3. Startnotitie integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 - bijlage 1

STARTNOTITIE INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN 2024-2027 Inleiding Het Integraal Beleidskader Sociaal Domein ‘Sterker door Verbinding’ loopt eind 2023 af. Daarom zijn we gestart met een nieuw Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK). In dit startdocument staat hoe we het IBK en het proces daar naartoe voor ons zien. Er komt een aantal onderwerpen aan bod: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Het doel van het IBK Waar gaat het IBK over? Het resultaat Tussenevaluatie IBK 2019-2023 De inhoud van het nieuwe IBK: visie De inhoud van het nieuwe IBK: focus voor de komende jaren Participatie, proces en planning

1. Doel van het IBK: integraal werken aan onze visie Het integraal beleidskader sociaal domein is het belangrijkste kader van de gemeenteraad in het sociaal domein. In het IBK staat aan welke doelen we werken en hoe we de uitvoering geven aan onze visie, de kracht van de samenleving (2017). We willen een krachtige, inclusieve samenleving waarin iedereen zich naar vermogen kan ontwikkelen. Als samenleving nemen we samen de verantwoordelijkheid. Als inwoners ondersteuning nodig hebben, stemmen we deze af op wat er nodig is. Bij inwoners met complexe problematiek is de ondersteuning integraal en daarbij boeken we winst door verbinding. Door een integraal beleidskader te maken krijgen we meer samenhang in het sociaal domein. 2. Waar gaat het IBK over? Het IBK gaat over het sociaal domein. In de ‘Visie sociaal domein, de kracht van de samenleving’ (2017) staat dat er meer verbindingen gelegd moeten worden tussen de verschillende domeinen. Er is de afgelopen jaren een basis gelegd van waaruit we de integrale samenwerking binnen het sociaal domein verder willen versterken. Deze samenwerking breiden we stapsgewijs verder uit. Waar mogelijk en noodzakelijk werken we aan die versterking ook samen met andere beleidsterreinen binnen de gemeente Daarom breiden we de ‘kern’ van het sociaal domein uit.

Het IBK 2020-2023 ging vooral over de Jeugdwet, de Participatiewet1, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Het nieuwe IBK gaat daarnaast ook over welzijn en gezondheid (Wet publieke gezondheid) en de Wet inburgering 2021. Deze beleidsterreinen vormen samen de kern van het nieuwe IBK. Het sociaal domein heeft overlap en raakvlakken met andere beleidsterreinen. Die zien we als een schil om de kern heen. Deze beleidsterreinen dragen ook bij aan het bereiken van de doelen. De onderwerpen in deze ‘schil’ hebben ook weer verbindingen met andere onderwerpen. In bijlage 2 staan deze onderwerpen en de verbindingen. De nieuwe verhouding tussen de beleidsterreinen binnen en buiten het sociaal domein ziet er als volgt uit:

1 Onder de Participatiewet vallen onder andere ook de minimaregelingen.





Afbakening De onderwerpen in de schil om de kern heen hebben vaak een gedeeltelijke overlap met het sociaal domein. We verbinden deze onderwerpen met het IBK en sluiten waar mogelijk het IBK en andere beleidskaders en visies op elkaar aan. In bijlage 2 staat de verbinding die we zien per beleidsterrein en tot waar het IBK reikt. Integraliteit Het IBK vervangt de (wettelijk verplichte) beleidsplannen van een aantal wetten. Maar we willen ook focus aanbrengen en het IBK en manier van werken op beleidsniveau op elkaar aansluiten. Daarom zullen we vooral integrale doelen, dus doelen die over meerdere wetten heen gaan, in het IBK opnemen. Verplichte onderdelen die zich op één onderwerp of beleidsterrein richten worden opgenomen in bijlagen.

3. Resultaat Het IBK geeft vier jaar lang richting aan het beleid van de gemeente. Dit doen we aan de hand van een aantal (nieuwe) maatschappelijke doelen. We stellen een IBK op waarin de Raad duidelijke keuzes maakt. We willen dat inwoners nog meer dan nu iets merken van het IBK. Daarom streven we naar een IBK met een breed intern en extern draagvlak. Het IBK helpt de gemeentelijke organisatie om een integrale werkwijze te stimuleren. Dit vertaalt zich ook door op manier waarop we samen met partners en externe partijen bijdragen aan de nieuwe doelen. 4. Waar staan we nu: Tussenevaluatie IBK 2019-2023 Op 23 januari 2020 is het Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2020-2023 “Sterker door verbinding” door de raad vastgesteld. Op dit moment geven we uitvoering aan dit IBK 2020-2023. Het IBK 20202023 focust op de volgende zaken:      

Eigenaarschap en eigen verantwoordelijkheid; Versterken van de sociale basis; Realiseren van een uniforme toegang en integrale aanpak waar nodig; Versterken van de samenwerking met externe partners en afscheid nemen van partners die niet in de gewenste richting mee bewegen; Versterken van de mogelijkheden voor datagedreven sturing; Balans tussen kwaliteit, organisatie en financiën.

Het IBK 2020-2023 gaat uit van de 10 maatschappelijke doelen die zijn vastgelegd in de “Visie sociaal domein’. In 2021 heeft de gemeenteraad een tussenevaluatie van het IBK ontvangen. In 2022 is de raad geconsulteerd door middel van stellingen. In de tussenevaluatie is geconcludeerd dat de visie nog steeds voldoet, maar dat we in de uitvoering wel enkele dilemma’s tegenkomen die vragen om bijsturing. Er zijn inwoners die niet over voldoende vaardigheden of een netwerk beschikken om zelf of samen problemen ter hand te nemen. Bij deze inwoners doen we als overheid/samenleving een stap extra. Daarbij blijven eigenaarschap en eigen regie het uitgangspunt. Daarnaast zijn er ontwikkelingen in de samenleving die om een antwoord vragen, zoals de coronacrisis, vergrijzing, eenzaamheid, het dalende vertrouwen in de overheid, de inflatie, de afnemende toegankelijkheid van de zorg en de financiële druk op de gemeente. In het nieuwe IBK willen we deze bijsturing uitwerken. 5. Inhoud van het IBK: De visie sociaal domein blijft de basis Het IBK is zoals gezegd de uitwerking van de visie op het sociaal domein. Deze visie is vastgelegd in de ‘Visie sociaal domein, de kracht van de samenleving’ (2017) en het Model Veenendaal 2020.

Het model Veenendaal beoogt met een stevige sociale basis en meer samenhang in het sociaal domein, een verdere beweging van zware naar lichtere zorg op gang te brengen, zodat er voldoende geld beschikbaar is voor de ondersteuning die mensen echt nodig hebben. Daarbij moeten kwaliteit, organisatie en financiën tegelijkertijd op orde zijn. De uitgangspunten van de visie zijn:  Iedereen is naar vermogen maatschappelijk actief.  Ondersteuning is gericht op het stimuleren van de eigen kracht van inwoners en hun netwerk.

  

Waar nodig bieden we ondersteuning aan inwoners. Voor ondersteuning aan inwoners op meerdere leefgebieden boeken we winst door verbinding. We voeren regie op de resultaten van ondersteuning.

Deze visie blijft de basis van het nieuwe IBK. Dit vindt u ook terug in het raadsakkoord “Samenwerken in vertrouwen” 6. Inhoud van het nieuwe IBK: Focus voor de komende jaren De visie op het sociaal domein gaan we uitwerken voor de komende jaren. We blijven dus op dezelfde koers. De focus zal wel verschuiven. We moeten antwoord geven op een aantal dilemma's. Het gaat dan bijvoorbeeld om vroegsignalering versus zelfredzaamheid, de preventieparadox, maatwerk versus rechtsgelijkheid, vertrouwen versus controle en de sociale basis versus draagkracht. In het nieuwe IBK moeten we daar een balans in vinden. In het nieuwe IBK focussen we op: 









Preventie en vroegsignalering De komende jaren willen we meer nadruk op het voorkomen dat inwoners ondersteuning of zorg nodig hebben. Dit gaat bijvoorbeeld over het voorkomen van gezondheidsproblemen, maar ook over het behoud van werk en het voorkomen van schulden en het versterken van de sociale basis. Ook bestaanszekerheid speelt hier een rol. De nadruk blijft in het nieuwe IBK liggen op normaliseren en afschalen waar mogelijk en opschalen waar nodig. Maar voor sommige groepen is het juist belangrijk om problemen eerder te signaleren en direct op te pakken. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan schulden en psychiatrische problematiek. Door preventie en vroegsignalering houden we de samenleving vitaal, inwoners zelfredzamer en de zorg houdbaar. Inclusieve samenleving en kansengelijkheid We willen dat iedereen naar vermogen mee kan doen en hebben ook iedereen nodig om een bijdrage te leveren. Hier raken de visie op diversiteit en inclusie en het IBK elkaar. Daarbij hoort dat we gelijke kansen proberen te creëren. Dat draagt weer bij aan preventie en zelfredzaamheid en aan de toekomstbestendige samenleving. Toekomstbestendig sociaal domein De komende jaren komt de zorg steeds verder onder druk te staan. Door vergrijzing en ontgroening en een toename van de zorgvraag wordt het steeds moeilijker om iedereen die dat nodig heeft zorg te bieden.

Alle onderdelen van de zorg staan onder druk. Ook op mantelzorgers en vrijwilligers zal nog meer beroep gedaan worden. Normaliseren, preventie, het versterken van de sociale basis, het slimmer en efficiënter organiseren van zorg en digitalisering zijn allemaal nodig om de samenleving en de zorg toekomstbestendig te maken. Als gemeente moeten we ook nadrukkelijk meedenken over de organisatie en de toekomst van zorg uit andere domeinen, zoals de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Zelfredzaamheid en de sociale basis We willen dat inwoners zich zoveel mogelijk zelf en samen kunnen redden en dat iedereen mee kan doen. Daarom is het investeren in de sociale basis hard nodig: de overheid kan dit namelijk niet allemaal organiseren. Daarbij komt de trend dat er een groter beroep gedaan zal worden op wijken en buurten doordat mensen met dementie, psychiatrische kwetsbaarheid en vluchtelingen langer thuis blijven wonen of juist in de wijk komen wonen. Er is een zorgzame samenleving nodig. Tegelijkertijd staat de draagkracht van de samenleving onder druk, onder andere door de coronacrisis en de vergrijzing. Menselijke maat en vertrouwen in de overheid In de afgelopen periode ging Nederland door een aantal crises: van corona, naar vluchtelingen-, woning-, energie- en koopkrachtcrisis. Daarbij wordt de roep op de overheid om handelend op te treden steeds groter.

Tegelijkertijd zitten we in een vertrouwenscrisis. Er is minder vertrouwen in de dienstverlening van de overheid en kritiek over (strenge) regels en het gebrek aan maatwerk. Dit vraagt om herdefiniëring van de rol, houding en werkwijze van de gemeente en verdere opbouw van de sociale basis. In het nieuwe IBK stellen we de menselijke maat bij onze dienstverlening in het sociaal domein voorop.



Handhaving, controle en verantwoording Het sociaal domein gaat over miljoenen. Daarom is het belangrijk om goed te verantwoorden wat er met dat geld gebeurt. Een zakelijke houding richting aanbieders, toezicht en handhaving en een goede datahuishouding horen hierbij. Tegelijkertijd willen we de menselijke maat hanteren en zeggen data niet alles. Monitoring vraagt altijd ook om het verhaal dat daarbij hoort en verantwoording vraagt om een balans tussen het doel ervan en de tijd die het kost.

7. Participatie, proces & planning Het proces naar een integraal beleidskader 2024-2027 verloopt in 3 fasen:   

Fase 1: verkennen en oriënteren Fase 2: uitwerken Fase 3: besluitvorming

september 2022 tot en met maart 2023 maart tot en met mei 2023 juni tot en met november 2023

In de periode van september 2022 tot mei 2023 halen we input op om de (nieuwe) maatschappelijke doelen in te vullen. Dit is onderdeel van fase 1 en 2. Fase 1 is al gestart en loopt nog door tot en met het vaststellen van de startnotitie. Het ophalen van input doen we op de volgende manieren bij de volgende partijen: 

 

  

 

De gemeenteraadsleden Informerend en input ophalend via een beeldvormende avond (8 november 2022) en schriftelijk. Daarnaast kan de gemeenteraad richting geven aan het IBK bij het bespreken van de startnotitie. In november ligt het IBK ter besluitvorming in de gemeenteraad. De optie wordt open gehouden om voor de zomer nog een beeldvormende avond te besteden aan het nieuwe IBK. Gesprekken met de vrijwilligersorganisaties Organiseren bijeenkomsten: informerend, meenemend en input ophalend Gesprekken met maatschappelijke partners, zoals Veens Welzijn, het CJG, het onderwijs (OOGO) Organiseren bijeenkomsten: informerend, meenemend en input ophalend Gesprekken met commerciële samenwerkingspartners, zoals zorgaanbieders Organiseren bijeenkomsten: informerend, meenemend en input ophalend Gesprekken met onze vaste advies- en overlegorganen Tijdens vaste en extra overlegmomenten: informerend, meenemend en input ophalend. Inwoners door middel van Opiniepeilers In een periode van 14 dagen, 500 gesprekken met inwoners en specifieke groepen inwoners, via een informatie- en discussiebus en digitale vragenlijsten.

Alle medewerkers binnen de gemeente Informerend: via BijVeen en het organiseren van inloopmomenten Alle medewerkers binnen het sociaal domein (MO-B, MO-U, BEWI, W&I en enkele specifieke medewerkers uit een aantal teams (LV, P&P) Informerend en input ophalend via (individuele) gesprekken en het organiseren van inloopmomenten

Tijdens fase 2 koppelen we regelmatig terug naar de relevante partners. Daarbij proberen we een gezamenlijk beeld te vormen bij het gebruik van bepaalde termen. Op basis van de verzamelde input stellen wij de maatschappelijke doelen op. Voor de zomer stelt het college een eerste versie van het IBK vast. Daarmee begint fase 3. Na het vaststellen van de eerste versie gaan we het adviestraject bij de verschillende adviesorganen in. Na de zomer zal het college de definitieve versie van het IBK vaststellen. Uiteindelijk volgt besluitvorming in de gemeenteraad.