3. Kadernota 2025-2028 - definitief

Dit budget wordt ingezet indien beoordeeld wordt dat inhuurkosten niet ten laste van de vrijval of reguliere exploitatiebudgetten gedekt kunnen worden, dan wel dat deze ontoereikend zijn. Voorgesteld wordt om het betreffende budget structureel met € 350.000 verlagen. In samenhang met de stelpost van € 900.000 betekent dit per saldo een last van € 550.000 in 2025. Daarnaast hebben we taakstellend opgenomen vanaf 2026 € 300.000 te dekken door het daadwerkelijk schrappen van formatie. Daardoor resteert € 250.000 in volgende jaren. Subsidioloog De gemeente Veenendaal heeft in het ruimtelijk domein veel ambities. Deze ambities zie je bijvoorbeeld terug in onze omgevingsvisie. In het kader van ons situationeel grondbeleid wordt steeds vaker gekozen voor een actieve regierol en, gelet op de grote ambitie om snel woningen te bouwen, pakken we ook een faciliterende rol voortvarend op. We zien echter dat de realisatie onder druk staat door concrete knelpunten (netcongestie, stikstof) en de stapeling van ambities zoals een fors aandeel goedkope en betaalbare woningen. Om op programma en projectniveau tot een haalbare financiële businesscase te komen kunnen subsidies dat laatste zetje geven. We noemen het succes in het kader van de spoorzone waar we veel gelden hebben binnengehaald. Dit willen we structureel borgen.

Overigens zijn ook onze andere opgaven zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en datagedreven werken in beeld om met behulp van subsidies realisatie dichterbij te brengen. We missen iemand in de organisatie die met veel kennis en ervaring en het juiste netwerk (Provincie, Rijk, Europese Unie) bezig is met het binnenhalen van subsidies. Gelet op onze genoemde ambities is dit echter onontkoombaar. Niet ongebruikelijk is om een constructie ‘no cure no pay’ te hanteren. Deze subsidioloog zou zichzelf in ieder geval terug moeten verdienen. Overigens wordt het binnenhalen, aanvragen en het verantwoorden vaak onderschat. Dit kan er niet even bij gedaan worden. Naast de genoemde concrete ambities zijn we in algemene zin, omdat het meerjarig financieel perspectief onder druk staat, verplicht in te zetten op het verhogen van onze inkomsten. Data analyse beheer fysiek domein Binnen het fysieke domein zijn veel data beschikbaar, zoals de BAG en alle topografische kaarten. Veel beleidsinformatie ontbreekt echter. Zicht op de woningmarkt, ruimtelijk economische ontwikkelingen, infraprojecten, impact van keuzes op groenstructuur, dat soort informatie en analyse-capaciteit is niet voorhanden. Kortom we kunnen vooral beschouwen wat er is, maar geen beleidskeuzes maken op nieuwe ontwikkelingen.

Hierdoor missen we aansluiting op bijvoorbeeld investeringen van netbeheerders om netcongestie aan te pakken, maar ook heeft het Rijk en provincie onvoldoende beeld op noodzakelijke investeringen in 23

het hoofdinfranet. Binnen het ruimtelijk domein is het noodzakelijk om een inhoudelijk dataexpert te hebben. Iemand die beide werelden bij elkaar brengt, data op een goede wijze kan (laten)registreren, weet welke analyses nodig zijn en bij voorkeur ook een geografische analyse kan maken. Risico’s VMWare producten Binnen de ICT-architectuur maken wij gebruik van VMWare producten. Het gaat hier om virtualisatiesoftware voor Servers en de VMWare desktop omgeving voor externe medewerkers. Bij heroverwegingen hebben we opgenomen te stoppen met VMWare voor de desktop. Voor de servers ontkomen we hier vooralsnog niet aan. VMWare is dit jaar overgenomen door Broadcom. Deze overname heeft binnen de IT-wereld voor veel onrust geleid doordat grote onduidelijkheid is ontstaan over het licentiebeleid en voornamelijk de licentiekosten. Overstappen op andere technologie is een ingrijpende verandering, maar kan bij het bereiken van eindecontract of levenscyclus een slimme keuze zijn. Prijzen zijn nog niet bekend maar dit zal de komende periode scherp in de gaten worden gehouden. Rekening moet worden gehouden met minimaal een verdubbeling of drie keer de huidige prijs. Zodra hier meer informatie over is, wordt een strategisch voorstel inclusief kostenraming opgesteld en aangeboden aan de directie.

WMEBV (Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer) In het kader van de verdere modernisering van het elektronisch bestuurlijk verkeer zullen we voor diverse processen de komende tijd nog (verplicht) stappen moeten zetten. In welke omvang en op welke termijn is nu nog onduidelijk. Fiscaliteit Om een nieuw convenant met de Belastingdienst af te kunnen sluiten moet de gemeente Veenendaal voldoen aan de eisen van Doorontwikkeling Horizontaal Toezicht (DHT). Het op orde brengen en houden vraagt de nodige aanvullende capaciteit, zowel incidenteel als structureel, verspreid in fracties over de hele organisatie. Bovendien is ondersteuning van een externe partij noodzakelijk, omdat we niet alle benodigde kennis in huis hebben. Om het reeds opgestelde plan van aanpak om tot een nieuw convenant te komen volledig tot uitvoering te brengen is een Europese aanbesteding nodig. Invulling ‘menselijke maat’ vanuit IBK In het Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK SD) 2024-2027 wordt de menselijke maat als leidraad voor de komende vier jaar genoemd. Dit gaat dan over de manier waarop we inwoners willen benaderen (heldere taal, empathisch, oog voor denk- en doenvermogen) en hoe we de regels willen hanteren (maatwerk daar waar wenselijk/nodig).

Dit impliceert dat we meer aandacht/tijd aan de inwoners moeten besteden (we kunnen aanvragen steeds minder ‘standaard’ afdoen) en dat we ook minder zwart/wit kunnen beslissen (leidt tot vaker toekennen voorzieningen). Daarmee kunnen uitvoeringskosten en programmakosten stijgen.

24

Conclusie Onze gemeente groeit en we zien de opgaven waar we voor staan urgenter en complexer worden. In deze context hebben we de afgelopen maanden het proces van heroverweging doorlopen. Dit heroverwegingstraject zijn we begonnen met ‘niet alles kan, en zeker niet tegelijkertijd’. Nu (bijna) aan het eind van dit proces, met reacties vanuit zowel de samenleving als de gemeenteraad, komen wij tot de conclusie dat ‘meer mogelijk is, dan vooraf gedacht’. Met de keuzes die wij u nu voorleggen kunnen we onze ambities voor Veenendaal nog altijd invullen. Financiën Met een indicatief tekort van bijna € 17 miljoen zijn we van start gegaan met de heroverweging. Wij leggen u tot een bedrag van € 17 miljoen aan voorstellen voor. Heroverweging betekent echter geen stilstand. In het reguliere proces van de kadernota is daarom een inventarisatie uitgevoerd naar noodzakelijke uitgaven die onontkoombaar, onuitstelbaar en/of onvoorzien zijn. Daarnaast hebben we enkele zaken opgevoerd die ons inziens noodzakelijk zijn voor de continuïteit van beleid c.q. de uitvoering van de raadsambities. Per saldo stellen we voor om een bedrag van € 2,2 miljoen beschikbaar te stellen. Resumerend leiden de verschillende mutaties tot het volgende meerjarenbeeld: x € 1.000 Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Prognose saldo Kadernota 2025-2028 incl. Majeure projecten

-1.843

-14.809

-16.921

-16.507

Noodzakelijke uitgaven

-2.188

-2.159

-2.159

-2.241

Opgave

-4.031

-16.968

-19.080

-18.748

Integrale afweging

5.889

11.658

15.459

16.861

Meerjarenperspectief

1.858

-5.310

-3.621

-1.887

Vanwege de huidige context is het meerjarenperspectief nu negatief. De Voorjaarsnota bevat maatregelen vanuit het demissionaire kabinet, waarvan nog niet duidelijk is wat het precieze effect voor Veenendaal is. Onzeker is ook nog of, hoe en in welke mate een nieuw kabinet gemeenten tegemoet zal komen. We verwachten deze informatie bij de Programmabegroting beschikbaar te hebben. Het huidige beeld vertaalt zich als volgt in de algemene reserve: Algemene reserve

2024

2025

2026

2027

x € 1.000 2028

Stand per 1/1/24

26.098

33.225

30.029

30.017

27.955

Toevoegingen regulier

20

20

20

20

20

Onttrekkingen regulier

-16

-32

-32

-32

-32

Onttrekkingen/stortingen o.b.v. Programmabegroting 2024-2027

408

30.017

30.005

27.943

26.086

-2.050

-1.845

-1.660

27.955

26.098

24.426

Amendement Programmabegroting 2023-2026

-21

Resultaat jaarrekening 2023

818

Resultaat 1e bestuursrapportage 2024

-4.405

Prognose stand algemene reserve

30.029

Dekking algemene reserve tbv intergale afweging Subtotaal saldo prognose algemene reserve

30.029

Effecten meerjarenperspectief Prognose stand algemene reserve (dekking mjr saldo uit reserve)

25

30.017

0

1.858

-5.310

-3.621

-1.887

30.029

31.875

24.503

19.025

15.466

Deze prognose van de algemene reserve is gebaseerd op basis van de in dit document opgenomen cijfers. Hierbij dient als kanttekening te worden opgenomen dat de exacte onttrekking aan de algemene reserve onderhevig is aan veranderingen als gevolg van mutaties in de saldi meerjarenperspectief alsmede mutaties in het benodigde weerstandsvermogen.

26

Bijlage: Niet doorgevoerde heroverwegingsvoorstellen Minimabeleid Algemeen inkomensbeleid is voorbehouden aan het Rijk en bepaalt voor 90% de bestedingsruimte van huishoudens. Gemeenten kunnen binnen marges daar lokale inkomensregelingen aan toevoegen. In vergelijking met andere FoodValley gemeenten zien we verschillen in de gehanteerde inkomensnormen, de hoogte van de vergoedingen en de omvang van de doemeeregelingen. Overall is te zeggen dat enkele gemeenten (Ede, Wageningen, Barneveld, Rhenen) de inkomensnorm met 130% hoger stellen dan Veenendaal (120%). Op Meedoen regelingen zitten we met betrekking tot de hoogte en breedte van de vergoedingen juist aan de ruime kant. In november 2023 zijn de minimaregelingen in Veenendaal voor 2024-2027 vastgesteld. In het kader van de heroverwegingen 2024 zien wij af van versobering van de huidige regelingen. Dit zou direct gevolgen hebben voor de draagkracht van de financieel meest kwetsbaren. Centrum Jeugd en Gezin Jaarlijks bepalen we op basis van de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen de opdracht aan het Centrum Jeugd en Gezin (CJG). Wij stellen voor om de huidige opdracht uit te breiden naar een vorm waarin het CJG conform de landelijke beweging vanuit de Hervormingsagenda Jeugd een sterk en robuust lokaal team wordt. We sturen hierbij aan op substitutie van de (duurdere) 2de lijn naar de 1ste lijn.

Cameratoezicht Cameratoezicht heeft z’n waarde bewezen. Ook in de toekomst handhaven wij deze wijze van toezicht in het kader van de openbare orde en veiligheid in het centrum. Welzijnswerk Veens Welzijn ontvangt jaarlijks een bijdrage voor de uitvoering van de opdracht Welzijn. Wij hechten eraan om de uitvoering op het huidige niveau te handhaven. Evenementen Evenementen dragen bij aan het woon- en leefklimaat van onze gemeente. Ze zorgen voor een laagdrempelige eerste kennismaking met cultuur en/of sport en leveren een economische impact door verhoogde opbrengsten bij de horeca en winkels in de gemeente. Bovendien kunnen evenementen bepaalde kenmerken van de stad beter zichtbaar maken. Om die reden stellen wij geen aanpassing van het budget voor. Schulddienstverlening Sinds 2021 kent de gemeente een eigen Budgetloket met een eigen team. Daarnaast voert Kwintes nog schulddienstverlening uit voor een beperkte groep inwoners. Uitvoering van alle taken binnen het Budgetloket achten we niet haalbaar. Economische ontwikkelingen De stimulering van de economische ontwikkeling, bijvoorbeeld in de vorm van het organiseren van businessevents e.d., wordt in samenwerking tussen markt en gemeente opgepakt en gefinancierd. Deze goede samenwerking bewijst zijn waarde op velerlei terreinen.

Wij zien het belang om als gemeente een actieve bijdrage te (blijven) leveren door het onderhouden en verstevigen van de relatie en samenwerking met het georganiseerde bedrijfsleven.

27

Jeugdsportsubsidie Jaarlijks ontvangen sportverenigingen per jeugdlid (0 tot en met 18 jaar) een bijdrage. In 2023 bedroeg deze subsidie € 23,34 per jeugdlid (uitgezonderd schaatsvereniging en de hengelsport). In totaal is in 2023 voor 5.662 jeugdleden een subsidie verstrekt van totaal € 120.000. Stichting Sportservice Veenendaal voert dit voor ons uit. Hoewel sportverenigingen wellicht mogelijkheden hebben om een gemis aan jeugdsportsubsidie op te vangen, vinden wij het belang van het stimuleren van gezond bewegen zwaarwegender. Fonds maatschappelijke initiatieven Vanuit het Fonds maatschappelijke initiatieven worden (bewoners)initiatieven gericht op saamhorigheid ondersteund. Als gemeente kunnen we dit aan onze inwoners overlaten, maar daarmee verliezen we een mooie mogelijkheid om saamhorigheid en betrokkenheid naar elkaar te stimuleren. Stichting Sportservice Veenendaal – inventaris en vastgoed De gemeente heeft de uitvoering van het sportbeleid bij de Stichting Sportservice Veenendaal (SSV) belegd. De gemeente is op dit moment nog wel eigenaar van zowel de inventaris van de accommodaties als het vastgoed. Door het eigendom van de inventaris over te dragen aan SSV zou de verantwoordelijkheid voor deze inventaris eenduidig bij SSV worden neergelegd en zou de administratieve inzet bij zowel SSV als de gemeente efficiënter worden benut.

Eventueel zou ook het gehele eigendom kunnen worden overgedragen aan SSV. De verhouding tussen gemeente en SSV zou hierdoor veranderen en hiermee ook de administratieve inzet vanuit de gemeente. Vooralsnog zien wij hier geen voordeel in. Gemeentenieuws De gemeente neemt in de Rijnpost en in Jong0318 standaard pagina’s af om te communiceren met de inwoners en ondernemers in Veenendaal. Dit doen we deels ter profilering en verantwoording naar de Veense gemeenschap. En deels raakt dit aan de openbare bekendmaking. Het uitsluitend online doen van onze bekendmakingen is een mogelijkheid maar zorgt voor een kleiner bereik. Gezondheidsbeleid Jaarlijks is € 15.000 begroot voor het vergroten van de bereikbaarheid van AED’s. Voor de jaren 2024 en 2025 hebben we een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de landelijke stichting HartslagNu om het aantal AED’s in Veenendaal minimaal naar het niveau van basisdekking te krijgen. Gezien het belang van een goede dekking hechten wij aan voortzetting van deze samenwerking. Taalhuis Het Taalhuis in Veenendaal ontvangt naast de WEB-middelen (Wet educatie beroepsonderwijs) een subsidie van € 65.000 per jaar. Een gedeeltelijke bezuiniging leidt mogelijk tot minder aanbod. Terwijl er op dit moment al wachtlijsten zijn om met taalonderwijs aan de slag te gaan.

We zijn daarnaast juist bezig om meer inwoners met Nederlands als moedertaal naar het aanbod te leiden. Als we minder aanbod hebben, is de kans groter dat inwoners minder snel de Nederlandse taal leren, hetgeen maatschappelijke gevolgen heeft.

28

Scoren in de wijk Stichting Scoren in de Wijk ontvangt jaarlijks € 20.000 subsidie voor het organiseren van aanbod voor kinderen in wijken met een achterstand in Veenendaal. De activiteiten die de stichting aanbiedt zijn daarmee voor deze doelgroep(en) een belangrijke toevoeging aan het aanbod. Met een bezuiniging vervalt een belangrijk laagdrempelig aanbod voor kwetsbare kinderen. Veelal kinderen die zelf niet voldoende bewegen én de maatschappelijke waarden minder van huis uit meekrijgen. Starters- en Blijversleningen Het is mogelijk om per 1-1-2025 te stoppen met de Starters- en Blijversleningen. Dit betekent dat geen nieuwe leningen meer worden verstrekt en een eenmalige vrijval van € 275.000. Dit betekent echter geen ondersteuning meer voor koopstarters op de woningmarkt, vermindering van de doorstroming op de woningmarkt in Veenendaal en toename van ‘scheef wonen’. Verzelfstandigen Stichting Sportservice Veenendaal Het is mogelijk om de uitvoering van het sportbeleid (lees: Stichting Sportservice Veenendaal) te privatiseren. Daarvoor moet een Europees aanbestedingstraject worden doorlopen. Bij de privatisering kan het gaan over het nieuw of anders organiseren van beheer en onderhoud van het zwembad, de binnensportaccommodaties (gymzalen) en/of de buitensportlocaties. Aan privatiseren zijn zowel voor- als nadelen verbonden.

Vooralsnog zien wij echter geen reden om SSV te verzelfstandigen. Stadspark Het stadspark is oorspronkelijk gestart als een op zichzelf staand traject om de kwaliteit van het stadspark op te waarderen. Op dat moment was er nog geen sprake van een grootschalige gebiedsontwikkeling spoorzone. Inmiddels is duidelijk dat juist de Spoorzone het belangrijkste ontwikkelgebied van Veenendaal voor de komende 15 jaar is. Het Stadspark vormt een belangrijk onderdeel van deze gebiedsontwikkeling. In de spoorzone is ruimte voor circa 3.500 woningen (circa 7.500 nieuwe inwoners). Deze gebiedsontwikkeling is mede tot stand gekomen vanuit de verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley: “meer landschap meer stad” en vastgelegd in mede door Veenendaal gesloten woondeal Foodvalley. Met de aanpak van het stadspark wordt invulling gegeven aan het centrale uitgangspunt meer landschap meer stad. Het stadspark is in de toekomst het grote groengebied voor zowel deze nieuwe bewoners als bewoners van de bestaande stad. Het realiseren van een kwalitatief goed woonklimaat is randvoorwaardelijk zoals opgenomen in diverse beleidsdocumenten (verstedelijkingsstrategie, omgevingsvisie). Het gaat hierbij om het toegankelijker maken van het park, verhogen van de verblijfskwaliteit, versterken groenfunctie enzovoort.

Met het verbeteren van het Stadspark wordt invulling gegeven aan het ontwerpprincipe uit de verstedelijkingsstrategie om per woning 500 m2 (nieuw)groen toegankelijk wordt gemaakt en/of kwalitatief op niveau wordt gebracht. Financieel: Het Rijk ondersteunt de Grootschalige woningbouwlocaties waaronder de spoorzone financieel. Dit doen ze, naast de WBI voor het Ambacht, op twee manieren. De eerste manier betreft een bijdrage aan noodzakelijke infrastructurele maatregelen. De tweede manier via de zogenaamde gebiedsgelden. Deze gebiedsgelden zijn specifiek bedoelt voor maatregelen op het gebied van verminderen van milieuhinder en het verbeteren van de leefkwaliteit door investeringen in groen/verblijfsgebieden. Het Rijk erkent hiermee dat het niet alleen om woningbouw gaat, maar juist over een integrale aanpak. Voor het stadspark is daarom ook een bijdrage beschikbaar gesteld. Kortom heroverweging van aanpak van het Stadspark betekent impliciet een heroverweging van de gehele gebiedsontwikkeling Spoorzone. Als dit aan de orde is, komen ook de andere rijks- en provinciale bijdragen onder druk te staan.

29

IKC Johannes Calvijn In de programmabegroting 2024 is aangegeven dat besluitvorming voor het project IKC Calvijnschool plaatsvindt bij de integrale afweging tijdens de kadernota 2025-2028. Wij stellen voor om de realisatie van de nieuwbouw voor het IKC Calvijnschool conform de aangegeven planning uit te voeren. Uitstel zou namelijk voor de school, die al erg lang op nieuwbouw wacht en nu in verouderde huisvesting zit, tot grote teleurstelling leiden. IKC Engelenburg In de programmabegroting 2024 is aangegeven dat besluitvorming voor het project IKC Engelenburg plaatsvindt bij de integrale afweging tijdens de kadernota 2025-2028. Wij stellen voor om de realisatie van de nieuwbouw voor het IKC Engelenburg conform de aangegeven planning uit te voeren. Uitstel zou namelijk de gevonden oplossing voor de onderwijshuisvesting in Oost onder druk zetten. Verdere fasering realisatie 3 IKC’s De realisatie van 3 IKC’s vraagt meer tijd dan gepland. De lasten hebben we in overeenstemming gebracht met de nu verwachte snelheid van realisatie. Een verdere fasering achten wij niet wenselijk.

30

Bijlage: Autonome ontwikkelingen In het financieel kader is ook een drietal autonome ontwikkelingen opgenomen. x € 1.000 Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Tarieven WMO-aanbieders

-1.400

-1.400

-1.400

-1.400

250

250

250

250

Inzet stelpost Groei van de stad GR VRU o.b.v. Kadernota 2025 Totaal

-24

-345

-345

-345

-1.174

-1.495

-1.495

-1.495

Wmo De aanbesteding voor de Wmo heeft, gegeven de loonstijgingen en de personeelstekorten, geleid tot een (al verwachte) stijging van de tarieven voor Wmo-aanbieders. Dit leidt tot een structureel nadeel van € 1,4 miljoen. Stelpost Groei van de stad De stelpost Groei van de stad, kan na verwerking van de groei 2025, verlaagd worden met € 250.000. VRU Op basis van de Kadernota 2025 is sprake van een stijging van de gemeentelijke bijdrage van € 345.000 vanaf 2026.

31