3. Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 - programmaplan

•

Communicatie in Pijler Mobiliteit a. Communicatie over het thuiswerken stimuleren. b. Fiets- en wandelnetwerk optimaliseren. c. Elektrisch rijden faciliteren. d. Concrete waterstofprojecten.

•

Communicatie in Pijler Gemeente als Voorbeeld a. Communicatie over het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. b. Deelname aan initiatieven op het gebied van CO2-reductie. c. Communicatie over duurzame opwek in de openbare ruimte. d. Communicatie over het groenbeleid. e. Communicatie over Innovaties: Solar carports. f. Communicatie over de ontwikkeling rond waterstof. Participatie-aanpak In 2020 werd een enquête onder bewoners van zowel verkenningsbuurten als overige buurten gehouden en werd hen gevraagd hoe zij tegenover de aardgasvrij opgave staan Belangrijke bevindingen uit deze enquête zijn: •

Tempo: In Veenendaal hoeven de bewoners niet voorop te lopen en willen voorlopig doorgaan met aardgas. Dit geldt in grotere mate voor de bewoners in de

20

Organisatie en financiën

verkenningswijken. In de aanloop naar aardgasvrij, is het belangrijk dat bewoners gedurende het gehele traject duidelijk geïnformeerd worden. Er is behoefte aan een prijsopgave om de woning geschikt te maken voor aardgasvrij of aan een buurt- of energiecollectief om dit te regelen. Veel mensen zien zo’n collectieve oplossing als een mogelijkheid, wanneer dit leidt tot ontzorging. Betaalbaarheid: Voor alle wijken geldt dat, als er een alternatief komt voor aardgas, dit volgens de bewoners alleen mag als de maandlasten niet hoger worden. Bij een groot deel van de bewoners leeft het besef dat het beter is om vroeg te beginnen en te profiteren van subsidies die nu nog beschikbaar zijn. Ontzorgen: Als er in de wijk een alternatief voor aardgas wordt aangelegd, willen bewoners vooral worden geïnformeerd en ontzorgd. Dit kan door een overzicht van aannemers.. In de verkenningswijken geeft een relatief grote groep bewoners (155 van de 413 reacties) aan, zelf aan de slag te willen en keuzevrijheid te willen behouden.

In de komende jaren kiezen we voor participatie op maat; dat betekent dat we onze participatie pas verdiepen als we concrete resultaten hebben waarmee het gesprek aangegaan kan worden. In eerste instantie blijft de participatie dus op het niveau van informeren en inventariseren. Waar mogelijk maken we een verdiepingsslag. Inwoners hebben vooral behoefte hebben aan duidelijkheid. Wanneer is mijn wijk aan de beurt? Wat doe ik in de tussentijd met mijn oude CV-ketel? Kortom, realistisch, laagdrempelig en financieel haalbaar zijn sleutelwoorden. Om tot een concrete oplossing op buurtniveau te komen, is draagvlak (of minimaal acceptatie) nodig onder bewoners over welke oplossing het beste past bij hun buurt en woning.

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Samenhang & kaders

Participatie doelen en vormen Er is één centraal doel om aan participatie te werken in de warmtetransitie, namelijk: draagvlak! Door goede oplossingen en scenario’s uit te werken, deze af te stemmen en te luisteren naar bewoners willen we zo goed mogelijk invulling geven aan de wensen en zorgen die leven onder bewoners. Ook spelen we graag in op bewonersinitiatieven en nemen ideeën (incl. de randvoorwaarden die voor iedereen gelden) graag mee in de aanpak.

Routekaart

Strategie

Doelen en acties per pijler

Organisatie en financiën

De buurtuitvoeringsaanpak – bewoners bepalen het succes van de warmtetransitie Na de vaststelling van de Transitievisie Warmte gaan we verder met de buurtuitvoeringsplannen. Wat betekent dat nou precies? Uit het onderzoek dat voor de Transitievisie Warmte is uitgevoerd, is een aantal wijken geschikt gebleken om mee te starten.

Figuur 13: de piramide van

21

Bij het starten van de BuurtUitvoeringsaanpak wordt per buurt een aanpak-op-maat gemaakt. De website www.duurzaamveenendaal.nl speelt hierbij een centrale rol.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders

Routekaart Pijler Mobiliteit

Pijler Werken

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

De doelen en acties in de pijler Wonen Wat willen we bij de pijler Wonen bereiken en hoe gaan we dit doen?

•

De overall doelstelling voor alle pijlers samen is dat wij in Veenendaal in 2025 10% van de energie hebben bespaard ten opzichte van 2014 en 10% van de verbruikte energie duurzaam hebben opgewekt.

•

Wat willen we bereiken? Vanuit de pijler Wonen blijven wij onze inwoners daarbij helpen. Wij werken aan de volgende doelstellingen: Meer duurzame energie opwekken • Streven naar 10.000 installaties (aansluitingen) met zonnepanelen met 35,4MW opwek eind 2025. • Streven naar 20.000 zonnepanelen op daken van woningbouwcorporatie-woningen aanwezig eind 2025. Meer energie besparen • Streven naar 6000 bezoeken & scans & adviezen uitgevoerd in/door Trefpunt en Energieloket aan inwoners en maatschappelijke instellingen eind 2025. • Streven de woningcorporaties naar een beter gemiddelde EI (Energieprestatie-Index), dan het gemiddelde in 2021, eind 2025. • Streven naar 40 VVE’s met een uitgebreid energie-advies, 30 VVE’s ondersteund bij besluitvorming en in 20 VVE’s zijn isolatie-, energie- en aardgas bespaarmaatregelen gestart eind 2025. Meer aardgas besparen • Streven naar 2 communicatie- en participatietrajecten in buurten met een vastgesteld buurtuitvoeringsplan eind 2025.

•

Streven naar 40 % aardgasreductie in begeleide/geadviseerde woningen in buurten met een buurtuitvoeringsplan eind 2025. Streven naar 5 % aardgasreductie in de overige wijken (waarbij particulieren begeleid en ondersteund zijn o.a. met collectieve inkoop eind 2025. Streven naar 3 zorginstellingen die via de Greendeal Duurzame Zorg aangesloten zijn op de koplopersgroep eind 2025.

Nieuwbouw gestapeld meer dan BENG • Streven naar het realiseren van ten minste 1 bouwproject per jaar in de gestapelde bouw die verder gaat dan BENG. NB: in de Omgevingsvisie is aangegeven dat alle grondgebonden nieuwbouwwoningen helemaal energieneutraal gebouwd moeten worden (alleen uitzonderingen indien echt niet uitvoerbaar).

Wat gaan we doen? De woonsector kan worden verdeeld in huur en koop. Beide groepen staan voor dezelfde uitdagingen, de benadering verschilt. Er zijn ook kansen om samen op te trekken. We willen alle inwoners energiebewuster maken. Centraal daarbij is het Trefpunt. Woningeigenaren worden gestimuleerd en ondersteund door het voortzetten van de duurzaamheidslening. We willen het succes van de afgelopen jaar gaan doorzetten, met nadruk om de lening te gebruiken voor isoleren. Bij huurwoningen zijn er meer mogelijkheden om met woningbouwcorporaties een gezamenlijke aanpak te ontwikkelingen

22

Gemeentebrede aanpak Wij gaan door met een aantal goedlopende projecten om onze inwoners te ondersteunen in aanpak van de eigen woning of bij gedragsverandering. De in de periode 20222025 op te zetten communicatiecampagnes dragen hieraan bij (zie Strategie voor aanpak). Wij willen aan de slag gaan met de volgende onderdelen: • Trefpunt#Duurzaam: wordt het gezicht van de aanpak. • Het energieloket biedt ondersteuning aan alle typen eigenaren die energie willen besparen en duurzaam willen opwekken. • Energiecoaches helpen huurders om energie te besparen (met ondersteuning vanuit de gemeente en corporaties). • Diverse bewustwordingscampagnes. • Ontwikkeling van digitale tools: digitale quick scan Breda • Financiële instrumenten: doorontwikkeling Duurzaamheidslening en eventuele overige middelen. • Intensieve ondersteuningstrajecten voor VVE’s . • Warmtescan acties in combinatie met collectieve inkoopactie. Stimuleren buurtinitiatieven die nu ontstaan n.a.v. de warmtescan contacten in de straat/buurt. • Opstellen soortenmanagement plan (Natuurbeschermingswet). • Collectief zonnedak in de wijken postcoderoos regeling. • Door met samenwerkingsovereenkomsten Duurzame zorg. Doorstroming van zorginstelling naar koplopersgroep. • Verkenning energierandvoorwaarden en eisen in omgevingsplannen en programma.

• Innovatie en ontwikkelingsprojecten woningen: (achtergrond: zie Strategie voor de aanpak).

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Pijler Wonen

Samenhang & kaders Pijler Werken

Het Trefpunt is belangrijk om woningeigenaren te bereiken. Door het inrichten van een fysiek punt waar inwoners informatie kunnen halen en inspiratie kunnen opdoen zorgen we voor een daadwerkelijke beleving, waardoor we meer inwoners bereiken. Het Trefpunt is een laagdrempelige plek waar we inwoners verleiden om stappen te gaan zetten. De warmtetransitie en aardgasloos wonen zijn doelen die stapsgewijs moeten worden bereikt. Als inwoners beter zicht krijgen op wat per stap het WAT kan zijn, op weg naar de stip op de horizon, komen de doelen langzaam dichterbij. Het is een misverstand dat we binnen een paar jaar geen gas meer hebben. Het Trefpunt moet dit inzicht concreet zichtbaar maken.

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Pijler Gemeente als voorbeeld

De ondersteuning is zowel gericht op collectieven, kopers, partijen die het meest waarschijnlijk zullen investeren in gezamenlijke maatregelen. Het energieloket haalt ook de verhalen uit de wijken op en zet de koplopers in het zonnetje. In komende periode zal het energieloket naast de digitale loket-functie aanwezig zijn in het Trefpunt, en ook met de caravan in de wijken.

In de Transitievisie Warmte 1.0 van Veenendaal is een 3-sporenaanpak opgenomen, die aangeeft hoe Veenendaal aan een aardgasvrije toekomst bouwt (zie: Strategie voor de aanpak). De grootste stappen zetten we in de gebieden waarvoor we in de periode 2022-2025 een ‘buurtuitvoeringsplan’ opstellen. Zo’n plan stellen we op in de buurten waar we voorlopig de meeste kansen zien om op korte termijn flink aardgas te besparen, of waar we ervaring willen opdoen met een bepaalde aanpak.

Het Trefpunt is de plek waar vanuit de verschillende inspanning/projecten vanuit de pijler Wonen worden uitgevoerd. Doe je mee, dan ga je naar het Trefpunt.

Het digitale energieloket geeft actieve ondersteuning op het gebied van in te zetten subsidies en regelingen, voordelen door gezamenlijke acties en advisering.

zelf. Een volgende stap om VVE’s te stimuleren aan de slag te gaan, vraagt om intensieve ondersteuning in energieadvies, begeleiding besluitvorming en ontzorging uitvoering. Deze aanpak moet ertoe leiden dat eind 2025 10 complexen grote stappen gaan zetten om energie te besparen. De lessen kunnen vervolgens toegepast worden op andere VVE’s. Buurtgerichte aanpak: buurtuitvoeringsplannen

Het Trefpunt is het verlengstuk van het digitale Energieloket en de (mobiele) energiecaravan. In het Trefpunt werken vrijwilligers die onze inwoners kunnen adviseren met concrete voorbeelden.

Om inwoners naar het Trefpunt te krijgen worden verschillende acties gestart: Energiebespaartas Vouchers voor kleine maatregelen (led lampen actie, tochtstrips) Energiedisplay Thema avonden energietransitie Trefpunt-locaties in de wijk/pop up

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

We zetten fors in op de warmtescans. De ervaring van de afgelopen periode wordt gebruikt. Het wordt een collectieve aanpak waarbij per straat warmtescans worden uitgevoerd. Per straat wordt een bewonersavond georganiseerd om vanuit de scans een optimale ondersteuning te bieden aan inwoners om per straat een collectieve inkoop actie te faciliteren. In Veenendaal zijn veel VVE’s. Tot op heden hebben meer dan 20 VVE besturen een basistraining verduurzaming VVE’s gehad. Op regionaal niveau is een actieve kenniskring voor VVE’s opgericht. De Kenniskring is bedoeld om ervaringen uit te wisselen, van elkaar te leren en best practices beschikbaar te stellen. De Kenniskring heeft een eigen website met praktische informatie over verduurzamen en over het netwerk

23

De buurtgerichte aanpak is een intensieve aanpak, die begint met het opstellen van een plan, samen met de buurt en betrokken partijen zoals bijvoorbeeld waterschap, corporaties en netbeheerder. Er moet een plan komen dat zorg draagt voor een duurzame en betrouwbare warmtevoorziening, maar dat bovenal ook betaalbaar is. Iedereen moet immers mee kunnen doen.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Strategie

Pijler Mobiliteit

Pijler Werken

We willen de tijd nemen om gezamenlijk een goed plan op te stellen en de nodige onderzoeken te doen. Dit betekent overigens niet dat we een afwachtende houding hebben: we willen bewoners al zo snel mogelijk helpen om de eerste (spijtvrije) stappen te zetten. Aanwezigheid in de wijk is daarbij erg belangrijk. We zetten in op fysieke ‘dependances’ van het Trefpunt. We maken de buurtgerichte aanpak daarnaast een integraal onderdeel van het wijkgerichte werken, zodat we ons richting de inwoner presenteren als één gemeente.

Routekaart

Pijler Gemeente als voorbeeld

gebeurt en het een integraal onderdeel vormt van de gebiedsvisie. De woningbouwcorporaties hebben hun zorgen geuit over de haalbaarheid van energieneutrale grondgebonden sociale woningbouw en het ‘meer dan BENG’ bouwen van appartementen in de sociale woningbouw. In de gebiedsvisies werken we samen aan het vergroten van de haalbaarheid en het creëren van kansen voor verduurzaming van sociale nieuwbouwwoningen.

•

• •

Innovaties We willen meer op buurtniveau samenwerken en inwoners uitdagen en vooral laten meedenken en meepraten. Hierdoor komen inwoners meer in gesprek over de aardgasloze toekomst in de wijk. Bijvoorbeeld door het online faciliteren van paneldiscussies of een heuse uitzendingen van ‘de Achterkant van het gelijk’ of een spelshow, talkshow of duurzaamheidsbingo’s per buurt. Wij willen aan de slag gaan met de volgende onderdelen • Opstellen/vaststellen van buurtuitvoeringsplan. • Ontwikkeling pop up stores Trefpunt buurtuitvoeringsplan. • Brede collectieve inkoopacties voor woningeigenaren. • Ondersteunen particuliere initiatieven. • Financieringsmogelijkheden voor inwoners (bijv een ESCo, zie bij Innovaties).

In de pijler Wonen verwerken we verschillende innovaties in de projecten en activiteiten, zowel door financiële ondersteuning van innovaties bij woningen als het stimuleren van de uitvoering van technische ontwikkelingen. Wij volgen hierbij diverse onderzoeken in andere regio’s en wij verwerken de uitkomsten bij de verdere uitwerking van onze aanpak. Financieel ondersteunen van innovaties (in begroting is innovatiebudget opgenomen) •

Verkennen mogelijkheid oprichten ESCo in de regio, waarin we zorgen dat inwoners dezelfde energierekening houden.

Gebiedsvisies Vanuit de pijler Wonen worden de verschillende gebiedsvisies ondersteund. Zodat er goed kan worden aangesloten bij nieuwe ontwikkelingen. Bestaande bouw kan meeprofiteren van nieuwbouw. Elke gebiedsvisie krijgt een hoofdstuk energiezuinige wijk. Het Franse Gat is een voorbeeld waarbij dat al

Figuur 14: energienetten slim 24

Doorontwikkeling van de Duurzaamheidslening naar een bredere leningsvorm: stimuleringslening. Dus ook voor bijvoorbeeld energieneutrale nieuwbouw, eventueel ook als regionale stimuleringsregeling. Subsidieregeling onderzoeken om kosten van afsluiten aardgas (bij Stedin) te dekken. Verder onderzoeken van een subsidieregeling om de minst kapitaalkrachtige financieel te ondersteunen --> aanspraak huidige landelijke subsidie is voor deze doelgroep niet mogelijk want dan moeten zij voorinvesteringen doen en dat is vaak niet mogelijk.

Technische ontwikkelingen stimuleren •

• •

Innovatie om hoge temperatuur te leveren, zodat er geen lagetemperatuur verwarming nodig is --> beperkte aanpassing in de woning. Minder aanpassingen/grote verbouwing nodig, wat nu mensen tegenhoudt om te gaan verduurzamen. Smart grid project Groenpoort. Streven om samen met ontwikkelaars en andere bouwers op zoek te gaan naar projectontwikkelingen van energie neutrale appartementen.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Figuur 15: doelenboom met meetbare doelen voor de pijler

Routekaart Pijler Mobiliteit

25

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

De doelen en acties in de pijler Werken Wat willen we bij de pijler Werken bereiken en hoe gaan we dit doen? Om de overalldoelstellingen uit het programma te kunnen realiseren voor bedrijven, is een intensivering van de huidige aanpak nodig. De RES vraagt om een stevige energiebesparing bij bedrijven en om een sterke toename van zon op dak bij bedrijven. Wettelijke normen zoals de energiebespaarplicht vanaf 2019 en de Label C plicht voor kantoren in 2023 worden steeds strenger. Dit vraagt ook om een stevigere inzet op handhaving van de wettelijke kaders. Daarnaast willen we in deze pijler ambities realiseren en zetten we de eerste stappen naar aardgasvrije bedrijventerreinen. Naast het huidige energieloket voor bedrijven, werken we toe naar een centraal punt voor ondersteuning en ontzorging voor bedrijven (waaronder winkels) en willen dat vormgeven binnen een regionaal Energie-Expertisecentrum. Ook sluiten we aan bij het regionale Living Lab Circulaire Economie Foodvalley. Voor het versterken van de handhaving van de wettelijke kaders en het realiseren van de ambities, werken we aan de volgende doelstellingen:

Wat willen we bereiken? Vanuit de pijler Werken blijven wij onze inwoners en bedrijven daarbij helpen. Wij werken aan de volgende doelstellingen: Meer energie opwekken • Streven naar 100.000 zonnepanelen op bedrijfsdaken of bedrijfsparkeerplaatsen in Veenendaal met 30 megawatt opwek (op basis van SDE++-beschikkingen) eind 2025 • Streven naar minstens twee solar carports (met in totaal minimaal 1000 panelen) gerealiseerd op parkeerterrein van bedrijven eind 2025.

Meer energie besparen • Streven naar 400 bezoeken, scans of adviezen uitgevoerd door het Energieloket voor bedrijven eind 2025. • Streven naar een energielabel C of hoger voor alle kantoren in Veenendaal eind 2025. • Streven naar 250 bedrijven/kantoren/winkels/ instellingen door de ODRU gecontroleerd/bezocht op wettelijke energiemaatregelen vanaf 2022 eind 2025. Meer aardgas besparen • Sreven naar een vastgesteld buurtuitvoeringsplan voor bedrijventerrein De Faktorij/De Vendel eind 2025. • Streven naar 10% aardgasreductie op bedrijventerrein Factorij/De Vendel. Als een omvangrijke subsidie voor verduurzaming van het terreinen wordt binnengehaald is het doel voor 2025 een reductie van 25% eind 2025. • Streven naar 25/50* (*geen/wel grote subsidie) bedrijven op bedrijventerrein Faktorij/De Vendel met advies begeleid naar het nemen van aardgas besparende maatregelen die verder gaan dan de energiebespaarplicht en Label C-plicht voor kantoren eind 2025. • Streven naar minstens 1 pilotproject gerealiseerd met kleinschalige waterstofproductie eind 2025. Nieuwbouw BENG en meer • Alle nieuwbouw bedrijfspanden worden aardgasvrij opgeleverd, behalve waar aardgas nodig is voor productieprocessen. • We groeien toe naar de situatie dat eind 2025 alle nieuwe bedrijfspanden het dak volledig benutten voor zonne-energie.

26

Wat gaan we daarvoor doen? Energieloket voor bedrijven uitbouwen Tegelijkertijd met het versterken van de handhaving willen we ondernemers blijvend ondersteunen met een energieloket. Het energieloket is de ingang voor alle vragen. Daarbij willen we ondernemers zo integraal mogelijk helpen bij verduurzaming van hun pand. Een ondernemer die komt voor zon op dak, informeren we ook over de wettelijke maatregelen, toekomstige energie-eisen voor kantoren en utiliteit en over de overstap naar aardgasvrij die uiteindelijk gemaakt zal moeten worden. Als gesprekspartner van de ondernemers, zoekt , zoekt het energieloket de verbinding met de thema’s circulariteit en klimaatadaptatie. Dit vraagt om een professionalisering van de dienstverlening. Het energieloket voor bedrijven integreren we daarom zo veel mogelijk in de plannen voor een regionaal Energie Expertisecentrum. Om meer impact te maken zetten we het energieloket voor bedrijven steviger neer: • In de informatievoorziening over aardgasvrije bedrijventerreinen willen we het energieloket een belangrijke rol geven. • We willen warmtescans aanbieden aan kleine en middelgrote bedrijven. • We informeren over het energieloket via de kanalen van BOV en gemeente. • Er wordt een campagne gestart voor energiebesparing bij winkeliers, gericht op kosten- en energiebesparing.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Van energieconvenant naar een coalitie van ambassadeurbedrijven In de periode 2017-2021 konden bedrijven meedoen aan een energieconvenant. Daarbij kregen ze ondersteuning om te voldoen aan wettelijke maatregelen en werden ze gestimuleerd om extra maatregelen te nemen. In de nieuwe periode willen we een andere insteek nemen. We verwachten in deze fase van bedrijven dat ze voldoen aan wettelijke maatregelen. Voor het nemen van ‘extra’ maatregelen is overtuigingskracht nodig. Om alle Veense bedrijven te bereiken en aan te spreken is een groot netwerk nodig. Daarom willen we een coalitie op van bedrijven oprichten voor wie de energietransitie onderdeel van hun dagelijks werk is: bouwbedrijven, installatiebedrijven, adviesbureaus, makelaars, financiers. Door hun klanten ervan te overtuigen wat de noodzaak om te verduurzamen, komt de transitie verder in de versnelling. Als onderdeel van deze coalitie willen we een gezamenlijke aanpak ontwikkelen om meer personeel voor de energietransitie op te leiden en te werven. Aanpak aardgasvrije bedrijventerreinen verder vormgeven. Hoewel een klein deel van de bedrijven actief vooroploopt in verduurzaming en sommige Veenendaalse bedrijven al van het aardgas zijn, is er een grote groep die nog niet met dit onderwerp bezig is. Bij weinig bedrijven is er de bewustwording dat ze op weg naar 2050 een alternatief voor aardgas moeten vinden.

De komende vijf jaar willen we de bewustwording vergroten. Bijvoorbeeld via berichtgeving in nieuwsbrieven, in de openbare ruimte en met events/webinars. We willen dat elke ondernemers die een lange termijn investering doet in zijn pand of bedrijfsvoering zich ervan bewust is wat de impact van de energietransitie is. Tegelijkertijd is het lastig om over alternatieven voor aardgas te praten als je niet weet wat de alternatieven zijn en hoe we die gaan implementeren. We richten ons daarom alvast op één terrein om een plan uit te werken op korte termijn, met als doel om daar versneld het aardgasverbruik terug te brengen. Hiervoor is in de TVW het bedrijventerrein Faktorij/De Vendel aangewezen.

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Pijler Gemeente als voorbeeld

We vragen een Proeftuin-subsidie (PAW) aan bij het rijk zodat we de middelen hebben om ondernemers te ondersteunen en om de onrendabele top van bepaalde maatregelen af te dekken. Wordt de subsidie toegekend, dan biedt dit een geweldige kans om het terrein een kwaliteitsimpuls te geven en de toekomstbestendigheid te vergroten. De gemeente en bedrijven moeten dan wel op volle kracht aan de slag om op korte termijn de ambities waar te maken. Zonder de subsidie kunnen we ook stappen nemen, maar liggen meer onrendabele maatregelen in eerste instantie buiten bereik. In beide gevallen is één ding gelijk: de sleutel tot succes is het bereiken en enthousiasmeren van de ondernemer om mee te doen en stappen te zetten. Handhaving verder versterken Bedrijven kunnen enerzijds nog steeds stappen maken met het nemen van wettelijke maatregelen zoals de EED, energiebespaarplicht en label C plicht. De eisen worden in de loop van de tijd strenger. Omdat wet- en regelgeving de afgelopen jaren veel onder de aandacht zijn gebracht, verwachten we dat iedereen hieraan voldoet. Toezicht en handhaving gaan we daarom versterken. Innovatie: Stimuleren zon op bedrijfsdaken, kleinschalige waterstofproductie en zon op bedrijfsparkeerplaatsen Het project ‘Zon op bedrijfsdaken’ van de BOV is de afgelopen jaren erg succesvol verlopen.

Door de vier georganiseerde campagnes is een groot aantal bedrijven als onderdeel van het collectieve project voorzien van zonnepanelen. Andere bedrijven zijn geïnspireerd geraakt en worden aangemoedigd om zelf ook panelen te plaatsen, of op een andere manier met verduurzaming aan de slag te gaan. Tegelijkertijd gaat het niet vanzelf: er zijn veel obstakels die opgelost moeten worden, van dakconstructies tot verzekeringen. Om de ambities van de RES te realiseren worden er in het tweede programmaplan weer middelen 27

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

vrijgemaakt om nieuwe campagnes zon op bedrijfsdaken mogelijk te maken. Zon op dak is steeds geaccepteerder. De vraag is: welke technieken zijn nog in ontwikkeling, maar kansrijk voor de toekomst? Als onderdeel van de inzet op innovatie richten we ons in ieder geval op twee technieken: Zon-op-parkeerplaatsen en kleinschalige waterstofproductie bij bedrijven. Zon op parkeerplaatsen is op dit moment financieel nog niet zo aantrekkelijk dat het grootschalig toegepast wordt. Door extra ondersteuning en financiering gaan we minstens twee voorbeeldprojecten realiseren in Veenendaal. Waterstof heeft misschien wel de toekomst, maar bevindt zich nog in een voorfase in Veenendaal. Waterstof is in de circulaire economie echter essentieel om de rol van fossiele grondstoffen over te nemen. We zien in Veenendaal goede kansen, zeker op het industrieterrein Nijverkamp, om in de toekomst bedrijvigheid rondom (groene) waterstof te creëren. Door een kleine elektrolyser te realiseren willen we daarnaast een plek creëren waar het lokale bedrijfsleven en energieprofessionals in opleiding kennis en ervaring op kunnen doen met deze nieuwe techniek. Om dit te realiseren zetten we extra financiële middelen in (in de begroting is een innovatiebudget opgenomen).

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Figuur 16: doelenboom met meetbare doelen voor de pijler

Routekaart Pijler Mobiliteit

28

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Routekaart

Doelen en acties per pijler

Strategie

Pijler Mobiliteit

Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

De doelen en acties in de pijler Mobiliteit Wat willen we bij de pijler Mobiliteit bereiken en hoe gaan we dit doen? De doelstelling voor beperking van uitstoot van mobiliteit is het meest conjuctuurgevoelig ten opzichte van de pijlers Wonen en Werken. Mede daardoor is in 2017-2020 het energieverbruik toegenomen. Er is dus een ‘achterstand’ in te halen in de periode 2022-2025. We verwachten dat mede door de Coronapandemie de uitstoot van mobiliteit in 2020 en 2021 al flink is afgenomen. We willen deze daling vasthouden. De basis voor de aanpak is de trias mobilica (als variant op de Trias Energetica): we blijven tegelijkertijd inzetten op het verminderen, veranderen en verbeteren van mobiliteit.

We zetten dus ook in op energiezuinige en duurzame vormen van mobiliteit: we stimuleren lopen, fietsen en OV. De inzet op ‘zero emissie’ mobiliteit is het sluitstuk op weg naar CO2-neutrale mobiliteit.

• •

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Om de strategische doelstellingen voor 2025 te bereiken, werken we in samenhang met het regionale mobiliteitsprogramma aan de volgende concrete doelstellingen:

Thuiswerken stimuleren Door Corona zijn de mogelijkheden die (kantoor-)medewerkers hebben om thuis te werken in korte tijd sterk toegenomen. Voor een belangrijk deel is thuiswerken afhankelijk van bedrijfsbeleid: de regels voor het wel/niet thuiswerken en de ‘hard- en software’ om dat te ondersteunen. De rol van de gemeente ligt daarom vooral op het vlak van bewustwording. Samen met de partners van het Mobiliteitsconvenant van de Regio Foodvalley bouwen we de komende jaren aan blijvende bewustwording bij bedrijven en werknemers van Veense bedrijven, zodat het thuiswerken onderdeel is en blijft van de werkcultuur.

Vervoersbewegingen voorkomen • Streven naar 5 bewustwordingsacties rondom thuiswerken eind 2025. Meer alternatieven voor auto (fiets/OV/lopen) • Streven naar 500 extra fietsparkeerplekken gerealiseerd bij OV-locaties en in het centrum t.o.v. 2019, eind 2025. • Streven naar het gelijkblijven of verbeteren van de verhouding tussen het aantal verkeersbewegingen tussen fiets en auto (bestuurders) t.o.v. 2019, eind 2025. • Streven naar een aandeel OV in de modal split van Veenendaal van 4% of hoger eind 2025.

Figuur 17: de ‘trias mobilica’ Door de Coronapandemie is thuiswerken in een stroomversnelling gekomen. Om de positieve effecten daarvan te behouden is bewustwording nodig. Voorkomen van mobiliteit is echter niet altijd mogelijk en ook niet altijd wenselijk.

Meer niet-fossiel vervoer • Streven naar 5000 voertuigen in Veenendaal met duurzaam energieverbruik* (*totaal aantal geregistreerde CNG, elektrische, hybride en waterstofvoertuigen) eind 2025. • Streven naar in totaal 200 publieke laadpalen in Veenendaal eind 2025. • Streven naar minstens 25 deelnemers aan een lokaal waterstofconvenant/-overeenkomst, waarvan 10 deelnemers waterstofvoertuigen hebben aangeschaft eind 2025. 29

Streven naar 1 snellaadlocatie in Veenendaal eind 2025. Streven naar minstens 1 waterstofvulpunt operationeel (kleinschalig vulpunt of openbaar tankstation) in Veenendaal eind 2025.

Beleidslijn mobiliteit o.b.v. Omgevingsvisie uitbouwen De Omgevingsvisie biedt de integrale afweging hoe de gemeente Veenendaal tot 2030 meer alternatieven biedt voor de auto. Dit is ook in lijn met de ambitie van het Mobiliteitsconvenant van de Regio Foodvalley. In de Omgevingsvisie is hiervoor een aantal opgaven benoemd: • Naar een optimaal fiets- en wandelnetwerk, o.a. door aanleg van snelfietsroutes en wandelroutes. • Kwaliteitsimpuls openbaar vervoer. • Werken met passende parkeermogelijkheden.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

De rol van het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 hierin, is om te zorgen dat de inzet die de komende jaren wordt gedaan op dit thema (met name vanuit het Omgevingsprogramma Openbare Ruimte (OPOR)) aansluit en aan blijft sluiten bij de doelen en inspanningen vanuit het programma ENV. Ook wordt vanuit het programma extra financiering ter beschikking gesteld voor fiets-, OV, en wandelstimuleringscampagnes. De investeringen voor de fysieke inrichting zijn een onderdeel van het OPOR – rekening houdend met beperkingen in financiën en capaciteit. In de periode 20222025 gaan we daarnaast in gesprek over de mogelijkheden voor een zero-emissiezone in de binnenstad, zodat deze evt. in de periode 2025-2030 gerealiseerd kan worden.

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

30

Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

De eerste concrete waterstofprojecten In de periode 2017-2021 is het thema waterstofmobiliteit op de agenda gekomen. Uit een eerste behoeftepeiling onder bedrijven is gebleken dat bedrijven geïnteresseerd zijn om te investeren in waterstof. Om de eerste projecten van de grond te krijgen is er een actieve rol nodig vanuit de gemeente vraag en aanbod koppelen vraagt coördinatie. Daarnaast zijn de investeringen in waterstof op dit moment nog aanzienlijk (zeker ten opzichte van elektrisch rijden) en is er vaak een onrendabele top bij projecten. In dat geval kan een bijdrage van de gemeente helpen om de eerste stappen te zetten.

Elektrisch rijden faciliteren In 2021 stelt de gemeente Veenendaal een laadvisie op, die tweejaarlijks geactualiseerd wordt. Dat is ook nodig, want het aantal elektrische auto’s neemt snel toe onder invloed van landelijke en lokaal stimuleringsbeleid. De snelle groei van elektrisch rijden zal de komende jaren een steeds groter effect krijgen op de CO2-uitstoot door mobiliteit in Veenendaal. De laadvisie is daarbij bepalend voor de inzet die we doen. De inspanningen vanuit het Programma zijn erop gericht om de ambtelijke organisatie voor te bereiden op de verwachte toename van elektrisch laden. De toename van laadpalen in de publieke ruimte vraagt om extra capaciteit voor het uitvoeren van het plaatsingsbeleid. Bijvoorbeeld door het actualiseren van plan- en prognosekaarten en het afhandelen van bezwaarschriften. Anderzijds zetten we in op innovatieve ontwikkelingen om voorbereid te zijn op de toekomst: het stimuleren van snelladers en laadpleinen (met bij voorkeur bi-directioneel laden). Tot 2023 zetten we vooral in op het faciliteren van elektrisch personenvervoer. In 2023 bekijken we welke rol we hebben bij het verder uitrollen van elektrische mobiliteit binnen o.a. (zwaar) transport.

Doelen en acties per pijler

We zetten in op o.a. de volgende activiteiten: • Tot stand brengen en uitbouwen Veenendaalse inten tieovereenkomst voor waterstof. • Faciliteren initiatiefnemers bij zoektocht naar geschikte projectlocaties. • We onderzoeken de mogelijkheid voor een subsidieregeling voor kleinschalige waterstofvulpunten. • We dragen bij aan de verdere opbouw van het regionale netwerk rondom waterstof.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Figuur 18: doelenboom met meetbare doelen voor de pijler

Routekaart Pijler Mobiliteit

31

Strategie

Doelen en acties per pijler

Pijler Gemeente als voorbeeld

Organisatie en financiën

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

De doelen en acties in de pijler Gemeente als Voorbeeld Wat willen we bij de pijler Gemeente als Voorbeeld bereiken en hoe gaan we dit doen? De gemeente heeft een voorbeeldfunctie voor inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en medewerkers. Als we aan onze inwoners vragen om te investeren in duurzaamheidsmaatregelen voor hun woningen om tot een energie neutrale gemeente te komen, moeten we zelf als gemeente het goede voorbeeld blijven geven voor besparing van en opwek op ons eigen vastgoed en in de openbare ruimte. Juist met deze voorbeeldfunctie kunnen we de inwoners laten zien wat de mogelijkheden zijn om te verduurzamen, op welke manieren dit kan en wat de effecten zijn van de maatregelen die we nemen. Daarnaast kan de gemeente als initiator het voortouw nemen bij nieuwe (technisch innovatieve) initiatieven, waarmee we waar mogelijk op kunnen trekken met lokale partijen. Doordat energieneutraliteit onderdeel uitmaakt van het grotere thema duurzaamheid zal ook binnen deze pijler een kruisbestuiving plaatsvinden met circulariteit, biodiversiteit en een klimaat adaptieve leefomgeving.

Doordat we als gemeente alleen op natuurlijke momenten, d.w.z. tegelijk met groot onderhoud of beheer, duurzame maatregelen treffen zijn we afhankelijk van het tempo van het Integraal Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan Vastgoed (DMOP). Dit is de leidraad voor de verduurzaming van ons vastgoed.

Reductie van energieverbruik, CO2 uitstoot en aardgasverbruik Door de overstap op LED van alle openbare verlichting en VRI’s (verkeerslichten etc.) in de openbare ruimte zal het energieverbruik per installatie (lantarenpaal of VRI) afnemen. Door het nemen van energiebesparende maatregelen in het gemeentehuis streven we naar een daling van de CO2 uitstoot eind 2025 met 7% ten opzichte van 2019 en een reductie van het aardgasverbruik van 13%. Toename van duurzaam wagenpark Streven we naar 50% van de voertuigen van het gemeentelijk wagenpark dat rijdt met duurzame energieverbruik eind 2025.

Meer CO2 compensatie door meer bomen We streven naar meer bomen in de openbare ruimte eind 2025 dan in 2021 geteld zijn.

Aardgas uitfaseren bij gemeentelijk vastgoed Gemeentelijk vastgoed in de buurtuitvoeringsplannen, wordt meegenomen in de (klein) collectieve of individuele oplossingen om van het aardgas te gaan.

Wat gaan we daarvoor doen?

Wat willen we bereiken? Om de strategische doelstellingen voor 2025 te bereiken werken we werken aan de volgende concrete doelen: Opwekken van duurzame energie We streven naar het plaatsen van 280 zonnepanelen op het gemeentelijk vastgoed in de periode tot eind 2025. Daarmee wordt naar verwachting 63.000 kWh energie opgewekt.

Grootschalige duurzame opwek op openbare ruimte (parkeren en bermen) We streven naar een opwek van 1 MW tot eind 2025 door het plaatsen van zonnepanelen in de openbare ruimte zoals bermen en parkeerplaatsen, mede om te voldoen aan de doelstelling van de RES. Dit sluit tevens aan op de Omgevingsvisie waarbij we het opwekken van energie op onbenutte terreinen in gebouwd gebied stimuleren.

Nieuwbouw energieneutraal Alle nieuwbouw van gemeentelijk vastgoed tot en met 2025 wat in (gezamenlijk) gemeentelijk beheer is energieneutraal en aardgasvrij opgeleverd. Het betreft hier de nieuwbouw van bijvoorbeeld de brandweerkazerne, IW4 en de gemeentewerf.

32

Implementeren routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed (uit het Integraal Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan Vastgoed) In de afgelopen periode is het duurzaam Meerjarenonderhoudsplan (DMOP) voor het gemeentelijk vastgoed opgesteld. Hiermee is een stap gezet richting meer CO2 reductie en energieneutraliteit. Voor de (aankomende) beheerperiode 2021-2024 van het DMOP is gekozen voor een realistische en kostenefficiënte aanpak, waarmee de gemeente de eerste stappen zet naar CO2-reductie en energieneutraliteit.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Pijler Gemeente als voorbeeld

onze CO2-uitstoot per energiestroom. Hierin is gekeken naar de gemeentelijke organisatie en zijn ook aangesloten partijen als IW4/ DEVO/OVO/ Ontmoetingshuis meegenomen.

Het gaat hier om verduurzamingsmaatregelen die op een natuurlijk moment kunnen worden uitgevoerd (d.w.z. tegelijk uitgevoerd worden met onderhoudswerkzaamheden en/ of vervangingswerkzaamheden) en waarvan de investering zich binnen de levensduur terugverdient. Deze verduurzamingsmaatregelen zijn bepaald op basis van een in 2018 uitgevoerd onderzoek naar 10 objecten die de meeste energie verbruiken. Gezamenlijk zijn deze ‘grootverbruikers’ voor 80% verantwoordelijk van het totale energieverbruik van onze portefeuille. Dit onderzoek heeft geleid tot een eerste verkenning van: • De benodigde investering: Er is een flinke investerin noodzakelijk om deze 10 objecten te verduurzamen. Het onderzoek heeft ook aangetoond dat sommige objecten moeilijk energieneutraal kunnen worden. • Prioriteitenlijst: Vanwege de beperkte middelen moet de verduurzaming gefaseerd worden uitgevoerd en moet opgedane ervaring worden gebruikt om dit steeds beter te doen. Daarom is een prioritering in de objecten aangebracht. Het is belangrijk om in de aankomende beheerperiode 20212024 te monitoren welke effecten de verduurzamingsmaatregelen die we gaan uitvoeren met zich meebrengen.

Vragen die belangrijk zijn om te beantwoorden zijn bijvoorbeeld: • Welke CO2-reductie is bereikt? • Wat is het daadwerkelijke energieverbruik en energiebesparing? • Beschikt het object nu over een beter label? Met deze duurzaamheidsmaatregelen wordt de beleidsportefeuille niet energieneutraal in 2050. De komende jaren is een uitgebreider plan nodig om te komen tot de Europese en landelijke doelstellingen. Met het implementeren van de gemeentelijke routekaart van de VNG wordt bereikt dat we

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

2. Reductie: het ontwikkelen van ambitieuze doelstellingen voor CO2-reductie Het doel is in 2028 onze CO2 uitstoot met 40% te verminderen t.o.v. 2019.

Figuur 19: monitoringscyclus gemeentelijk steeds meer grip krijgen op de opgave die voor ons ligt en met monitoring inzicht krijgen op de voortgang van de verduurzaming. De komende programmaperiode staan in het DMOP de volgende objecten op de planning voor beheer en groot onderhoud waarbij tevens duurzaamheidsmaatregelen worden getroffen: Gemeentehuis, Zwembad, Sporthal West, Rouwcentrum. Voor elk van deze panden wordt er verder onderzoek gedaan welke verduurzamingsmaatregelen mogelijk en nodig zijn. Tevens wordt hierbij bekeken welke duurzame innovaties met zo mogelijk lokale partijen worden toegepast. Energiebeheer en monitoring met de CO2 prestatieladder De gemeente is in 2021 gecertificeerd voor de CO2 prestatieladder. Hierbij is gekeken vanuit een viertal invalshoeken: 1. Inzicht: Het bepalen van de energiestromen en de CO2-footprint Wij hebben onze eigen gas-, brandstof- en energieverbruik omgerekend naar CO2-emissies. Zo is er inzicht gekregen in 33

3. Transparantie: Structurele communicatie over het CO2-beleid Er is een intern en extern communicatieplan. Via o.a. het intranet en in de toekomst een dashboard voor de interne stakeholders. Via de website www.duurzaamveenendaal. nl, sociale media, persberichten voor inwoners en externe stakeholders. 4. Participatie: Deelname aan initiatieven in de sector op het gebied van CO2-reductie Als gemeentelijke organisatie nemen we deel aan veel initiatieven. Een kleine opsomming hiervan: RES Foodvalley, werkgroep duurzaam ondernemen met BOV, Living Lab Regio Foodvalley. Met de certificering voor de CO2 prestatieladder is de basis gelegd voor het reduceren van onze CO2 uitstoot. Door het gericht monitoren op ons energieverbruik kunnen de juiste maatregelen getroffen worden om het verbruik verder naar beneden te brengen. Door ook de meters van Sportservice toe te voegen in Joulz en het gas- en elektraverbruik per m2 te gaan monitoren kan er beter vergeleken worden of er afwijkingen zijn in het energieverbruik. Het achterhalen van de oorzaak waarom er in de zomer relatief veel gasverbruik is bij het gemeentelijk vastgoed heeft hier ook baat bij.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Inrichten, opnieuw inregelen van technische installaties is key in deze, met name bij het gemeentehuis en de Cultuurfabriek. Het effect hiervan zal direct zichtbaar worden door de monitoring van het energieverbruik. Van belang hierbij is om ook te kijken hoe op daluren minder energie verbruikt kan worden. Met het nieuwe werken zullen de panden ook anders gebruikt gaan worden. In overleg met facilitaire zaken en de Opgave Het Nieuwe Werken (met daarbij meer thuiswerken ook na het Coronatijdperk) zal tevens het gebruik van het gemeentehuis goed onder de loep worden genomen om zo tot een energiebewuster gebruik van het gemeentehuis te komen. Tenslotte zullen we ook de gesprekken blijven voeren met onze aangesloten partijen, hoe en op welke manier ook zij de CO2 uitstoot kunnen verminderen (Ontmoetingshuis).

Routekaart Pijler Mobiliteit

Strategie

Pijler Gemeente als voorbeeld

Indien nodig volgt er een formele marktconsultatie, als voorbereiding op een aanbesteding. Zon op parkeerplaatsen is niet de enige mogelijkheid voor opwek in de openbare ruimte. Zo gaan we verder onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om bijvoorbeeld bermen beter te benutten, waarbij we in eerste instantie onze aandacht richten op het gebied rondom de nieuwe wijk Groenpoort. Daarnaast valt ook te denken aan het benutten van oppervlaktewater voor aquathermie en het realiseren van energieopslag in de ondergrond.

Bovenstaande initiatieven zullen doorgezet en uitgewerkt worden in nieuwe inspanningen in dit programmaplan. Duurzame opwek van energie in de openbare ruimte Vanuit de RES willen we duurzame opwek zo veel mogelijk combineren met andere functies. Zo maken we de opgave voor zon op land en wind op land kleiner. We zoeken daarom naar mogelijkheden om de duurzame opwek van energie in de openbare ruimte te bevorderen. Zon op parkeerplaatsen is daarvoor een interessante optie, al is de businesscase momenteel nog niet erg gunstig. We ondernemen de volgende acties: We gaan in gesprek met exploitanten van laadpalen over de kansen die zij zien over de combinatie van laadpalen en zonnepanelen. Deze combinatie bevor dert naar verwachting de financiële haalbaarheid. We verkennen de markt door in gesprek te gaan met projectontwikkelaars die zonnepanelen boven pakeerterreinen hebben gerealiseerd en die draag constructies voor zonnepanelen aanbieden.

34

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Verwerken van groenbeleid Bomen zijn CO2 afvangers, opvangers en verwerkers bij uitstek. Met het regionale en lokale groenbeleid wordt bekeken hoe en waar er meer bomen binnen de gemeente geplant kunnen worden. Bomen geven ook koelte en een grote bijdrage aan de leefbaarheid & gezondheid, ambities uit de Omgevingsvisie. Het groenbeleid wordt verder meegenomen in de opgave Duurzaam Veenendaal.

Samenvatting & Ambitie Pijler Wonen

Evaluatie

Samenhang & kaders Pijler Werken

Figuur 20: doelenboom met meetbare doelen voor de pijler Gemeente als

Routekaart Pijler Mobiliteit

35

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Pijler Gemeente als voorbeeld

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Samenhang & kaders

Routekaart

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Hoe gaan we dit regelen? Samenwerking met stakeholders Bij het realiseren van de ambities en dus de uitvoering van het programma zijn vele partijen betrokken. De afgelopen programmaperiode 2017-2021 is deze samenwerking met een aantal belangrijke stakeholders ingevuld met veelvuldige afstemming en overleg in diverse werkgroepen en is op bestuurlijk niveau een stuurgroep met deze partners gevormd om deze samenwerking te bekrachtigen. Gezien de sterk groeiende opdracht in het programma Energieneutraal Veenendaal 2050, met nog meer stakeholders nadrukkelijk aan zet, de primaire taak die door het rijk bij de lokale overheid is gelegd om sturing te geven aan en regie te voeren op de besluitvorming over de energie- en warmtetransitie, en de goede ervaringen die zijn opgedaan in de RES-regio, is de samenwerkingsstructuur met deze stakeholders voor de programmaperiode 2022-2025 anders vormgegeven. Analoog aan de structuur van de RES, worden de stakeholders betrokken bij de invulling van de uitvoering van de energietransitie d.m.v. stakeholderstafels op verschillende niveaus. De regie ligt bij de gemeente die verantwoording aflegt aan de raad en het rijk.

Op deze wijze kan beter worden ingespeeld op fase waarin de energietransitie zich de komende jaren gaat begeven met daarin de nadrukkelijke betrokkenheid van meerdere stakeholders, zoals netbeheerders, energiecoöperaties, VVE-koepels, bovenlokale overheden, maatschappelijke instellingen, bouw- en projectontwikkelaars en inwoners/ huiseigenaren, naast de huidige partners de BOV en de woningcorporaties. Deze betrokkenheid in stakeholdertafels vindt zowel plaats op het niveau van de centrale aansturing en koersbepaling als op het niveau van strategieën voor wijkaanpakken en in bijdragen in of uitvoering van concrete projecten in de pijlers.

36

Figuur 21: samenwerking met stakeholders in het

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Samenhang & kaders

Interne organisatie en aansturing Omdat deze majeure opdracht van energietransitie een integrale ambitie uitdraagt is deze integrale samenhang in de aansturing verwerkt door voor ENV een interne stuurgroep te formeren. Op deze wijze is in de stuurgroep de afstemming van en afwegingen bij de ambities in de opgave Duurzaam Veenendaal, de opgave Groei & Bloei en de ambitie en rijksopdracht voor de energietransitie geborgd.

Programma-organisatie De sterk uitgebreide opdracht vanuit het rijk en de impact op de ambtelijke organisatie met een flinke capaciteitsuitbreiding die ook vanuit het rijk wordt voorzien en waarvoor een structurele bijdrage vanuit het rijk voor wordt geleverd, zorgt ervoor dat de interne organisatie ook daarop moet worden ingericht. Nog steeds is de programmatische werkwijze, met inzet vanuit de hele organisatie om de juiste kennis en kunde in het programma te benutten, het uitgangspunt. Door de sterke uitbreiding van het aantal mensen dat geheel of gedeeltelijk werkzaam zal zijn voor de uitvoering van de energietransitie met een directe inhoudelijke aansturing, wordt de programmaorganisatie nog steviger ingericht.

Routekaart

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Communicatie en projectgroep Expertise & Innovatie). Voor de warmtetransitie gaan we gemeentebreed en gebiedsgericht te werk. Bij de gebiedsgerichte aanpak in de startbuurten (spoor 1) worden Buurtuitvoeringsplannen opgesteld. Hierbij is het traject naar aardgasvrij leidend. Bij spoor 2 (aansluiten bij gebiedsvisies en herstructurering) zoeken we de integrale verbinding met andere ruimtelijke opgaven per gebied. Door koppelingen te maken kunnen we efficiënter te werk gaan, maar bovenal de financiering van de verschillende opgaven beter met elkaar verbinden. De buurtgerichte aanpak van de warmtetransitie wordt projectmatig aangepakt. Daarnaast werken we ook gemeentebreed aan de transitie naar aardgasvrij, met verschillende projecten en stimuleringsmaatregelen in de projectgroepen van pijlers Wonen en Werken. Alle projectgroepen stemmen uiteraard weer op verschillende niveaus af of werken samen met de betrokken stakeholders. Centraal in de programma-organisatie is de ondersteuning geborgd met financiële en planningexpertise en projectondersteuning en vindt afstemming en coördinatie plaats in het centrale programmateam.

Figuur 22: programma-organisatie met diverse In het programma worden vanuit de pijlers of programma-breed diverse projectgroepen geformeerd waarmee de inhoudelijke taken verder zijn onderverdeeld en worden aangestuurd. Bijvoorbeeld teams die zich op specifieke inhoud gemeentebreed inzetten (zoals projectgroep Wonen, Werken, Mobiliteit, Gemeente Als VoorbeeldVastgoed en Opwek/RES) en zijn er projectgroepen die op thema opereren door het hele programma heen (projectgroep

37

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Samenhang & kaders

Routekaart

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Financiële middelen en begroting Sinds de vaststelling van het 1e programmaplan Energieneutraal Veenendaal (2017-2021) zijn er belangrijke nationale en internationale ambities uitgesproken en afspraken gemaakt (‘Parijs’ en nationaal Klimaatakkoord). Deze afspraken en de omvangrijke opdracht van het rijk aan de gemeenten, zijn verwerkt in het 2e programmaplan ENV (2022-2025). Daarbij gaan we er van uit dat het rijk bijdraagt in de kosten, zoals ook is afgesproken in het Klimaatakkoord. Alleen de hoogte van de bijdrage is nog niet vastgesteld. Dit vindt naar verwachting pas plaats na de kabinetsformatie en wordt dan pas richting de gemeenten verwerkt in de decembercirculaire. Gezien deze onzekere situatie heeft de raad de noodzaak van een voortvarende aanpak van de energietransitie onderschreven door reeds in de programmabegroting van 2021 en de meerjarenraming 2022-2024 noodzakelijke aanvullende middelen op te nemen. Uitgangspunt in het Klimaatakkoord is dat gemeenten een financiële vergoeding krijgen voor de taken die bijdragen aan de CO2 reductie. Het betreft alleen deze Co2 reductiemaatregelen, het is dus niet bestemd voor de overige klimaatdoelen, zoals Circulariteit en Klimaatadaptatie. In de programmabegroting 2021 en de meerjarenraming wordt ervan uitgegaan dat de financiële rijksvergoeding niet voldoende is om alle kosten te dekken.

Daarom is in de meerjarenraming uitgegaan van een aanvulling door de gemeente zelf van €865.000 structureel voor ENV (265.000 structureel vanaf 2017 en 600.000 extra vanaf 2021). Omdat pas na de kabinetsformatie zal duidelijk worden wat de hoogte van de vergoeding van het rijk wordt, moeten we uitgaan van een voorlopige begroting voor ENV (incl. vooralsnog de RES taken).

ingediend. Het is ook mogelijk dat het deel van de bijdrage aan de gemeenten dat bestemd is voor regionale uitvoering, toch rechtstreeks aan de RES-regio’s wordt uitgekeerd. Bij een substantieel lagere bijdrage dan nu ingeschat, wordt daarbij aangegeven welke gevolgen dit heeft voor de doelstellingen voor 2025 en welke inspanningen prioriteit hebben om met het resterende budget uit te kunnen voeren. Bij een substantieel hogere bijdrage dan nu ingeschat, wordt een zelfde verlaging van de gemeentelijke begroting ingediend. De inschatting is sinds de vaststelling van de programmabegroting en meerjarenraming wel iets beter te maken omdat meer uitgangspunten duidelijk zijn geworden. Zo heeft de Raad van Openbaar Bestuur (ROB) begin 2021 aangegeven wat zij verwacht dat de totale kosten voor alle gemeenten samen zijn voor de eerste 3 jaar (2022-2024). Dit ramen zij op € 1,5893 miljard. De bedragen lopen per jaar op: 448,8 miljoen in 2022, 540,8 miljoen in 2023 en 599,6 miljoen in 2024. Daarin heeft de ROB een grove verdeling van het soort kosten gemaakt waarbij het hoogste percentage bestemd is voor de uitvoering in de gebouwde omgeving. Ook heeft zij een voorstel voor een verdeelsleutel over de gemeenten gedaan waarbij het inwoneraantal het zwaarst weegt en daarnaast de dichtheid van de bebouwing en het totale oppervlak van de gemeente.

Wat daarnaast met name nog niet helder is, is in welke mate het rijk gaat bijdragen aan de totale kosten. Vooralsnog is een rijksbijdrage van 50% van de door hun bepaalde uitvoeringskosten aangehouden, net zoals bij de raming in de programmabegroting en meerjarenraming. Deze door de ROB ingeschatte uitvoeringskosten zijn voor een gemeente zoals Veenendaal geraamd op resp. 1,6 miljoen in 2022, 2 miljoen in 2023 en 2,2 miljoen in 2024. In de begroting voor het programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 is voor 2022 een iets hoger totaalbedrag voor de kosten opgenomen dan de inschatting van de ROB en in de volgende jaren is een iets lager totaalbedrag opgenomen dan de inschatting van de ROB. In de ENV-raming is een resterend structureel bedrag van de gemeente nodig van € 865.000 om de begroting te dekken. Dit betekent dat we voor de voor het programma Energieneutraal Veenendaal 2050 voor 2022 geraamd kosten van €1,7 miljoen, uitgaan van een rijksbijdrage van €0,835 miljoen en een gemeentelijk budget van €0,865 miljoen zoals in de programmabegroting is opgenomen.

Begroting

2022

2023

2024

2025

ENV

raming

(voorlopige

(voorlopige

(voorlopige

raming)

raming)

raming)

2022-

Met de voorstellen van de verdeelsleutel van de ROB is een inschatting te maken van de verwachte uitvoeringskosten voor Veenendaal. Op basis van de door de ROB aangegeven uit te voeren werkzaamheden is vanuit het programma ENV een nadere raming gemaakt van de totale kosten voor 2022, 2023 en 2024.

2025 Totaal

€ 1.702.000 € 1.873.000 € 1.983.000 € 1.983.000

Raming

€

837.000 € 1.008.000 € 1.118.000 € 1.118.000

€

865.000 €

rijksbijdrage

Wanneer de uiteindelijke bijdragen van het rijk voor de energietransitie substantieel afwijken van de huidige inschatting, wordt op dat moment een aangepaste begroting bij de raad

Restant gemeente 38

865.000 €

865.000 €

865.000

Samenvatting & Ambitie

Evaluatie

Samenhang & kaders

Routekaart

De begrotingen voor 2023 en 2024 zijn respectievelijk €1,87 miljoen en €1,98 miljoen, omdat we ook voor deze jaren vooralsnog uitgaan van een rijksbijdrage van 50% van de door het rijk ingeschatte uitvoeringskosten voor dat jaar en een structurele bijdrage van €0,865 miljoen door de gemeente. In het kostenoverzicht van de ROB zijn ook uitvoeringskosten opgenomen voor de CO2 reductie die in regionaal verband uitgevoerd moeten worden (bovenlokale projecten) en voor regionale coördinatie. Deze zijn ook opgenomen in de begroting voor het programmaplan ENV 2022-2025. Het is ook nog mogelijk dat deze bijdrage die betrekking heeft op regionale zaken, wederom rechtstreeks naar de RES-regio’s wordt overgemaakt, maar dat is niet het huidige uitgangspunt van de ROB. Naast de bovengenoemde kosten van het voorliggende programmaplan die verwerkt zijn de structurele begroting voor de gemeentelijke uitvoering van de Energietransitie, heeft de gemeente binnen de pijler Gemeente als Voorbeeld een taak om haar eigen vastgoed te verduurzamen. De investeringskosten hiervoor zijn niet meegenomen in de raming van de ROB, omdat deze budgetten voor het (wettelijk) verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed via een automatische verhoging van het gemeentefonds bij de gemeente terecht zullen komen.

In de gemeentelijke begroting is reeds een structurele extra bijdrage aan het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed (€250.000) opgenomen en deze zal dus aangevuld worden door het rijk als onderdeel van de algemene uitkering voor onderhoud van het vastgoed. * Voor de periode vanaf 2025 geeft de ROB nog geen inschatting van de uitvoeringskosten, omdat in 2024 de huidige werkwijze en uitvoeringslasten worden geëvalueerd. Daarom is vooralsnog voor 2025 een continuering van de ingeschatte bijdrage van 2024 aangehouden. Voor de begroting ENV 2022-2025, zie bijlage 2.

39

Strategie

Doelen en acties per pijler Organisatie en financiën

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlagen

Beleidskader Wmo Veenendaal 2016-2019 40

Bijlage 1

Bijlage 2

Evaluatie Inspanningen in Voortgangsrapportages ENV 2017-2021 Inspanningen goed uitvoerbaar en met impact (succesvol) Dit waren acties (activiteiten, pilots, projecten) die betrekking hadden op kleine stappen in de energiebesparing en opwek, waarbij benaderbare informatie belangrijk was en nadrukkelijke begeleiding aanwezig was. Dit geldt zowel voor acties naar en door inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en ook voor de gemeente zelf:

Pijler gemeente als voorbeeld – beheer:

Pijler Mobiliteit:

Nieuwe concessie publieke laadpalen, Openbare

Onderzoeken intenties waterstofvulpunt / tankstation

ledverlichting bedrijventerreinen, de Greendeal Duurzame

initiatieven, opschalen fietsvoorzieningen bij OV-locaties.

Zorg deelname zorginstellingen en Gemeente. Pijler gemeente als voorbeeld – beheer: Pijler gemeente als voorbeeld – beleid:

Verkrijgen CO2 prestatieladder certificaat voor gemeente zelf,

Opstellen Transitievisie Warmte (met onder andere grote

Energieadviezen / quickscans bij sportclubs en scholen

informatieavond / markt en klankbordgroepen), Pijler Communicatie:

Samenwerken in regio bij opstellen RES, Inventarisatie

Pijler gemeente als voorbeeld – beleid:

Communicatiecampagne (met publiciteit via radio, Rijnpost,

netcapaciteit van bedrijventerreinen, bewustwording bij

Onderzoek wegnemen beperkingen voor bodemwarmte door

nieuwsbrieven, driehoeksborden en website), de Week van

beleidsmedewerkers versterken.

drinkwaterbeschermingszone, Verwerken energiemaatregelen in uitgifte overeenkomsten / grondbeleid.

Duurzaam Veenendaal (met markt, krant, bezoeken en activiteiten), het Scholenproject met bezoek aan Climate Planet, opening Het Lab (basisschool Max), deelname provincieproject WattNou!). Pijler Wonen: Het Energieloket voor bewoners (bellen en mailcontact / advies: 600x in 2018, 750x in 2019, en 825x in 2020), de

Inspanningen die langere adem nodig hadden, maar wel uiteindelijk impact (succesvol) Dit betrof inspanningen waar bijvoorbeeld uiteindelijk meer financiële bijdragen bij nodig waren, meer onderzoeken voor draagvlak of haalbaarheid voor nodig waren of waar meer tijd voor een omslag in denken voor nodig was:

Inspanningen minder uitvoerbaar/ minder succesvol Dit waren inspanningen waarbij sprake was van te veel (technische/ bewerkelijke) stappen en / of waar te weinig kennis-/ menskracht voor aanwezig was bij gemeente en maatschappelijke instellingen. Pijler Wonen:

Duurzaamheidslening, de Energiecaravan bij winkelcentra, markten en wijkcentra, het Postcoderoos project, de VVE

Pijler Communicatie:

De Slim Wonen app pilot in aantal wijken, de Proeftuinaanvraag

begeleiding en ondersteunen kenniskring VVE, het Fysiek

Vernieuwde interactieve website voor Duurzaam Veenendaal

1e ronde Franse Gat, Wijkinformatie-avonden voor bewoners, Het

informatiepunt Trefpunt#Duurzaam in winkelcentrum met

met blogs, Q&A en interviews met voorlopers.

werven van energievrijwilligers voor huurders, het interesseren

coördinator en opleiden van vrijwilligers in het Trefpunt.

van woonprofessionals (makelaars, architecten, aannemers) voor Pijler Wonen:

verwerken energietransitie in hun werk, Subsidieregeling efficiënter

Pijler Werken:

Warmtescans (niet bij eigen bijdrage, wel erg succesvol bij

inregelen radiatoren via RRE subsidie, In coronatijd alternatieve

SDE+ voor bedrijfsdaken (met opzetten project BV Zon-op-

gratis = RRE budget), Energieadviezen en quickscans voor