3. Rekenkamerrapport Beleid Jeugdhulp

Segmentatie producten

Ja, in de huidige situatie wordt gewerkt met een drietal percelen opgedeeld in producten. Met de nieuwe inkoopstrategie is besloten om over te gaan op vijf segmenten: intramuraal, wonen, dagbehandeling & dagbesteding, specialistisch ambulant en crisis. Een zesde segment veiligheid wordt later toegevoegd. Per segment gaat gekeken worden naar gedifferentieerde inkoopafspraken. Zowel inhoudelijke als financiële overwegingen hebben een rol gespeeld bij de herijkte inkoopstrategie.

Nee, dit onderwerp wordt gezien als uitvoering, waardoor besluitvorming door de raad niet nodig is.

Bekostiging

Ja, in de huidige situatie wordt gewerkt met prestatiebekostiging. Aan ieder product hangt een tarief waarbij aanbieders betaald worden voor de inzet (P*Q bekostiging). De wijze waarop in de nieuwe inkoopstrategie bekostigd gaat worden moet uitgewerkt worden. Zowel inhoudelijke als financiële overwegingen hebben een rol gespeeld bij de herijkte inkoopstrategie.

Nee, dit onderwerp wordt gezien als uitvoering, waardoor besluitvorming door de raad niet nodig is.

Toegang

Ja, de toegang is een lokale aangelegenheid en belegd bij het CJG. Daarbij is gekozen voor een tweelaagsstichtingsmodel en quasi-inbesteding. Afgelopen 2 a 3 jaar zijn er maatregelen genomen om de van de positie van het CJG te versterken. Zo is bijvoorbeeld besloten om steviger in te zetten op regie en minder op hulpverlening. Daarnaast zijn doelstellingen aan het CJG meegegeven ten aanzien van toegang tot bepaalde producten, zoals het aantal residentiele jeugdigen stabiel houden en afname van verwijzingen naar 2de lijn. Deze maatregelen zijn ingegeven door inhoudelijke- en financiële overwegingen.

Ja

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 23

Voorwoord

Samenvatting

4. Achtergrond

Deel 1 - Bestuurlijke nota 5. Aanpak

Deel 2 - Bevindingen 6. Bevindingen

Bijlagen 7. Hoofdlijnen uit bevindingen

Beleidselement

Kaders

Besluitvorming raad

Integraliteit

Ja, er is sprake van een gesegmenteerde inkoop jeugdhulp en Wmo. Wel wordt er inhoudelijk gewerkt aan integraliteit, bijvoorbeeld door te werken aan uniforme toegang en een integrale werkwijze sociaal domein.

Ja

Transformatie/kwaliteit

Ja, er zijn zes transformatielijnen uitgewerkt waarlangs de regio middels projecten werkt aan (inhoudelijke) transformatie van de jeugdhulp. Deze transformatielijnen brengen focus aan door gericht te werken aan projecten waar op inhoud de meeste winst behaald kan worden.

Ja (lokaal Integraal beleidskader sociaal domein/Programmabegroting) / Nee (regionaal Transformatieprogramma)

Beheersen volume

Ja, afgelopen 2 a 3 jaar zijn diverse maatregelen genomen ten aanzien van het beheersen van het volume. Deze maatregelen hebben vooral te maken met een afname van ambulante jeugdhulp en een afname van jeugdigen in instellingsverblijf.

Ja (lokaal Integraal beleidskader sociaal domein/ Programmabegroting) / Nee (inkoopstrategie)

Beheersen uitgaven

Ja, met de maatregelen die afgelopen jaren genomen zijn wordt gepoogd grip te krijgen op de uitgaven. De maatregelen uit het Integraal beleidskader sociaal domein, de Programmabegrotingen en de nieuwe Inkoopstrategie zijn deels ingegeven door een inhoudelijke ambitie, maar ook om de uitgaven te beheersen.

Ja (lokaal Integraal beleidskader sociaal domein/ Programmabegroting) / Nee (inkoopstrategie)

Afspraken verwijsbevoegde derden

Ja, er zijn doelstellingen geformuleerd ten aanzien van de verbinding tussen het CJG en huisartsen.

Ja

Terugdringen administratieve lasten

Nee, in de bestudeerde documenten zijn geen kaders gevonden met betrekking tot het terugdringen van administratieve lasten.

Nee

Tabel 3: Beleidselementen jeugdhulp naar onderwerp

Uit de bovenstaande tabel blijkt dat er ten aanzien van nagenoeg alle relevante beleidselementen kaders zijn meegegeven, waarbij enkele beleidselementen (contracteren, segmentatie producten en bekostiging) nader worden uitgewerkt.

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 24

Voorwoord

Samenvatting

4. Achtergrond

Deel 1 - Bestuurlijke nota 5. Aanpak

Deel 2 - Bevindingen 6. Bevindingen

Bijlagen 7. Hoofdlijnen uit bevindingen

7. Hoofdlijnen uit bevindingen In het vorige hoofdstuk zijn de ontwikkelingen binnen jeugdhulp aan de hand van drie onderwerpen uitgewerkt, namelijk, contractering en inkoop, toegang en regie en maatschappelijke- en financiële opgaven. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste bevindingen van dit onderzoek langs de lijnen van beleid en uitvoering. Allereerst staan we stil bij de inhoudelijke uitgangspunten/ doelstellingen (beleid) vervolgens bij de maatschappelijke- en financiële maatregelen (beleid) en tot slot bij de inrichtingskeuzes (uitvoering).

7.1 Inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen Er zijn drie momenten belangrijk geweest wanneer het gaat over beleidsontwikkeling, namelijk de voorbereiding op de decentralisatie van de jeugdhulp, de ontwikkeling van het Transformatieprogramma en de ontwikkeling van het Integraal beleidskader sociaal domein. In de voorbereiding op de decentralisatie zijn er zowel lokale beleidsplannen als regionale beleidsplannen opgesteld waarin met name aandacht is geweest voor inhoudelijke uitgangspunten zoals keuzevrijheid, zorgcontinuïteit en samenwerking tussen gemeenten. De vertaling van deze uitgangspunten in concrete en samenhangende doelstellingen met betrekking tot bijvoorbeeld beheersing van volume en uitgaven was minimaal. In dit onderzoek wordt niet duidelijk hoe de inhoudelijke uitgangspunten voor de beleidsstukken tot stand zijn gekomen. Dit is onder andere het gevolg van ambtelijke wisselingen waardoor terugkijken beperkt mogelijk was. De raad lijkt in de begin jaren vooral een besluitvormende rol te hebben gehad. In 2018 is er een regionaal Transformatieprogramma opgesteld waarin richting is gegeven aan zes transformatielijnen. De transformatielijnen bestrijken meerdere beleidselementen, zoals kwaliteit, integraliteit en transformatie van de zorg, maar ook beheersing van het volume aan zorg. Per transformatielijn zijn meetbare doelen opgesteld.

De ontwikkeling van het Transformatieprogramma is een ambtelijke exercitie geweest, ingegeven door eerdere vastgestelde visiestukken en uitgangspunten.

In 2020 is het Integraal beleidskader sociaal domein vastgesteld. Het Integraal beleidskader sociaal domein raakt nagenoeg alle beleidselementen uit tabel 2 in hoofdstuk 1 en vertaalt deze naar (concrete) doelstellingen. Hier komt de kaderstellende rol van de raad met betrekking tot inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen duidelijk naar voren. De raad is bij de ontwikkeling van het Integraal beleidskader sociaal domein geconsulteerd. Daarnaast heeft de raad een besluitvormende rol gehad. Het Integraal beleidskader sociaal domein vertaalt zich ieder jaar in een Uitvoeringsplan, inclusief verantwoording over de bereikte resultaten door de Effectmonitor. Zowel het Uitvoeringsplan als de Effectmonitor worden ter informatie aan de raad toegezonden.

7.2 Maatschappelijke- en financiële maatregelen Afgelopen twee a drie jaar heeft een ontwikkeling plaatsgevonden waarbij stappen zijn gezet om inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen te vertalen in concrete en samenhangende maatschappelijke- en financiële maatregelen. Deze ontwikkeling lijkt mede ingegeven door de inhoudelijke ambities met betrekking tot de transformatie en de behoefte om grip te krijgen op de oplopende financiële tekorten in het Sociaal Domein. Om hier (goede) afwegingen in te kunnen maken heeft de gemeente Veenendaal geïnvesteerd in de mogelijkheid om op basis van real-time informatie datagestuurd te werken. Deze manier van werken maakt het niet alleen mogelijk afwegingen te maken, maar ook om de maatregelen te monitoren en daar actief op te sturen.

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 25

Voorwoord

Samenvatting

4. Achtergrond

Deze maatschappelijke- en financiële maatregelen staan beschreven in de Programma-begroting. De Programmabegroting van 2019 is ambtelijk voorbereid en ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. De raad heeft daarmee geen rol gespeeld bij ontwikkeling van het pakket aan maatregelen. Bij de meest recente Programmabegroting is een andere werkwijze gekozen. Het pakket aan maatregelen is ambtelijk voorbereid en middels themasessies voorgelegd aan de raadsleden. Tevens heeft de raad een besluitvormende rol gehad. Via de reguliere cyclus rondom de Programmabegroting wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van de doelstellingen en maatregelen.

7.3 Inrichtingskeuzes De inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen hebben aan de basis gelegen van inrichtingskeuzes met betrekking tot inkoop en contractmanagement en toegang en regie. In voorbereiding op de decentralisatie in 2015 zijn enkele fundamentele inrichtingskeuzes gemaakt, zoals: − De samenstelling van gemeenten in de Jeugdhulpregio FoodValley. − Het beleggen van inkoop, contractmanagement, facturatie en monitoring bij het regionale knooppunt. − De inkoopstrategie van bestuurlijk aanbesteden. − Het beleggen van de toegang, lichte jeugdhulp en regievoering bij het CJG (quasi-inbesteding/tweelaagsstichtingsmodel). Deze keuzes lijken deels pragmatisch ingestoken (‘als het maar geregeld is’) en deels gebaseerd op de toentertijd nog beperkte set aan inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen. De precieze rol van de raad bij het tot stand komen van deze keuzes is moeilijk te bepalen vanwege de eerder genoemde argumenten (zie paragraaf 4.1). Wel wordt duidelijk dat er als het ware een splitsing is ontstaan tussen inrichtingskeuzes met betrekking tot inkoop en contractmanagement en inrichtingskeuzes met betrekking tot toegang en regie.

Deel 1 - Bestuurlijke nota 5. Aanpak

Deel 2 - Bevindingen 6. Bevindingen

Bijlagen 7. Hoofdlijnen uit bevindingen

De eerst genoemde werd primair gezien als uitvoering en daarmee een ambtelijke en bestuurlijke aangelegenheid. Bij de laatstgenoemde had de raad een besluitvormende rol. De laatste twee a drie jaar hebben er diverse ontwikkelingen plaatsgevonden gericht op doorontwikkeling van inhoudelijke uitgangspunten en doelstellingen en concretiseren van maatschappelijke- en financiële maatregelen. Deze ontwikkelingen hebben ten grondslag gelegen aan de evaluatie van inrichtingskeuzes. Uit dit onderzoek blijkt dat fundamentele inrichtingskeuzes ongewijzigd zijn gebleven, maar dat er op wezenlijke onderdelen wel aanscherping of herijking heeft plaatsgevonden. Denk hierbij aan differentiatie in de inkoopafspraken, maar ook aan aanscherping van de taakstelling van het CJG. Deze keuzes hebben vorm gekregen naar aanleiding van data, evaluaties, interne/ externe onderzoeken, ervaring elders in het land en externe experts. Daarmee is de basis onder de keuzes versterkt. Ook hier wordt een tweedeling zichtbaar wanneer het gaat over de betrokkenheid van de raad. De raad is bij de nieuwe inkoopstrategie niet direct betrokken geweest en is hoofdzakelijk volgend. Niet bij de ontwikkeling (keuze uit voorgelegde opties) en ook niet bij besluitvorming. De raad heeft wel een besluitvormende rol gehad bij het Integraal beleidskader sociaal domein en de Programmabegroting.

Deze documenten lagen vervolgens wel aan de basis van de nieuwe inkoopstrategie. In het Integraal beleidskader sociaal domein en de Programmabegroting worden expliciet kaders meegegeven voor de inrichting van het CJG en daarmee voor de wijze waarop de toegang en de regievoering ingeregeld wordt. De raad heeft daarin zowel een groeiende meedenkende rol gehad, als een besluitvormende rol.

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 26

Voorwoord

Samenvatting Bijlage I - Geraadpleegde documenten

Deel 1 - Bestuurlijke nota

Deel 2 - Bevindingen

Bijlagen

Bijlage II - Overzicht respondenten

Bijlagen

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 27

Voorwoord

Samenvatting

Deel 1 - Bestuurlijke nota

Bijlage I - Geraadpleegde documenten

Deel 2 - Bevindingen

Bijlagen

Bijlage II - Overzicht respondenten

Bijlage I – Geraadpleegde documenten − Regionale visie zorg voor jeugd – Elke jeugdige telt en doet mee (2013) − Aanpak zorg voor jeugd in FoodValley (2012) − Regionaal beleidsplan jeugdzorg FoodValley 2015-2018 (2013) − Raadsvoorstel: Regionaal beleidsplan jeugdzorg (2013) − Memo: Regionaal beleidsplan jeugdzorg (2013) − Memo: Planning transitie jeugdzorg (2013) − Beleidskader jeugdhulp Veenendaal 2014-2015 – Zorg voor jeugd dichtbij (2013) − Raadsvoorstel: Beleidskader jeugdhulp Veenendaal (2013) − Advies Diversiteitsraad (2013) − Advies Jongerenraad (2013) − Advies Wmo forum (2013) − Raadsvoorstel: Model algemeen toegankelijk aanbod zorg voor jeugd (2013) − Raadsvoorstel: Oprichting nieuw Centrum voor Jeugd en Gezin (2014) − Plan Inkoop, Sturing en Financiering Jeugdhulp 2015 (2014) − B&W voorstel: Regionale inkoop jeugdhulp (2014) − Nadere overeenkomst regionale inkoop (2014) − Mandaatbesluit (2014)

− Inkoop jeugdhulp samenwerkende gemeenten regio FoodValley 2016 (2015) − Deelovereenkomsten uitvoering jeugdhulp (2019-2021) − B&W voorstel: Inkoopplan jeugdhulp 2016 (2015 − Ons verhaal (2018) − Memo inzake regionale visie jeugdhulp ‘ons verhaal’ en Transformatieplan Jeugd Foodvalley (2018)

− Programmabegroting 2019 (2019) − Eerste bestuursrapportage (2020) − Raadsvoorstel: Eerste bestuursrapportage (2020) − Besluitenlijst raadsvergadering 25 juni (2020) − Tweede bestuursrapportage (2020) − Raadsvoorstel: Tweede bestuursrapportage (2020) − Programmabegroting 2021 (2021)

− Transformatieplan (2018) − Voortgangsrapportage Transformatieprogramma (2020) − Integraal beleidskader sociaal domein 2020-2023 (2019) − Memo: Behandeling raadsvoorstel IBK SD (2019) − Raadsvoorstel: Integraal beleidskaders sociaal domein (2019) − Uitvoeringsplan (2020) − Rapport Opiniepijlers: Investeren in een stevige sociale basis (2019) − Raadsbesluit: 2de wijziging Verordening toegang en toeleiding tot jeugdhulp (2020) − Toelichting Verordening toegang en toeleiding tot jeugdhulp − Factsheet inkoopstrategie jeugd (2020) − Raadsinformatiebrief (2020) − Evaluatie bestuurlijk aanbesteden (2019)

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 28

Voorwoord

Samenvatting Bijlage I - Geraadpleegde documenten

Deel 1 - Bestuurlijke nota

Deel 2 - Bevindingen

Bijlagen

Bijlage II - Overzicht respondenten

Bijlage II – Overzicht respondenten − Wethouder portefeuille jeugd − Opgavemanager sociaal domein − Strategisch financieel adviseur sociaal domein − Directeur Centrum van Jeugd en Gezin − Een afvaardiging van Jeugdhulpregio Foodvalley − Een afvaardiging van Team Beleid − Een afvaardiging van belangengroepen (jongerenraad en jeugdbelang)

Rekenkameronderzoek - Beleid Jeugdhulp | 29

De rekenkamercommissie van de gemeente Veenendaal bestaat uit twee interne leden en drie externe leden en wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris. Voorzitter (extern lid): prof. dr. J. (Jan) Telgen Externe leden:

drs. M.J.J. (Marjo) Gruisen ir. A.J. (Arnoud) Janson

Interne leden:

dr. Y. (Youssef) Boutachekourt M.W.T. (Mark) Ruitenbeek MSc

Secretaris:

L. (Bertha) Achterberg

Postadres:

Rekenkamercommissie Veenendaal Postbus 1100 3900 BC Veenendaal

Telefoon:

(0318) 538256

E-mail:

rekenkamercommissie@veenendaal.nl

Website:

veenendaal.nl/rekenkamercommissie

Publicatie:

1 juli 2021