3.q Bijlage 15 Onderzoek Energieopslag Veenendaal

Dragonder Oost Analyse

Netbewust laden is essentieel voor Dragonder Oost De impact van netbewust laden (t.o.v. dom laden) zal groter zijn dan de impact van opslag en is daarom een logische eerste stap

•

•

52

In dit onderzoek wordt uitgegaan van netbewust laden: de elektrische auto's moeten tussen 18:00 en 6:00 opgeladen worden, maar dit doen ze op momenten dat er het meeste ruimte is op het elektriciteitsnet. Hiermee vul je dus de 'dalen' in het elektriciteitsnet. Veel elektrische auto's worden overdag gebruikt en 's avonds in de laadpaal opgeladen. Daardoor zie je in de simulatie dat ze geen impact hebben op de netimpact van opwek Als auto's overdag wel voor de deur staan, is opladen tijdens de zon opwek rond het middaguur een goede stap, en zal de netimpact van opwek wel verlagen. Aanvullend kan dan met vehicle-to-grid (terugleveren op het net met de auto) de netimpact van huishoudens in de ochtend en avond voor afname verder gereduceerd worden.

250

Netimpact t.o.v. referentie (%)

•

221 200

150

100

100

100

100

Netbewust laden

Dom laden

50

0 Afname

Opwek

Dragonder Oost Analyse

Energieopslag op Dragonder-Oost kan op verschillende manieren ingevuld worden • • •

• •

•

•

53

In Dragonder-Oost zijn drie types opslag verder onderzocht: thuisbatterijen, een collectieve batterij en individuele warmteopslag. Innovatievere technieken zoals een zoutbatterij hebben op korte termijn weinig potentie maar bieden op lange termijn mogelijk wel kansen. De werking van een warmteopslagsysteem en een batterij is voor DragonderOost vergelijkbaar: de piekvraag in een jaar wordt veroorzaakt door de warmtevraag op een koude winterdag. Op momenten dat de piekvraag te hoog is wordt energie uit de batterij of de warmtebuffer gehaald. Een warmtebuffer kan geen elektriciteit maken van warmte, de energie kan dus niet teruggeleverd worden op het net of voor andere doeleinden dan voor warmtevoorziening worden gebruikt. Ook kan een warmtebuffer beperkt het net ontlasten op momenten dat er piekbelasting is door zonopwek. In dat geval is het afschakelen van de opwek ook een optie. Seizoensopslag kan grote impact hebben op congestieverlaging, maar vanwege de omvang daarvan (honderden zeecontainers) is dat hier verder buiten beschouwing gelaten.

Een thuisbatterij van Ikea

Een buurtbatterij in Etten Leur

Een warmtebuffer in een woning

Dragonder Oost Analyse

Elektrische opslag kan ingevuld worden met een collectieve of met individuele batterijen

Met een collectieve batterij is in totaal minder opslagcapaciteit nodig en aansturing is eenvoudiger maar realisatie in openbare ruimte mogelijk een uitdaging • •

•

•

Congestie kan op verschillende niveaus ontstaan Een thuisbatterij wordt in woningen achter de huidige aansluiting (die op een laagspanningskabel zit) geplaatst. Elektriciteitsstation (Stedin) Een buurtbatterij heeft een grotere aansluiting dan een huishouden en wordt direct op een middenspanningsruimte 1 (MSR) aangesloten.* 2 Knelpunten in het elektriciteitsnet kunnen op verschillende Middenspanningsruimte plekken ontstaan: 1) het elektriciteitsstation 2) de (Stedin) middenspanningsroute 3) de middenspanningsruimte of de 4) laagspanningskabel. Een buurtbatterij kan alleen een 3 bijdrage leveren bij de eerste 3 knelpunten, waar een thuisbatterij bij alle 4 de knelpunten kan bijdragen. Buurtbatterij 4 De totale benodigde opslagcapaciteit van een buurtbatterij is Straat Z Straat Y Straat X lager dan de som van de capaciteit van thuisbatterijen. Een collectieve batterij kan namelijk efficiënter worden ingezet. Huishoudens Huishoudens

Huishoudens Thuisbatterij

54

* In een congestiegebied worden normaal gesproken geen nieuwe grootverbruik aansluitingen uitgegeven. Wanneer een buurtbatterij wordt ingezet als congestieverlichtende maatregel kan dit in overleg met de netbeheerder waarschijnlijk wel.

Dragonder Oost Analyse

In Dragonder Oost zijn thuisbatterijen vooral effectief tot een adoptiegraad van 10% Met batterijen kan ruimte op het elektriciteitsnet worden gecreëerd waardoor andere ontwikkelingen mogelijk worden • •

•

De grafieken laten de netimpact t.o.v. een referentie (zonder batterij) zien bij een variërend aandeel van thuisbatterijen van 15 kWh bij huishoudens (adoptiegraad). Met een 10% adoptiegraad van batterijen kan de netimpact met 20% worden verlaagd wanneer ze zoveel mogelijk ingezet worden voor het verlagen van de netimpact. Dat biedt ruimte voor andere ontwikkelingen of de uitstel van netverzwaringen. Meer dan 10% adoptiegraad heeft weinig toegevoegde waarde voor het verlagen van de netimpact. De netimpact van zonopwek kan ook worden verlaagd door batterijen. Het is niet doelmatig om opslag voor opwekpieken als primaire toepassing van de opslag te gebruiken. Wanneer er al opslag is, is het wel nuttig om dit in te zetten voor het benutten van zonopwek en dus verduurzaming.

55

100

80 60 40 20

Deelgebied Noord Deelgebied Zuid

0 0

20

40

60

80

Aandeel batterijen bij huishoudens (%)

100

Netimpact t.o.v. referentie (%)

Netimpact t.o.v. referentie (%)

Netimpact afname

Netimpact opwek

100

80 60 40 20

Deelgebied Noord Deelgebied Zuid

0 0

20

40

60

80

Aandeel batterijen bij huishoudens (%)

100

Dragonder Oost Analyse

Energieopslag heeft veel baten die niet makkelijk in cijfers uitgedrukt kunnen worden Er zijn verschillende verdienmodellen waar een thuisbatterij geld mee kan verdienen, die soms ook lokale netcongestie kunnen verergeren. In de tijd (bijv. overdags ander verdienmodel dan 's nachts) kan er een combinatie van verdienmodellen mogelijk zijn (zie ook bijlage Energieopslagvisie). De baten van een batterij zijn echter breder dan alleen de financiële opbrengst. De voornaamste baten op een rij: • In balans houden van landelijke elektriciteitsnet (systeemdiensten) • Handelen op de elektriciteitsmarkt met dynamische tarieven (goedkoop inkopen, duur verkopen) • Eigen of nabijgelegen opgewekte zonnestroom gebruiken (zeker met verdwijnen salderingsregeling) • Meer zelfvoorzienend worden • Ruimte vrijmaken op het elektriciteitsnet voor andere ontwikkelingen of waardoor uitbreidingen van het elektriciteitsnet uitgesteld kunnen worden • Bij spanningsproblemen voorkomen dat omvormers van de zonnepanelen afschakelen

56

Dragonder Oost Analyse

Minimale participatie is het meest kosteneffectief Samenvatting financiële resultaten ▪ Om het financieel optimum te bepalen vinden zijn voor ▪ Op basis hiervan kan gesteld worden dat een minimale Dragonder-Oost de netto contante kosten gedeeld door de adoptiegraad financieel het meest effectief is. behaalde reductie van de netimpact in kW (relatieve ▪ Het kantelpunt voor verlaging van de netimpact op afname kosten). lijkt rond de 5% adoptie te liggen. De kosten zijn slechts ▪ Uit de analyse van Dragonder Oost blijkt dat hoe lager de marginaal lager dan in het geval van 10% adoptiegraad. adoptiegraad is des te lager deze relatieve kosten zijn. Relatieve kosten verlagen netimpact afname

Relatieve kosten verlagen netimpact opwek

57

Deelgebied Zuid

Deelgebied Noord

€0%

20%

40%

60%

€ -500 € -1.000 € -1.500

€ -2.000 € -2.500 € -3.000 € -3.500

Aandeel huishoudens (%)

80%

100%

Relatieve kosten verlaging netimpact (€/kW reductei)

Relatieve kosten verlaging netimpact (€/kW reductie)

Deelgebied Noord

Deelgebied Zuid

€0%

20%

40%

60%

€ -10.000 € -20.000 € -30.000 € -40.000 € -50.000 € -60.000

Aandeel huishoudens (%)

80%

100%

Dragonder Oost Analyse

Voorbeeld kasstroomoverzicht 10% adoptie Deelgebied Noord

Verdieping casus Dragonder Oost Financiële analyse ▪ Voor Dragonder Oost wordt 15 kWh aan batterij-opslag met een investering van €9.286,- per huishouden aangehouden en hiervoor is de Netto Contante Waarde (NCW) bepaald.

Kasstroomoverzicht €€(50.000) €(100.000) €(150.000)

▪ Dit is een forse meer-investering ten opzichte van het omschakelen naar elektrische verwarming (ca. €13.500,-). ▪ Uit de resultatentabel blijkt dat de kosten lineair schalen met de adoptiegraad. Dit wordt veroorzaakt doordat investeringen in batterijen lineair schalen.

€(250.000)

Kasstroom

Cum. Kasstroom

Inkomsten en kosten €€(500)

Adoptie*

NCW deelgebied Noord

NCW deelgebied Zuid

100%

€ -4.341.135,-

€ -2.144.731,-

€(1.500)

75%

€ -3.258.341,-

€ -1.608.548,-

€(2.000)

50%

€ -2.175.782,-

€ -1.072.366,-

€(2.500)

25%

€ -1.082.794,-

€ -536.183,-

€(3.000)

10%

€ -433.071,-

€ -216.652,-

5%

€ -216.652,-

€ -103.112,-

* De adoptie geeft weer hoeveel % van de huishoudens een thuisbatterij heeft 58

€(200.000)

€(1.000)

2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

Bovenste grafiek toont een overzicht van de investeringen en de cumulatieve kasstroom. Onderste grafiek geeft een overzicht van de inkomsten en kosten, welke de kasstroom veroorzaken. Omdat er in deze casus geen baten/inkomsten worden meegenomen worden zijn hier enkel de kosten te zien, 15-3-2024 welke veroorzaakt worden door het jaarlijks onderhoud van de batterijen.

Dragonder Oost Analyse

Het verlagen van netbelasting kan ook met een warmtebuffer Een warmtebuffer is minder geschikt voor verlagen netbelasting door zonopwek

•

•

59

De energetische omvang van een thuisbatterij is vergelijkbaar met de omvang van een warmtebuffer (van 200 tot 300 liter). Daardoor is het effect van een warmtebuffer op de netimpact van afname vergelijkbaar. De netimpact van opwek van een warmtebuffer is kleiner dan die van een batterij. Dit komt omdat elke kWh duurzame elektriciteit het warmtebuffer met 3,5 kWh vult (door de COP*) en daardoor je warmtebuffer sneller vol zit. Een warmtebuffer is goedkoper dan een batterij en is duurzamer doordat het minder schaarse materialen bevat, maar beslaat ook meer fysieke ruimte in een woning.

Netimpact van afname door warmtebuffer Netimpact t.o.v. referentie (%)

•

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Wijk Noord Wijk Zuid 0

20

40

60

80

Aandeel warmtebuffers bij huishoudens (%)

*De Coefficient of Performance (COP) van de warmtepompen is aangenomen op 3.5 (in lijn met de Stedin analyse). Dit betekent dat met 1 kWh elektriciteit 3,5 kWh warmte wordt gemaakt. Dit komt doordat een warmtepomp energie onttrekt uit de omgeving (zoals de lucht of grondwater).

100

Dragonder Oost Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen voor Dragonder Oost Opslag niet eerste stap in verlaging netimpact. Bij keuze voor opslag is afweging nodig Opslag kan in enige mate netimpact verlagen, maar is vrij grote investering. Andere stappen moeten eerst worden genomen:

1 2

3

60

Energie besparen Warmtevraag verminderen door goed te isoleren en gedragsaanpassingen Energieverbruik verschuiven Netimpact verlagen door energieverbruik te verplaatsen naar momenten met minder elektriciteitsvraag. Bijvoorbeeld door netbewust laden of slimme aansturing van warmtepompen Aanvullende opslagsystemen realiseren indien gewenst • Een kleine hoeveelheid aan opslagcapaciteit (gelijk aan individuele opslag tot 10% van de huizen) is efficiënt om netimpact te verminderen. De kosten zijn echter hoog en voor een individueel huishouden is er weinig reden om de investering te maken. • Bij keuze voor opslag moet er een type worden gekozen. Dit kan ook per huishouden/subgebied verschillen. Wanneer een thuisbatterij op economische prikkels acteert kan de netimpact ook hoger worden.

Bij keuze voor opslag is een afweging nodig tussen de diverse opslagsystemen Opslag systeem

Voordeel

Nadeel

Collectieve batterij

• Totale opslagcapaciteit en kosten lager dan bij individuele batterij

• • • •

• Aansturing complexer • Schaarse materialen • Ruimte in woning nodig

Individuele batterij

Individuele warmtebuffer

Netaansluiting nodig Schaarse materialen Openbare ruimte nodig Juridisch en organisatorisch complex

• Goedkoop • Geen schaarste materialen

• Aansturing complex • Minder geschikt voor verlaging congestie door zonopwek • Veel fysieke ruimte in woning

Inhoud 1. Samenvatting 2. Introductie 3. Energieopslagvisie Veenendaal 4. Casus Dragonder Oost 5. Casus Nijverkamp 6. Bijlagen

Casus Nijverkamp a. Keuze voor casus en situatieschets b. Aanpak van analyse bepalen c. Analyse d. Conclusies en aanbevelingen

Nijverkamp Keuze voor casus en situatieschets

Keuze voor bedrijventerrein Nijverkamp Nijverkamp is een bedrijventerrein met hoge milieucategorieën. Dit onderzoek kan als basis dienen voor een vervolgonderzoek dat in 2024 gaat lopen. Bedrijventerrein Nijverkamp heeft een oppervlakte van ongeveer 143 hectare. Er zijn industriële bedrijven gevestigd. Naar verhouding is er weinig zakelijke dienstverlening. Het is het enige bedrijventerrein in Veenendaal met ruimte voor hogere milieucategorieën. In 2024 gaat een vervolgonderzoek lopen: 'Smart Energy Hub Nijverkamp'. Hierin onderzoeken 11 partijen hoe zij samen een start kunnen maken met een slim energiesysteem. Het huidige onderzoek kan als basis dienen voor dat onderzoek: hier wordt gekeken naar de totale opgave voor Nijverkamp. In het vervolgonderzoek kan dat worden geconcretiseerd voor specifieke bedrijven.

62

Bron afbeelding: Plan van aanpak proeftuin Nijverkamp

Nijverkamp Keuze voor casus en situatieschets

Ook voor Nijverkamp zijn warmteopslagsystemen en elektrische systemen het meest geschikt Startpunt van opslagopties voor Nijverkamp zijn de kansrijke opslagtechnieken die naar voren zijn gekomen uit de opslagvisie

Elektriciteitsopslag • Voor bedrijven die willen uitbreiden ondanks congestie is opslag voor de dagcyclus interessant, maar hele korte termijn (seconden) niet interessant. • Individuele batterijen achter de meter (ook elektrisch vervoer) en collectieve batterijen zijn interessant voor Nijverkamp om verder te onderzoeken.

63

Moleculenopslag ▪ Er zijn op Nijverkamp weinig processen met hoge temperatuurvraag waarvoor duurzame gassen met name interessant zijn. Daarnaast zijn duurzame gassen maar beperkt beschikbaar. ▪ Veenendaal ligt niet dichtbij het waterstofnetwerk van Hynetwork Services, zie bijlage. De doorlooptijd is te lang en de kosten te hoog. Lokale systemen zijn lastig door de grote benodigde omvang van de opslag. ▪ Om al deze redenen zijn duurzame gassen en de opslag daarvan niet doelmatig voor Nijverkamp.

Warmte-opslag ▪ In de plannen van Veenendaal staat de elektrificatie van 7 MW warmte gepland. ▪ Collectieve warmte-opslag is minder doelmatig in een gebied zonder warmtenet. Mogelijk kan in een lokaal cluster collectieve warmte wel passend zijn. ▪ Heat-to-power is niet doelmatig als primaire toepassing i.v.m. hoge energieverliezen. ▪ Individuele warmtebuffers kunnen elektriciteitsnet ontlasten en zijn daarmee interessant om verder te onderzoeken.

Nijverkamp Aanpak van analyse bepalen

Om de potentie voor opslag in Nijverkamp te berekenen hebben we de toekomst gesimuleerd Onderstaand stappenplan kan ook gebruikt worden voor toekomstige analyses op andere bedrijventerreinen Vertalen naar Nijverkamp Opstellen van een collectief profiel op basis van karakteristieke indeling van Nijverkamp

Standaard profielen per SBI code De Standaard Bedrijfsindeling (SBI) kent generieke profielen per code

64

Netimpact bepalen De netimpact van de simulaties wordt bepaald t.o.v. een referentiescenario

Simulaties Verschillende technieken worden gesimuleerd, zoals batterij, warmtebuffer en netbewust laden

Beschikbare data • Wanneer er verbruikersprofielen van alle bedrijven beschikbaar zijn geeft dat een meer accuraat beeld van het huidige elektriciteitsverbruik. • Bij beperkte tijd of indien deze informatie niet beschikbaar is zoals in dit onderzoek, biedt de beschreven methode alsnog inzichten in de lokale situatie (alhoewel minder specifiek en accuraat).

Nijverkamp Analyse

Opslag op Nijverkamp vooral effectief in samenhang met andere slimme maatregelen Opslag is een aanvulling op andere slimme maatregelen • • •

Gedragsaanpassingen

• Lorem ipsum dolor sit amet,netcapaciteit consectetuer Dynamische adipiscing elit.

Lorem ipsum dolor sit amet

Energieopslag

65

•

Besparen: Energie besparen door bedrijfsprocessen slimmer in te richten Isoleren: Door te isoleren wordt eenvoudig energie bespaard Energieverbruik verplaatsen: Voor Nijverkamp is de huidige elektriciteitsvraag vooral overdag. Het kan lonen om de energievraag te verplaatsen naar de nacht (meer netcapaciteit) of momenten dat de zon schijnt (meer elektriciteit en duurzaam). Netbewust laden is hier ook een voorbeeld van.

In overleg met de netbeheerder kan op bepaalde momenten mogelijk meer netcapaciteit worden vergeven wanneer er nog voldoende ruimte is op het elektriciteitsnet. Dit is in de regel 's nachts, maar kan lokaal verschillen.

Energieopslag kan er in Nijverkamp voor zorgen dat netverzwaringen worden uitgesteld, of dat gewenste ontwikkelingen toch kunnen plaatsvinden ondanks congestie.

Nijverkamp Analyse

Bovenop het jaarprofiel worden toekomstige ontwikkelingen voor 2030 gesimuleerd*

1

Warmte 7,3 MW te elektrificeren warmte

2

Mobiliteit 3 MW elektrische mobiliteitsvraag

3

Duurzame opwek 10-13 MW zonopwek

De gesimuleerde maandelijkse energievraag in 2030 (MWh)

Extra netcapaciteit In documenten gemeente Veenendaal*: 2,4 MW ruimte op het elektriciteitsstation. Door TenneT congestie echter op korte termijn naar verwachting niet haalbaar (van 13 naar 15,4 MW netcapaciteit) 66

*Presentatie netcapaciteit_v3 (002)', titel 'Capaciteit e-net bedrijventerreinen Veenendaal'

Nijverkamp Analyse

Met netbewust laden kan de omvang van de opslag beperkt worden

• •

67

De verwachte mobiliteitsvraag is met 3 MW beperkt. In deze analyse is uitgegaan van netbewust laden: de voertuigen laden niet tegelijkertijd, en vooral op momenten dat er ruimte is op het net. Wanneer de mobiliteitsvraag toch sneller toeneemt kunnen de volgende maatregelen worden genomen: 1. Laad zoveel mogelijk tijdens de nacht; dan is er nog veel ruimte op de aansluitingen 2. Zorg voor netbewust laden van voertuigen en een collectieve aansturing 3. Indien mogelijk: zorg voor teruglevering uit voertuigen (vehicle-to-grid). Zo dienen de voertuigen als batterij. 4. Als bovenstaande niet voldoende is: Ontwikkel een collectief laadplein incl. eventuele collectieve batterij.

Nijverkamp Analyse

Met een grootte van 4 zeecontainers aan batterijen kan de netimpact met 10% verlaagd worden

•

•

•

Hoe groter de opslag, hoe lager de netimpact. Dit geldt met name voor de eerste 30% afname, waar de eerste 10% afname het effectiefst is. Na 30% afname wordt de benodigde opslag als snel heel groot. 2 MWh opslag in de vorm van batterijen is qua omvang ongeveer gelijk aan 1 zeecontainer. Minder netimpact betekent dat er ruimte ontstaat voor nieuwe ontwikkelingen of uitbreidingen van bedrijven, of dat netuitbreidingen pas later in de tijd nodig zijn. Voor opwek geldt dat ook dat de netimpact verlaagd wordt door opslag, maar opwek is voor Nijverkamp een minder grote uitdaging.*

Netimpact door energievraag Netimpact t.o.v. referentie (%)

•

100 90 80 70 60 50

40 30 20 10 0 0

*Dit blijkt uit de simulaties en de aangeleverde info over de hoeveelheid ruimte voor PV op het Stedin netwerk 68

10

20

30

Opslag (MWh)

40

50

Nijverkamp Analyse

Energieopslag heeft veel baten die niet makkelijk in cijfers uitgedrukt kunnen worden Veel van de baten komen overeen met de baten in een woonwijk, maar op een bedrijventerrein gelden nog extra baten Er zijn verschillende verdienmodellen waar een thuisbatterij geld mee kan verdienen, die soms ook lokale netcongestie kunnen verergeren. In de tijd – bijv. overdags ander verdienmodel dan 's nachts – kan er een combinatie van verdienmodellen mogelijk zijn (zie ook bijlage Energievisie). De baten zijn echter breder dan alleen de financiële opbrengst. De voornaamste kwalitatieve baten op een rij: • In balans houden van landelijke elektriciteitsnet (systeemdiensten) • Handelen op de elektriciteitsmarkt met dynamische tarieven (goedkoop inkopen, duur verkopen) • Eigen of nabijgelegen opgewekte zonnestroom gebruiken • Meer zelfvoorzienend worden • Ruimte vrijmaken op het elektriciteitsnet voor andere ontwikkelingen of waardoor uitbreidingen van het elektriciteitsnet uitgesteld kunnen worden • Bij spanningsproblemen voorkomen dat omvormers van de zonnepanelen afschakelen • In overleg met de netbeheerder ondersteunen bij lokale netcongestie (congestiemanagement) • Piekverbruik reduceren en daarmee kleinere aansluiting en/of lagere netbeheerderskosten • Verder kunnen groeien in verbruik of opwek ondanks netcongestie door opslag in te zetten in combinatie met dynamische netcapaciteit 69

Nijverkamp Analyse

De kosten voor het verlagen van netimpact nemen toe naarmate er meer batterijen zijn Samenvatting financiële resultaten Nijverkamp Buurtbatterij

▪ Uit de analyse van Nijverkamp blijkt dat bij een klein aandeel opslag de relatieve kosten het laagst zijn en daarmee het meest effectief. ▪ Oftewel: de eerste opslagsystemen hebben de meeste impact en zijn het meest betaalbaar. Voor verdere verlaging van netimpact zijn grotere en dus duurdere opslagsystemen nodig. ▪ De opgenomen investeringen betreffen enkel die van een buurtopslagsysteem, aanvullende kosten die in een vervolg stadium bepaald moeten worden zijn hierin nog niet opgenomen, denk hierbij aan kosten als: • Aansluiting op het onderstation; • Energie Management Systeem; • Vergunningen, leges, stakeholder- & projectmanagement en dergelijke. 70

Relatieve kosten verlagen netimpact afname €-

Relatieve kosten verlaging netimpact (€/kW reductie)

▪ Om het financieel optimum te bepalen vinden zijn voor Nijverkamp de netto contante kosten gedeeld door de behaalde reductie van de netimpact in kW (relatieve kosten).

-

5,00

10,00

15,00

20,00

25,00

30,00

35,00

€ -1.000 € -2.000 € -3.000 € -4.000 Nijverkamp € -5.000 € -6.000 € -7.000

Reductie in netimpact (%)

Nijverkamp Analyse

Voorbeeld kasstroomoverzicht Voorbeeld kasstroomoverzicht 100% participatie 7,6 MWh elektrische opslag

Verdieping casus Nijverkamp Buurtbatterij Financiële analyse

Kasstroomoverzicht

Voor de financiële analyse van Nijverkamp gelden de volgende aspecten: ▪ Toepassing van lokale energieopslag ten behoeve van een verlaging van de netimpact (door energievraag) in verschillende stappen van 100% tot 70%.

€€(1.000.000) €(2.000.000) €(3.000.000) €(4.000.000) €(5.000.000) €(6.000.000) €(7.000.000)

Kasstroom

▪ Investeringen voor een buurtbatterij van €700/kWh conform kosten zoals opgenomen in de Opslag Tabel.

Cum. Kasstroom

Inkomsten en kosten €-

Netimpact

71

Opslag capaciteit [MWh]

Netto contante waarde (NCW) [€]

100%

0

N.v.t.

90%

7,6

€ -5.907.410,-

80%

19,5

€ -15.157.171,-

70%

33,2

€ -25.806.055,-

€(10.000)

€(20.000) €(30.000) €(40.000) €(50.000) €(60.000)

€(70.000) €(80.000) 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

Bovenste grafiek toont een overzicht van de investeringen en de cumulatieve kasstroom. Onderste grafiek geeft een overzicht van de inkomsten en kosten, 15-3-2024 welke de kasstroom vormen. Omdat er in deze casus geen baten/inkomsten worden meegenomen worden zijn hier enkel de kosten te zien, welke veroorzaakt worden door het jaarlijks onderhoud van de batterijen.

Nijverkamp Analyse

Met opslag worden gewenste ontwikkelingen van 2030 deels mogelijk ondanks congestie Hieronder wordt de grootte van de benodigde opslag bij de geplande toekomstige ontwikkelingen getoond. De warmtevraag is het meest bepalend voor de grootte. Het plaatsen van zonnepanelen zorgen voor een kleinere omvang van de opslag, net als het verhogen van de netcapaciteit*. Deze laatste optie is alleen mogelijk wanneer de congestie (deels) wordt opgelost. In alle scenario's wordt uitgegaan van netbewust laden van elektrisch vervoer.

Geplande ontwikkelingen Nijverkamp

Huidige netgrens 13 MW Huidige elektriciteitsverbruik

c

3,5 MWp elektrisch vervoer 7,2 MW geëlektrificeerde warmtevraag

Benodigd opslagsysteem: 6 MW en 23 MWh

72

Opslagsysteem: 4 MW; 16 MWh

Met netgrens van 15,4 MW

Opslagsysteem: 1 MW; 3 MWh

Opslagsysteem:

Niet nodig

*De verhoging van de netgrens en de hoeveelheid PV is gebaseerd op de beschreven potentie in de 'presentatie netcapaciteit_v3 (002)', titel 'Capaciteit e-net bedrijventerreinen Veenendaal'

Nijverkamp Analyse

Casus Nijverkamp – Batterij / Warmtebuffer 23 MWh Samenvatting financiële resultaten In deze slide wordt een tweetal analyses getoond: ▪ De NCW van een buurtbatterij van 23 MWh met een aansluitvermogen van 6 MW versus de NCW van individuele warmtebuffers per bedrijf.

Voorbeeld kasstroomoverzicht Individuele warmtebuffers totaal ca. 23MWh Kasstroomoverzicht €€(5.000.000) €(10.000.000) €(15.000.000) €(20.000.000)

▪ De buurtbatterij wordt centraal geplaatst en maakt uitwisseling van energiestromen mogelijk. ▪ De warmtebuffer wordt decentraal per bedrijf geplaatst en direct ingezet binnen de eigen installatie, waardoor investeringen minimaal zijn. Een nadeel van deze aanpak is dat onderling uitwisselen van warmte tussen de bedrijven geen oplossing is.

Kasstroom

Cum. Kasstroom

Inkomsten en kosten €€(20.000) €(40.000) €(60.000) €(80.000) €(100.000) €(120.000) €(140.000) €(160.000)

Capaciteit [MWh] 23

NCW Warmtebuffer [€] -€14.515.092

NCW Buurtbatterij* [€] -€18.080.695

* De getoonde NCW betreft enkel de budgetinvestering in een buurtbatterij, zij bijlage voor gehanteerde uitgangspunten. 73

€(180.000) €(200.000) 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

Bovenste grafiek toont een overzicht van de investeringen en de cumulatieve kasstroom. Onderste grafiek geeft een overzicht van de inkomsten en kosten, welke de kasstroom vormen. Omdat er in deze casus geen baten/inkomsten worden meegenomen worden zijn hier enkel de kosten te zien, welke veroorzaakt worden door het jaarlijks onderhoud van de batterijen.

15-3-2024

Nijverkamp Analyse

Warmte- of elektrische opslag zijn beide individueel of collectief mogelijk op Nijverkamp Warmteopslag • De opslag is vooral nodig om te voorzien in de warmtevraag in de winter. • Een collectief warmteopslagsysteem is goedkoper, en heeft een lagere milieu-impact (door materiaalgebruik) dan een batterij. • Hiervoor is een warmtenet echter noodzakelijk. Dit is alleen doelmatig op Nijverkamp als er ruimte in de ondergrond is, en de grote warmtevragers dicht bij elkaar zijn gevestigd. Individueel of collectief • Collectieve opslag (de techniek) is goedkoper en vraagt minder materiaal dan meerdere individuele opslagsysteem, maar het vergt meer organisatie en nieuwe infrastructuur. • Op korte termijn is individuele opslag het meest kansrijk omdat daar geen nieuwe infrastructuur voor nodig is. Deze opslag kan het best worden geplaatst bij partijen met een grote elektriciteitsaansluiting, en een hoge warmtevraag. Hiermee kunnen ook knelpunten in het middenspanningsnet 74 ontlast worden. Om congestieverlichtend te zijn is individuele opslag qua aansturing complexer om in te regelen. 74

Opslag kan op verschillende niveaus worden ingezet Elektriciteitsstation (Stedin)

Middenspanningsroute

Grote grootverbruiker

MSR 1

MSR 2

MSR 3

Middelgrote grootverbruiker

Collectieve opslag

Meerdere kleine grootverbruikers

Nijverkamp Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen voor Nijverkamp Een groot deel van de ontwikkelingen op Nijverkamp kan zonder opslag, door het nemen van andere slimme maatregelen gerealiseerd worden. Voor individuele bedrijven zou opslag wel een vereiste kunnen zijn voor hun specifieke ontwikkelingen. Onder andere de locatie in het net kan bepalen of dan collectieve of individuele opslag wenselijker is. Het lijkt voldoende voor de gemeente om hier alleen een faciliterende rol in te spelen.

75

1

Vervolgstappen voor de gemeente 1. Valideer de aannames voor Nijverkamp met de werkelijkheid in samenwerking met Stedin 2. Inventariseer waar de grootste warmtevraag zit en of een warmtenet een optie is in combinatie met warmteopslag 3. Houd ontwikkelingen bedrijven in de gaten om te zien of de uitgangspunten voor de toepassing van opslag in de toekomst verandert 4. Zie toe op slim netgebruik (netbewust laden, besparen, isoleren)

2

Vervolgstappen voor de bedrijven 1. Besparen en isoleren is altijd een no-regret 2. Onderzoek welke afspraken met netbeheerder mogelijk zijn voor dynamische netcapaciteit indien huidige capaciteit niet toereikend is. 3. Maak een keuze of de baten van opslag opwegen tegen de investeringen. 4. Maak een keuze voor een opslagtechniek (warmtebuffer of batterij) en of deze investering individueel of samen met netburen gedaan kan worden a. Onderzoek of de energie-uitwisseling die mogelijk is bij collectieve opslag opwegen tegen de meerkosten van nieuwe infrastructuur zoals een nieuwe aansluiting t.o.v. achter de meter of het leggen van een warmtenet. b. Indien er bij een enkele of meerdere partijen dicht bij elkaar een hoge warmtevraag bestaat, is een warmtebuffer financieel interessanter dan elektrische opslag.

Inhoud 1. Samenvatting 2. Introductie 3. Energieopslagvisie Veenendaal 4. Casus Dragonder Oost 5. Casus Nijverkamp 6. Bijlagen 1. Energieopslag visie 2. Dragonder Oost 3. Nijverkamp

Bijlage A: Energieopslagvisie

77

Bijlage Energieopslagvisie

Waterstofkansen voor Veenendaal Op korte termijn geen hoge potentie voor opslag van waterstof Waterstof via waterstofnetwerk niet mogelijk voor 2035 Hynetwork Services (HNS, onderdeel van Gasunie) gaat een landelijk waterstofnetwerk aanleggen om de grote industriële clusters van duurzaam gas te kunnen voorzien. De verwachting is dat het netwerk van HNS niet beschikbaar komt in Veenendaal voor 2035. Industrie: groene waterstof alleen kansrijk door export van buiten Op korte termijn is de beschikbaarheid van groene waterstof erg beperkt. Volgens de waterstofladder is het meest geschikt om het eerst toe te passen in industrieën waar het als grondstof dient, of waar geen alternatief is. Toepassing voor bedrijventerreinen en mobiliteit komt pas op stap 4 van de 5 in de waterstofladder. Voor lokale productie van waterstof uit groene energie zijn enorme hoeveelheden energieopslag nodig. (In de winter is er geen zonopwek en soms geen wind, om dan toch waterstof te hebben is grote opslag nodig). Een mogelijkheid is om waterstof aan te voeren met tubetrailers, bijvoorbeeld voor mobiliteit. Woningbouw: toepassing van waterstof niet logisch In lijn met de transitievisie warmte en het advies van de overheid is er op korte termijn geen logische toepassing van waterstof voor woningbouw. Opslag van waterstof in woonwijken is dat daarom ook niet.

Potentie waterstof in Veenendaal voor industrie vanaf 2035 nog niet duidelijk De meeste CO2 winst wordt bereikt door verduurzaming van de industrie. Waterstof kan hiervoor een oplossing zijn. De netbeheerder zal voor regionale waterstofnetten als eerste naar moeilijk elektrificeerbare industrie kijken. Omdat Veenendaal niet erg dicht bij het landelijke waterstofnetwerk ligt, 78 en de industrie veelal niet te hoge gasvragen heeft wordt waterstof in dit onderzoek voor opslag niet beschouwd.

15-3-

Bijlage Energieopslagvisie

In de transitievisie warmte is per wijk een verduurzamingsrichting gegeven In de energieopslagvisie zijn de plannen voor de TVW meegenomen om tot een keuze voor kansrijke en minder kansrijke oplossingen te komen voor woonwijken.

79

15-3-2024

Bijlage Energieopslagvisie

De keuze van technieken is op basis van verschillende waardes De gemeente heeft deze waarden gekozen en gewogen, er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen toepassingen bij bedrijventerreinen en individuen Financieel Kosten De investeringskosten voor een techniek per kWh. Scoort positief (3) bij lage kosten. Duurzaamheid Energieverlies Bij het opslaan van energie, en het terugwinnen van die energie gaat energie verloren. Een techniek met weinig energieverlies scoort daarom positief (3) Gebruik schaarse materialen Veel technieken voor de energietransitie maken gebruik van schaarse materialen als lithium en nikkel. Een opslagtechniek scoort positief (3) als er geen gebruik wordt gemaakt van schaarse materialen.

80

Hergebruik materialen De gemeente Veenendaal wil in 2030 50% minder primaire grondstoffen gebruiken in de bouw

ten opzichte van 2016. Voor opslagtechnieken kan dit principe ook worden toegepast. Een techniek scoort daarom positief als de materialen grotendeels (>60%) herbruikbaar is)

worden ingepast zonder extra maatregelen scoort het positief (3). Voor een warmteopslag is altijd een warmtenet nodig, dat vraagt om veel nieuwe infrastructuur als die er nog niet is.

Realiseerbaarheid Technology readiness level (TRL) De gemeente Veenendaal wil problemen die op korte termijn kunnen bijdragen aan het oplossen van congestie. TRL levels > 9 scoren daarom positief. (zie bijlage voor uitleg)

Waarde van opslag Onderstaande wegingen zijn overgenomen uit de routekaart energieopslag van RVO. Scoort hoog (3) als techniek in staat is om congestie te verlichten, vraag en aanbod af te stemmen (lang, kortmiddel en kort)

Ruimtegebruik De hoeveelheid ruimte die een opslagsysteem inneemt. De score hierbij is relatief: een grote thuisbatterij scoort hoog, maar een grote collectieve batterij ook.

Congestieverlichting Scoort positief als techniek in staat is congestie te verlichten.

Benodigde infrastructuur Wanneer een opslagtechniek binnen het huidige energiesysteem kan

Vraag en aanbod afstemmen lang (week -1 jaar) Vraag en aanbod afstemmen kortmiddel (1 dag- week) Vraag en aanbod afstemmen korte termijn (seconde-1 dag)

Buiten weging, kwalitatief meenemen: Onderstaande waarden worden door de gemeente belangrijk gevonden, maar zijn toch niet meegewogen in de keuzes. Baten Opslagtechnieken kunnen verschillende (financiële) baten hebben. De potentiële baten zijn echter erg afhankelijk van de toepassing van de techniek. Met bepaalde toepassingen bij bijvoorbeeld batterijen is het meest geld te verdienen, maar wordt de congestie verergerd. Omdat er niet iets algemeens over te zeggen is per techniek wordt het bij de keuze voor een techniek niet meegewogen. Koppelkansen andere beleidsdoelen De koppeling aan andere gemeentelijke beleidsdoelen hangt ook erg af van de toepassing. Wel is al bij de selectie van de technieken rekening gehouden met de doelen in de transitievisie warmte. Collectief/ individueel Of een collectief of individuele oplossing geschikt is hangt erg af van de lokale context, het is lastig hier per techniek iets algemeens over te zeggen: over het algemeen geldt: een collectieve techniek is in totaal kleiner en goedkoper. Individuele technieken zijn sneller realiseerbaar. Effect op leefomgeving Van de technieken die gekozen zijn is het ruimteaanzicht/ ruimtegebruik het belangrijkste effect op de omgeving. Omdat die al onder 'Ruimtegebruik' valt, is deze categorie vervallen.

Bijlage Energieopslagvisie

Gecombineerde verdienmodellen zijn mogelijk voor opslag De markten die het meest geld opbrengen (systeemdiensten en handelsmarkten) dragen niet bij aan het verhelpen van lokale congestie; ze kunnen het zelfs verergeren 1. Systeemdiensten

2. Congestiemanagement

3. Handelsmarkten

De belangrijkste manier om geld te verdienen met opslagsystemen, zoals batterijen, is het ondersteunen bij het in balans houden van het landelijke elektriciteitsnet, door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. Voor deze ondersteuning krijgen partijen een vergoeding van de landelijke netbeheerder Tennet.

De netbeheerder vraagt bij lokale netcongestie aan bedrijven om minder elektriciteit af te nemen of op te wekken als de netbeheerder een lokale piek verwacht. Hiervoor krijgen de bedrijven dan een vergoeding en de netbeheerder kan zo meer klanten aansluiten. De congestiemarkt biedt op dit moment de minste inkomsten, een batterij zal eerder op de andere markten opereren. Daarnaast kan een bedrijf in plaats van de reguliere 24/7 capaciteitscontract, een contract nemen voor afname alleen buiten de piekuren. Dit heet een capaciteitsbeperkend contract (CBC)*. In de toekomst gaat het naar verwachting ook mogelijk worden om als groep een CBC af te sluiten met de netbeheerder.

Juist doordat opslagsystemen in staat zijn om vraag en aanbod in de tijd te verschuiven, kunnen zij op de day-ahead en intra-day markten goedkoop energie inkopen en opslaan om het te verkopen als de prijzen hoger zijn. Voor de elektriciteitsmarkt zijn deze verschillen met name gekoppeld aan duurzame opwek. Als 's middags de zon schijnt en er weinig vraag is zijn de prijzen laag, terwijl als er 's avonds weinig zon opwek is en mensen thuiskomen van werk er juist meer vraag naar elektriciteit is en de prijzen dus hoog zijn. Naast deze dagcyclus zie je eenzelfde verschil in de seizoenen; in de zomer is er veel opwek en weinig vraag en in de winter vice versa.

Er zijn 5 systeemdiensten te onderscheiden: 1. Frequentiehandhaving (FCR) 2. Regelvermogen (aFRR) 3. Passieve onbalansmarkt 4. Reservevermogen (mFFRAsa) 5. Noodvermogen (mFFRda) Met name de eerste drie systeemdiensten zijn interessant voor opslagsystemen. 81

*Nog in ontwikkeling

15-3-2024

Bijlage Energieopslagvisie

Individueel achter de meter Er zijn een aantal contracten nodig • De batterij wordt op de eigen aansluiting van een bedrijf aangesloten. Het bedrijf is eigenaar van de aansluiting. • Het bedrijf heeft wel een transportbeperking vanwege de congestie. Het bedrijf heeft dan wel een aansluiting, maar tijdelijk niet de mogelijkheid om de gewenste capaciteit te gebruiken. • Regionale netbeheerder biedt een schaarsteproduct (individueel capaciteitsbeperkend contract) aan het bedrijf aan, zodat de batterij kan terug leveren op momenten waarop er wél voldoende netcapaciteit is. • De exploitant past een batterij toe, zodat de stroom opgeslagen kan worden om op een moment te gebruiken dat hij niet genoeg kan afnemen van het net. Ook kan hij terugleveren wanneer er voldoende ruimte op het net is. • De batterij kan aanvullend ingezet worden voor congestiemanagement en handel op energiemarkten.

82

Batterij

Aansluitkabel

Contract regionale netbeheerder

Onderstation

15-3-2024

Bijlage Energieopslagvisie

Collectief in de middenspanningsring* Er zijn een aantal contracten • De batterij wordt ondanks de congestie in de lokale middenspanningsring aangesloten (in overleg met netbeheerder) • De geïnteresseerde bedrijven en de aangesloten assets organiseren zich in een organisatie. Deze organisatie sluit een groeps-CBC (capaciteitsbeperkend contract) met Regionale netbeheerder af. In het CBC wordt een gezamenlijk Gecontracteerd Transport Vermogen (GTV) afgesproken. De organisatie heeft dit GTV gezamenlijk; als groep. Op momenten van schaarste heeft het collectief minder capaciteit. • De bedrijven regelen samen dat ze binnen dit afgesproken vermogen in de groeps-CBC blijven. • Eventueel stemmen de bedrijven in de organisatie hun energiegebruik af op elkaar en de batterij. * Voor het collectief aansturen van diverse opslagsystemen geldt een vergelijkbaar systeem. **Een groeps-CBC is nog in ontwikkeling bij de netbeheerders

83

MS-net Batterij Onderstation Verbruiker Aansluitkabel Groeps-CBC regionale netbeheerder

Aansluitpunt

Bijlage Energieopslagvisie

Wet- en regelgeving en energieopslag Er is nog onduidelijkheid over de omgevingsweg Omgevingswet zorgt voor nieuwe regels, belangrijke elementen zullen blijven • Met de komst van de omgevingswet krijgen regionale overheden meer ruimte om ambities in de eigen leefomgeving te realiseren doordat er minder nationale weten regelgeving is. • De elementen die tot nu toe nodig waren zullen ook in de omgevingswet geborgd worden voor realisatie van opslag, mogelijk in een andere vorm: omgevingsvergunning, natuurvergunning, milieuvergunning, watervergunning.

Juridische sturingsmogelijkheden van de gemeente • Een gemeente mag geen regels stellen over de opwek, het transport en de levering van energie (art. 84 E-Wet; blijft ongewijzigd met nieuw art. 6.8 Energiewet). Dit gaat wel om regels 'in het belang van de energievoorziening'. Regels ten behoeve van andere belangen zoals ruimtelijke ordening, mogen gemeenten en provincies wél stellen

15-3-2024

84

Bijlage B: Dragonder Oost

85

Bijlage Dragonder Oost

Vertaling standaard profielen naar situatie Dragonder Oost Deelgebied Noord

Laadpalen (#)

Warmtepompen (#)

Zonnepanelen (kWp)

Scenario 1: worst case 2050)

177

423

3575

Scenario 2: best case 2050)

177

423

2099

Scenario 3: tussenscenario 2030)

101

140 EWP + 143 HWP

1346

Laadpalen (#)

Warmtepompen (#)

Zonnepanelen (kWp)

Scenario 1: worst case 2050)

86

250

2035

Scenario 2: best case 2050)

86

250

1168

Scenario 3: tussenscenario 2030)

47

83 EWP + 83 HWP

761

Deelgebied Midden

Noord

Midden

Zuid Deelgebied Zuid

Laadpalen (#)

Warmtepompen (#)

Zonnepanelen (kWp)

Scenario 1: worst case 2050)

50

208

1277

Scenario 2: best case 2050)

50

119 ind. +

89 coll.

617

Scenario 3: tussenscenario 2030)

39

70 EWP + 68 HWP

456 15-3-2024

86

Relatieve meer investering De financiële impact van thuisopslag bij omschakeling naar all-electric Voor de casus Dragonder Oost is bepaald wat de aanvullende investering is voor 15 kWh aan batterij opslag per huishouden. De uitgangspunten hierbij zijn: ▪ Per woning wordt een batterij geplaatst, de inkoop en organisatie van het plaatsen van deze batterijen wordt door de eigenaren van de huiseigenaren uitgevoerd. Kosten hiervoor worden niet meegenomen in de analyse. ▪ Er is voldoende ruimte beschikbaar in de woning om een (thuis) batterij effectief en veilig te kunnen plaatsen. ▪ In de huidige casus wordt geen rekening gehouden met baten ten gevolge van handel in elektriciteit omdat dit de congestie kan verergeren. Mogelijk kan in de nachtelijke uren deze handel wel plaatsvinden.

87

Wanneer gekeken wordt naar de kosten van een batterij per huishouden ontstaat het volgende beeld: ▪ De aanvullende investering voor 15 kWh aan batterijopslag bedraagt €9.286,- per huishouden als gemiddelde van 10 kWh en 20 kWh opslag conform kentallen RVO. ▪ Wanneer gekeken wordt naar de investering voor een allelectric warmtepomp voor een woning van circa €13.500,(Kostenkentallen | RVO) blijkt dat de investeringslast voor een circa 70% hoger wordt.

Uitgangspunten financiële casussen Een korte opsomming van de belangrijkste uitgangspunten en aannames De casus heeft een looptijd van 15 jaar: ▪ Looptijd en exploitatieduur beide 15 jaar ▪ Afschrijving assets 15 jaar ▪ Startjaar 2024, met een volloop van de gekozen oplossing in 2 jaar.

Gehanteerde uitgangspunten ▪ Maatschappelijk rendement hanteren (4,64%) op basis van rendement eigen vermogen 12% en rendement vreemd vermogen (2%) gearing factor 0,7 ▪ Onderhoud aangenomen op 1% per jaar ▪ Vp 25,8% (indien van toepassing) ▪ Indexatie 2% voor zowel CAPEX als OPEX

Algemene aannames ▪ EIA niet van toepassing, omdat enkel kosten opgenomen worden in de casus ▪ Opslag wordt uitgevoerd als elektrische opslag per huishouden achter de meter en wordt zonder verdere (overkoepelende) inspanning gerealiseerd ▪ adoptiegraad afhankelijk van gekozen scenario ▪ Gehanteerd model: Businesscase Warmtenetten | Expertise Centrum Warmte 88

Bijlage C: Nijverkamp

89

Bijlage Nijverkamp

Infrastructuur Nijverkamp Document Stedin – november 2022

90

Bijlage Nijverkamp

Opstellen van een collectief profiel voor Nijverkamp op basis van vijf energiecategorieën Met een lijst van alle bedrijven (SBI codes) is een verdeling gemaakt in vier categorieën Cat. A verhuurbedrijven en detailhandel

Cat. C2 Cat. C1 Cat. B Cat. A

Cat. B Stadslogistiek, groothandels en magazijnopslag

Cat. C1 & C2 Drukkerijen, metaalrecyclers en carwash

Elektriciteitsprofiel Nijverkamp

140 kW/ha

Elektriciteitsvraag

Cat. D Hoogovens, vetsmelters en afvalverbranders

91

Een bedrijventerrein van categorie A is bijv. 140 kW/ha

15-3-2024

Bijlage Nijverkamp

Het gesimuleerde elektriciteitsverbruik van Nijverkamp Gedrag van Nijverkamp • Seizoensverschillen komen vooral door simuleren van zonopwek en elektrificatie van de warmtevraag (in 2030). •1 In de bouwvak en kerstvakantie zijn een duidelijke lagere afname te zien. •2 In een week zie je een duidelijk 5-2 ritme, 5 werkdagen met meer afname en 2 weekenddagen met amper elektriciteitsvraag. •3 Elektrisch vervoer wordt in de dalen ('s nachts) geladen, zonopwek vermindert de netto afname midden op de dag, en de elektrificatie van de warmtevraag verhoogt de afname op alle momenten op de dag in de winter. 92

1

1

3 2

Casus Nijverkamp – Individuele warmtebuffer Toepassing van individuele warmtebuffers in bestaande installaties Het uitgangspunt van individuele warmtebuffer is dat deze in bestaande installaties toegepast worden. Technische randvoorwaarden hierbij zijn: ▪ Inpassing binnen bestaande installatie is mogelijk

▪ Voldoende ruimte beschikbaar om buffers te plaatsen ▪ Verwacht dT over buffer circa 20K (typische ketelinstallatie)

De belangrijkste uitgangspunten en aannames voor de financiële analyse van Dragonder Oost zijn ook van toepassing op Nijverkamp (zie bijlage B: Dragonder Oost). Kosten bepaald op ca €23.500,- conform UB047b (Kostenkentallen | RVO), hierin zijn opgenomen: ▪ Voorraadvaten 500 liter (4 stuks) ▪ Inclusief benodigde materialen, benodigd leidingwerk, naisolatie nieuwe leidingen en dergelijke.

▪ Benodigd buffervolume per installatie ca 2 m3 (4 vaten van 500 liter) om tot 23 MWhr buffercapaciteit te komen op het bedrijventerrein Nijverkamp

15-3-2024

93