhenen ten behoeve van het beheer en onderhoud recreatiegebied Kwintelooijen kan

tevens worden beschouwd als een bijdrage aan het gebied Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Dat geldt ook grotendeels voor de bijdrage aan het pakket routes en paden en groen toezicht. We hechten belang aan een goede samenwerking met het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en willen deze samenwerking ook versterken en dit formaliseren door middel van een lidmaatschap. De samenwerking van gemeenten inzake het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en ook de instap van Veenendaal zien we als een groeiproces. Waarbij we eerst goed met alle betrokken gemeenten zullen moeten kijken naar de verdeelsleutel per gemeente in samenhang met de financiering van de reeds bestaande pakketten. Het voordeel van samenvoegen van financieringsstromen die ten goede komen aan het gebied kan ook leiden tot een betere positie van het Nationaal Park als het gaat om het verkrijgen van cofinanciering.

Er spelen een aantal zaken die we als regio met elkaar moeten oplossen als het gaat om het versterken van de positie van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug: - Komen tot een volledige vertegenwoordiging van alle gemeenten en aanpalende gemeenten in het Nationaal Park, waaronder Veenendaal. - Consensus bereiken over een nieuwe verdeelsleutel die past bij de verwachtingen van de huidige en potentiële leden. Op dit moment is Veenendaal de enige stad van omvang die direct aan het park grenst. Bij de mogelijke uitbreiding van het park naar het noorden komen ook de steden Utrecht, Amersfoort en Hilversum direct aan het park te grenzen. - De middelen die verschillende gemeenten nu al inzetten, voor het ‘Pakket routes en paden en groen toezicht’ komen grotendeels ten goede aan het gebied Nationaal Park, maar worden nu nog niet beschouwd als een bijdrage aan het Nationaal Park. Waardoor deze middelen ook niet kunnen worden beschouwd als cofinanciering voor de provincie als het gaat om de financiering van het Nationaal Park. - De betrokken gemeenten en het Nationaal Park zelf hebben als belanghebbende partijen allen een rol in het maken van goede afspraken over takenpakket, dienstverlening en financiering van het Nationaal Park. Tegelijkertijd zien we hier ook een rol voor de provincie om meer sturing te geven op dit onderdeel.

- Het streven van een aantal betrokkenen om het gebied tevens de status van een Geo-Parc te verlenen volgen we met aandacht. We vinden het van belang dat er een goede belangenafweging komt voor de noodzakelijke woningbouwopgave in het gebied en eventuele beperkingen die de status Geo-Parc gaat opleggen. Daarnaast mag het eventueel gezamenlijk omarmen van deze status niet leiden tot een nieuwe pakketstructuur waarbij zowel ambtelijk als bestuurlijk overleg is gewenst, maar dient in dat geval de samenwerking voor Geo Parc onder te worden gebracht bij het Nationaal Park.

35

INHOUDSOPGAVE

De samenwerking met het RBT (Regionaal Bureau Toerisme Heuvelrug en Vallei) willen we continueren. De huidige contractperiode loopt tot december 2023. We gaan een nieuwe periode voor drie jaar aan. We vinden het van belang in samenspraak met het RBT en de deelnemende gemeenten toe te werken naar meer maatwerk per gemeente en ligging binnen het RBT-gebied. In de afgelopen jaren is veel energie vanuit het RBT naar de Heuvelrug gegaan. Voor Veenendaal en de overige valleigemeenten die zijn aangesloten bij het RBT is het ook van belang dat de Grebbelinie goed op de kaart wordt gezet. Daarnaast blijven wij ons inzetten om Veenendaal via het RBT te promoten als een mooie plek om te winkelen, te ontspannen en als startpunt om activiteiten te ondernemen. Groen Groeit Mee aantal bewoners/ verstedelijkingsstrategie Het realiseren van voldoende groen uitloopgebied is sterk verbonden met de woonopgave. Veenendaal werkt samen met omliggende gemeenten aan de verstedelijkingsstrategie. Van belang is dat de groei van het aantal bewoners in pas loopt met groene uitloopgebieden. Aan de Oostzijde van Veenendaal speelt het gebied De Groene Grens daarin een belangrijke rol. Daarin zijn al belangrijke stappen gezet en we zien dat het gebied voldoet aan behoeftes van uitloopmogelijkheden. Met name van de bewoners aan de Oostkant van Veenendaal.

Aan de noordwestzijde van Veenendaal kan het gebied de Roode Haan een rol gaan spelen.

36

INHOUDSOPGAVE

De Roode Haan ligt aan de Slaperdijk, ten zuiden van de A12 en tussen Veenendaal en de Utrechtse Heuvelrug in. De kern van het gebied is een oud verdedigingswerk in de Grebbelinie aan het Valleikanaal. De totale oppervlakte van het gedefinieerde onderzoeksgebied ‘De Roode Haan’ naast de stadsrand van

Veenendaal is zo’n 160-200 hectare. In dit gebied zijn tal van kansen te zien. Die gaan we samen met stakeholders verder verkennen en vormgeven, zodat daar zoveel mogelijk van verzilverd kan worden. Een eerste stap wordt het opstellen van een plan van aanpak voor de Roode Haan.

We blijven ons inzetten om Veenendaal via het RBT te promoten als een mooie plek om te winkelen, te ontspannen en als startpunt om activiteiten te ondernemen. 37

INHOUDSOPGAVE

Nabij de Roode Haan is onlangs al landschapspark De Turfweide in Veenendaal ingericht, wat een rijkdom aan kansen zichtbaar maakt. Dit nieuwe stukje landschapsontwikkeling van 3,5 hectare werd voorheen verpacht voor het verbouwen van maïs. Nu gaan natuur en recreatie hand in hand: groenblauwe natuurontwikkeling inclusief een wandelroute. Ook willen we samen met Stichting De Turfweide gaan verkennen of het toevoegen van een uitkijkpunt op de Turfweide mogelijk is.

De Roode Haan kan uitgroeien tot een toegankelijk recreatief uitloopgebied met een waardevol landschap, biodiversiteit en cultuurhistorie voor inwoners van Ede, Veenendaal, Rhenen en de kleinere plattelandskernen. Dat is van groot belang om prettig te kunnen wonen, zeker gezien de verdere verdichting van de kern van Veenendaal voor de grote woningbouwopgave die er ligt. Dit vraagt allereerst om verbeteringen in de recreatieve structuur van De Roode Haan. Het water van het valleikanaal kan ook van betekenis zijn voor recreatie. Denk bijvoorbeeld aan kanoën, sloepvaren en suppen. Tegelijkertijd kunnen die verbeteringen de landschappelijke kwaliteit vergroten, inclusief natuurontwikkeling, groenblauwe verbindingen en het beleefbaar maken van de cultuurhistorie van de Grebbelinie. Bovendien

38

INHOUDSOPGAVE

kan het van betekenis zijn voor andere maatschappelijk actuele opgaven, zoals de landbouwtransitie en klimaatadaptatie. Allereerst ligt het gebied de Roode Haan te wachten om op relatief eenvoudige wijze voor de omwonenden te kunnen dienen om een buurtommetje te maken. Vervolgens kan De Roode Haan een interessante rol gaan spelen als recreatief westelijk ankerpunt tussen Kwintelooijen in het zuidenoosten en Fort aan de Buurtsteeg in het noordoosten. Zo’n ankerpunt kan bekrachtigd worden door bijvoorbeeld een paviljoen met horeca. Er liggen kansen om het verhaal van de cultuurhistorie, onderdeel van onze identiteit, uit te dragen. Door koppeling met Kwintelooijen en Fort aan de Buurtsteeg kan een sterk recreatief netwerk ontstaan, waarbij cultuurhistorie, groen en landschap en mogelijk ook water een grote rol gaat spelen.

Regierol provincie. Het grote aantal regionale overlegstructuren op het gebied van recreatie en toerisme kunnen we enerzijds behapbaar houden door te onderzoeken welke regionale pakketten we alsnog kunnen samenvoegen, anderzijds kunnen we de betreffende overleggen ook enkele keren per jaar op eenzelfde dag laten samenvallen. Zo kunnen we kansen vanuit verschillende invalshoeken gelijktijdig verkennen. Wij kunnen ons voorstellen dat de ambtelijke vertegenwoordigers recreatie en toerisme van de gemeenten gelegen in het oostelijk deel van de provincie, elkaar twee keer per jaar treffen, waarbij op die momenten alle regionale toeristische overlegstructuren worden geagendeerd en tevens informatie-uitwisseling met de provincie kan plaatsvinden. Waardoor optimale samenwerking en afstemming ontstaat en kansrijke ideeën sneller tot wasdom kunnen komen. In deze zouden we de provincie willen oproepen de regie te nemen.

Pijler

en kwalitatief goed fiets-, 02 Ewandelen vaarnetwerk

Waar zetten wij de komende jaren op in? • Continuering samenwerking Routebureau. • Goede aansluiting op het landelijke fiets- en wandelknooppuntennetwerk waaronder herstructurering fietsknooppuntennetwerk en aanleg wandelknooppuntennetwerk. • Veilige recreatieve verbindingen langs landschappelijk interessante plekken. • Zichtbaarheid kanonetwerk in Veenendaal en oostelijk deel provincie versterken.

Wandelen en fietsen in Veenendaal Veenendaal is aangesloten bij het routebureau Utrecht evenals de overige gemeenten in de provincie Utrecht. Samen met het Routebureau Utrecht zetten we ons voor aansluiting van Veenendaal op het landelijke fiets- en wandelknooppuntennetwerk. Beide netwerken zijn fysiek bewegwijzerd en online te raadplegen. Het fiets- en wandelknooppuntennetwerk zorgen ervoor dat Veenendaal zowel voor fietsers als wandelaars goed ontsloten is op de omliggende regio. Daarbij vinden we het van belang dat de binnenstad als centraal knooppunt van beide netwerken functioneert, waardoor we ook dagtoerisme in het centrum van Veenendaal stimuleren.

39

INHOUDSOPGAVE

Fiets- en wandelroutes in Veenendaal voeren langs groen en water en langs historische erfgoed, interessante architectuur en aantrekkelijke voorzieningen. Routebeheer is een dynamisch proces: Door uitbreiding en of herstructurering van wijken, de aanleg van nieuwe wegen en of paden, zullen bestaande routes in de tijd, indien nodig, worden aangepast. Fietsknooppuntennetwerk Het fietsknooppuntennetwerk is meer dan 10 jaar geleden aangelegd, is bewegwijzerd en aangesloten op de fietsnetwerken in de ons omringende gemeenten. De routes die Veenendaal aandoen, lopen allemaal vanuit het

groene ommeland naar een centrumknooppunt op het Zwaaiplein. In 2024 werken we samen met het Routebureau en de provincie aan een herstructurering van het fietsknooppuntennetwerk. Veenendaal Fietsstad Veenendaal profileert zich als fietsstad. Daarmee dient de bewegwijzering van en naar het centrum, de overige voorzieningen en aanpalende recreatiegebieden op orde te zijn. Naast de bewegwijzering die in het kader van de het fietsknooppuntennetwerk en MTB-routes is aangelegd, dient de algemene bewegwijzering voor fietsers op orde te zijn. Het aantal elektrische fietsen neemt toe in Nederland. Bij

zal vooralsnog met lussen worden aangelegd. Het totale oostelijke netwerk en daarmee ook het deel in Veenendaal zal in 2024 worden gerealiseerd. Klompenpaden Veenendaal beschikt in het uiterste noorden over een klein stukje Klompenpad richting Renswoude. Klompenpaden worden aangelegd in het buitengebied en spelen verder geen rol van betekenis in Veenendaal.

een stad die recreatieve fietsers verwelkomt dienen goede routeinformatie, voldoende fietsparkeergelegenheid, oplaadpunten voor elektrische fietsen, maar tegelijkertijd ook watertappunten en voldoende bankjes aanwezig te zijn. Met inzet van het Programma Vitale Binnenstad en het Omgevingsprogramma Integrale Mobiliteit (OPIM), wordt de komende jaren gewerkt aan goede fietsvoorzieningen en -bewegwijzering in Veenendaal. Wandelknooppuntennetwerk Sinds 2019 treft Veenendaal samen met het Routebureau Utrecht en de provincie Utrecht voorbereidingen voor de aanleg

40

INHOUDSOPGAVE

van het wandelknooppuntennetwerk in het oostelijk deel van de provincie Utrecht. Het centrumknooppunt voor het wandelnetwerk in Veenendaal komt te liggen bij het Kees Stipplein en Stadsstrand en is in Veenendaal opgezet volgens een radiaalstructuur. Het totale netwerk binnen de gemeentegrenzen bestrijkt 43 kilometer, wordt fysiek bewegwijzerd en kent dwarsverbindingen tussen de radialen, waardoor het netwerk ook kan worden benut voor ommetjes in de wijk. Delen van de provincie Gelderland zijn nog niet op het wandelknooppuntennetwerk aangehaakt, waaronder de gemeente Ede. Het wandel netwerk in het oostelijk deel van onze gemeente

Kanoën op de Grift Veenendaal is aangelegd langs vaarten. Vanuit toeristisch oogpunt gezien is het jammer dat een groot deel van deze vaarten is verdwenen. Het Valleikanaal, dat later is aangelegd dan de vaarten rondom welke Veenendaal is ontstaan, is een aantrekkelijk waterlint dat dwars door Veenendaal loopt en tevens onderdeel is van de Grebbelinie. Het Valleikanaal (in de volksmond ook wel de Grift genoemd) is deels aangesloten op het regionale kanonetwerk. We zien kansen voor een betere zichtbaarheid van kanoroutes in en om Veenendaal en de grotere Utrechtse regio met daarbij een rol voor het Routebureau. Alhoewel het Routebureau wel het Utrechtse sloepennetwerk in beheer heeft, is dat (nog) niet het geval voor kanoroutes. Waarbij we wat betreft het kanonetwerk in en rondom Veenendaal nog wel enkele uitdagingen aan zullen moeten gaan, omdat op een aantal plekken kanodoorvaart nog niet mogelijk is. De komende jaren willen we verkennen waar verbeteringen mogelijk zijn en welke financiële middelen daarvoor benodigd zijn.

Pijler

duurzame mobiliteit 03 Versterken van en naar recreatiegebieden

We willen duurzame mobiliteit bevorderen door in te zetten op goede fiets- en wandelvoorzieningen, het aanbieden van deelfietsen en het terugdringen van het gebruik van de auto. Ook de regionale woningbouwopgave speelt een rol. We verwachten dat een deel van deze opgave tegen de grenzen van Veenendaal zal worden gerealiseerd, waardoor de druk op de reeds bestaande recreatiegebieden zal worden vergroot.

Waar zetten wij de komende jaren op in? • Een beter aanbod van fietsen wandelpaden van en naar recreatiegebieden • Goede voorzieningen bij de NS-stations. Aanbod (elektrische) deelfietsen. Informatiepanelen/routeinformatie. • Goede looproutes naar binnenstad vanuit station Veenendaal Centrum. • Samen met het Nationaal Park werken we aan een plan om duurzame bereikbaarheid van Kwintelooijen vanuit Veenendaal te versterken.

41

INHOUDSOPGAVE

Een beter aanbod van fiets- en wandelpaden van en naar recreatiegebieden De klimaat- en energiecrisis noopt tot versnelde inzet van duurzame mobiliteit. We willen inzetten op goede bereikbaarheid van recreatieterreinen door veilige wandelen fietspaden vanaf Veenendaal naar de omringende natuurgebieden te realiseren, waardoor onze bewoners en bezoekers op een prettige en duurzame manier het groen rondom Veenendaal kunnen opzoeken. Het mes snijdt hierbij aan twee kanten: door het aanbieden van een goed fiets- en wandelvoorzieningen worden recreanten, maar ook bewoners uit de ons omliggende regio’s verleid, Veenendaal per fiets of wandelend te verkennen. Het realiseren van duurzaam bereikbare recreatiegebieden doen we niet alleen. We zullen in samenspraak met de ons omliggende gemeenten verkennen op welke wijze we de bereikbaarheid van recreatiegebieden kunnen verbeteren. Ook het aanbod van fietsparkeerplaatsen speelt daarbij een rol. Daarnaast zullen we het ook minder aantrekkelijk moeten maken met de auto op pad te gaan. Een afname van het parkeeraanbod zal hand in hand moeten gaan met de inzet op betere wandel- en fietsverbindingen en openbaar vervoer.